वातूलनाथसूत्रवृत्तिVātūlanāthasūtravṛtti
VNSūtraV zu VNSūtra, 6.1
Select a line for its word-by-word analysis.
त्रिकञ्चुकस्य भाविकभौतिकशून्यभेदभिन्नस्य ॥ (१।०)
trikañcukasya bhāvikabhautikaśūnyabhedabhinnasya ||
तत्र भाविकं शब्दाद्यहंकारपर्यन्तं तन्मात्ररूपं भौतिकं पृथिव्यादिरूपं शून्यं निरीहाख्यं वासनास्वरूपं च ॥ (२।०)
tatra bhāvikaṃ śabdādyahaṃkāraparyantaṃ tanmātrarūpaṃ bhautikaṃ pṛthivyādirūpaṃ śūnyaṃ nirīhākhyaṃ vāsanāsvarūpaṃ ca ||
अथवा भाविकं घटाकारं बाह्यं ग्राह्यविषयरूपं भौतिकं पुनर् आन्तरम् इन्द्रियात्मकं ग्रहणरूपं शून्यं तद् उभयमध्यम् आकाशम् ॥ (३।०)
athavā bhāvikaṃ ghaṭākāraṃ bāhyaṃ grāhyaviṣayarūpaṃ bhautikaṃ punar āntaram indriyātmakaṃ grahaṇarūpaṃ śūnyaṃ tad ubhayamadhyam ākāśam ||
अथवा भाविकं स्वप्नावस्था सृष्टिर् उच्यते भौतिकं जाग्रत्प्रथा स्थितिर् निगद्यते शून्यं सुषुप्तदशासंहारो ऽभिधीयते ॥ (४।०)
athavā bhāvikaṃ svapnāvasthā sṛṣṭir ucyate bhautikaṃ jāgratprathā sthitir nigadyate śūnyaṃ suṣuptadaśāsaṃhāro 'bhidhīyate ||
इत्थं संस्थितस्य त्रिकञ्चुकस्य परित्यागात् संन्यासात् निराख्यपदावस्थितिः निर्गता आख्या अभिधानं यस्य असौ निराख्यः अव्यपदेश्यम् अनुत्तरं वागुत्तीर्णं परं धाम तस्मिन् सर्वोत्तीर्णानिकेतनपरमाकाशे ऽवस्थितिः सदैव अपरिच्युतस्वभावनिष्ठा भवतीति सम्बन्धः ॥ (५।०)
itthaṃ saṃsthitasya trikañcukasya parityāgāt saṃnyāsāt nirākhyapadāvasthitiḥ nirgatā ākhyā abhidhānaṃ yasya asau nirākhyaḥ avyapadeśyam anuttaraṃ vāguttīrṇaṃ paraṃ dhāma tasmin sarvottīrṇāniketanaparamākāśe 'vasthitiḥ sadaiva aparicyutasvabhāvaniṣṭhā bhavatīti sambandhaḥ ||
इत्थं कञ्चुकत्रयोल्लङ्घनेन तुर्यपदप्राप्तिं निरूप्य इदानीं सर्ववाक्प्रथासु निरावरणासु स्वरभूतिविजृम्भैव प्रथते सदैव इति निरूपयन्ति ॥ (६।०)
itthaṃ kañcukatrayollaṅghanena turyapadaprāptiṃ nirūpya idānīṃ sarvavākprathāsu nirāvaraṇāsu svarabhūtivijṛmbhaiva prathate sadaiva iti nirūpayanti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.