कुमारसंभवKumārasaṃbhava

KumSaṃ, 2

2 of 8 · 128 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तस्मिन् विप्रकृताः काले तारकेण दिवौकसः । (१।१)

tasmin viprakṛtāḥ kāle tārakeṇa divaukasaḥ |

1.2१.२

तुरासाहं पुरोधाय धाम स्वायंभुवं ययुः ॥ (१।२)

turāsāhaṃ purodhāya dhāma svāyaṃbhuvaṃ yayuḥ ||

2.1२.१

तेषाम् आविरभूद् ब्रह्मा परिम्लानमुखश्रियाम् । (२।१)

teṣām āvirabhūd brahmā parimlānamukhaśriyām |

2.2२.२

सरसां सुप्तपद्मानां प्रातर् दीधितिमान् इव ॥ (२।२)

sarasāṃ suptapadmānāṃ prātar dīdhitimān iva ||

3.1३.१

अथ सर्वस्य धातारं ते सर्वे सर्वतोमुखम् । (३।१)

atha sarvasya dhātāraṃ te sarve sarvatomukham |

3.2३.२

वागीशं वाग्भिर् अर्थ्याभिः प्रणिपत्योपतस्थिरे ॥ (३।२)

vāgīśaṃ vāgbhir arthyābhiḥ praṇipatyopatasthire ||

4.1४.१

नमस् त्रिमूर्तये तुभ्यं प्राक् सृष्टेः केवलात्मने । (४।१)

namas trimūrtaye tubhyaṃ prāk sṛṣṭeḥ kevalātmane |

4.2४.२

गुणत्रयविभागाय पश्चाद् भेदम् उपेयुषे ॥ (४।२)

guṇatrayavibhāgāya paścād bhedam upeyuṣe ||

5.1५.१

यद् अमोघम् अपाम् अन्तर् उप्तं बीजम् अज त्वया । (५।१)

yad amogham apām antar uptaṃ bījam aja tvayā |

5.2५.२

अतश् चराचरं विश्वं प्रभवस् तस्य गीयसे ॥ (५।२)

ataś carācaraṃ viśvaṃ prabhavas tasya gīyase ||

6.1६.१

तिसृभिस् त्वम् अवस्थाभिर् महिमानम् उदीरयन् । (६।१)

tisṛbhis tvam avasthābhir mahimānam udīrayan |

6.2६.२

प्रलयस्थितिसर्गाणाम् एकः कारणतां गतः ॥ (६।२)

pralayasthitisargāṇām ekaḥ kāraṇatāṃ gataḥ ||

7.1७.१

स्त्रीपुंसाव् आत्मभागौ ते भिन्नमूर्तेः सिसृक्षया । (७।१)

strīpuṃsāv ātmabhāgau te bhinnamūrteḥ sisṛkṣayā |

7.2७.२

प्रसूतिभाजः सर्गस्य ताव् एव पितरौ स्मृतौ ॥ (७।२)

prasūtibhājaḥ sargasya tāv eva pitarau smṛtau ||

8.1८.१

स्वकालपरिमाणेन व्यस्तरात्रिंदिवस्य ते । (८।१)

svakālaparimāṇena vyastarātriṃdivasya te |

8.2८.२

यौ तु स्वप्नावबोधौ तौ भूतानां प्रलयोदयौ ॥ (८।२)

yau tu svapnāvabodhau tau bhūtānāṃ pralayodayau ||

9.1९.१

जगद्योनिर् अयोनिस् त्वं जगदन्तो निरन्तकः । (९।१)

jagadyonir ayonis tvaṃ jagadanto nirantakaḥ |

9.2९.२

जगदादिर् अनादिस् त्वं जगदीशो निरीश्वरः ॥ (९।२)

jagadādir anādis tvaṃ jagadīśo nirīśvaraḥ ||

10.1१०.१

आत्मानम् आत्मना वेत्सि सृजस्य् आत्मानम् आत्मना । (१०।१)

ātmānam ātmanā vetsi sṛjasy ātmānam ātmanā |

10.2१०.२

आत्मना कृतिना च त्वम् आत्मन्य् एव प्रलीयसे ॥ (१०।२)

ātmanā kṛtinā ca tvam ātmany eva pralīyase ||

11.1११.१

द्रवः संघातकठिनः स्थूलः सूक्ष्मो लघुर् गुरुः । (११।१)

dravaḥ saṃghātakaṭhinaḥ sthūlaḥ sūkṣmo laghur guruḥ |

11.2११.२

व्यक्तो व्यक्तेतरश् चासि प्राकाम्यं ते विभूतिषु ॥ (११।२)

vyakto vyaktetaraś cāsi prākāmyaṃ te vibhūtiṣu ||

12.1१२.१

उद्घातः प्रणवो यासां न्यायैस् त्रिभिर् उदीरणम् । (१२।१)

udghātaḥ praṇavo yāsāṃ nyāyais tribhir udīraṇam |

12.2१२.२

कर्म यज्ञः फलं स्वर्गस् तासां त्वं प्रभवो गिराम् ॥ (१२।२)

karma yajñaḥ phalaṃ svargas tāsāṃ tvaṃ prabhavo girām ||

13.1१३.१

त्वाम् आमनन्ति प्रकृतिं पुरुषार्थप्रवर्तिनीम् । (१३।१)

tvām āmananti prakṛtiṃ puruṣārthapravartinīm |

13.2१३.२

तद्दर्शिनम् उदासीनं त्वाम् एव पुरुषं विदुः ॥ (१३।२)

taddarśinam udāsīnaṃ tvām eva puruṣaṃ viduḥ ||

14.1१४.१

त्वं पितॄणाम् अपि पिता देवानाम् अपि देवता । (१४।१)

tvaṃ pitṝṇām api pitā devānām api devatā |

14.2१४.२

परतो ऽपि परश् चासि विधाता वेधसाम् अपि ॥ (१४।२)

parato 'pi paraś cāsi vidhātā vedhasām api ||

15.1१५.१

त्वम् एव हव्यं होता च भोज्यं भोक्ता च शाश्वतः । (१५।१)

tvam eva havyaṃ hotā ca bhojyaṃ bhoktā ca śāśvataḥ |

15.2१५.२

वेद्यं च वेदिता चासि ध्याता ध्येयं च यत् परम् ॥ (१५।२)

vedyaṃ ca veditā cāsi dhyātā dhyeyaṃ ca yat param ||

16.1१६.१

इति तेभ्यः स्तुतीः श्रुत्वा यथार्था हृदयंगमाः । (१६।१)

iti tebhyaḥ stutīḥ śrutvā yathārthā hṛdayaṃgamāḥ |

16.2१६.२

प्रसादाभिमुखो वेधाः प्रत्युवाच दिवौकसः ॥ (१६।२)

prasādābhimukho vedhāḥ pratyuvāca divaukasaḥ ||

17.1१७.१

पुराणस्य कवेस् तस्य चतुर्मुखसमीरिता । (१७।१)

purāṇasya kaves tasya caturmukhasamīritā |

17.2१७.२

प्रवृत्तिर् आसीच् छब्दानां चरितार्था चतुष्टयी ॥ (१७।२)

pravṛttir āsīc chabdānāṃ caritārthā catuṣṭayī ||

18.1१८.१

स्वागतं स्वान् अधीकारान् प्रभावैर् अवलम्ब्य वः । (१८।१)

svāgataṃ svān adhīkārān prabhāvair avalambya vaḥ |

18.2१८.२

युगपद् युगबाहुभ्यः प्राप्तेभ्यः प्राज्यविक्रमाः ॥ (१८।२)

yugapad yugabāhubhyaḥ prāptebhyaḥ prājyavikramāḥ ||

19.1१९.१

किम् इदं द्युतिम् आत्मीयां न बिभ्रति यथा पुरा । (१९।१)

kim idaṃ dyutim ātmīyāṃ na bibhrati yathā purā |

19.2१९.२

हिमक्लिष्टप्रकाशानि ज्योतींषीव मुखानि वः ॥ (१९।२)

himakliṣṭaprakāśāni jyotīṃṣīva mukhāni vaḥ ||

20.1२०.१

प्रशमाद् अर्चिषाम् एतद् अनुद्गीर्णसुरायुधम् । (२०।१)

praśamād arciṣām etad anudgīrṇasurāyudham |

20.2२०.२

वृत्रस्य हन्तुः कुलिशं कुण्ठिताश्रीव लक्ष्यते ॥ (२०।२)

vṛtrasya hantuḥ kuliśaṃ kuṇṭhitāśrīva lakṣyate ||

21.1२१.१

किं चायम् अरिदुर्वारः पाणौ पाशः प्रचेतसः । (२१।१)

kiṃ cāyam aridurvāraḥ pāṇau pāśaḥ pracetasaḥ |

21.2२१.२

मन्त्रेण हतवीर्यस्य फणिनो दैन्यम् आश्रितः ॥ (२१।२)

mantreṇa hatavīryasya phaṇino dainyam āśritaḥ ||

22.1२२.१

कुबेरस्य मनःशल्यं शंसतीव पराभवम् । (२२।१)

kuberasya manaḥśalyaṃ śaṃsatīva parābhavam |

22.2२२.२

अपविद्धगदो बाहुर् भग्नशाख इव द्रुमः ॥ (२२।२)

apaviddhagado bāhur bhagnaśākha iva drumaḥ ||

23.1२३.१

यमो ऽपि विलिखन् भूमिं दण्डेनास्तमितत्विषा । (२३।१)

yamo 'pi vilikhan bhūmiṃ daṇḍenāstamitatviṣā |

23.2२३.२

कुरुते ऽस्मिन्न् अमोघे ऽपि निर्वाणालातलाघवम् ॥ (२३।२)

kurute 'sminn amoghe 'pi nirvāṇālātalāghavam ||

24.1२४.१

अमी च कथम् आदित्याः प्रतापक्षतिशीतलाः । (२४।१)

amī ca katham ādityāḥ pratāpakṣatiśītalāḥ |

24.2२४.२

चित्रन्यस्ता इव गताः प्रकामालोकनीयताम् ॥ (२४।२)

citranyastā iva gatāḥ prakāmālokanīyatām ||

25.1२५.१

पर्याकुलत्वान् मरुतां वेगभङ्गो ऽनुमीयते । (२५।१)

paryākulatvān marutāṃ vegabhaṅgo 'numīyate |

25.2२५.२

अम्भसाम् ओघसंरोधः प्रतीपगमनाद् इव ॥ (२५।२)

ambhasām oghasaṃrodhaḥ pratīpagamanād iva ||

26.1२६.१

आवर्जितजटामौलिविलम्बिशशिकोटयः । (२६।१)

āvarjitajaṭāmaulivilambiśaśikoṭayaḥ |

26.2२६.२

रुद्राणाम् अपि मूर्धानः क्षतहुंकारशंसिनः ॥ (२६।२)

rudrāṇām api mūrdhānaḥ kṣatahuṃkāraśaṃsinaḥ ||

27.1२७.१

लब्धप्रतिष्ठाः प्रथमं यूयं किं बलवत्तरैः । (२७।१)

labdhapratiṣṭhāḥ prathamaṃ yūyaṃ kiṃ balavattaraiḥ |

27.2२७.२

अपवादैर् इवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः ॥ (२७।२)

apavādair ivotsargāḥ kṛtavyāvṛttayaḥ paraiḥ ||

28.1२८.१

तद् ब्रूत वत्साः किम् इतः प्रार्थयध्वे समागताः । (२८।१)

tad brūta vatsāḥ kim itaḥ prārthayadhve samāgatāḥ |

28.2२८.२

मयि सृष्टिर् हि लोकानां रक्षा युष्मास्व् अवस्थिता ॥ (२८।२)

mayi sṛṣṭir hi lokānāṃ rakṣā yuṣmāsv avasthitā ||

29.1२९.१

ततो मन्दानिलोद्धूतकमलाकरशोभिना । (२९।१)

tato mandāniloddhūtakamalākaraśobhinā |

29.2२९.२

गुरुं नेत्रसहस्रेण चोदयामास वासवः ॥ (२९।२)

guruṃ netrasahasreṇa codayāmāsa vāsavaḥ ||

30.1३०.१

स द्विनेत्रो हरेश् चक्षुः सहस्रनयनाधिकम् । (३०।१)

sa dvinetro hareś cakṣuḥ sahasranayanādhikam |

30.2३०.२

वाचस्पतिर् उवाचेदं प्राञ्जलिर् जलजासनम् ॥ (३०।२)

vācaspatir uvācedaṃ prāñjalir jalajāsanam ||

31.1३१.१

एवं यद् आत्थ भगवन्न् आमृष्टं नः परैः पदम् । (३१।१)

evaṃ yad āttha bhagavann āmṛṣṭaṃ naḥ paraiḥ padam |

31.2३१.२

प्रत्येकं विनियुक्तात्मा कथं न ज्ञास्यसि प्रभो ॥ (३१।२)

pratyekaṃ viniyuktātmā kathaṃ na jñāsyasi prabho ||

32.1३२.१

भवल्लब्धवरोदीर्णस् तारकाख्यो महासुरः । (३२।१)

bhavallabdhavarodīrṇas tārakākhyo mahāsuraḥ |

32.2३२.२

उपप्लवाय लोकानां धूमकेतुर् इवोत्थितः ॥ (३२।२)

upaplavāya lokānāṃ dhūmaketur ivotthitaḥ ||

33.1३३.१

पुरे तावन्तम् एवास्य तनोति रविर् आतपम् । (३३।१)

pure tāvantam evāsya tanoti ravir ātapam |

33.2३३.२

दीर्घिकाकमलोन्मेषो यावन्मात्रेण साध्यते ॥ (३३।२)

dīrghikākamalonmeṣo yāvanmātreṇa sādhyate ||

34.1३४.१

सर्वाभिः सर्वदा चन्द्रस् तं कलाभिर् निषेवते । (३४।१)

sarvābhiḥ sarvadā candras taṃ kalābhir niṣevate |

34.2३४.२

नादत्ते केवलां लेखां हरचूडामणीकृताम् ॥ (३४।२)

nādatte kevalāṃ lekhāṃ haracūḍāmaṇīkṛtām ||

35.1३५.१

व्यावृत्तगतिर् उद्याने कुसुमस्तेयसाध्वसात् । (३५।१)

vyāvṛttagatir udyāne kusumasteyasādhvasāt |

35.2३५.२

न वाति वायुस् तत्पार्श्वे तालवृन्तानिलाधिकम् ॥ (३५।२)

na vāti vāyus tatpārśve tālavṛntānilādhikam ||

36.1३६.१

पर्यायसेवाम् उत्सृज्य पुष्पसंभारतत्पराः । (३६।१)

paryāyasevām utsṛjya puṣpasaṃbhāratatparāḥ |

36.2३६.२

उद्यानपालसामान्यम् ऋतवस् तम् उपासते ॥ (३६।२)

udyānapālasāmānyam ṛtavas tam upāsate ||

37.1३७.१

तस्योपायनयोग्यानि रत्नानि सरितां पतिः । (३७।१)

tasyopāyanayogyāni ratnāni saritāṃ patiḥ |

37.2३७.२

कथम् अप्य् अम्भसाम् अन्तर् आ निष्पत्तेः प्रतीक्षते ॥ (३७।२)

katham apy ambhasām antar ā niṣpatteḥ pratīkṣate ||

38.1३८.१

ज्वलन्मणिशिखाश् चैनं वासुकिप्रमुखा निशि । (३८।१)

jvalanmaṇiśikhāś cainaṃ vāsukipramukhā niśi |

38.2३८.२

स्थिरप्रदीपताम् एत्य भुजंगाः पर्युपासते ॥ (३८।२)

sthirapradīpatām etya bhujaṃgāḥ paryupāsate ||

39.1३९.१

तत्कृतानुग्रहापेक्षी तं मुहुर् दूतहारितैः । (३९।१)

tatkṛtānugrahāpekṣī taṃ muhur dūtahāritaiḥ |

39.2३९.२

अनुकूलयतीन्द्रो ऽपि कल्पद्रुमविभूषणैः ॥ (३९।२)

anukūlayatīndro 'pi kalpadrumavibhūṣaṇaiḥ ||

40.1४०.१

इत्थम् आराध्यमानो ऽपि क्लिश्नाति भुवनत्रयम् । (४०।१)

ittham ārādhyamāno 'pi kliśnāti bhuvanatrayam |

40.2४०.२

शाम्येत् प्रत्यपकारेण नोपकारेण दुर्जनः ॥ (४०।२)

śāmyet pratyapakāreṇa nopakāreṇa durjanaḥ ||

41.1४१.१

तेनामरवधूहस्तैः सदयालूनपल्लवाः । (४१।१)

tenāmaravadhūhastaiḥ sadayālūnapallavāḥ |

41.2४१.२

अभिज्ञाश् छेदपातानां क्रियन्ते नन्दनद्रुमाः ॥ (४१।२)

abhijñāś chedapātānāṃ kriyante nandanadrumāḥ ||

42.1४२.१

वीज्यते स हि संसुप्तः श्वाससाधारणानिलैः । (४२।१)

vījyate sa hi saṃsuptaḥ śvāsasādhāraṇānilaiḥ |

42.2४२.२

चामरैः सुरबन्दीनां बाष्पशीकरवर्षिभिः ॥ (४२।२)

cāmaraiḥ surabandīnāṃ bāṣpaśīkaravarṣibhiḥ ||

43.1४३.१

उत्पाट्य मेरुशृङ्गाणि क्षुण्णानि हरितां खुरैः । (४३।१)

utpāṭya meruśṛṅgāṇi kṣuṇṇāni haritāṃ khuraiḥ |

43.2४३.२

आक्रीडपर्वतास् तेन कल्पिताः स्वेषु वेश्मसु ॥ (४३।२)

ākrīḍaparvatās tena kalpitāḥ sveṣu veśmasu ||

44.1४४.१

मन्दाकिन्याः पयःशेषं दिग्वारणमदाविलम् । (४४।१)

mandākinyāḥ payaḥśeṣaṃ digvāraṇamadāvilam |

44.2४४.२

हेमाम्भोरुहसस्यानां तद्वाप्यो धाम सांप्रतम् ॥ (४४।२)

hemāmbhoruhasasyānāṃ tadvāpyo dhāma sāṃpratam ||

45.1४५.१

भुवनालोकनप्रीतिः स्वर्गिभिर् नानुभूयते । (४५।१)

bhuvanālokanaprītiḥ svargibhir nānubhūyate |

45.2४५.२

खिलीभूते विमानानां तदापातभयात् पथि ॥ (४५।२)

khilībhūte vimānānāṃ tadāpātabhayāt pathi ||

46.1४६.१

यज्वभिः संभृतं हव्यं विततेष्व् अध्वरेषु सः । (४६।१)

yajvabhiḥ saṃbhṛtaṃ havyaṃ vitateṣv adhvareṣu saḥ |

46.2४६.२

जातवेदोमुखान् मायी मिषताम् आच्छिनत्ति नः ॥ (४६।२)

jātavedomukhān māyī miṣatām ācchinatti naḥ ||

47.1४७.१

उच्चैर् उच्चैःश्रवास् तेन हयरत्नम् अहारि च । (४७।१)

uccair uccaiḥśravās tena hayaratnam ahāri ca |

47.2४७.२

देहबद्धम् इवेन्द्रस्य चिरकालार्जितं यशः ॥ (४७।२)

dehabaddham ivendrasya cirakālārjitaṃ yaśaḥ ||

48.1४८.१

तस्मिन्न् उपायाः सर्वे नः क्रूरे प्रतिहतक्रियाः । (४८।१)

tasminn upāyāḥ sarve naḥ krūre pratihatakriyāḥ |

48.2४८.२

वीर्यवत्य् औषधानीव विकारे सांनिपातिके ॥ (४८।२)

vīryavaty auṣadhānīva vikāre sāṃnipātike ||

49.1४९.१

जयाशा यत्र चास्माकं प्रतिघातोत्थितार्चिषा । (४९।१)

jayāśā yatra cāsmākaṃ pratighātotthitārciṣā |

49.2४९.२

हरिचक्रेण तेनास्य कण्ठे निष्क इवार्पितः ॥ (४९।२)

haricakreṇa tenāsya kaṇṭhe niṣka ivārpitaḥ ||

50.1५०.१

तदीयास् तोयदेष्व् अद्य पुष्करावर्तकादिषु । (५०।१)

tadīyās toyadeṣv adya puṣkarāvartakādiṣu |

50.2५०.२

अभ्यस्यन्ति तटाघातं निर्जितैरावता गजाः ॥ (५०।२)

abhyasyanti taṭāghātaṃ nirjitairāvatā gajāḥ ||

51.1५१.१

तद् इच्छामो विभो सृष्टं सेनान्यं तस्य शान्तये । (५१।१)

tad icchāmo vibho sṛṣṭaṃ senānyaṃ tasya śāntaye |

51.2५१.२

कर्मबन्धच्छिदं धर्मं भवस्येव मुमुक्षवः ॥ (५१।२)

karmabandhacchidaṃ dharmaṃ bhavasyeva mumukṣavaḥ ||

52.1५२.१

गोप्तारं सुरसैन्यानां यं पुरस्कृत्य गोत्रभित् । (५२।१)

goptāraṃ surasainyānāṃ yaṃ puraskṛtya gotrabhit |

52.2५२.२

प्रत्यानेष्यति शत्रुभ्यो बन्दीम् इव जयश्रियम् ॥ (५२।२)

pratyāneṣyati śatrubhyo bandīm iva jayaśriyam ||

53.1५३.१

वचस्य् अवसिते तस्मिन् ससर्ज गिरम् आत्मभूः । (५३।१)

vacasy avasite tasmin sasarja giram ātmabhūḥ |

53.2५३.२

गर्जितानन्तरां वृष्टिं सौभाग्येन जिगाय या ॥ (५३।२)

garjitānantarāṃ vṛṣṭiṃ saubhāgyena jigāya yā ||

54.1५४.१

सम्पत्स्यते वः कामो यं कालः कश्चित् प्रतीक्ष्यताम् । (५४।१)

sampatsyate vaḥ kāmo yaṃ kālaḥ kaścit pratīkṣyatām |

54.2५४.२

न त्व् अस्य सिद्धौ यास्यामि सर्गव्यापारम् आत्मना ॥ (५४।२)

na tv asya siddhau yāsyāmi sargavyāpāram ātmanā ||

55.1५५.१

इतः स दैत्यः प्राप्तश्रीर् नेत एवार्हति क्षयम् । (५५।१)

itaḥ sa daityaḥ prāptaśrīr neta evārhati kṣayam |

55.2५५.२

विषवृक्षो ऽपि संवर्ध्य स्वयं छेत्तुम् असांप्रतम् ॥ (५५।२)

viṣavṛkṣo 'pi saṃvardhya svayaṃ chettum asāṃpratam ||

56.1५६.१

वृतं तेनेदम् एव प्राङ् मया चास्मै प्रतिश्रुतम् । (५६।१)

vṛtaṃ tenedam eva prāṅ mayā cāsmai pratiśrutam |

56.2५६.२

वरेण शमितं लोकान् अलं दग्धुं हि तत्तपः ॥ (५६।२)

vareṇa śamitaṃ lokān alaṃ dagdhuṃ hi tattapaḥ ||

57.1५७.१

संयुगे सांयुगीनं तम् उद्यतं प्रसहेत कः । (५७।१)

saṃyuge sāṃyugīnaṃ tam udyataṃ prasaheta kaḥ |

57.2५७.२

अंशाद् ऋते निषिक्तस्य नीललोहितरेतसः ॥ (५७।२)

aṃśād ṛte niṣiktasya nīlalohitaretasaḥ ||

58.1५८.१

स हि देवः परं ज्योतिस् तमःपारे व्यवस्थितम् । (५८।१)

sa hi devaḥ paraṃ jyotis tamaḥpāre vyavasthitam |

58.2५८.२

परिच्छिन्नप्रभावर्द्धिर् न मया न च विष्णुना ॥ (५८।२)

paricchinnaprabhāvarddhir na mayā na ca viṣṇunā ||

59.1५९.१

उमारूपेण ते यूयं संयमस्तिमितं मनः । (५९।१)

umārūpeṇa te yūyaṃ saṃyamastimitaṃ manaḥ |

59.2५९.२

शंभोर् यतध्वम् आक्रष्टुम् अयस्कान्तेन लोहवत् ॥ (५९।२)

śaṃbhor yatadhvam ākraṣṭum ayaskāntena lohavat ||

60.1६०.१

उभे एव क्षमे वोढुम् उभयोर् वीर्यम् आहितम् । (६०।१)

ubhe eva kṣame voḍhum ubhayor vīryam āhitam |

60.2६०.२

सा वा शंभोस् तदीया वा मूर्तिर् जलमयी मम ॥ (६०।२)

sā vā śaṃbhos tadīyā vā mūrtir jalamayī mama ||

61.1६१.१

तस्यात्मा शितिकण्ठस्य सैनापत्यम् उपेत्य वः । (६१।१)

tasyātmā śitikaṇṭhasya saināpatyam upetya vaḥ |

61.2६१.२

मोक्ष्यते सुरबन्दीनां वेणीर् वीर्यविभूतिभिः ॥ (६१।२)

mokṣyate surabandīnāṃ veṇīr vīryavibhūtibhiḥ ||

62.1६२.१

इति व्याहृत्य विबुधान् विश्वयोनिस् तिरोदधे । (६२।१)

iti vyāhṛtya vibudhān viśvayonis tirodadhe |

62.2६२.२

मनस्य् आहितकर्तव्यास् ते ऽपि प्रतिययुर् दिवम् ॥ (६२।२)

manasy āhitakartavyās te 'pi pratiyayur divam ||

63.1६३.१

तत्र निश्चित्य कन्दर्पम् अगमत् पाकशासनः । (६३।१)

tatra niścitya kandarpam agamat pākaśāsanaḥ |

63.2६३.२

मनसा कार्यसंसिद्धित्वराद्विगुणरंहसा ॥ (६३।२)

manasā kāryasaṃsiddhitvarādviguṇaraṃhasā ||

64.1६४.१

अथ स ललितयोषिद्भ्रूलताचारुशृङ्गं रतिवलयपदाङ्के चापम् आसज्य कण्ठे । (६४।१)

atha sa lalitayoṣidbhrūlatācāruśṛṅgaṃ rativalayapadāṅke cāpam āsajya kaṇṭhe |

64.2६४.२

सहचरमधुहस्तन्यस्तचूताङ्कुरास्त्रः शतमखम् उपतस्थे प्राञ्जलिः पुष्पधन्वा ॥ (६४।२)

sahacaramadhuhastanyastacūtāṅkurāstraḥ śatamakham upatasthe prāñjaliḥ puṣpadhanvā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KumSaṃ, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit