ToḍalT, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
संक्षेपं कथितं नाथ वासनां वद मां प्रति ॥ (१।३)
saṃkṣepaṃ kathitaṃ nātha vāsanāṃ vada māṃ prati ||
यस्याः श्रवणमात्रेण मन्त्राः सिद्धा भवन्ति हि ॥ (२।३)
yasyāḥ śravaṇamātreṇa mantrāḥ siddhā bhavanti hi ||
ककारस्योर्ध्वकोणेषु प्राणो वायुः प्रतिष्ठितः । (३।१)
kakārasyordhvakoṇeṣu prāṇo vāyuḥ pratiṣṭhitaḥ |
बिन्दुमस्तकभालं तु नासा नेत्रं च पार्वति ॥ (५।२)
bindumastakabhālaṃ tu nāsā netraṃ ca pārvati ||
श्रोत्रयुग्मं तथा वक्त्रं स्कन्दनाद् अव्यवस्थितम् । (६।१)
śrotrayugmaṃ tathā vaktraṃ skandanād avyavasthitam |
चतुर्बाहुं तथा देहं स्तनद्वंद्वं कटिद्वयम् ॥ (६।२)
caturbāhuṃ tathā dehaṃ stanadvaṃdvaṃ kaṭidvayam ||
चन्द्रसूर्याग्निरूपं च रेफं परमदुर्लभम् ॥ (८।२)
candrasūryāgnirūpaṃ ca rephaṃ paramadurlabham ||
सर्वपापहरं रेफं तस्माद् वह्निर्न चान्यथा ॥ (१०।२)
sarvapāpaharaṃ rephaṃ tasmād vahnirna cānyathā ||
महामोक्षप्रदा देवी तस्मान्माया प्रकीर्तिता ॥ (११।२)
mahāmokṣapradā devī tasmānmāyā prakīrtitā ||
ब्रह्मविष्णुशिवः साक्षात् ककारं परमेश्वरि । (१३।१)
brahmaviṣṇuśivaḥ sākṣāt kakāraṃ parameśvari |
अनुच्चार्यं तदेव स्याद्विना मायायुतं शिवे ॥ (१३।२)
anuccāryaṃ tadeva syādvinā māyāyutaṃ śive ||
मायायुक्तं यदा देवि तदा मुक्तिप्रदं महत् । (१४।१)
māyāyuktaṃ yadā devi tadā muktipradaṃ mahat |
माहात्म्यं देवदेवेशि किं वक्तुं शक्यते मया ॥ (१६।२)
māhātmyaṃ devadeveśi kiṃ vaktuṃ śakyate mayā ||
वाग्भवं प्रणवं देवि एतद्रूपं न संशयः । (१९।१)
vāgbhavaṃ praṇavaṃ devi etadrūpaṃ na saṃśayaḥ |
द्रुतसिद्धिप्रदा विद्या वह्निजाया परा मनुः । (२०।१)
drutasiddhipradā vidyā vahnijāyā parā manuḥ |
कथितं मन्त्रराजस्य त्रिपुरश्चरणं शृणु ॥ (२१।२)
kathitaṃ mantrarājasya tripuraścaraṇaṃ śṛṇu ||
दिवा लक्षं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी जितेन्द्रियः । (२२।१)
divā lakṣaṃ japenmantraṃ haviṣyāśī jitendriyaḥ |
दिव्यवीरमते देवि रात्रौ लक्षं जपेत् सुधीः ॥ (२२।२)
divyavīramate devi rātrau lakṣaṃ japet sudhīḥ ||
अथ षडक्षरस्यास्य शृणु देवि पुरस्क्रियाम् । (२३।१)
atha ṣaḍakṣarasyāsya śṛṇu devi puraskriyām |
तथा च त्र्यक्षरं मन्त्रं प्रजपेत् साधकाग्रणीः । (२४।१)
tathā ca tryakṣaraṃ mantraṃ prajapet sādhakāgraṇīḥ |
सर्वमन्त्रस्य चैतन्यं शृणु पार्वति सादरम् ॥ (२५।२)
sarvamantrasya caitanyaṃ śṛṇu pārvati sādaram ||
कुण्डलिनीं समुत्थाप्य हंसेन मनुना सुधीः ॥ (२६।२)
kuṇḍalinīṃ samutthāpya haṃsena manunā sudhīḥ ||
नासाग्रे या स्थिरा दृष्टिर्जायते परमेश्वरि । (२७।१)
nāsāgre yā sthirā dṛṣṭirjāyate parameśvari |
तदैव मन्त्रचैतन्यं कुण्डलीचक्रगं भवेत् ॥ (२७।२)
tadaiva mantracaitanyaṃ kuṇḍalīcakragaṃ bhavet ||
सहस्रारे महापद्मे कुण्डल्या सहितं गुरुम् । (२८।१)
sahasrāre mahāpadme kuṇḍalyā sahitaṃ gurum |
भावयेत् सर्वमन्त्राणां चैतन्यं जायते प्रिये ॥ (२८।२)
bhāvayet sarvamantrāṇāṃ caitanyaṃ jāyate priye ||
तदैव प्रजपेन्मन्त्रं सिद्धिदं नात्र संशयः । (२९।१)
tadaiva prajapenmantraṃ siddhidaṃ nātra saṃśayaḥ |
नादं च वक्त्रं भालं च नासां नेत्रं च पार्वति ॥ (३०।३)
nādaṃ ca vaktraṃ bhālaṃ ca nāsāṃ netraṃ ca pārvati ||
भुजचतुष्टयं देहं स्तनद्वंद्वं च वक्षसम् । (३१।१)
bhujacatuṣṭayaṃ dehaṃ stanadvaṃdvaṃ ca vakṣasam |
मकारेण तु देवेशि पृष्ठं चैव कटिद्वयम् ॥ (३१।२)
makāreṇa tu deveśi pṛṣṭhaṃ caiva kaṭidvayam ||
सर्वाङ्गुलीर् नखं चैव भावयेत् साधकोत्तमः ॥ (३२।२)
sarvāṅgulīr nakhaṃ caiva bhāvayet sādhakottamaḥ ||
चन्द्रसूर्यात्मकं रेफं वह्निबीजं न चान्यथा । (३३।१)
candrasūryātmakaṃ rephaṃ vahnibījaṃ na cānyathā |
सर्वा नाड्यस्तथा ज्योती रोमं च भूषणादिकम् ॥ (३३।२)
sarvā nāḍyastathā jyotī romaṃ ca bhūṣaṇādikam ||
मूर्धादिपादपर्यन्तं शक्तिबीजं सुदुर्लभम् ॥ (३४।२)
mūrdhādipādaparyantaṃ śaktibījaṃ sudurlabham ||
अस्य मन्त्रस्य माहात्म्यं किं मया कथ्यतेऽधुना । (३५।१)
asya mantrasya māhātmyaṃ kiṃ mayā kathyate'dhunā |
काश्यादितीर्थं देवेशि सार्धकोटिभुवात्मकम् । (३६।१)
kāśyāditīrthaṃ deveśi sārdhakoṭibhuvātmakam |
पूर्णां शस्येन देवेशि सप्तद्वीपां वसुंधराम् ॥ (३६।२)
pūrṇāṃ śasyena deveśi saptadvīpāṃ vasuṃdharām ||
सदक्षिणं व्रतं सर्वं चतुर्वेदसुविस्तरम् ॥ (३७।२)
sadakṣiṇaṃ vrataṃ sarvaṃ caturvedasuvistaram ||
गां चैव भूमिसंस्थं च हस्त्यश्वं च तथैव च । (३८।१)
gāṃ caiva bhūmisaṃsthaṃ ca hastyaśvaṃ ca tathaiva ca |
विहितं च महापुण्यं यदुक्तं शास्त्रवेदिभिः । (३९।१)
vihitaṃ ca mahāpuṇyaṃ yaduktaṃ śāstravedibhiḥ |
सकृज्जपान्महेशानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (३९।२)
sakṛjjapānmaheśāni kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||
एकोच्चारेण देवेशि किं पुनर्ब्रह्म केवलम् । (४०।१)
ekoccāreṇa deveśi kiṃ punarbrahma kevalam |
सृष्टिस्थितिलयादीनां कर्तारो नात्र संशयः ॥ (४०।२)
sṛṣṭisthitilayādīnāṃ kartāro nātra saṃśayaḥ ||
सगुणं निर्गुणं साक्षात् निराकारं च मूर्तिमत् । (४१।१)
saguṇaṃ nirguṇaṃ sākṣāt nirākāraṃ ca mūrtimat |
वैखरीयं महाविद्या वर्णाश्रिता सुनिश्चला ॥ (४१।२)
vaikharīyaṃ mahāvidyā varṇāśritā suniścalā ||
पञ्चवक्त्रेण देवेशि किं मया कथ्यतेऽधुना ॥ (४३।२)
pañcavaktreṇa deveśi kiṃ mayā kathyate'dhunā ||
एकाक्षरीविहीनो यो मन्त्रं गृह्णाति पार्वति ॥ (४४।२)
ekākṣarīvihīno yo mantraṃ gṛhṇāti pārvati ||
रेफः संहाररूपत्वाच्छिवः साक्षान्न संशयः । (४६।१)
rephaḥ saṃhārarūpatvācchivaḥ sākṣānna saṃśayaḥ |
निराकारं परं ज्योतिर्बिन्दुं चाव्ययसंज्ञकम् । (४७।१)
nirākāraṃ paraṃ jyotirbinduṃ cāvyayasaṃjñakam |
बिन्दुशब्देन शून्यं स्यात् तथा च गुणसूचकम् ॥ (४७।२)
binduśabdena śūnyaṃ syāt tathā ca guṇasūcakam ||
बिन्दुचक्रामृता देवि प्लवन्ती चार्धमात्रया । (४८।१)
binducakrāmṛtā devi plavantī cārdhamātrayā |
यथेयं वैखरी विद्या कूर्चविद्या तथैव च । (४९।१)
yatheyaṃ vaikharī vidyā kūrcavidyā tathaiva ca |
माहात्म्यं चैव पूजायां भेदो नास्ति सुरेश्वरि ॥ (४९।२)
māhātmyaṃ caiva pūjāyāṃ bhedo nāsti sureśvari ||
सतारं च तथा बिन्दुं माया पञ्चाक्षरी परा । (५०।१)
satāraṃ ca tathā binduṃ māyā pañcākṣarī parā |
विभक्ते चाक्षरे चैव क्रियते मूर्तिकल्पना ॥ (५०।२)
vibhakte cākṣare caiva kriyate mūrtikalpanā ||
सार्धपञ्चाक्षरी विद्या तारिणी मूर्तिमत् स्वयम् । (५१।१)
sārdhapañcākṣarī vidyā tāriṇī mūrtimat svayam |
तद्रूपं पक्षिरूपं हि वाग्भवश्च हरिप्रियाम् ॥ (५१।२)
tadrūpaṃ pakṣirūpaṃ hi vāgbhavaśca haripriyām ||
अस्त्रबीजं तदेव स्याद् वह्निजायां सुरेश्वरि ॥ (५२।२)
astrabījaṃ tadeva syād vahnijāyāṃ sureśvari ||
तथा पञ्चाक्षरं पश्य ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् । (५४।१)
tathā pañcākṣaraṃ paśya brahmaviṣṇuśivātmakam |
यथा पञ्चाक्षरी विद्या तथा विद्या षडक्षरी । (५५।१)
yathā pañcākṣarī vidyā tathā vidyā ṣaḍakṣarī |
तथैव षोडशी विद्या तथा विद्या च व्यक्षरी ॥ (५५।२)
tathaiva ṣoḍaśī vidyā tathā vidyā ca vyakṣarī ||
तथैवाष्टाक्षरी विद्या तथा नवाक्षरी परा । (५६।१)
tathaivāṣṭākṣarī vidyā tathā navākṣarī parā |
माहात्म्यं ध्यानपूजायां भेदो नास्ति सुरेश्वरि ॥ (५६।२)
māhātmyaṃ dhyānapūjāyāṃ bhedo nāsti sureśvari ||
प्राणान्तेऽपि पशोरग्रे वैखरीं न प्रकाशयेत् ॥ (५७।२)
prāṇānte'pi paśoragre vaikharīṃ na prakāśayet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.