तोडलतन्त्रToḍalatantra

ToḍalT, 7

7 of 10 · 84 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीदेवी उवाच । (१।१)

śrīdevī uvāca

1.2१.२

महायोगमयी देवी खेचरी परमा कला । (१।२)

mahāyogamayī devī khecarī paramā kalā |

1.3१.३

योगज्ञानं विना सिद्धिर्नास्ति सत्यं सुरेश्वर ॥ (१।३)

yogajñānaṃ vinā siddhirnāsti satyaṃ sureśvara ||

2.1२.१

ब्रूहि मे देवदेवेश क्षुद्रब्रह्माण्डमध्यतः । (२।१)

brūhi me devadeveśa kṣudrabrahmāṇḍamadhyataḥ |

2.2२.२

किमाधारे स्थिता नाथ सप्तद्वीपा वसुंधरा ॥ (२।२)

kimādhāre sthitā nātha saptadvīpā vasuṃdharā ||

3.1३.१

समुद्रसप्तकं नाथ किमाकारं प्रतिष्ठति । (३।१)

samudrasaptakaṃ nātha kimākāraṃ pratiṣṭhati |

3.2३.२

मूलाधारे महीचक्रे संस्थिता मानवादयः ॥ (३।२)

mūlādhāre mahīcakre saṃsthitā mānavādayaḥ ||

4.1४.१

क्षुद्ररूपा जनाः सर्वे किमाकारेण संस्थिताः । (४।१)

kṣudrarūpā janāḥ sarve kimākāreṇa saṃsthitāḥ |

4.2४.२

स्वकीयाङ्गुलिमानेन मारुतं कथय प्रभो ॥ (४।२)

svakīyāṅgulimānena mārutaṃ kathaya prabho ||

5.1५.१

श्रीशिव उवाच । (५।१)

śrīśiva uvāca

5.2५.२

मूलाधारे स्थिता देवि सप्तद्वीपा वसुंधरा । (५।२)

mūlādhāre sthitā devi saptadvīpā vasuṃdharā |

5.3५.३

वलयाकाररूपेण समुद्राः सप्त संस्थिताः ॥ (५।३)

valayākārarūpeṇa samudrāḥ sapta saṃsthitāḥ ||

6.1६.१

जम्बुद्वीपं मध्यदेशे तद्बाह्ये लवणाम्बुधिः । (६।१)

jambudvīpaṃ madhyadeśe tadbāhye lavaṇāmbudhiḥ |

6.2६.२

शाकद्वीपं महेशानि तद्बाह्ये दधिसागरः ॥ (६।२)

śākadvīpaṃ maheśāni tadbāhye dadhisāgaraḥ ||

7.1७.१

तद्बाह्ये शाल्मलीद्वीपं सागरो दुग्धतद्बहिः । (७।१)

tadbāhye śālmalīdvīpaṃ sāgaro dugdhatadbahiḥ |

7.2७.२

तद्बाह्ये पाटलाद्वीपं तद्बाह्ये तु जलान्तकः ॥ (७।२)

tadbāhye pāṭalādvīpaṃ tadbāhye tu jalāntakaḥ ||

8.1८.१

पृथिव्यां वर्तते देवि यद्रूपा मानवादयः । (८।१)

pṛthivyāṃ vartate devi yadrūpā mānavādayaḥ |

8.2८.२

तेन रूपेण देवेशि मूलाधारे तु जन्तवः ॥ (८।२)

tena rūpeṇa deveśi mūlādhāre tu jantavaḥ ||

9.1९.१

षण्णवत्यङ्गुलं देवि मारुतं परिकीर्तितम् । (९।१)

ṣaṇṇavatyaṅgulaṃ devi mārutaṃ parikīrtitam |

9.2९.२

मार्तण्डस्थितिमानं तु अधिकं परिकीर्तितम् ॥ (९।२)

mārtaṇḍasthitimānaṃ tu adhikaṃ parikīrtitam ||

10.1१०.१

श्रीदेवी उवाच । (१०।१)

śrīdevī uvāca

10.2१०.२

कियद् भुवं तु ब्रह्माण्डं वद भूतलवासिनः । (१०।२)

kiyad bhuvaṃ tu brahmāṇḍaṃ vada bhūtalavāsinaḥ |

10.3१०.३

अङ्गुल्येकेन किं मानं कथयस्व दयानिधे ॥ (१०।३)

aṅgulyekena kiṃ mānaṃ kathayasva dayānidhe ||

11.1११.१

श्रीशिव उवाच । (११।१)

śrīśiva uvāca

11.2११.२

अङ्गुल्येकेन देवेशि सहस्राब्दं प्रजायते । (११।२)

aṅgulyekena deveśi sahasrābdaṃ prajāyate |

11.3११.३

षण्णवतिसहस्राब्दं भवेद् भूतलवासिनः ॥ (११।३)

ṣaṇṇavatisahasrābdaṃ bhaved bhūtalavāsinaḥ ||

12.1१२.१

पादाङ्गुष्ठादिगुल्फान्तं प्रिये रन्ध्रसहस्रकम् । (१२।१)

pādāṅguṣṭhādigulphāntaṃ priye randhrasahasrakam |

12.2१२.२

रन्ध्रं चन्द्रसहस्राब्दं गुल्फादिजानुसंधिषु ॥ (१२।२)

randhraṃ candrasahasrābdaṃ gulphādijānusaṃdhiṣu ||

13.1१३.१

जान्वादिगुदपर्यन्तं मानं विंशसहस्रकम् । (१३।१)

jānvādigudaparyantaṃ mānaṃ viṃśasahasrakam |

13.2१३.२

मूलाधारादिलिङ्गान्तं चतुर्वर्षसहस्रकम् ॥ (१३।२)

mūlādhārādiliṅgāntaṃ caturvarṣasahasrakam ||

14.1१४.१

लिङ्गादिनाभिपर्यन्तं भवेदृषिसहस्रकम् । (१४।१)

liṅgādinābhiparyantaṃ bhavedṛṣisahasrakam |

14.2१४.२

नाभ्यादिहृदयान्तं च ग्रहसंख्यसहस्रकम् ॥ (१४।२)

nābhyādihṛdayāntaṃ ca grahasaṃkhyasahasrakam ||

15.1१५.१

हृदादिकण्ठपर्यन्तमृषिसंख्यसहस्रकम् । (१५।१)

hṛdādikaṇṭhaparyantamṛṣisaṃkhyasahasrakam |

15.2१५.२

विशुद्धादिकमाज्ञान्तं मानं रुद्रसहस्रकम् ॥ (१५।२)

viśuddhādikamājñāntaṃ mānaṃ rudrasahasrakam ||

16.1१६.१

आज्ञाचक्राच्छिवान्तं वै दिक्सहस्रं सुरेश्वरि । (१६।१)

ājñācakrācchivāntaṃ vai diksahasraṃ sureśvari |

16.2१६.२

सूर्यसंख्यासहस्रं तु समीरश्चाधिकः स्मृतः ॥ (१६।२)

sūryasaṃkhyāsahasraṃ tu samīraścādhikaḥ smṛtaḥ ||

17.1१७.१

शरीरसहकारेण हासो वृद्धिश्च जायते । (१७।१)

śarīrasahakāreṇa hāso vṛddhiśca jāyate |

17.2१७.२

षड्गुणो रतिकाले च त्रिगुणो भोजनाद्बहिः ॥ (१७।२)

ṣaḍguṇo ratikāle ca triguṇo bhojanādbahiḥ ||

18.1१८.१

धमने चाष्टधा प्रोक्तः समीरो वृद्धितां गतः । (१८।१)

dhamane cāṣṭadhā proktaḥ samīro vṛddhitāṃ gataḥ |

18.2१८.२

सद्गुरोर् उपदेशेन मन्त्रमार्गेण पार्वति ॥ (१८।२)

sadguror upadeśena mantramārgeṇa pārvati ||

19.1१९.१

यदि चैकाङ्गुलं ह्रस्वं सहस्राब्दं स जीवति । (१९।१)

yadi caikāṅgulaṃ hrasvaṃ sahasrābdaṃ sa jīvati |

19.2१९.२

एवं क्रमेण देवेशि समता यदि वा भवेत् ॥ (१९।२)

evaṃ krameṇa deveśi samatā yadi vā bhavet ||

20.1२०.१

जित्वा मृत्युं महेशानि शम्भुवद् विहरेत् क्षितौ । (२०।१)

jitvā mṛtyuṃ maheśāni śambhuvad viharet kṣitau |

20.2२०.२

अत एव महेशानि योनिमुद्रा मयोदिता ॥ (२०।२)

ata eva maheśāni yonimudrā mayoditā ||

21.1२१.१

प्राणायामेन देवेशि तथैव योनिमुद्रया । (२१।१)

prāṇāyāmena deveśi tathaiva yonimudrayā |

21.2२१.२

तथैवाभ्यासयोगेन यदि वायुः समो भवेत् ॥ (२१।२)

tathaivābhyāsayogena yadi vāyuḥ samo bhavet ||

22.1२२.१

जित्वा मृत्युं महेशानि खेचरो जायतेऽचिरात् । (२२।१)

jitvā mṛtyuṃ maheśāni khecaro jāyate'cirāt |

22.2२२.२

प्रमाणं कथितं सर्वं मनुष्यस्य प्रियंवदे ॥ (२२।२)

pramāṇaṃ kathitaṃ sarvaṃ manuṣyasya priyaṃvade ||

23.1२३.१

श्वासोच्छ्वासविकासेन कुण्डली गगनं चरेत् । (२३।१)

śvāsocchvāsavikāsena kuṇḍalī gaganaṃ caret |

23.2२३.२

श्रीदेवी उवाच । (२३।२)

śrīdevī uvāca

23.3२३.३

इदानीं पृथिवीमानं वद मे परमेश्वर ॥ (२३।३)

idānīṃ pṛthivīmānaṃ vada me parameśvara ||

24.1२४.१

सप्तस्वर्गस्थितो यो यो या या शक्तिः स्थिता सदा । (२४।१)

saptasvargasthito yo yo yā yā śaktiḥ sthitā sadā |

24.2२४.२

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि यदि स्नेहोऽस्ति मां प्रति ॥ (२४।२)

tatsarvaṃ śrotumicchāmi yadi sneho'sti māṃ prati ||

25.1२५.१

श्रीशिव उवाच । (२५।१)

śrīśiva uvāca

25.2२५.२

मूलाधारे महीचक्रे संस्थिता मानवादयः । (२५।२)

mūlādhāre mahīcakre saṃsthitā mānavādayaḥ |

25.3२५.३

तेषां मानेन देवेशि चार्धं चैव द्विसप्ततिः ॥ (२५।३)

teṣāṃ mānena deveśi cārdhaṃ caiva dvisaptatiḥ ||

26.1२६.१

द्विगुणः परमेशानि तद्बाह्ये लवणाम्बुधिः । (२६।१)

dviguṇaḥ parameśāni tadbāhye lavaṇāmbudhiḥ |

26.2२६.२

एवं क्रमेण देवेशि द्विगुणं परिकीर्तितम् ॥ (२६।२)

evaṃ krameṇa deveśi dviguṇaṃ parikīrtitam ||

27.1२७.१

डाकिनीसहितो ब्रह्मा मूलाधारे तु सुन्दरि । (२७।१)

ḍākinīsahito brahmā mūlādhāre tu sundari |

27.2२७.२

राकिणीसहितो विष्णुः स्वाधिष्ठाने व्यवस्थितः ॥ (२७।२)

rākiṇīsahito viṣṇuḥ svādhiṣṭhāne vyavasthitaḥ ||

28.1२८.१

लाकिनीसहितो रुद्रो मणिपूरे सुरेश्वरि । (२८।१)

lākinīsahito rudro maṇipūre sureśvari |

28.2२८.२

अनाहते महापद्मे काकिनीसहितो हरः ॥ (२८।२)

anāhate mahāpadme kākinīsahito haraḥ ||

29.1२९.१

विशुद्धाख्ये वसेन्नित्या साकिनी च सदाशिवः । (२९।१)

viśuddhākhye vasennityā sākinī ca sadāśivaḥ |

29.2२९.२

हाकिनी परशिवो देवश् चाज्ञाचक्रे सुरेश्वरि ॥ (२९।२)

hākinī paraśivo devaś cājñācakre sureśvari ||

30.1३०.१

सहस्रारे महापद्मे विश्वरूपः परः शिवः । (३०।१)

sahasrāre mahāpadme viśvarūpaḥ paraḥ śivaḥ |

30.2३०.२

महाकुण्डलिनी तत्र स्थिता नित्या सुरेश्वरि ॥ (३०।२)

mahākuṇḍalinī tatra sthitā nityā sureśvari ||

31.1३१.१

श्रीदेवी उवाच । (३१।१)

śrīdevī uvāca

31.2३१.२

कुत्र मूले महापीठे वर्तते परमेश्वर । (३१।२)

kutra mūle mahāpīṭhe vartate parameśvara |

31.3३१.३

मूलाधारादधोभागे पातालं कीदृशं प्रभो ॥ (३१।३)

mūlādhārādadhobhāge pātālaṃ kīdṛśaṃ prabho ||

32.1३२.१

श्रीशिव उवाच । (३२।१)

śrīśiva uvāca

32.2३२.२

मूलाधारे कामरूपं हृदि जालंधरं प्रिये । (३२।२)

mūlādhāre kāmarūpaṃ hṛdi jālaṃdharaṃ priye |

32.3३२.३

पूर्णगिरिम् अधोभागे उड्डीयानं तदूर्ध्वके ॥ (३२।३)

pūrṇagirim adhobhāge uḍḍīyānaṃ tadūrdhvake ||

33.1३३.१

वाराणसी भ्रुवोर्मध्ये ज्वलन्ती लोचनत्रये । (३३।१)

vārāṇasī bhruvormadhye jvalantī locanatraye |

33.2३३.२

मायावती मुखवृत्ते कण्ठे चाष्टपुरी तथा ॥ (३३।२)

māyāvatī mukhavṛtte kaṇṭhe cāṣṭapurī tathā ||

34.1३४.१

नाभिमूले महेशानि अयोध्यापुरी संस्थिता । (३४।१)

nābhimūle maheśāni ayodhyāpurī saṃsthitā |

34.2३४.२

काञ्चीपीठं कटीदेशे श्रीहृट्टं पृष्ठदेशके ॥ (३४।२)

kāñcīpīṭhaṃ kaṭīdeśe śrīhṛṭṭaṃ pṛṣṭhadeśake ||

35.1३५.१

मूलाधारात् शतं चैव अतलं परिकीर्तितम् । (३५।१)

mūlādhārāt śataṃ caiva atalaṃ parikīrtitam |

35.2३५.२

सुतलं च वर्षशतं तलातलशतं प्रिये ॥ (३५।२)

sutalaṃ ca varṣaśataṃ talātalaśataṃ priye ||

36.1३६.१

ऋषिबाणेन्दुवर्षान्तं संस्थितं च महातलम् । (३६।१)

ṛṣibāṇenduvarṣāntaṃ saṃsthitaṃ ca mahātalam |

36.2३६.२

शतद्वयान्तं पातालं द्विशतं वै रसातलम् ॥ (३६।२)

śatadvayāntaṃ pātālaṃ dviśataṃ vai rasātalam ||

37.1३७.१

मूलाधाराच्च देवेशि द्वेऽङ्गुली चान्तिके स्थिते । (३७।१)

mūlādhārācca deveśi dve'ṅgulī cāntike sthite |

37.2३७.२

तयोर्मध्ये च पातालास्तिष्ठन्ति परमेश्वरि ॥ (३७।२)

tayormadhye ca pātālāstiṣṭhanti parameśvari ||

38.1३८.१

इति ते कथितं कान्ते योगसारं समासतः । (३८।१)

iti te kathitaṃ kānte yogasāraṃ samāsataḥ |

38.2३८.२

न वक्तव्यं पशोर् अग्रे प्राणान्तेऽपि कदाचन ॥ (३८।२)

na vaktavyaṃ paśor agre prāṇānte'pi kadācana ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ToḍalT, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit