तोडलतन्त्रToḍalatantra

ToḍalT, 6

6 of 10 · 119 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीदेवी उवाच । (१।१)

śrīdevī uvāca

1.2१.२

श्रुतं महाकालिकाया मन्त्रं परमगोपनम् । (१।२)

śrutaṃ mahākālikāyā mantraṃ paramagopanam |

1.3१.३

संक्षेपं कथितं नाथ वासनां वद मां प्रति ॥ (१।३)

saṃkṣepaṃ kathitaṃ nātha vāsanāṃ vada māṃ prati ||

2.1२.१

श्रीशिव उवाच । (२।१)

śrīśiva uvāca

2.2२.२

शृणु देवि महामन्त्रवासनां सर्वसिद्धिदाम् । (२।२)

śṛṇu devi mahāmantravāsanāṃ sarvasiddhidām |

2.3२.३

यस्याः श्रवणमात्रेण मन्त्राः सिद्धा भवन्ति हि ॥ (२।३)

yasyāḥ śravaṇamātreṇa mantrāḥ siddhā bhavanti hi ||

3.1३.१

ककारस्योर्ध्वकोणेषु प्राणो वायुः प्रतिष्ठितः । (३।१)

kakārasyordhvakoṇeṣu prāṇo vāyuḥ pratiṣṭhitaḥ |

3.2३.२

अपानो वायुकोणे च समानो मध्यदेशतः ॥ (३।२)

apāno vāyukoṇe ca samāno madhyadeśataḥ ||

4.1४.१

उदानो ऽङ्कुशकोणे च मात्रायां व्यान एव च । (४।१)

udāno 'ṅkuśakoṇe ca mātrāyāṃ vyāna eva ca |

4.2४.२

बीजं तु कालिकारूपं प्रकारं शृणु पार्वति ॥ (४।२)

bījaṃ tu kālikārūpaṃ prakāraṃ śṛṇu pārvati ||

5.1५.१

कलाभागे जटाजूटं केशं च परमेश्वरि । (५।१)

kalābhāge jaṭājūṭaṃ keśaṃ ca parameśvari |

5.2५.२

बिन्दुमस्तकभालं तु नासा नेत्रं च पार्वति ॥ (५।२)

bindumastakabhālaṃ tu nāsā netraṃ ca pārvati ||

6.1६.१

श्रोत्रयुग्मं तथा वक्त्रं स्कन्दनाद् अव्यवस्थितम् । (६।१)

śrotrayugmaṃ tathā vaktraṃ skandanād avyavasthitam |

6.2६.२

चतुर्बाहुं तथा देहं स्तनद्वंद्वं कटिद्वयम् ॥ (६।२)

caturbāhuṃ tathā dehaṃ stanadvaṃdvaṃ kaṭidvayam ||

7.1७.१

हृदयं जठरं पादं तथा सर्वाङ्गुलिः शिवे । (७।१)

hṛdayaṃ jaṭharaṃ pādaṃ tathā sarvāṅguliḥ śive |

7.2७.२

ब्रह्मरूपं ककारं च सर्वाङ्गं तनुसंशयः ॥ (७।२)

brahmarūpaṃ kakāraṃ ca sarvāṅgaṃ tanusaṃśayaḥ ||

8.1८.१

शकारं कामरूपं च योनिरूपं न चान्यथा । (८।१)

śakāraṃ kāmarūpaṃ ca yonirūpaṃ na cānyathā |

8.2८.२

चन्द्रसूर्याग्निरूपं च रेफं परमदुर्लभम् ॥ (८।२)

candrasūryāgnirūpaṃ ca rephaṃ paramadurlabham ||

9.1९.१

सर्वाङ्गद्योतनं तेजो जगदानन्दरूपकम् । (९।१)

sarvāṅgadyotanaṃ tejo jagadānandarūpakam |

9.2९.२

बिन्दुनिर्वाणदं नादं महामोक्षप्रदं सदा ॥ (९।२)

bindunirvāṇadaṃ nādaṃ mahāmokṣapradaṃ sadā ||

10.1१०.१

सर्वविघ्नहरं देवि ककारं तोयरूपकम् । (१०।१)

sarvavighnaharaṃ devi kakāraṃ toyarūpakam |

10.2१०.२

सर्वपापहरं रेफं तस्माद् वह्निर्न चान्यथा ॥ (१०।२)

sarvapāpaharaṃ rephaṃ tasmād vahnirna cānyathā ||

11.1११.१

ईकारं परमेशानि शक्तिं चाव्ययरूपिणीम् । (११।१)

īkāraṃ parameśāni śaktiṃ cāvyayarūpiṇīm |

11.2११.२

महामोक्षप्रदा देवी तस्मान्माया प्रकीर्तिता ॥ (११।२)

mahāmokṣapradā devī tasmānmāyā prakīrtitā ||

12.1१२.१

ककारं ब्रह्मरूपं च मकारं विष्णुरूपकम् । (१२।१)

kakāraṃ brahmarūpaṃ ca makāraṃ viṣṇurūpakam |

12.2१२.२

रेफः संहाररूपत्वाच्छिवरूपो न चान्यथा ॥ (१२।२)

rephaḥ saṃhārarūpatvācchivarūpo na cānyathā ||

13.1१३.१

ब्रह्मविष्णुशिवः साक्षात् ककारं परमेश्वरि । (१३।१)

brahmaviṣṇuśivaḥ sākṣāt kakāraṃ parameśvari |

13.2१३.२

अनुच्चार्यं तदेव स्याद्विना मायायुतं शिवे ॥ (१३।२)

anuccāryaṃ tadeva syādvinā māyāyutaṃ śive ||

14.1१४.१

मायायुक्तं यदा देवि तदा मुक्तिप्रदं महत् । (१४।१)

māyāyuktaṃ yadā devi tadā muktipradaṃ mahat |

14.2१४.२

अत एव महेशानि मायाशक्तिर्निगद्यते ॥ (१४।२)

ata eva maheśāni māyāśaktirnigadyate ||

15.1१५.१

ककारं धर्मदं देवि ईकारश्चार्थदायकम् । (१५।१)

kakāraṃ dharmadaṃ devi īkāraścārthadāyakam |

15.2१५.२

रकारं कामदं कान्ते मकारं मोक्षदायकम् ॥ (१५।२)

rakāraṃ kāmadaṃ kānte makāraṃ mokṣadāyakam ||

16.1१६.१

एकत्रोच्चारणाद्देवि निर्वाणमोक्षदायिनी । (१६।१)

ekatroccāraṇāddevi nirvāṇamokṣadāyinī |

16.2१६.२

माहात्म्यं देवदेवेशि किं वक्तुं शक्यते मया ॥ (१६।२)

māhātmyaṃ devadeveśi kiṃ vaktuṃ śakyate mayā ||

17.1१७.१

जिह्वाकोटिसहस्रेण वक्त्रकोटिशतेन च । (१७।१)

jihvākoṭisahasreṇa vaktrakoṭiśatena ca |

17.2१७.२

जन्मान्तरसहस्रेण वर्णितुं नैव शक्यते ॥ (१७।२)

janmāntarasahasreṇa varṇituṃ naiva śakyate ||

18.1१८.१

विधिवल्लक्षजापेन पुरश्चरणम् उच्यते । (१८।१)

vidhivallakṣajāpena puraścaraṇam ucyate |

18.2१८.२

एतद्रूपं महामायां कूर्चबीजं तु सुन्दरि ॥ (१८।२)

etadrūpaṃ mahāmāyāṃ kūrcabījaṃ tu sundari ||

19.1१९.१

वाग्भवं प्रणवं देवि एतद्रूपं न संशयः । (१९।१)

vāgbhavaṃ praṇavaṃ devi etadrūpaṃ na saṃśayaḥ |

19.2१९.२

अग्निजाया महाविद्या एतद्रूपं न संशयः ॥ (१९।२)

agnijāyā mahāvidyā etadrūpaṃ na saṃśayaḥ ||

20.1२०.१

द्रुतसिद्धिप्रदा विद्या वह्निजाया परा मनुः । (२०।१)

drutasiddhipradā vidyā vahnijāyā parā manuḥ |

20.2२०.२

सम्बोधनपदेनैव सदा संनिधिकारिणी ॥ (२०।२)

sambodhanapadenaiva sadā saṃnidhikāriṇī ||

21.1२१.१

अथ वक्ष्ये महाविद्यापुरश्चरणम् उत्तमम् । (२१।१)

atha vakṣye mahāvidyāpuraścaraṇam uttamam |

21.2२१.२

कथितं मन्त्रराजस्य त्रिपुरश्चरणं शृणु ॥ (२१।२)

kathitaṃ mantrarājasya tripuraścaraṇaṃ śṛṇu ||

22.1२२.१

दिवा लक्षं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी जितेन्द्रियः । (२२।१)

divā lakṣaṃ japenmantraṃ haviṣyāśī jitendriyaḥ |

22.2२२.२

दिव्यवीरमते देवि रात्रौ लक्षं जपेत् सुधीः ॥ (२२।२)

divyavīramate devi rātrau lakṣaṃ japet sudhīḥ ||

23.1२३.१

अथ षडक्षरस्यास्य शृणु देवि पुरस्क्रियाम् । (२३।१)

atha ṣaḍakṣarasyāsya śṛṇu devi puraskriyām |

23.2२३.२

दिव्यवीरमतेनैव विंशत्येकेन पार्वति ॥ (२३।२)

divyavīramatenaiva viṃśatyekena pārvati ||

24.1२४.१

तथा च त्र्यक्षरं मन्त्रं प्रजपेत् साधकाग्रणीः । (२४।१)

tathā ca tryakṣaraṃ mantraṃ prajapet sādhakāgraṇīḥ |

24.2२४.२

ध्यानपूजादिकं सर्वं समानं वीरवन्दिते ॥ (२४।२)

dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ samānaṃ vīravandite ||

25.1२५.१

एतस्याः सदृशी विद्या फलदा नास्ति योगिनि । (२५।१)

etasyāḥ sadṛśī vidyā phaladā nāsti yogini |

25.2२५.२

सर्वमन्त्रस्य चैतन्यं शृणु पार्वति सादरम् ॥ (२५।२)

sarvamantrasya caitanyaṃ śṛṇu pārvati sādaram ||

26.1२६.१

सहस्रारे महापद्मे बिन्दुरूपं परं शिवम् । (२६।१)

sahasrāre mahāpadme bindurūpaṃ paraṃ śivam |

26.2२६.२

कुण्डलिनीं समुत्थाप्य हंसेन मनुना सुधीः ॥ (२६।२)

kuṇḍalinīṃ samutthāpya haṃsena manunā sudhīḥ ||

27.1२७.१

नासाग्रे या स्थिरा दृष्टिर्जायते परमेश्वरि । (२७।१)

nāsāgre yā sthirā dṛṣṭirjāyate parameśvari |

27.2२७.२

तदैव मन्त्रचैतन्यं कुण्डलीचक्रगं भवेत् ॥ (२७।२)

tadaiva mantracaitanyaṃ kuṇḍalīcakragaṃ bhavet ||

28.1२८.१

सहस्रारे महापद्मे कुण्डल्या सहितं गुरुम् । (२८।१)

sahasrāre mahāpadme kuṇḍalyā sahitaṃ gurum |

28.2२८.२

भावयेत् सर्वमन्त्राणां चैतन्यं जायते प्रिये ॥ (२८।२)

bhāvayet sarvamantrāṇāṃ caitanyaṃ jāyate priye ||

29.1२९.१

तदैव प्रजपेन्मन्त्रं सिद्धिदं नात्र संशयः । (२९।१)

tadaiva prajapenmantraṃ siddhidaṃ nātra saṃśayaḥ |

29.2२९.२

श्रीदेवी उवाच । (२९।२)

śrīdevī uvāca

29.3२९.३

इदानीं तारिणीमन्त्रवासनां वद शंकर । (२९।३)

idānīṃ tāriṇīmantravāsanāṃ vada śaṃkara |

29.4२९.४

कालिका मोक्षदा नित्या तारिणी भववारिधौ ॥ (२९।४)

kālikā mokṣadā nityā tāriṇī bhavavāridhau ||

30.1३०.१

श्रीशंकर उवाच । (३०।१)

śrīśaṃkara uvāca

30.2३०.२

कलाकेशं महेशानि बिन्दुमस्तकमीरितम् । (३०।२)

kalākeśaṃ maheśāni bindumastakamīritam |

30.3३०.३

नादं च वक्त्रं भालं च नासां नेत्रं च पार्वति ॥ (३०।३)

nādaṃ ca vaktraṃ bhālaṃ ca nāsāṃ netraṃ ca pārvati ||

31.1३१.१

भुजचतुष्टयं देहं स्तनद्वंद्वं च वक्षसम् । (३१।१)

bhujacatuṣṭayaṃ dehaṃ stanadvaṃdvaṃ ca vakṣasam |

31.2३१.२

मकारेण तु देवेशि पृष्ठं चैव कटिद्वयम् ॥ (३१।२)

makāreṇa tu deveśi pṛṣṭhaṃ caiva kaṭidvayam ||

32.1३२.१

तकारेण योनिदेशं गुदं पादद्वयं तथा । (३२।१)

takāreṇa yonideśaṃ gudaṃ pādadvayaṃ tathā |

32.2३२.२

सर्वाङ्गुलीर् नखं चैव भावयेत् साधकोत्तमः ॥ (३२।२)

sarvāṅgulīr nakhaṃ caiva bhāvayet sādhakottamaḥ ||

33.1३३.१

चन्द्रसूर्यात्मकं रेफं वह्निबीजं न चान्यथा । (३३।१)

candrasūryātmakaṃ rephaṃ vahnibījaṃ na cānyathā |

33.2३३.२

सर्वा नाड्यस्तथा ज्योती रोमं च भूषणादिकम् ॥ (३३।२)

sarvā nāḍyastathā jyotī romaṃ ca bhūṣaṇādikam ||

34.1३४.१

शकारं च महामाया शक्तिरूपप्रकाशिनी । (३४।१)

śakāraṃ ca mahāmāyā śaktirūpaprakāśinī |

34.2३४.२

मूर्धादिपादपर्यन्तं शक्तिबीजं सुदुर्लभम् ॥ (३४।२)

mūrdhādipādaparyantaṃ śaktibījaṃ sudurlabham ||

35.1३५.१

अस्य मन्त्रस्य माहात्म्यं किं मया कथ्यतेऽधुना । (३५।१)

asya mantrasya māhātmyaṃ kiṃ mayā kathyate'dhunā |

35.2३५.२

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ॥ (३५।२)

aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca ||

36.1३६.१

काश्यादितीर्थं देवेशि सार्धकोटिभुवात्मकम् । (३६।१)

kāśyāditīrthaṃ deveśi sārdhakoṭibhuvātmakam |

36.2३६.२

पूर्णां शस्येन देवेशि सप्तद्वीपां वसुंधराम् ॥ (३६।२)

pūrṇāṃ śasyena deveśi saptadvīpāṃ vasuṃdharām ||

37.1३७.१

मेरुतुल्यसुवर्णं तु ब्राह्मणे वेदपारगे । (३७।१)

merutulyasuvarṇaṃ tu brāhmaṇe vedapārage |

37.2३७.२

सदक्षिणं व्रतं सर्वं चतुर्वेदसुविस्तरम् ॥ (३७।२)

sadakṣiṇaṃ vrataṃ sarvaṃ caturvedasuvistaram ||

38.1३८.१

गां चैव भूमिसंस्थं च हस्त्यश्वं च तथैव च । (३८।१)

gāṃ caiva bhūmisaṃsthaṃ ca hastyaśvaṃ ca tathaiva ca |

38.2३८.२

बलिदानं महेशानि पितृयज्ञं तथैव च ॥ (३८।२)

balidānaṃ maheśāni pitṛyajñaṃ tathaiva ca ||

39.1३९.१

विहितं च महापुण्यं यदुक्तं शास्त्रवेदिभिः । (३९।१)

vihitaṃ ca mahāpuṇyaṃ yaduktaṃ śāstravedibhiḥ |

39.2३९.२

सकृज्जपान्महेशानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (३९।२)

sakṛjjapānmaheśāni kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||

40.1४०.१

एकोच्चारेण देवेशि किं पुनर्ब्रह्म केवलम् । (४०।१)

ekoccāreṇa deveśi kiṃ punarbrahma kevalam |

40.2४०.२

सृष्टिस्थितिलयादीनां कर्तारो नात्र संशयः ॥ (४०।२)

sṛṣṭisthitilayādīnāṃ kartāro nātra saṃśayaḥ ||

41.1४१.१

सगुणं निर्गुणं साक्षात् निराकारं च मूर्तिमत् । (४१।१)

saguṇaṃ nirguṇaṃ sākṣāt nirākāraṃ ca mūrtimat |

41.2४१.२

वैखरीयं महाविद्या वर्णाश्रिता सुनिश्चला ॥ (४१।२)

vaikharīyaṃ mahāvidyā varṇāśritā suniścalā ||

42.1४२.१

यतो निरक्षरं वस्तु अतस्तारा प्रकीर्तिता । (४२।१)

yato nirakṣaraṃ vastu atastārā prakīrtitā |

42.2४२.२

ब्रह्मविद्यास्वरूपेयं भोगमोक्षफलप्रदा ॥ (४२।२)

brahmavidyāsvarūpeyaṃ bhogamokṣaphalapradā ||

43.1४३.१

जन्मकोटिसहस्रेण वर्णितुं नैव शक्यते । (४३।१)

janmakoṭisahasreṇa varṇituṃ naiva śakyate |

43.2४३.२

पञ्चवक्त्रेण देवेशि किं मया कथ्यतेऽधुना ॥ (४३।२)

pañcavaktreṇa deveśi kiṃ mayā kathyate'dhunā ||

44.1४४.१

एकाक्षरी महाविद्या त्रिषु लोकेषु पूजिता । (४४।१)

ekākṣarī mahāvidyā triṣu lokeṣu pūjitā |

44.2४४.२

एकाक्षरीविहीनो यो मन्त्रं गृह्णाति पार्वति ॥ (४४।२)

ekākṣarīvihīno yo mantraṃ gṛhṇāti pārvati ||

45.1४५.१

कल्पकोटिसहस्रेण तस्य सिद्धिर्न जायते । (४५।१)

kalpakoṭisahasreṇa tasya siddhirna jāyate |

45.2४५.२

सकारो विष्णुरूपश्च तकारश्च प्रजापतिः ॥ (४५।२)

sakāro viṣṇurūpaśca takāraśca prajāpatiḥ ||

46.1४६.१

रेफः संहाररूपत्वाच्छिवः साक्षान्न संशयः । (४६।१)

rephaḥ saṃhārarūpatvācchivaḥ sākṣānna saṃśayaḥ |

46.2४६.२

या चाद्या परमा विद्या सा माया परमा कला ॥ (४६।२)

yā cādyā paramā vidyā sā māyā paramā kalā ||

47.1४७.१

निराकारं परं ज्योतिर्बिन्दुं चाव्ययसंज्ञकम् । (४७।१)

nirākāraṃ paraṃ jyotirbinduṃ cāvyayasaṃjñakam |

47.2४७.२

बिन्दुशब्देन शून्यं स्यात् तथा च गुणसूचकम् ॥ (४७।२)

binduśabdena śūnyaṃ syāt tathā ca guṇasūcakam ||

48.1४८.१

बिन्दुचक्रामृता देवि प्लवन्ती चार्धमात्रया । (४८।१)

binducakrāmṛtā devi plavantī cārdhamātrayā |

48.2४८.२

अर्धमात्राकृतिर्नादो व्यापको विश्वपालकः ॥ (४८।२)

ardhamātrākṛtirnādo vyāpako viśvapālakaḥ ||

49.1४९.१

यथेयं वैखरी विद्या कूर्चविद्या तथैव च । (४९।१)

yatheyaṃ vaikharī vidyā kūrcavidyā tathaiva ca |

49.2४९.२

माहात्म्यं चैव पूजायां भेदो नास्ति सुरेश्वरि ॥ (४९।२)

māhātmyaṃ caiva pūjāyāṃ bhedo nāsti sureśvari ||

50.1५०.१

सतारं च तथा बिन्दुं माया पञ्चाक्षरी परा । (५०।१)

satāraṃ ca tathā binduṃ māyā pañcākṣarī parā |

50.2५०.२

विभक्ते चाक्षरे चैव क्रियते मूर्तिकल्पना ॥ (५०।२)

vibhakte cākṣare caiva kriyate mūrtikalpanā ||

51.1५१.१

सार्धपञ्चाक्षरी विद्या तारिणी मूर्तिमत् स्वयम् । (५१।१)

sārdhapañcākṣarī vidyā tāriṇī mūrtimat svayam |

51.2५१.२

तद्रूपं पक्षिरूपं हि वाग्भवश्च हरिप्रियाम् ॥ (५१।२)

tadrūpaṃ pakṣirūpaṃ hi vāgbhavaśca haripriyām ||

52.1५२.१

प्रणवं कामबीजं तु गगनश् च शिवं शिवे । (५२।१)

praṇavaṃ kāmabījaṃ tu gaganaś ca śivaṃ śive |

52.2५२.२

अस्त्रबीजं तदेव स्याद् वह्निजायां सुरेश्वरि ॥ (५२।२)

astrabījaṃ tadeva syād vahnijāyāṃ sureśvari ||

53.1५३.१

सम्बोधनपदेनैव सदा संनिधिकारिणी । (५३।१)

sambodhanapadenaiva sadā saṃnidhikāriṇī |

53.2५३.२

पञ्चाक्षरेण देवेशि तारिणी कामरूपिणी ॥ (५३।२)

pañcākṣareṇa deveśi tāriṇī kāmarūpiṇī ||

54.1५४.१

तथा पञ्चाक्षरं पश्य ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् । (५४।१)

tathā pañcākṣaraṃ paśya brahmaviṣṇuśivātmakam |

54.2५४.२

शक्तिरूपं निराकारं तथा पञ्चाक्षरेण तु ॥ (५४।२)

śaktirūpaṃ nirākāraṃ tathā pañcākṣareṇa tu ||

55.1५५.१

यथा पञ्चाक्षरी विद्या तथा विद्या षडक्षरी । (५५।१)

yathā pañcākṣarī vidyā tathā vidyā ṣaḍakṣarī |

55.2५५.२

तथैव षोडशी विद्या तथा विद्या च व्यक्षरी ॥ (५५।२)

tathaiva ṣoḍaśī vidyā tathā vidyā ca vyakṣarī ||

56.1५६.१

तथैवाष्टाक्षरी विद्या तथा नवाक्षरी परा । (५६।१)

tathaivāṣṭākṣarī vidyā tathā navākṣarī parā |

56.2५६.२

माहात्म्यं ध्यानपूजायां भेदो नास्ति सुरेश्वरि ॥ (५६।२)

māhātmyaṃ dhyānapūjāyāṃ bhedo nāsti sureśvari ||

57.1५७.१

अतिस्नेहेन देवेशि किं मया न प्रकाशितम् । (५७।१)

atisnehena deveśi kiṃ mayā na prakāśitam |

57.2५७.२

प्राणान्तेऽपि पशोरग्रे वैखरीं न प्रकाशयेत् ॥ (५७।२)

prāṇānte'pi paśoragre vaikharīṃ na prakāśayet ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ToḍalT, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit