KumSaṃ, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
अस्त्य् उत्तरस्यां दिशि देवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराजः । (१।१)
asty uttarasyāṃ diśi devatātmā himālayo nāma nagādhirājaḥ |
पूर्वापरौ तोयनिधी विगाह्य स्थितः पृथिव्या इव मानदण्डः ॥ (१।२)
pūrvāparau toyanidhī vigāhya sthitaḥ pṛthivyā iva mānadaṇḍaḥ ||
यं सर्वशैलाः परिकल्प्य वत्सं मेरौ स्थिते दोग्धरि दोहदक्षे । (२।१)
yaṃ sarvaśailāḥ parikalpya vatsaṃ merau sthite dogdhari dohadakṣe |
भास्वन्ति रत्नानि महौषधीश् च पृथूपदिष्टां दुदुहुर् धरित्रीम् ॥ (२।२)
bhāsvanti ratnāni mahauṣadhīś ca pṛthūpadiṣṭāṃ duduhur dharitrīm ||
अनन्तरत्नप्रभवस्य यस्य हिमं न सौभाग्यविलोपि जातम् । (३।१)
anantaratnaprabhavasya yasya himaṃ na saubhāgyavilopi jātam |
एको हि दोषो गुणसंनिपाते निमज्जतीन्दोः किरणेष्व् इवाङ्कः ॥ (३।२)
eko hi doṣo guṇasaṃnipāte nimajjatīndoḥ kiraṇeṣv ivāṅkaḥ ||
यश् चाप्सरोविभ्रममण्डनानां सम्पादयित्रीं शिखरैर् बिभर्ति । (४।१)
yaś cāpsarovibhramamaṇḍanānāṃ sampādayitrīṃ śikharair bibharti |
बलाहकच्छेदविभक्तरागाम् अकालसंध्याम् इव धातुमत्ताम् ॥ (४।२)
balāhakacchedavibhaktarāgām akālasaṃdhyām iva dhātumattām ||
आमेखलं संचरतां घनानां छायाम् अधःसानुगतां निषेव्य । (५।१)
āmekhalaṃ saṃcaratāṃ ghanānāṃ chāyām adhaḥsānugatāṃ niṣevya |
उद्वेजिता वृष्टिभिर् आश्रयन्ते शृङ्गाणि यस्यातपवन्ति सिद्धाः ॥ (५।२)
udvejitā vṛṣṭibhir āśrayante śṛṅgāṇi yasyātapavanti siddhāḥ ||
पदं तुषारस्रुतिधौतरक्तं यस्मिन्न् अदृष्ट्वापि हतद्विपानाम् । (६।१)
padaṃ tuṣārasrutidhautaraktaṃ yasminn adṛṣṭvāpi hatadvipānām |
विदन्ति मार्गं नखरन्ध्रमुक्तैर् मुक्ताफलैः केसरिणां किराताः ॥ (६।२)
vidanti mārgaṃ nakharandhramuktair muktāphalaiḥ kesariṇāṃ kirātāḥ ||
न्यस्ताक्षरा धातुरसेन यत्र भूर्जत्वचः कुञ्जरबिन्दुशोणाः । (७।१)
nyastākṣarā dhāturasena yatra bhūrjatvacaḥ kuñjarabinduśoṇāḥ |
व्रजन्ति विद्याधरसुन्दरीणाम् अनङ्गलेखक्रिययोपयोगम् ॥ (७।२)
vrajanti vidyādharasundarīṇām anaṅgalekhakriyayopayogam ||
यः पूरयन् कीचकरन्ध्रभागान् दरीमुखोत्थेन समीरणेन । (८।१)
yaḥ pūrayan kīcakarandhrabhāgān darīmukhotthena samīraṇena |
उद्गास्यताम् इच्छति किंनराणां तानप्रदायित्वम् इवोपगन्तुम् ॥ (८।२)
udgāsyatām icchati kiṃnarāṇāṃ tānapradāyitvam ivopagantum ||
कपोलकण्डूः करिभिर् विनेतुं विघट्टितानां सरलद्रुमाणाम् । (९।१)
kapolakaṇḍūḥ karibhir vinetuṃ vighaṭṭitānāṃ saraladrumāṇām |
यत्र स्रुतक्षीरतया प्रसूतः सानूनि गन्धः सुरभीकरोति ॥ (९।२)
yatra srutakṣīratayā prasūtaḥ sānūni gandhaḥ surabhīkaroti ||
वनेचराणां वनितासखानां दरीगृहोत्सङ्गनिषक्तभासः । (१०।१)
vanecarāṇāṃ vanitāsakhānāṃ darīgṛhotsaṅganiṣaktabhāsaḥ |
भवन्ति यत्रौषधयो रजन्याम् अतैलपूराः सुरतप्रदीपाः ॥ (१०।२)
bhavanti yatrauṣadhayo rajanyām atailapūrāḥ suratapradīpāḥ ||
उद्वेजयत्य् अङ्गुलिपार्ष्णिभागान् मार्गे शिलीभूतहिमे ऽपि यत्र । (११।१)
udvejayaty aṅgulipārṣṇibhāgān mārge śilībhūtahime 'pi yatra |
न दुर्वहश्रोणिपयोधरार्ता भिन्दन्ति मन्दां गतिम् अश्वमुख्यः ॥ (११।२)
na durvahaśroṇipayodharārtā bhindanti mandāṃ gatim aśvamukhyaḥ ||
दिवाकराद् रक्षति यो गुहासु लीनं दिवा भीतम् इवान्धकारम् । (१२।१)
divākarād rakṣati yo guhāsu līnaṃ divā bhītam ivāndhakāram |
क्षुद्रे ऽपि नूनं शरणं प्रपन्ने ममत्वम् उच्चैःशिरसां सतीव ॥ (१२।२)
kṣudre 'pi nūnaṃ śaraṇaṃ prapanne mamatvam uccaiḥśirasāṃ satīva ||
लाङ्गूलविक्षेपविसर्पिशोभैर् इतस् ततश् चन्द्रमरीचिगौरैः । (१३।१)
lāṅgūlavikṣepavisarpiśobhair itas tataś candramarīcigauraiḥ |
यस्यार्थयुक्तं गिरिराजशब्दं कुर्वन्ति वालव्यजनैश् चमर्यः ॥ (१३।२)
yasyārthayuktaṃ girirājaśabdaṃ kurvanti vālavyajanaiś camaryaḥ ||
यत्रांशुकाक्षेपविलज्जितानां यदृच्छया किंपुरुषाङ्गनानाम् । (१४।१)
yatrāṃśukākṣepavilajjitānāṃ yadṛcchayā kiṃpuruṣāṅganānām |
दरीगृहद्वारविलम्बिबिम्बास् तिरस्करिण्यो जलदा भवन्ति ॥ (१४।२)
darīgṛhadvāravilambibimbās tiraskariṇyo jaladā bhavanti ||
भागीरथीनिर्झरसीकराणां वोढा मुहुः कम्पितदेवदारुः । (१५।१)
bhāgīrathīnirjharasīkarāṇāṃ voḍhā muhuḥ kampitadevadāruḥ |
यद् वायुर् अन्विष्टमृगैः किरातैर् आसेव्यते भिन्नशिखण्डिबर्हः ॥ (१५।२)
yad vāyur anviṣṭamṛgaiḥ kirātair āsevyate bhinnaśikhaṇḍibarhaḥ ||
सप्तर्षिहस्तावचितावशेषाण्य् अधो विवस्वान् परिवर्तमानः । (१६।१)
saptarṣihastāvacitāvaśeṣāṇy adho vivasvān parivartamānaḥ |
पद्मानि यस्याग्रसरोरुहाणि प्रबोधयत्य् ऊर्ध्वमुखैर् मयूखैः ॥ (१६।२)
padmāni yasyāgrasaroruhāṇi prabodhayaty ūrdhvamukhair mayūkhaiḥ ||
यज्ञाङ्गयोनित्वम् अवेक्ष्य यस्य सारं धरित्रीधरणक्षमं च । (१७।१)
yajñāṅgayonitvam avekṣya yasya sāraṃ dharitrīdharaṇakṣamaṃ ca |
प्रजापतिः कल्पितयज्ञभागं शैलाधिपत्यं स्वयम् अन्वतिष्ठत् ॥ (१७।२)
prajāpatiḥ kalpitayajñabhāgaṃ śailādhipatyaṃ svayam anvatiṣṭhat ||
स मानसीं मेरुसखः पितॄणां कन्यां कुलस्य स्थितये स्थितिज्ञः । (१८।१)
sa mānasīṃ merusakhaḥ pitṝṇāṃ kanyāṃ kulasya sthitaye sthitijñaḥ |
मेनां मुनीनाम् अपि माननीयाम् आत्मानुरूपां विधिनोपयेमे ॥ (१८।२)
menāṃ munīnām api mānanīyām ātmānurūpāṃ vidhinopayeme ||
कालक्रमेणाथ तयोः प्रवृत्ते स्वरूपयोग्ये सुरतप्रसङ्गे । (१९।१)
kālakrameṇātha tayoḥ pravṛtte svarūpayogye surataprasaṅge |
मनोरमं यौवनम् उद्वहन्त्या गर्भो ऽभवद् भूधरराजपत्न्याः ॥ (१९।२)
manoramaṃ yauvanam udvahantyā garbho 'bhavad bhūdhararājapatnyāḥ ||
असूत सा नागवधूपभोग्यं मैनाकम् अम्भोनिधिबद्धसख्यम् । (२०।१)
asūta sā nāgavadhūpabhogyaṃ mainākam ambhonidhibaddhasakhyam |
क्रुद्धे ऽपि पक्षच्छिदि वृत्रशत्राव् अवेदनाज्ञं कुलिशक्षतानाम् ॥ (२०।२)
kruddhe 'pi pakṣacchidi vṛtraśatrāv avedanājñaṃ kuliśakṣatānām ||
अथावमानेन पितुः प्रयुक्ता दक्षस्य कन्या भवपूर्वपत्नी । (२१।१)
athāvamānena pituḥ prayuktā dakṣasya kanyā bhavapūrvapatnī |
सती सती योगविसृष्टदेहा तां जन्मने शैलवधूं प्रपेदे ॥ (२१।२)
satī satī yogavisṛṣṭadehā tāṃ janmane śailavadhūṃ prapede ||
सा भूधराणाम् अधिपेन तस्यां समाधिमत्याम् उदपादि भव्या । (२२।१)
sā bhūdharāṇām adhipena tasyāṃ samādhimatyām udapādi bhavyā |
सम्यक्प्रयोगाद् अपरिक्षतायां नीताव् इवोत्साहगुणेन संपत् ॥ (२२।२)
samyakprayogād aparikṣatāyāṃ nītāv ivotsāhaguṇena saṃpat ||
प्रसन्नदिक् पांसुविविक्तवातं शङ्खस्वनानन्तरपुष्पवृष्टि । (२३।१)
prasannadik pāṃsuviviktavātaṃ śaṅkhasvanānantarapuṣpavṛṣṭi |
शरीरिणां स्थावरजङ्गमानां सुखाय तज्जन्मदिनं बभूव ॥ (२३।२)
śarīriṇāṃ sthāvarajaṅgamānāṃ sukhāya tajjanmadinaṃ babhūva ||
तया दुहित्रा सुतरां सवित्री स्फुरत्प्रभामण्डलया चकासे । (२४।१)
tayā duhitrā sutarāṃ savitrī sphuratprabhāmaṇḍalayā cakāse |
विदूरभूमिर् नवमेघशब्दाद् उद्भिन्नया रत्नशलाकयेव ॥ (२४।२)
vidūrabhūmir navameghaśabdād udbhinnayā ratnaśalākayeva ||
दिने दिने सा परिवर्धमाना लब्धोदया चान्द्रमसीव लेखा । (२५।१)
dine dine sā parivardhamānā labdhodayā cāndramasīva lekhā |
पुपोष लावण्यमयान् विशेषाञ् ज्योत्स्नान्तराणीव कलान्तराणि ॥ (२५।२)
pupoṣa lāvaṇyamayān viśeṣāñ jyotsnāntarāṇīva kalāntarāṇi ||
तां पार्वतीत्य् आभिजनेन नाम्ना बन्धुप्रियां बन्धुजनो जुहाव । (२६।१)
tāṃ pārvatīty ābhijanena nāmnā bandhupriyāṃ bandhujano juhāva |
उ मेति मात्रा तपसो निषिद्धा पश्चाद् उमाख्यां सुमुखी जगाम ॥ (२६।२)
u meti mātrā tapaso niṣiddhā paścād umākhyāṃ sumukhī jagāma ||
महीभृतः पुत्रवतो ऽपि दृष्टिस् तस्मिन्न् अपत्ये न जगाम तृप्तिम् । (२७।१)
mahībhṛtaḥ putravato 'pi dṛṣṭis tasminn apatye na jagāma tṛptim |
अनन्तपुष्पस्य मधोर् हि चूते द्विरेफमाला सविशेषसङ्गा ॥ (२७।२)
anantapuṣpasya madhor hi cūte dvirephamālā saviśeṣasaṅgā ||
प्रभामहत्या शिखयेव दीपस् त्रिमार्गयेव त्रिदिवस्य मार्गः । (२८।१)
prabhāmahatyā śikhayeva dīpas trimārgayeva tridivasya mārgaḥ |
संस्कारवत्येव गिरा मनीषी तया स पूतश् च विभूषितश् च ॥ (२८।२)
saṃskāravatyeva girā manīṣī tayā sa pūtaś ca vibhūṣitaś ca ||
मन्दाकिनीसैकतवेदिकाभिः सा कन्दुकैः कृत्रिमपुत्रकैश् च । (२९।१)
mandākinīsaikatavedikābhiḥ sā kandukaiḥ kṛtrimaputrakaiś ca |
रेमे मुहुर् मध्यगता सखीनां क्रीडारसं निर्विशतीव बाल्ये ॥ (२९।२)
reme muhur madhyagatā sakhīnāṃ krīḍārasaṃ nirviśatīva bālye ||
तां हंसमालाः शरदीव गङ्गां महौषधिं नक्तम् इवात्मभासः । (३०।१)
tāṃ haṃsamālāḥ śaradīva gaṅgāṃ mahauṣadhiṃ naktam ivātmabhāsaḥ |
स्थिरोपदेशाम् उपदेशकाले प्रपेदिरे प्राक्तनजन्मविद्याः ॥ (३०।२)
sthiropadeśām upadeśakāle prapedire prāktanajanmavidyāḥ ||
असंभृतं मण्डनम् अङ्गयष्टेर् अनासवाख्यं करणं मदस्य । (३१।१)
asaṃbhṛtaṃ maṇḍanam aṅgayaṣṭer anāsavākhyaṃ karaṇaṃ madasya |
कामस्य पुष्पव्यतिरिक्तम् अस्त्रं बाल्यात् परं साथ वयः प्रपेदे ॥ (३१।२)
kāmasya puṣpavyatiriktam astraṃ bālyāt paraṃ sātha vayaḥ prapede ||
उन्मीलितं तूलिकयेव चित्रं सूर्यांशुभिर् भिन्नम् इवारविन्दम् । (३२।१)
unmīlitaṃ tūlikayeva citraṃ sūryāṃśubhir bhinnam ivāravindam |
बभूव तस्याश् चतुरस्रशोभि वपुर् विभक्तं नवयौवनेन ॥ (३२।२)
babhūva tasyāś caturasraśobhi vapur vibhaktaṃ navayauvanena ||
अभ्युन्नताङ्गुष्ठनखप्रभाभिर् निक्षेपणाद् रागम् इवोद्गिरन्तौ । (३३।१)
abhyunnatāṅguṣṭhanakhaprabhābhir nikṣepaṇād rāgam ivodgirantau |
आजह्रतुस् तच्चरणौ पृथिव्यां स्थलारविन्दश्रियम् अव्यवस्थाम् ॥ (३३।२)
ājahratus taccaraṇau pṛthivyāṃ sthalāravindaśriyam avyavasthām ||
सा राजहंसैर् इव संनताङ्गी गतेषु लीलाञ्चितविक्रमेषु । (३४।१)
sā rājahaṃsair iva saṃnatāṅgī gateṣu līlāñcitavikrameṣu |
व्यनीयत प्रत्युपदेशलुब्धैर् आदित्सुभिर् नूपुरसिञ्जितानि ॥ (३४।२)
vyanīyata pratyupadeśalubdhair āditsubhir nūpurasiñjitāni ||
वृत्तानुपूर्वे च न चातिदीर्घे जङ्घे शुभे सृष्टवतस् तदीये । (३५।१)
vṛttānupūrve ca na cātidīrghe jaṅghe śubhe sṛṣṭavatas tadīye |
शेषाङ्गनिर्माणविधौ विधातुर् लावण्य उत्पाद्य इवास यत्नः ॥ (३५।२)
śeṣāṅganirmāṇavidhau vidhātur lāvaṇya utpādya ivāsa yatnaḥ ||
नागेन्द्रहस्तास् त्वचि कर्कशत्वाद् एकान्तशैत्यात् कदलीविशेषाः । (३६।१)
nāgendrahastās tvaci karkaśatvād ekāntaśaityāt kadalīviśeṣāḥ |
लब्ध्वापि लोके परिणाहि रूपं जातास् तदूर्वोर् उपमानबाह्याः ॥ (३६।२)
labdhvāpi loke pariṇāhi rūpaṃ jātās tadūrvor upamānabāhyāḥ ||
एतावता नन्व् अनुमेयशोभं काञ्चीगुणस्थानम् अनिन्दितायाः । (३७।१)
etāvatā nanv anumeyaśobhaṃ kāñcīguṇasthānam aninditāyāḥ |
आरोपितं यद् गिरिशेन पश्चाद् अनन्यनारीकमनीयम् अङ्कम् ॥ (३७।२)
āropitaṃ yad giriśena paścād ananyanārīkamanīyam aṅkam ||
तस्याः प्रविष्टा नतनाभिरन्ध्रं रराज तन्वी नवलोमराजिः । (३८।१)
tasyāḥ praviṣṭā natanābhirandhraṃ rarāja tanvī navalomarājiḥ |
नीवीम् अतिक्रम्य सितेतरस्य तन्मेखलामध्यमणेर् इवार्चिः ॥ (३८।२)
nīvīm atikramya sitetarasya tanmekhalāmadhyamaṇer ivārciḥ ||
मध्येन सा वेदिविलग्नमध्या वलित्रयं चारु बभार बाला । (३९।१)
madhyena sā vedivilagnamadhyā valitrayaṃ cāru babhāra bālā |
आरोहणार्थं नवयौवनेन कामस्य सोपानम् इव प्रयुक्तम् ॥ (३९।२)
ārohaṇārthaṃ navayauvanena kāmasya sopānam iva prayuktam ||
अन्योन्यम् उत्पीडयद् उत्पलाक्ष्याः स्तनद्वयं पाण्डु तथा प्रवृद्धम् । (४०।१)
anyonyam utpīḍayad utpalākṣyāḥ stanadvayaṃ pāṇḍu tathā pravṛddham |
मध्ये यथा श्याममुखस्य तस्य मृणालसूत्रान्तरम् अप्य् अलभ्यम् ॥ (४०।२)
madhye yathā śyāmamukhasya tasya mṛṇālasūtrāntaram apy alabhyam ||
शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाव् इति मे वितर्कः । (४१।१)
śirīṣapuṣpādhikasaukumāryau bāhū tadīyāv iti me vitarkaḥ |
पराजितेनापि कृतौ हरस्य यौ कण्ठपाशौ मकरध्वजेन ॥ (४१।२)
parājitenāpi kṛtau harasya yau kaṇṭhapāśau makaradhvajena ||
कण्ठस्य तस्याः स्तनबन्धुरस्य मुक्ताकलापस्य च निस्तलस्य । (४२।१)
kaṇṭhasya tasyāḥ stanabandhurasya muktākalāpasya ca nistalasya |
अन्योन्यशोभाजननाद् बभूव साधारणो भूषणभूष्यभावः ॥ (४२।२)
anyonyaśobhājananād babhūva sādhāraṇo bhūṣaṇabhūṣyabhāvaḥ ||
चन्द्रं गता पद्मगुणान् न भुङ्क्ते पद्माश्रिता चान्द्रमसीम् अभिख्याम् । (४३।१)
candraṃ gatā padmaguṇān na bhuṅkte padmāśritā cāndramasīm abhikhyām |
उमामुखं तु प्रतिपद्य लोला द्विसंश्रयां प्रीतिम् अवाप लक्ष्मीः ॥ (४३।२)
umāmukhaṃ tu pratipadya lolā dvisaṃśrayāṃ prītim avāpa lakṣmīḥ ||
पुष्पं प्रवालोपहितं यदि स्यान् मुक्ताफलं वा स्फुटविद्रुमस्थम् । (४४।१)
puṣpaṃ pravālopahitaṃ yadi syān muktāphalaṃ vā sphuṭavidrumastham |
ततो ऽनुकुर्याद् विशदस्य तस्यास् ताम्रौष्ठपर्यस्तरुचः स्मितस्य ॥ (४४।२)
tato 'nukuryād viśadasya tasyās tāmrauṣṭhaparyastarucaḥ smitasya ||
स्वरेण तस्याम् अमृतस्रुतेव प्रजल्पितायाम् अभिजातवाचि । (४५।१)
svareṇa tasyām amṛtasruteva prajalpitāyām abhijātavāci |
अप्य् अन्यपुष्टा प्रतिकूलशब्दा श्रोतुर् वितन्त्रीर् इव ताड्यमाना ॥ (४५।२)
apy anyapuṣṭā pratikūlaśabdā śrotur vitantrīr iva tāḍyamānā ||
प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषम् अधीरविप्रेक्षितम् आयताक्ष्या । (४६।१)
pravātanīlotpalanirviśeṣam adhīraviprekṣitam āyatākṣyā |
तया गृहीतं नु मृगाङ्गनाभ्यस् ततो गृहीतं नु मृगाङ्गनाभिः ॥ (४६।२)
tayā gṛhītaṃ nu mṛgāṅganābhyas tato gṛhītaṃ nu mṛgāṅganābhiḥ ||
तस्याः शलाकाञ्जननिर्मितेव कान्तिर् भ्रुवोर् आनतलेखयोर् या । (४७।१)
tasyāḥ śalākāñjananirmiteva kāntir bhruvor ānatalekhayor yā |
तां वीक्ष्य लीलाचतुराम् अनङ्गः स्वचापसौन्दर्यमदं मुमोच ॥ (४७।२)
tāṃ vīkṣya līlācaturām anaṅgaḥ svacāpasaundaryamadaṃ mumoca ||
लज्जा तिरश्चां यदि चेतसि स्याद् असंशयं पर्वतराजपुत्र्याः । (४८।१)
lajjā tiraścāṃ yadi cetasi syād asaṃśayaṃ parvatarājaputryāḥ |
तं केशपाशं प्रसमीक्ष्य कुर्युर् वालप्रियत्वं शिथिलं चमर्यः ॥ (४८।२)
taṃ keśapāśaṃ prasamīkṣya kuryur vālapriyatvaṃ śithilaṃ camaryaḥ ||
सर्वोपमाद्रव्यसमुच्चयेन यथाप्रदेशं विनिवेशितेन । (४९।१)
sarvopamādravyasamuccayena yathāpradeśaṃ viniveśitena |
सा निर्मिता विश्वसृजा प्रयत्नाद् एकस्थसौन्दर्यदिदृक्षयेव ॥ (४९।२)
sā nirmitā viśvasṛjā prayatnād ekasthasaundaryadidṛkṣayeva ||
तां नारदः कामचरः कदाचित् कन्यां किल प्रेक्ष्य पितुः समीपे । (५०।१)
tāṃ nāradaḥ kāmacaraḥ kadācit kanyāṃ kila prekṣya pituḥ samīpe |
समादिदेशैकवधूं भवित्रीं प्रेम्णा शरीरार्धहरां हरस्य ॥ (५०।२)
samādideśaikavadhūṃ bhavitrīṃ premṇā śarīrārdhaharāṃ harasya ||
गुरुः प्रगल्भे ऽपि वयस्य् अतो ऽस्यास् तस्थौ निवृत्तान्यवराभिलाषः । (५१।१)
guruḥ pragalbhe 'pi vayasy ato 'syās tasthau nivṛttānyavarābhilāṣaḥ |
ऋते कृशानोर् न हि मन्त्रपूतम् अर्हन्ति तेजांस्य् अपराणि हव्यम् ॥ (५१।२)
ṛte kṛśānor na hi mantrapūtam arhanti tejāṃsy aparāṇi havyam ||
अयाचितारं न हि देवदेवम् अद्रिः सुतां ग्राहयितुं शशाक । (५२।१)
ayācitāraṃ na hi devadevam adriḥ sutāṃ grāhayituṃ śaśāka |
अभ्यर्थनाभङ्गभयेन साधुर् माध्यस्थ्यम् इष्टे ऽप्य् अवलम्बते ऽर्थे ॥ (५२।२)
abhyarthanābhaṅgabhayena sādhur mādhyasthyam iṣṭe 'py avalambate 'rthe ||
यदैव पूर्वे जनने शरीरं सा दक्षरोषात् सुदती ससर्ज । (५३।१)
yadaiva pūrve janane śarīraṃ sā dakṣaroṣāt sudatī sasarja |
तदाप्रभृत्य् एव विमुक्तसङ्गः पतिः पशूनाम् अपरिग्रहो ऽभूत् ॥ (५३।२)
tadāprabhṛty eva vimuktasaṅgaḥ patiḥ paśūnām aparigraho 'bhūt ||
स कृत्तिवासास् तपसे यतात्मा गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु । (५४।१)
sa kṛttivāsās tapase yatātmā gaṅgāpravāhokṣitadevadāru |
प्रस्थं हिमाद्रेर् मृगनाभिगन्धि किंचित् क्वणत्किंनरम् अध्युवास ॥ (५४।२)
prasthaṃ himādrer mṛganābhigandhi kiṃcit kvaṇatkiṃnaram adhyuvāsa ||
गणा नमेरुप्रसवावतंसा भूर्जत्वचः स्पर्शवतीर् दधानाः । (५५।१)
gaṇā nameruprasavāvataṃsā bhūrjatvacaḥ sparśavatīr dadhānāḥ |
मनःशिलाविच्छुरिता निषेदुः शैलेयनद्धेषु शिलातलेषु ॥ (५५।२)
manaḥśilāvicchuritā niṣeduḥ śaileyanaddheṣu śilātaleṣu ||
तुषारसंघातशिलाः खुराग्रैः समुल्लिखन् दर्पकलः ककुद्मान् । (५६।१)
tuṣārasaṃghātaśilāḥ khurāgraiḥ samullikhan darpakalaḥ kakudmān |
दृष्टः कथंचिद् गवयैर् विविग्नैर् असोढसिंहध्वनिर् उन्ननाद ॥ (५६।२)
dṛṣṭaḥ kathaṃcid gavayair vivignair asoḍhasiṃhadhvanir unnanāda ||
तत्राग्निम् आधाय समित्समिद्धं स्वम् एव मूर्त्यन्तरम् अष्टमूर्तिः । (५७।१)
tatrāgnim ādhāya samitsamiddhaṃ svam eva mūrtyantaram aṣṭamūrtiḥ |
स्वयं विधाता तपसः फलानाम् केनापि कामेन तपश् चचार ॥ (५७।२)
svayaṃ vidhātā tapasaḥ phalānām kenāpi kāmena tapaś cacāra ||
अनर्घ्यम् अर्घ्येण तम् अद्रिनाथः स्वर्गौकसाम् अर्चितम् अर्चयित्वा । (५८।१)
anarghyam arghyeṇa tam adrināthaḥ svargaukasām arcitam arcayitvā |
आराधनायास्य सखीसमेतां समादिदेश प्रयतां तनूजाम् ॥ (५८।२)
ārādhanāyāsya sakhīsametāṃ samādideśa prayatāṃ tanūjām ||
प्रत्यर्थिभूताम् अपि तां समाधेः शुश्रूषमाणां गिरिशो ऽनुमेने । (५९।१)
pratyarthibhūtām api tāṃ samādheḥ śuśrūṣamāṇāṃ giriśo 'numene |
विकारहेतौ सति विक्रियन्ते येषां न चेतांसि त एव धीराः ॥ (५९।२)
vikārahetau sati vikriyante yeṣāṃ na cetāṃsi ta eva dhīrāḥ ||
अवचितबलिपुष्पा वेदिसम्मार्गदक्षा नियमविधिजलानां बर्हिषां चोपनेत्री । (६०।१)
avacitabalipuṣpā vedisammārgadakṣā niyamavidhijalānāṃ barhiṣāṃ copanetrī |
गिरिशम् उपचचार प्रत्यहं सा सुकेशी नियमितपरिखेदा तच्छिरश्चन्द्रपादैः ॥ (६०।२)
giriśam upacacāra pratyahaṃ sā sukeśī niyamitaparikhedā tacchiraścandrapādaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.