mardanamūrchanotthāpanasvedanapātanabodhananiyamanasaṃdīpanānuvāsanagaganādigrāsapramāṇacāraṇagarbhadrutibāhyadrutiyogajāraṇarañjanasāraṇakrāmaṇavedhanabhakṣaṇāni ||

4.1४.१

रेल्। रितेस् बेड़ोरे स्तर्तिन्ग् थे संस्कारस्सम्पूज्य श्रीगुरुं कन्यां बटुकं च गणाधिपम् । (४।१)

rel. rites before starting the saṃskārassampūjya śrīguruṃ kanyāṃ baṭukaṃ ca gaṇādhipam |

4.2४.२

योगिनीं क्षेत्रपालांश्च चतुर्धाबलिपूर्वकम् ॥ (४।२)

yoginīṃ kṣetrapālāṃśca caturdhābalipūrvakam ||

5.1५.१

सूतं रहस्यनिलये सुमुहूर्ते विधोर्बले । (५।१)

sūtaṃ rahasyanilaye sumuhūrte vidhorbale |

5.2५.२

खल्वे पाषाणजे लोहे सुदृढे सारसम्भवे ॥ (५।२)

khalve pāṣāṇaje lohe sudṛḍhe sārasambhave ||

6.1६.१

तादृशस्वच्छमसृणचतुरङ्गुलमर्दके । (६।१)

tādṛśasvacchamasṛṇacaturaṅgulamardake |

6.2६.२

निक्षिप्य सिद्धमन्त्रेण रक्षितं द्वित्रिसेवकैः ॥ (६।२)

nikṣipya siddhamantreṇa rakṣitaṃ dvitrisevakaiḥ ||

7.1७.१

भिषग् विमर्दयेच्चूर्णैर् मिलितैः षोडशांशतः । (७।१)

bhiṣag vimardayeccūrṇair militaiḥ ṣoḍaśāṃśataḥ |

7.2७.२

सूतस्य गालितैर् वस्त्रैर्वक्ष्यमाणद्रवादिभिः ॥ (७।२)

sūtasya gālitair vastrairvakṣyamāṇadravādibhiḥ ||

8.1८.१

मर्दयेन्मूर्छयेत्सूतं पुनरुत्थाप्य सप्तशः । (८।१)

mardayenmūrchayetsūtaṃ punarutthāpya saptaśaḥ |

8.2८.२

मेर्चुर्य्:: शोधनरक्तेष्टकानिशाधूमसारोर्णाभस्मतुम्बिकैः । (८।२)

mercury:: śodhanarakteṣṭakāniśādhūmasārorṇābhasmatumbikaiḥ |

8.3८.३

जम्बीरद्रवसंयुक्तैर् नागदोषापनुत्तये ॥ (८।३)

jambīradravasaṃyuktair nāgadoṣāpanuttaye ||

9.1९.१

विशालाङ्कोलचूर्णेन वङ्गदोषं विमुञ्चति । (९।१)

viśālāṅkolacūrṇena vaṅgadoṣaṃ vimuñcati |

9.2९.२

राजवृक्षस्य मूलस्य चूर्णेन सह कन्यया ॥ (९।२)

rājavṛkṣasya mūlasya cūrṇena saha kanyayā ||

10.1१०.१

मलदोषापनुत्त्यर्थं मर्दनोत्थापने शुभे । (१०।१)

maladoṣāpanuttyarthaṃ mardanotthāpane śubhe |

10.2१०.२

कृष्णधत्तूरकद्रावैश् चाञ्चल्यविनिवृत्तये ॥ (१०।२)

kṛṣṇadhattūrakadrāvaiś cāñcalyavinivṛttaye ||

11.1११.१

त्रिफलाकन्यकातोयैर् विषदोषोपशान्तये । (११।१)

triphalākanyakātoyair viṣadoṣopaśāntaye |

11.2११.२

गिरिदोषं त्रिकटुना कन्यातोयेन यत्नतः ॥ (११।२)

giridoṣaṃ trikaṭunā kanyātoyena yatnataḥ ||

12.1१२.१

चित्रकस्य च चूर्णेन सकन्येनाग्निनाशनम् । (१२।१)

citrakasya ca cūrṇena sakanyenāgnināśanam |

12.2१२.२

आरनालेन चोष्णेन प्रतिदोषं विशोधयेत् । (१२।२)

āranālena coṣṇena pratidoṣaṃ viśodhayet |

12.3१२.३

एवं संशोधितः सूतः सप्तदोषविवर्जितः । (१२।३)

evaṃ saṃśodhitaḥ sūtaḥ saptadoṣavivarjitaḥ |

12.4१२.४

जायते कार्यकर्ता च ह्य् अन्यथा कार्यनाशनः ॥ (१२।४)

jāyate kāryakartā ca hy anyathā kāryanāśanaḥ ||

13.1१३.१

मेर्चुर्य्:: उत्थापनौत्थापनावशिष्टं तु चूर्णं पातनयन्त्रके । (१३।१)

mercury:: utthāpanautthāpanāvaśiṣṭaṃ tu cūrṇaṃ pātanayantrake |

13.2१३.२

धृत्वोर्ध्वभाण्डे संलग्नं संहरेत्पारदं भिषक् ॥ (१३।२)

dhṛtvordhvabhāṇḍe saṃlagnaṃ saṃharetpāradaṃ bhiṣak ||

14.1१४.१

स्वेदनरसं चतुर्गुणे वस्त्रे बद्ध्वा दोलाकृतं पचेत् । (१४।१)

svedanarasaṃ caturguṇe vastre baddhvā dolākṛtaṃ pacet |

14.2१४.२

दिनं व्योषवरावह्निकन्याकल्केषु काञ्जिके । (१४।२)

dinaṃ vyoṣavarāvahnikanyākalkeṣu kāñjike |

14.3१४.३

दोषशेषापनुत्त्यर्थमिदं स्वेदनमुच्यते ॥ (१४।३)

doṣaśeṣāpanuttyarthamidaṃ svedanamucyate ||

15.1१५.१

काञ्जिक:: प्रोदुच्तिओन्नानाधान्यैर् यथाप्राप्तैस् तुषवर्जैर् जलान्वितैः । (१५।१)

kāñjika:: productionnānādhānyair yathāprāptais tuṣavarjair jalānvitaiḥ |

15.2१५.२

मृद्भाण्डं पूरितं रक्षेद् यावदम्लत्वमाप्नुयात् ॥ (१५।२)

mṛdbhāṇḍaṃ pūritaṃ rakṣed yāvadamlatvamāpnuyāt ||

16.1१६.१

तन्मध्ये घनवाङ्मुण्डी विष्णुक्रान्तापुनर्नवा । (१६।१)

tanmadhye ghanavāṅmuṇḍī viṣṇukrāntāpunarnavā |

16.2१६.२

मीनाक्षी चैव सर्पाक्षी सहदेवी शतावरी ॥ (१६।२)

mīnākṣī caiva sarpākṣī sahadevī śatāvarī ||

17.1१७.१

त्रिफला गिरिकर्णी च हंसपादी च चित्रकः । (१७।१)

triphalā girikarṇī ca haṃsapādī ca citrakaḥ |

17.2१७.२

समूलकाण्डं पिष्ट्वा तु यथालाभं विनिक्षिपेत् ॥ (१७।२)

samūlakāṇḍaṃ piṣṭvā tu yathālābhaṃ vinikṣipet ||

18.1१८.१

पूर्वाम्लभाण्डमध्ये तु धान्याम्लकमिदं भवेत् । (१८।१)

pūrvāmlabhāṇḍamadhye tu dhānyāmlakamidaṃ bhavet |

18.2१८.२

स्वेदनादिषु सर्वत्र रसराजस्य योजयेत् ॥ (१८।२)

svedanādiṣu sarvatra rasarājasya yojayet ||

19.1१९.१

अत्यम्लमारनालं वा तदभावे प्रयोजयेत् । (१९।१)

atyamlamāranālaṃ vā tadabhāve prayojayet |

19.2१९.२

ऊर्ध्वपातनभागास् त्रयो रसस्यार्कचूर्णस्यैकोऽथ निम्बुकैः । (१९।२)

ūrdhvapātanabhāgās trayo rasasyārkacūrṇasyaiko'tha nimbukaiḥ |

19.3१९.३

एतत्संमर्दयेत्तावद्यावदायाति पिण्डताम् ॥ (१९।३)

etatsaṃmardayettāvadyāvadāyāti piṇḍatām ||

20.1२०.१

तत्पिण्डं तलभाण्डस्थमूर्ध्वभाण्डे जलं क्षिपेत् । (२०।१)

tatpiṇḍaṃ talabhāṇḍasthamūrdhvabhāṇḍe jalaṃ kṣipet |

20.2२०.२

कृत्वालवालं केनापि दत्त्वा वार्द्रं हि प्लोतकम् ॥ (२०।२)

kṛtvālavālaṃ kenāpi dattvā vārdraṃ hi plotakam ||

21.1२१.१

संमुद्र्याग्निम् अधस्तस्य चतुर्यामं प्रबोधयेत् । (२१।१)

saṃmudryāgnim adhastasya caturyāmaṃ prabodhayet |

21.2२१.२

युक्त्योर्ध्वभाण्डसंलग्नं गृह्णीयात्पारदं ततः ॥ (२१।२)

yuktyordhvabhāṇḍasaṃlagnaṃ gṛhṇīyātpāradaṃ tataḥ ||

22.1२२.१

ऊर्ध्वपातनमित्युक्तं भिषग्भिः सूतशोधने । (२२।१)

ūrdhvapātanamityuktaṃ bhiṣagbhiḥ sūtaśodhane |

22.2२२.२

संधिरोध:: इम्पोर्तन्चेससूतभाण्डवदनम् अन्यद् गिलति भाण्डकम् । (२२।२)

saṃdhirodha:: importancesasūtabhāṇḍavadanam anyad gilati bhāṇḍakam |

22.3२२.३

तथा संधिर् द्वयोः कार्यः पातनात्रययन्त्रके ॥ (२२।३)

tathā saṃdhir dvayoḥ kāryaḥ pātanātrayayantrake ||

23.1२३.१

सिज़ेस्, मेअसुरेस्:: तौघ्त् ब्य् थे गुरुयन्त्रप्रमाणं वदनाद्गुरोर्ज्ञेयं विचक्षणैः । (२३।१)

sizes, measures:: taught by the Guruyantrapramāṇaṃ vadanādgurorjñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ |

23.2२३.२

रसस्य मानानियमात् कथितुं नैव शक्यते ॥ (२३।२)

rasasya mānāniyamāt kathituṃ naiva śakyate ||

24.1२४.१

अधःपातननवनीताह्वयं सूतं घृष्ट्वा जम्भाम्भसा दिनम् । (२४।१)

adhaḥpātananavanītāhvayaṃ sūtaṃ ghṛṣṭvā jambhāmbhasā dinam |

24.2२४.२

वानरीशिग्रुशिखिभिर् लवणासुरिसंयुतैः ॥ (२४।२)

vānarīśigruśikhibhir lavaṇāsurisaṃyutaiḥ ||

25.1२५.१

नष्टपिष्टं रसं ज्ञात्वा लेपयेदूर्ध्वभाण्डके । (२५।१)

naṣṭapiṣṭaṃ rasaṃ jñātvā lepayedūrdhvabhāṇḍake |

25.2२५.२

ऊर्ध्वभाण्डोदरं लिप्त्वा त्व् अधोगं जलसंभृतम् ॥ (२५।२)

ūrdhvabhāṇḍodaraṃ liptvā tv adhogaṃ jalasaṃbhṛtam ||

26.1२६.१

संधिलेपं द्वयोः कृत्वा तद्यन्त्रं भुवि पूरयेत् । (२६।१)

saṃdhilepaṃ dvayoḥ kṛtvā tadyantraṃ bhuvi pūrayet |

26.2२६.२

उपरिष्टात्पुटे दत्ते जले पतति पारदः ॥ (२६।२)

upariṣṭātpuṭe datte jale patati pāradaḥ ||

27.1२७.१

अधःपातनम् इत्युक्तं सिद्धाद्यैः सूतकर्मणि । (२७।१)

adhaḥpātanam ityuktaṃ siddhādyaiḥ sūtakarmaṇi |

27.2२७.२

तिर्यक्पातनघटे रसं विनिक्षिप्य सजलं घटम् अन्यकम् । (२७।२)

tiryakpātanaghaṭe rasaṃ vinikṣipya sajalaṃ ghaṭam anyakam |

27.3२७.३

तिर्यङ्मुखं द्वयोः कृत्वा तन्मुखं रोधयेत् सुधीः ॥ (२७।३)

tiryaṅmukhaṃ dvayoḥ kṛtvā tanmukhaṃ rodhayet sudhīḥ ||

28.1२८.१

रसाधो ज्वालयेदग्निं यावत्सूतो जलं विशेत् । (२८।१)

rasādho jvālayedagniṃ yāvatsūto jalaṃ viśet |

28.2२८.२

तिर्यक्पातनमित्युक्तं सिद्धैर् नागार्जुनादिभिः ॥ (२८।२)

tiryakpātanamityuktaṃ siddhair nāgārjunādibhiḥ ||

29.1२९.१

३ पातनस्:: रेमोवल् ओड़् वङ्ग अन्द् नागमिश्रितौ चेद्रसे नागवङ्गौ विक्रयहेतुना । (२९।१)

3 pātanas:: removal of vaṅga and nāgamiśritau cedrase nāgavaṅgau vikrayahetunā |

29.2२९.२

ताभ्यां स्यात्कृत्रिमो दोषस् तन्मुक्तिः पातनत्रयात् ॥ (२९।२)

tābhyāṃ syātkṛtrimo doṣas tanmuktiḥ pātanatrayāt ||

30.1३०.१

बोधन:: रेमोवल् ओड़् इम्पोतेन्च्येवं कपर्दितः सूतः षण्ढत्वम् अधिगच्छति । (३०।१)

bodhana:: removal of impotencyevaṃ kaparditaḥ sūtaḥ ṣaṇḍhatvam adhigacchati |

30.2३०.२

तन्मुक्तयेऽस्य क्रियते बोधनं कथ्यते हि तत् ॥ (३०।२)

tanmuktaye'sya kriyate bodhanaṃ kathyate hi tat ||

31.1३१.१

विश्वामित्रकपाले वा काचकूप्याम् अथापि वा । (३१।१)

viśvāmitrakapāle vā kācakūpyām athāpi vā |

31.2३१.२

सृष्ट्यम्बुजं विनिक्षिप्य तत्र तन्मज्जनावधि ॥ (३१।२)

sṛṣṭyambujaṃ vinikṣipya tatra tanmajjanāvadhi ||

32.1३२.१

पूरयेत्त्रिदिनं भूम्यां राजहस्तप्रमाणतः । (३२।१)

pūrayettridinaṃ bhūmyāṃ rājahastapramāṇataḥ |

32.2३२.२

अनेन सूतराजोऽयं षण्ढभावं विमुञ्चति ॥ (३२।२)

anena sūtarājo'yaṃ ṣaṇḍhabhāvaṃ vimuñcati ||

33.1३३.१

दीपन? बोधन?लवणेनाम्लपिष्टेन हण्डिकान्तर्गतं रसम् । (३३।१)

dīpana? bodhana?lavaṇenāmlapiṣṭena haṇḍikāntargataṃ rasam |

33.2३३.२

आच्छाद्याम्लजलं किंचित् क्षिप्त्वा शरावेण रोधयेत् ॥ (३३।२)

ācchādyāmlajalaṃ kiṃcit kṣiptvā śarāveṇa rodhayet ||

34.1३४.१

ऊर्ध्वं लघुपुटं देयं लब्धाश्वासो भवेद्रसः । (३४।१)

ūrdhvaṃ laghupuṭaṃ deyaṃ labdhāśvāso bhavedrasaḥ |

34.2३४.२

स्वेदन ज़ुर् Wइएदेर्हेर्स्तेल्लुन्ग् वोन् ह्ग्कदर्थनेनैव नपुंसकत्वम् एवं भवेदस्य रसस्य पश्चात् । (३४।२)

svedana zur Wiederherstellung von Hgkadarthanenaiva napuṃsakatvam evaṃ bhavedasya rasasya paścāt |

34.3३४.३

वीर्यप्रकर्षाय च भूर्जपत्त्रे स्वेद्यो जले सैन्धवचूर्णगर्भे ॥ (३४।३)

vīryaprakarṣāya ca bhūrjapattre svedyo jale saindhavacūrṇagarbhe ||

35.1३५.१

नियमनसर्पाक्षीचिञ्चिकावन्ध्याभृङ्गाब्दकनकाम्बुभिः । (३५।१)

niyamanasarpākṣīciñcikāvandhyābhṛṅgābdakanakāmbubhiḥ |

35.2३५.२

दिनं संस्वेदितः सूतो नियमात् स्थिरतां व्रजेत् ॥ (३५।२)

dinaṃ saṃsveditaḥ sūto niyamāt sthiratāṃ vrajet ||

36.1३६.१

दीपनकासीसं पञ्चलवणं राजिकामरिचानि च । (३६।१)

dīpanakāsīsaṃ pañcalavaṇaṃ rājikāmaricāni ca |

36.2३६.२

द्विशिग्रुबीजमेकत्र टङ्कणेन समन्वितम् ॥ (३६।२)

dviśigrubījamekatra ṭaṅkaṇena samanvitam ||

37.1३७.१

आलोड्य काञ्जिके दोलायन्त्रे पाकाद् दिनैस् त्रिभिः । (३७।१)

āloḍya kāñjike dolāyantre pākād dinais tribhiḥ |

37.2३७.२

दीपनं जायते सम्यक् सूतराजस्य जारणे ॥ (३७।२)

dīpanaṃ jāyate samyak sūtarājasya jāraṇe ||

38.1३८.१

दीपनअथवा चित्रकद्रावैः काञ्जिके त्रिदिनं पचेत् । (३८।१)

dīpanaathavā citrakadrāvaiḥ kāñjike tridinaṃ pacet |

38.2३८.२

दीपनं जायते तस्य रसराजस्य चोत्तमम् ॥ (३८।२)

dīpanaṃ jāyate tasya rasarājasya cottamam ||

39.1३९.१

अनुवासनदीपितं रसराजस्तु जम्बीररससंयुतम् । (३९।१)

anuvāsanadīpitaṃ rasarājastu jambīrarasasaṃyutam |

39.2३९.२

दिनैकं धारयेद् घर्मे मृत्पात्रे वा शिलोद्भवे ॥ (३९।२)

dinaikaṃ dhārayed gharme mṛtpātre vā śilodbhave ||

40.0४०.०

जारण:: देड़िनितिओन्जारणा हि नाम पातनगालनव्यतिरेकेण घनहेमादिग्रासपूर्वकपूर्वावस्थाप्रतिपन्नत्वम् ॥ (४०।०)

jāraṇa:: definitionjāraṇā hi nāma pātanagālanavyatirekeṇa ghanahemādigrāsapūrvakapūrvāvasthāpratipannatvam ||

41.0४१.०

किंच घनहेमादिजीर्णस्य कृतक्षेत्रीकरणानाम् एव शरीरिणां भक्षणे ऽधिकार इत्यभिहितम् ॥ (४१।०)

kiṃca ghanahemādijīrṇasya kṛtakṣetrīkaraṇānām eva śarīriṇāṃ bhakṣaṇe 'dhikāra ityabhihitam ||

42.1४२.१

जारण:: रेल्। मेअनिन्ग्फलं चास्य स्वयमीश्वरेणोक्तम् । (४२।१)

jāraṇa:: rel. meaningphalaṃ cāsya svayamīśvareṇoktam |

42.2४२.२

सर्वपापक्षये जाते प्राप्यते रसजारणा । (४२।२)

sarvapāpakṣaye jāte prāpyate rasajāraṇā |

42.3४२.३

तत्प्राप्तौ प्राप्तमेव स्याद्विज्ञानं मुक्तिलक्षणम् ॥ (४२।३)

tatprāptau prāptameva syādvijñānaṃ muktilakṣaṇam ||

43.1४३.१

मोक्षाभिव्यञ्जकं देवि जारणं साधकस्य तु । (४३।१)

mokṣābhivyañjakaṃ devi jāraṇaṃ sādhakasya tu |

43.2४३.२

खल्वस्तु पिण्डिका देवि रसेन्द्रो लिङ्गमुच्यते ॥ (४३।२)

khalvastu piṇḍikā devi rasendro liṅgamucyate ||

44.1४४.१

मर्दनं वन्दनं चैव ग्रासः पूजा विधीयते । (४४।१)

mardanaṃ vandanaṃ caiva grāsaḥ pūjā vidhīyate |

44.2४४.२

यावद्दिनानि वह्निस्थो जारणे धार्यते रसः ॥ (४४।२)

yāvaddināni vahnistho jāraṇe dhāryate rasaḥ ||

45.1४५.१

तावद् वर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते । (४५।१)

tāvad varṣasahasrāṇi śivaloke mahīyate |

45.2४५.२

दिनमेकं रसेन्द्रस्य यो ददाति हुताशनम् ॥ (४५।२)

dinamekaṃ rasendrasya yo dadāti hutāśanam ||

46.1४६.१

द्रवन्ति तस्य पापानि कुर्वन्नपि न लिप्यते । (४६।१)

dravanti tasya pāpāni kurvannapi na lipyate |

46.2४६.२

अजारयन्तः पविहेमगन्धं वाञ्छन्ति सूतात्फलम् अप्युदारम् । (४६।२)

ajārayantaḥ pavihemagandhaṃ vāñchanti sūtātphalam apyudāram |

46.3४६.३

क्षेत्रादनुप्तादपि सस्यजातं कृषीवलास्ते भिषजश्च मन्दाः ॥ (४६।३)

kṣetrādanuptādapi sasyajātaṃ kṛṣīvalāste bhiṣajaśca mandāḥ ||

47.1४७.१

जारण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् अच्चोर्दिन्ग् तो थे wएइघ्त् ओड़् सुल्ड़ुर्तुल्ये तु गन्धके जीर्णे शुद्धाच्छतगुणो रसः । (४७।१)

jāraṇa:: medic. properties according to the weight of sulfurtulye tu gandhake jīrṇe śuddhācchataguṇo rasaḥ |

47.2४७.२

द्विगुणे गन्धके जीर्णे सर्वकुष्ठहरः परः ॥ (४७।२)

dviguṇe gandhake jīrṇe sarvakuṣṭhaharaḥ paraḥ ||

48.1४८.१

त्रिगुणे गन्धके जीर्णे सर्वजाड्यविनाशनः । (४८।१)

triguṇe gandhake jīrṇe sarvajāḍyavināśanaḥ |

48.2४८.२

चतुर्गुणे तत्र जीर्णे वलीपलितनाशनः ॥ (४८।२)

caturguṇe tatra jīrṇe valīpalitanāśanaḥ ||

49.1४९.१

गन्धे पञ्चगुणे जीर्णे क्षयक्षयकरो रसः । (४९।१)

gandhe pañcaguṇe jīrṇe kṣayakṣayakaro rasaḥ |

49.2४९.२

षड्गुणे गन्धके जीर्णे सर्वरोगहरो रसः । (४९।२)

ṣaḍguṇe gandhake jīrṇe sarvarogaharo rasaḥ |

49.3४९.३

अवश्यमित्युवाचेदं देवीं श्रीभैरवः स्वयम् ॥ (४९।३)

avaśyamityuvācedaṃ devīṃ śrībhairavaḥ svayam ||

50.0५०.०

जारणगन्धपिष्टिकया तत्र गोलः स्याद्गन्धजारणे ॥ (५०।०)

jāraṇagandhapiṣṭikayā tatra golaḥ syādgandhajāraṇe ||

51.1५१.१

तस्माच्छतगुणो व्योमसत्त्वे जीर्णे तु तत्समे । (५१।१)

tasmācchataguṇo vyomasattve jīrṇe tu tatsame |

51.2५१.२

ताप्यखर्परतालादिसत्त्वे जीर्णे गुणावहः ॥ (५१।२)

tāpyakharparatālādisattve jīrṇe guṇāvahaḥ ||

52.1५२.१

हेम्नि जीर्णे सहस्रैकगुणसंघप्रदायकः । (५२।१)

hemni jīrṇe sahasraikaguṇasaṃghapradāyakaḥ |

52.2५२.२

वज्रादिजीर्णसूतस्य गुणान् वेत्ति शिवः स्वयम् ॥ (५२।२)

vajrādijīrṇasūtasya guṇān vetti śivaḥ svayam ||

53.1५३.१

देव्या रजो भवेद्गन्धो धातुः शुक्रं तथाभ्रकम् । (५३।१)

devyā rajo bhavedgandho dhātuḥ śukraṃ tathābhrakam |

53.2५३.२

आलिङ्गने समथौ द्वौ प्रियत्वाच्छिवरेतसः ॥ (५३।२)

āliṅgane samathau dvau priyatvācchivaretasaḥ ||

54.1५४.१

शिवशक्तिसमायोगात्प्राप्यते परमं पदम् । (५४।१)

śivaśaktisamāyogātprāpyate paramaṃ padam |

54.2५४.२

यथा स्याज्जारणा बह्वी तथा स्याद्गुणदो रसः ॥ (५४।२)

yathā syājjāraṇā bahvī tathā syādguṇado rasaḥ ||

55.1५५.१

मेर्चुर्य्:: ग्रासार्थिन्वज्रकण्टकवज्राग्रं विद्धमष्टाङ्गुलं मृदा । (५५।१)

mercury:: grāsārthinvajrakaṇṭakavajrāgraṃ viddhamaṣṭāṅgulaṃ mṛdā |

55.2५५.२

विलिप्य गोमयाल्पाग्नौ पुटितं तत्र शोषितम् ॥ (५५।२)

vilipya gomayālpāgnau puṭitaṃ tatra śoṣitam ||

56.1५६.१

त्र्यहं वज्रिबिले क्षिप्तो ग्रासार्थी जायते रसः । (५६।१)

tryahaṃ vajribile kṣipto grāsārthī jāyate rasaḥ |

56.2५६.२

ग्रसते गन्धहेमादि वज्रसत्त्वादिकं क्षणात् ॥ (५६।२)

grasate gandhahemādi vajrasattvādikaṃ kṣaṇāt ||

57.1५७.१

मेर्चुर्य्:: ग्रासार्थिन्मूर्छाध्यायोक्तषड्गुणबलिजीर्णः पिष्टिकोत्थितरसः खल्वेऽत्यन्तं बुभुक्षितो घनहेमवज्रसत्त्वादि त्वरितमेव ग्रसतीत्यन्यः प्रकारः । (५७।१)

mercury:: grāsārthinmūrchādhyāyoktaṣaḍguṇabalijīrṇaḥ piṣṭikotthitarasaḥ khalve'tyantaṃ bubhukṣito ghanahemavajrasattvādi tvaritameva grasatītyanyaḥ prakāraḥ |

57.2५७.२

एतत्प्रक्रियाद्वयमपि कृत्वा व्यवहरन्त्यन्ये ॥ (५७।२)

etatprakriyādvayamapi kṛtvā vyavaharantyanye ||

58.1५८.१

मेर्चुर्य्:: ग्रासार्थिन्सतुत्थटङ्कणस्वर्जिपटुताम्रे त्र्यहोषितम् । (५८।१)

mercury:: grāsārthinsatutthaṭaṅkaṇasvarjipaṭutāmre tryahoṣitam |

58.2५८.२

काञ्जिकं भावितं तेन गन्धाद्यं क्षरति क्षणात् ॥ (५८।२)

kāñjikaṃ bhāvitaṃ tena gandhādyaṃ kṣarati kṣaṇāt ||

59.1५९.१

विडे सकाञ्जिके क्षिप्तो रसः स्याद् ग्रासलालसः । (५९।१)

viḍe sakāñjike kṣipto rasaḥ syād grāsalālasaḥ |

59.2५९.२

ग्रसते सर्वलोहानि सर्वसत्त्वानि वज्रकम् ॥ (५९।२)

grasate sarvalohāni sarvasattvāni vajrakam ||

60.1६०.१

विड:: वडवानलशङ्खचूर्णं रविक्षीरैरातपे भावयेद्दिनम् । (६०।१)

viḍa:: vaḍavānalaśaṅkhacūrṇaṃ ravikṣīrairātape bhāvayeddinam |

60.2६०.२

तद्वज्जम्बीरजद्रावैर् दिनैकं धूमसारकम् ॥ (६०।२)

tadvajjambīrajadrāvair dinaikaṃ dhūmasārakam ||

61.1६१.१

सौवर्चलमजामूत्रैर् भाव्यं यामचतुष्टयम् । (६१।१)

sauvarcalamajāmūtrair bhāvyaṃ yāmacatuṣṭayam |

61.2६१.२

कण्टकारीं च संक्वाथ्य दिनैकं नरमूत्रकैः ॥ (६१।२)

kaṇṭakārīṃ ca saṃkvāthya dinaikaṃ naramūtrakaiḥ ||

62.1६२.१

स्वर्जिक्षारं तिन्तिडीकं कासीसं तु शिलाजतु । (६२।१)

svarjikṣāraṃ tintiḍīkaṃ kāsīsaṃ tu śilājatu |

62.2६२.२

जम्बीरोत्थद्रवैर् भाव्यं पृथग्यामचतुष्टयम् ॥ (६२।२)

jambīrotthadravair bhāvyaṃ pṛthagyāmacatuṣṭayam ||

63.1६३.१

निस्तुषं जयपालं च मूलकानां द्रवैर्दिनम् । (६३।१)

nistuṣaṃ jayapālaṃ ca mūlakānāṃ dravairdinam |

63.2६३.२

सैन्धवं टङ्कणं गुञ्जां दिनं शिग्रुजटाम्भसा ॥ (६३।२)

saindhavaṃ ṭaṅkaṇaṃ guñjāṃ dinaṃ śigrujaṭāmbhasā ||

64.1६४.१

एतत्सर्वं समांशं तु मर्द्यं जम्बीरजद्रवैः । (६४।१)

etatsarvaṃ samāṃśaṃ tu mardyaṃ jambīrajadravaiḥ |

64.2६४.२

तद्गोलं रक्षयेद्यत्नाद् विडोऽयं वडवानलः ॥ (६४।२)

tadgolaṃ rakṣayedyatnād viḍo'yaṃ vaḍavānalaḥ ||

65.1६५.१

अनेन मर्दितः सूतः संस्थितस् तप्तखल्वके । (६५।१)

anena marditaḥ sūtaḥ saṃsthitas taptakhalvake |

65.2६५.२

स्वर्णादिसर्वलोहानि सत्त्वानि ग्रसते क्षणात् ॥ (६५।२)

svarṇādisarvalohāni sattvāni grasate kṣaṇāt ||

66.1६६.१

विड:: अनोन्य्मोउस्:: प्रोदुच्तिओन्मूलकार्द्रकवह्नीनां क्षारं गोमूत्रगालितम् । (६६।१)

viḍa:: anonymous:: productionmūlakārdrakavahnīnāṃ kṣāraṃ gomūtragālitam |

66.2६६.२

वस्त्रपूतो द्रवो ग्राह्यो गन्धकं तेन भावयेत् । (६६।२)

vastrapūto dravo grāhyo gandhakaṃ tena bhāvayet |

66.3६६.३

शतवारं खरे घर्मे विडोऽयं हेमजारणे ॥ (६६।३)

śatavāraṃ khare gharme viḍo'yaṃ hemajāraṇe ||

67.1६७.१

विड:: अनोन्य्मोउस्:: प्रोदुच्तिओन्मूलकार्द्रकचित्राणां क्षारैर् गोमूत्रगालितैः । (६७।१)

viḍa:: anonymous:: productionmūlakārdrakacitrāṇāṃ kṣārair gomūtragālitaiḥ |

67.2६७.२

गन्धकः शतशो भाव्यो विडोऽयं जारणे मतः ॥ (६७।२)

gandhakaḥ śataśo bhāvyo viḍo'yaṃ jāraṇe mataḥ ||

68.1६८.१

विड:: अनोन्य्मोउस्:: प्रोदुच्तिओन्वास्तूकैरण्डकदलीदेवदालीपुनर्नवाः । (६८।१)

viḍa:: anonymous:: productionvāstūkairaṇḍakadalīdevadālīpunarnavāḥ |

68.2६८.२

वासापलाशनिचुलतिलकाञ्चनमोक्षकाः ॥ (६८।२)

vāsāpalāśaniculatilakāñcanamokṣakāḥ ||

69.1६९.१

सर्वाङ्गं खण्डशश्छिन्नं नातिशुष्कं शिलातले । (६९।१)

sarvāṅgaṃ khaṇḍaśaśchinnaṃ nātiśuṣkaṃ śilātale |

69.2६९.२

दग्धं काण्डं तिलानां च पञ्चाङ्गं मूलकस्य च ॥ (६९।२)

dagdhaṃ kāṇḍaṃ tilānāṃ ca pañcāṅgaṃ mūlakasya ca ||

70.1७०.१

प्लावयेन्मूत्रवर्गेण जलं तस्मात्परिस्रुतम् । (७०।१)

plāvayenmūtravargeṇa jalaṃ tasmātparisrutam |

70.2७०.२

लोहपात्रे पचेद्यन्त्रे हंसपाकाग्निमानवित् ॥ (७०।२)

lohapātre pacedyantre haṃsapākāgnimānavit ||

71.1७१.१

बाष्पाणां बुद्बुदानां च बहूनामुद्गमो यदा । (७१।१)

bāṣpāṇāṃ budbudānāṃ ca bahūnāmudgamo yadā |

71.2७१.२

तदा कासीससौराष्ट्रीक्षारत्रयकटुत्रयम् ॥ (७१।२)

tadā kāsīsasaurāṣṭrīkṣāratrayakaṭutrayam ||

72.1७२.१

गन्धकश्च सितो हिङ्गु लवणानि च षट् तथा । (७२।१)

gandhakaśca sito hiṅgu lavaṇāni ca ṣaṭ tathā |

72.2७२.२

एषां चूर्णं क्षिपेद्देवि लोहसम्पुटमध्यतः ॥ (७२।२)

eṣāṃ cūrṇaṃ kṣipeddevi lohasampuṭamadhyataḥ ||

73.1७३.१

सप्ताहं भूगतं पश्चाद्धार्यस् तु प्रचुरो विडः । (७३।१)

saptāhaṃ bhūgataṃ paścāddhāryas tu pracuro viḍaḥ |

73.2७३.२

अत्र सकलक्षारैश् च साम्यं तिलकाण्डानां नित्यनाथपादा लिखन्ति । (७३।२)

atra sakalakṣāraiś ca sāmyaṃ tilakāṇḍānāṃ nityanāthapādā likhanti |

73.3७३.३

हंसपाकयन्त्रखर्परं सिकतापूर्णं कृत्वा तस्योपरि क्षिपेत् । (७३।३)

haṃsapākayantrakharparaṃ sikatāpūrṇaṃ kṛtvā tasyopari kṣipet |

73.4७३.४

तुल्यं च खर्परं तत्र शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ॥ (७३।४)

tulyaṃ ca kharparaṃ tatra śanairmṛdvagninā pacet ||

74.1७४.१

पञ्चक्षारैस् तथा मूत्रैर् लवणं च विडं तथा । (७४।१)

pañcakṣārais tathā mūtrair lavaṇaṃ ca viḍaṃ tathā |

74.2७४.२

हंसपाकं समाख्यातं यन्त्रं तद्वार्त्तिकोत्तमैः ॥ (७४।२)

haṃsapākaṃ samākhyātaṃ yantraṃ tadvārttikottamaiḥ ||

75.1७५.१

विड:: अनोन्य्मोउस्:: प्रोदुच्तिओन्गोमूत्रैर्गन्धकं घर्मे शतवारं विभावयेत् । (७५।१)

viḍa:: anonymous:: productiongomūtrairgandhakaṃ gharme śatavāraṃ vibhāvayet |

75.2७५.२

शिग्रुमूलद्रवैस् तद्वद्दग्धं शङ्खं विभावयेत् ॥ (७५।२)

śigrumūladravais tadvaddagdhaṃ śaṅkhaṃ vibhāvayet ||

76.1७६.१

एतद्गन्धकशङ्खाभ्यां समांशैर् विडसैन्धवैः । (७६।१)

etadgandhakaśaṅkhābhyāṃ samāṃśair viḍasaindhavaiḥ |

76.2७६.२

एतैर् विमर्दितः सूतो ग्रसते सर्वलोहकम् ॥ (७६।२)

etair vimarditaḥ sūto grasate sarvalohakam ||

77.1७७.१

विड:: अनोन्य्मोउस्:: प्रोदुच्तिओन्भावयेन्निम्बुकक्षारं देवदालीफलद्रवैः । (७७।१)

viḍa:: anonymous:: productionbhāvayennimbukakṣāraṃ devadālīphaladravaiḥ |

77.2७७.२

एकविंशतिवारं तु विडोऽयं सत्त्वजारणे ॥ (७७।२)

ekaviṃśativāraṃ tu viḍo'yaṃ sattvajāraṇe ||

78.0७८.०

एवं विडान्तराण्यपि ग्रन्थान्तराद् अनुसर्तव्यानि ॥ (७८।०)

evaṃ viḍāntarāṇyapi granthāntarād anusartavyāni ||

79.1७९.१

जारण:: परिणामचतुःषष्ट्यंशकं हेमपत्त्रं मायूरमायुना । (७९।१)

jāraṇa:: pariṇāmacatuḥṣaṣṭyaṃśakaṃ hemapattraṃ māyūramāyunā |

79.2७९.२

विलिप्तं तप्तखल्वस्थे रसे दत्त्वा विमर्दयेत् । (७९।२)

viliptaṃ taptakhalvasthe rase dattvā vimardayet |

79.3७९.३

दिनं जम्बीरतोयेन ग्रासे ग्रासे त्व् अयं विधिः ॥ (७९।३)

dinaṃ jambīratoyena grāse grāse tv ayaṃ vidhiḥ ||

80.1८०.१

शनैः संस्वेदयेद्भूर्जे बद्ध्वा सपटुकाञ्जिके । (८०।१)

śanaiḥ saṃsvedayedbhūrje baddhvā sapaṭukāñjike |

80.2८०.२

भाण्डके त्रिदिनं सूतं जीर्णस्वर्णं समुद्धरेत् ॥ (८०।२)

bhāṇḍake tridinaṃ sūtaṃ jīrṇasvarṇaṃ samuddharet ||

81.1८१.१

अधिकस्तोलितश्चेत्स्यात्पुनः स्वेद्यः समावधि । (८१।१)

adhikastolitaścetsyātpunaḥ svedyaḥ samāvadhi |

81.2८१.२

द्वात्रिंशत्षोडशाष्टांशक्रमेण वसु जारयेत् ॥ (८१।२)

dvātriṃśatṣoḍaśāṣṭāṃśakrameṇa vasu jārayet ||

82.1८२.१

रूप्यादिषु च सत्त्वेषु विधिरेवंविधः स्मृतः । (८२।१)

rūpyādiṣu ca sattveṣu vidhirevaṃvidhaḥ smṛtaḥ |

82.2८२.२

चुल्लिकालवणं गन्धमभावे शिखिपित्ततः ॥ (८२।२)

cullikālavaṇaṃ gandhamabhāve śikhipittataḥ ||

83.1८३.१

तप्तखल्वअजाशकृत्तुषाग्निं च खानयित्वा भुवि क्षिपेत् । (८३।१)

taptakhalvaajāśakṛttuṣāgniṃ ca khānayitvā bhuvi kṣipet |

83.2८३.२

तस्योपरि स्थितं खल्वं तप्तखल्वमिति स्मृतम् ॥ (८३।२)

tasyopari sthitaṃ khalvaṃ taptakhalvamiti smṛtam ||

84.1८४.१

दोलायन्त्रसग्रासं पञ्चषड्भागैर्यवक्षारैर्विमर्दयेत् । (८४।१)

dolāyantrasagrāsaṃ pañcaṣaḍbhāgairyavakṣārairvimardayet |

84.2८४.२

सूतकात् षोडशांशेन गन्धेनाष्टांशकेन वा ॥ (८४।२)

sūtakāt ṣoḍaśāṃśena gandhenāṣṭāṃśakena vā ||

85.1८५.१

ततो विमर्द्य जम्बीररसे वा काञ्जिकेऽथवा । (८५।१)

tato vimardya jambīrarase vā kāñjike'thavā |

85.2८५.२

दोलापाको विधातव्यो दोलायन्त्रमिदं स्मृतम् ॥ (८५।२)

dolāpāko vidhātavyo dolāyantramidaṃ smṛtam ||

86.1८६.१

कच्छपयन्त्रे जारणम् आहशश्वद्भृताम्बुपात्रस्थशरावच्छिद्रसंस्थिता । (८६।१)

kacchapayantre jāraṇam āhaśaśvadbhṛtāmbupātrasthaśarāvacchidrasaṃsthitā |

86.2८६.२

पक्वमूषा जले तस्यां रसोऽष्टांशविडावृतः ॥ (८६।२)

pakvamūṣā jale tasyāṃ raso'ṣṭāṃśaviḍāvṛtaḥ ||

87.1८७.१

संरुद्धो लोहपात्र्याथ ध्मातो ग्रसति काञ्चनम् । (८७।१)

saṃruddho lohapātryātha dhmāto grasati kāñcanam |

87.2८७.२

वालुकोपरि पुटो युक्त्या महामुद्रया च निर्वाहः ॥ (८७।२)

vālukopari puṭo yuktyā mahāmudrayā ca nirvāhaḥ ||

88.1८८.१

अतिचिपिटपात्र्या पिधाय संलिप्य वह्निना योज्यः । (८८।१)

aticipiṭapātryā pidhāya saṃlipya vahninā yojyaḥ |

88.2८८.२

जारणकुण्डाम्भसि लोहमये सविडं सग्रासम् ईशजं पात्रे । (८८।२)

jāraṇakuṇḍāmbhasi lohamaye saviḍaṃ sagrāsam īśajaṃ pātre |

88.3८८.३

अतिचिपिटलोहपात्र्या पिधाय संलिप्य वह्निना योज्यः ॥ (८८।३)

aticipiṭalohapātryā pidhāya saṃlipya vahninā yojyaḥ ||

89.1८९.१

जारण:: इम्पोर्तन्चे ड़ोर् अल्छेम्य् अन्द् रसायनैयतैव रसायनत्वं पर्यवसिति किंतु वादस्य न प्राधान्यम् । (८९।१)

jāraṇa:: importance for alchemy and rasāyanaiyataiva rasāyanatvaṃ paryavasiti kiṃtu vādasya na prādhānyam |

89.2८९.२

सम्प्रत्युभयोरेव प्राधान्येन जारणोच्यते ॥ (८९।२)

sampratyubhayoreva prādhānyena jāraṇocyate ||

90.1९०.१

पक्षछेद:: ऐम्घनरहितबीजजारणसम्प्राप्तदलादिसिद्धिकृतकृत्याः । (९०।१)

pakṣacheda:: aimghanarahitabījajāraṇasamprāptadalādisiddhikṛtakṛtyāḥ |

90.2९०.२

कृपणाः प्राप्य समुद्रं वराटिकालाभसंतुष्टाः ॥ (९०।२)

kṛpaṇāḥ prāpya samudraṃ varāṭikālābhasaṃtuṣṭāḥ ||

91.1९१.१

विनैकम् अभ्रसत्त्वं नान्यो रसपक्षकर्तनसमर्थः । (९१।१)

vinaikam abhrasattvaṃ nānyo rasapakṣakartanasamarthaḥ |

91.2९१.२

तेन निरुद्धप्रसरो नियम्यते बध्यते च सुखम् ॥ (९१।२)

tena niruddhaprasaro niyamyate badhyate ca sukham ||

92.1९२.१

अभ्र:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्रक्तं पीतं च हेमार्थे कृष्णं हेमशरीरयोः । (९२।१)

abhra:: subtypes:: colourraktaṃ pītaṃ ca hemārthe kṛṣṇaṃ hemaśarīrayoḥ |

92.2९२.२

तारकर्मणि तच्छुक्लं काचकिट्टं सदा त्यजेत् ॥ (९२।२)

tārakarmaṇi tacchuklaṃ kācakiṭṭaṃ sadā tyajet ||

96.1९६.१

जारण:: समुख (?)त्रुटिशो दत्त्वा मृदितं सोष्णे खल्वेऽभ्रसत्त्वहेमादि । (९६।१)

jāraṇa:: samukha (?)truṭiśo dattvā mṛditaṃ soṣṇe khalve'bhrasattvahemādi |

96.2९६.२

चरति रसेन्द्रः क्षितिखगवेतसजम्बीरबीजपूराम्लैः । (९६।२)

carati rasendraḥ kṣitikhagavetasajambīrabījapūrāmlaiḥ |

96.3९६.३

पूर्वसाधितकाञ्जिकेनापि ॥ (९६।३)

pūrvasādhitakāñjikenāpi ||

97.1९७.१

अभ्रकजारणम् आदौ गर्भद्रुतिजारणं च हेम्नोऽन्ते । (९७।१)

abhrakajāraṇam ādau garbhadrutijāraṇaṃ ca hemno'nte |

97.2९७.२

यो जानाति न वादी वृथैव सो ऽर्थक्षयं कुरुते ॥ (९७।२)

yo jānāti na vādī vṛthaiva so 'rthakṣayaṃ kurute ||

98.1९८.१

गर्भद्रुतिव्योमसत्त्वं समांशेन ताप्यसत्त्वेन संयुतम् । (९८।१)

garbhadrutivyomasattvaṃ samāṃśena tāpyasattvena saṃyutam |

98.2९८.२

साकल्येन चरेद्देवि गर्भद्रावी भवेद्रसः ॥ (९८।२)

sākalyena careddevi garbhadrāvī bhavedrasaḥ ||

99.1९९.१

एवं ताराभ्रादयः स्वस्वरिपुणा निर्व्यूढाः प्रयोजनमवलोक्य प्रयोज्याः । (९९।१)

evaṃ tārābhrādayaḥ svasvaripuṇā nirvyūḍhāḥ prayojanamavalokya prayojyāḥ |

99.2९९.२

गर्भद्रुति (२); शुल्वाभ्रकमलघनमाक्षिकाणां चूर्णं समभागयोजितं मिलति । (९९।२)

garbhadruti (2); śulvābhrakamalaghanamākṣikāṇāṃ cūrṇaṃ samabhāgayojitaṃ milati |

99.3९९.३

तच्छुल्वाभ्रं शीघ्रं चरति रसेन्द्रो द्रवति गर्भे ॥ (९९।३)

tacchulvābhraṃ śīghraṃ carati rasendro dravati garbhe ||

100.1१००.१

गर्भद्रुति:: देड़िनितिओन्गर्भद्रुतिम् अन्तरेण जारणैव न स्यादतस्तल्लक्षणमाह । (१००।१)

garbhadruti:: definitiongarbhadrutim antareṇa jāraṇaiva na syādatastallakṣaṇamāha |

100.2१००.२

वह्निव्यतिरेके ऽपि रसग्रासीकृतानां लोहानां द्रवत्वं गर्भद्रुतिः ॥ (१००।२)

vahnivyatireke 'pi rasagrāsīkṛtānāṃ lohānāṃ dravatvaṃ garbhadrutiḥ ||

101.1१०१.१

बीज:: प्रोदुच्तिओन्बीजानां संस्कारः कर्तव्यस्ताप्यसत्त्वसंयोगात् । (१०१।१)

bīja:: productionbījānāṃ saṃskāraḥ kartavyastāpyasattvasaṃyogāt |

101.2१०१.२

तेन द्रवन्ति गर्भा रसराजस्याम्लवर्गयोगेन ॥ (१०१।२)

tena dravanti garbhā rasarājasyāmlavargayogena ||

102.1१०२.१

बीज:: अनोन्य्मोउस्:: प्रोदुच्तिओन्शिलया निहतो नागस्ताप्यं वा सिन्धुना हतम् । (१०२।१)

bīja:: anonymous:: productionśilayā nihato nāgastāpyaṃ vā sindhunā hatam |

102.2१०२.२

ताभ्यां तु मारितं बीजं सूतके द्रवति क्षणात् ॥ (१०२।२)

tābhyāṃ tu māritaṃ bījaṃ sūtake dravati kṣaṇāt ||

103.1१०३.१

??पट्वम्लक्षारगोमूत्रस्नुहीक्षीरप्रलेपिते । (१०३।१)

??paṭvamlakṣāragomūtrasnuhīkṣīrapralepite |

103.2१०३.२

बहिश्च बद्धं वस्त्रेण भूर्जे ग्रासनिवेशितम् । (१०३।२)

bahiśca baddhaṃ vastreṇa bhūrje grāsaniveśitam |

103.3१०३.३

क्षारारनालमूत्रेषु स्वेदयेत्त्रिदिनं भिषक् ॥ (१०३।३)

kṣārāranālamūtreṣu svedayettridinaṃ bhiṣak ||

104.1१०४.१

मेर्चुर्य्:: पुरिड़िचतिओन् अड़्तेर् जारणौष्णेनैवारनालेन क्षालयेज्जारितं रसम् । (१०४।१)

mercury:: purification after jāraṇauṣṇenaivāranālena kṣālayejjāritaṃ rasam |

104.2१०४.२

तं च किंचिन्मलेऽनष्टे घर्षयेदुत्थिते रसे ॥ (१०४।२)

taṃ ca kiṃcinmale'naṣṭe gharṣayedutthite rase ||

105.1१०५.१

मलप्रविष्टं रसमल्पेनैव जम्भरसेन सिक्तं यावदुत्थानं घर्षयेदित्यर्थः । (१०५।१)

malapraviṣṭaṃ rasamalpenaiva jambharasena siktaṃ yāvadutthānaṃ gharṣayedityarthaḥ |

105.2१०५.२

तदा न त्रुटिरिति गुरुसंकेतः ॥ (१०५।२)

tadā na truṭiriti gurusaṃketaḥ ||

106.1१०६.१

जारण:: wइथ् कच्छपयन्त्रक्रमेणानेन दोलायां जार्यं ग्रासचतुष्टयम् । (१०६।१)

jāraṇa:: with kacchapayantrakrameṇānena dolāyāṃ jāryaṃ grāsacatuṣṭayam |

106.2१०६.२

ततः कच्छपयन्त्रेण ज्वलने जारयेद्रसम् ॥ (१०६।२)

tataḥ kacchapayantreṇa jvalane jārayedrasam ||

107.1१०७.१

जारणनान्दीपयसि शरावोदरकुहरनिविष्टलोहसम्पुटगः । (१०७।१)

jāraṇanāndīpayasi śarāvodarakuharaniviṣṭalohasampuṭagaḥ |

107.2१०७.२

हरयोनिर् अन्तरा संजरति पुटैर्गगनगन्धादि ॥ (१०७।२)

harayonir antarā saṃjarati puṭairgaganagandhādi ||

108.0१०८.०

अङ्गारेण करीषेण वा पुटदानम् ॥ (१०८।०)

aṅgāreṇa karīṣeṇa vā puṭadānam ||

109.1१०९.१

जारण:: wएइघ्त् ओड़् अद्देद् सुब्स्तन्चेस्, दण्डधारिन् एत्च्।चतुःषष्ट्यंशकः पूर्वो द्वात्रिंशांशो द्वितीयकः । (१०९।१)

jāraṇa:: weight of added substances, daṇḍadhārin etc.catuḥṣaṣṭyaṃśakaḥ pūrvo dvātriṃśāṃśo dvitīyakaḥ |

109.2१०९.२

तृतीयः षोडशांशस्तु चतुर्थो ऽष्टांश एव च ॥ (१०९।२)

tṛtīyaḥ ṣoḍaśāṃśastu caturtho 'ṣṭāṃśa eva ca ||

110.1११०.१

चतुःषष्ट्यंशकग्रासाद्दण्डधारी भवेद्रसः । (११०।१)

catuḥṣaṣṭyaṃśakagrāsāddaṇḍadhārī bhavedrasaḥ |

110.2११०.२

जलौकावद् द्वितीये तु ग्रासयोगे सुरेश्वरि ॥ (११०।२)

jalaukāvad dvitīye tu grāsayoge sureśvari ||

111.1१११.१

ग्रासेन तु तृतीयेन काकविष्ठासमो भवेत् । (१११।१)

grāsena tu tṛtīyena kākaviṣṭhāsamo bhavet |

111.2१११.२

ग्रासेन तु चतुर्थेन दधिमण्डसमो भवेत् ॥ (१११।२)

grāsena tu caturthena dadhimaṇḍasamo bhavet ||

112.0११२.०

अन्यद् दुर्जरत्वान्न लिखितम् ॥ (११२।०)

anyad durjaratvānna likhitam ||

113.1११३.१

जारण:: wएइघ्त् ओड़् अद्देद् सुब्स्तन्चेस्भगवद्गोविन्दपादास्तु कलांशमेव ग्रासं लिखन्ति । (११३।१)

jāraṇa:: weight of added substancesbhagavadgovindapādāstu kalāṃśameva grāsaṃ likhanti |

113.2११३.२

यथा पञ्चभिरेवं ग्रासैर् घनसत्त्वं जारयित्वादौ । (११३।२)

yathā pañcabhirevaṃ grāsair ghanasattvaṃ jārayitvādau |

113.3११३.३

गर्भद्रावे निपुणो जारयति बीजं कलांशेन ॥ (११३।३)

garbhadrāve nipuṇo jārayati bījaṃ kalāṃśena ||

114.0११४.०

तन्मते चतुःषष्टिचत्वारिंशत्त्रिंशद्विंशतिषोडशांशाः पञ्च ग्रासाः ॥ (११४।०)

tanmate catuḥṣaṣṭicatvāriṃśattriṃśadviṃśatiṣoḍaśāṃśāḥ pañca grāsāḥ ||

115.1११५.१

गर्भद्रुति:: सुइतब्ले क्षारस्जम्बीरबीजपूरचाङ्गेरीवेतसाम्लसंयोगात् । (११५।१)

garbhadruti:: suitable kṣārasjambīrabījapūracāṅgerīvetasāmlasaṃyogāt |

115.2११५.२

क्षारा भवन्ति नितरां गर्भद्रुतिजारणे शस्ताः ॥ (११५।२)

kṣārā bhavanti nitarāṃ garbhadrutijāraṇe śastāḥ ||

116.1११६.१

मेर्चुर्य्:: रञ्जनतारकर्मण्यस्य न तथा प्रयोगो दृश्यते । (११६।१)

mercury:: rañjanatārakarmaṇyasya na tathā prayogo dṛśyate |

116.2११६.२

केवलं निर्मलं ताम्रं वापितं दरदेन तु । (११६।२)

kevalaṃ nirmalaṃ tāmraṃ vāpitaṃ daradena tu |

116.3११६.३

कुरुते त्रिगुणं जीर्णं लाक्षारसनिभं रसम् ॥ (११६।३)

kurute triguṇaṃ jīrṇaṃ lākṣārasanibhaṃ rasam ||

117.1११७.१

मेर्चुर्य्:: रञ्जनगन्धकेन हतं नागं जारयेत् कमलोदरे । (११७।१)

mercury:: rañjanagandhakena hataṃ nāgaṃ jārayet kamalodare |

117.2११७.२

एतस्य त्रिगुणे जीर्णे लाक्षाभो जायते रसः ॥ (११७।२)

etasya triguṇe jīrṇe lākṣābho jāyate rasaḥ ||

118.0११८.०

एतत्तु नागसंधानं न रसायनकर्मणि ॥ (११८।०)

etattu nāgasaṃdhānaṃ na rasāyanakarmaṇi ||

119.0११९.०

मेर्चुर्य्:: रञ्जनकिंवा यथोक्तसिद्धबीजोपरि त्रिगुणताम्रजारणात् तद्बीजं समजीर्णं स्वातन्त्र्येणैव रञ्जयति ॥ (११९।०)

mercury:: rañjanakiṃvā yathoktasiddhabījopari triguṇatāmrajāraṇāt tadbījaṃ samajīrṇaṃ svātantryeṇaiva rañjayati ||

120.1१२०.१

बीज:: प्रोदुच्तिओन्कुटिलं विमला तीक्ष्णं समचूर्णं प्रकल्पयेत् । (१२०।१)

bīja:: productionkuṭilaṃ vimalā tīkṣṇaṃ samacūrṇaṃ prakalpayet |

120.2१२०.२

पुटितं पञ्चवारं तु तारे वाह्यं शनैर्धमेत् । (१२०।२)

puṭitaṃ pañcavāraṃ tu tāre vāhyaṃ śanairdhamet |

120.3१२०.३

यावद्दशगुणं तत् तु तावद्बीजं भवेच्छुभम् ॥ (१२०।३)

yāvaddaśaguṇaṃ tat tu tāvadbījaṃ bhavecchubham ||

121.1१२१.१

बीज:: प्रोदुच्तिओन्सत्त्वं तालोद्भवं वङ्गं समं कृत्वा तु धारयेत् । (१२१।१)

bīja:: productionsattvaṃ tālodbhavaṃ vaṅgaṃ samaṃ kṛtvā tu dhārayet |

121.2१२१.२

तच्चूर्णं वाहयेत्तारे गुणान् यावत्तु षोडश ॥ (१२१।२)

taccūrṇaṃ vāhayettāre guṇān yāvattu ṣoḍaśa ||

122.1१२२.१

प्रतिबीजमिदं श्रेष्ठं पारदस्य निबन्धनम् । (१२२।१)

pratibījamidaṃ śreṣṭhaṃ pāradasya nibandhanam |

122.2१२२.२

चारणात्सारणाच्चैव सहस्रांशेन विध्यति ॥ (१२२।२)

cāraṇātsāraṇāccaiva sahasrāṃśena vidhyati ||

123.1१२३.१

बीज:: => शतवेधिरसवङ्गाभ्रं वाहयेत्तारे गुणानि द्वादशैव तु । (१२३।१)

bīja:: => śatavedhirasavaṅgābhraṃ vāhayettāre guṇāni dvādaśaiva tu |

123.2१२३.२

एतद्बीजे समे जीर्णे शतवेधी भवेद्रसः ॥ (१२३।२)

etadbīje same jīrṇe śatavedhī bhavedrasaḥ ||

124.1१२४.१

बीज:: हेमबीजकुनटीहतकरिणा वा रविणा वा ताप्यगन्धकहतेन । (१२४।१)

bīja:: hemabījakunaṭīhatakariṇā vā raviṇā vā tāpyagandhakahatena |

124.2१२४.२

दरदनिहतासिना वा त्रिर् व्यूढं हेम तद्बीजम् ॥ (१२४।२)

daradanihatāsinā vā trir vyūḍhaṃ hema tadbījam ||

125.1१२५.१

बलिना व्यूढं केवलमर्कमपि । (१२५।१)

balinā vyūḍhaṃ kevalamarkamapi |

125.2१२५.२

बीज:: => रसबन्धननागाभ्रं वाहयेद्धेम्नि द्वादशैव गुणानि च । (१२५।२)

bīja:: => rasabandhananāgābhraṃ vāhayeddhemni dvādaśaiva guṇāni ca |

125.3१२५.३

प्रतिबीजमिदं श्रेष्ठं पारदस्य तु बन्धनम् ॥ (१२५।३)

pratibījamidaṃ śreṣṭhaṃ pāradasya tu bandhanam ||

126.1१२६.१

नागबीजमाक्षिकेण हतं ताम्रं नागं च रञ्जयेन्मुहुः । (१२६।१)

nāgabījamākṣikeṇa hataṃ tāmraṃ nāgaṃ ca rañjayenmuhuḥ |

126.2१२६.२

तं नागं वाहयेद्बीजे द्विषोडशगुणानि च ॥ (१२६।२)

taṃ nāgaṃ vāhayedbīje dviṣoḍaśaguṇāni ca ||

127.1१२७.१

बीजं त्व् इदं वरं श्रेष्ठं नागबीजं प्रकीर्तितम् । (१२७।१)

bījaṃ tv idaṃ varaṃ śreṣṭhaṃ nāgabījaṃ prakīrtitam |

127.2१२७.२

समचारितमात्रेण सहस्रांशेन विध्यति ॥ (१२७।२)

samacāritamātreṇa sahasrāṃśena vidhyati ||

128.1१२८.१

बीज:: रञ्जन ओड़् ~मञ्जिष्ठा किंशुकं चैव खदिरं रक्तचन्दनम् । (१२८।१)

bīja:: rañjana of ~mañjiṣṭhā kiṃśukaṃ caiva khadiraṃ raktacandanam |

128.2१२८.२

करवीरं देवदारु सरलो रजनीद्वयम् ॥ (१२८।२)

karavīraṃ devadāru saralo rajanīdvayam ||

129.1१२९.१

अन्यानि रक्तपुष्पाणि पिष्ट्वा लाक्षारसेन तु । (१२९।१)

anyāni raktapuṣpāṇi piṣṭvā lākṣārasena tu |

129.2१२९.२

तिलं विपाचयेत्तेन कुर्याद् बीजादिरञ्जनम् ॥ (१२९।२)

tilaṃ vipācayettena kuryād bījādirañjanam ||

130.1१३०.१

सारणातैल:: प्रोदुच्तिओन्द्विगुणे रक्तपुष्पाणां रक्तपीतगणस्य च । (१३०।१)

sāraṇātaila:: productiondviguṇe raktapuṣpāṇāṃ raktapītagaṇasya ca |

130.2१३०.२

क्वाथे चतुर्गुणं क्षीरं तैलमेकं सुरेश्वरि ॥ (१३०।२)

kvāthe caturguṇaṃ kṣīraṃ tailamekaṃ sureśvari ||

131.1१३१.१

ज्योतिष्मतीकरञ्जाख्यकटुतुम्बीसमुद्भवम् । (१३१।१)

jyotiṣmatīkarañjākhyakaṭutumbīsamudbhavam |

131.2१३१.२

पाटलाकाकतुण्डाह्वमहाराष्ट्रीरसैः पृथक् ॥ (१३१।२)

pāṭalākākatuṇḍāhvamahārāṣṭrīrasaiḥ pṛthak ||

132.1१३२.१

भेकसूकरमेषाहिमत्स्यकूर्मजलौकसाम् । (१३२।१)

bhekasūkarameṣāhimatsyakūrmajalaukasām |

132.2१३२.२

वसया चैकया युक्तं षोडशांशैः सुपेषितैः ॥ (१३२।२)

vasayā caikayā yuktaṃ ṣoḍaśāṃśaiḥ supeṣitaiḥ ||

133.1१३३.१

भूलतामलमाक्षीकद्वंद्वमेलापकौषधैः । (१३३।१)

bhūlatāmalamākṣīkadvaṃdvamelāpakauṣadhaiḥ |

133.2१३३.२

पाचितं गालितं चैव सारणातैलमुच्यते ॥ (१३३।२)

pācitaṃ gālitaṃ caiva sāraṇātailamucyate ||

134.0१३४.०

अत्र गन्धर्वतैलमपि रसहृदयस्वरसात् ॥ (१३४।०)

atra gandharvatailamapi rasahṛdayasvarasāt ||

135.0१३५.०

द्वन्द्वमेलापकऊर्णाटङ्कणगिरिजतुमहिषीकर्णाक्षिमलेन्द्रगोपकर्कटका द्वंद्वमेलापकौषधानि ॥ (१३५।०)

dvandvamelāpakaūrṇāṭaṅkaṇagirijatumahiṣīkarṇākṣimalendragopakarkaṭakā dvaṃdvamelāpakauṣadhāni ||

136.1१३६.१

"रञ्जकतैल"यथाप्राप्तैः श्वेतपुष्पैर् नानावृक्षसमुद्भवैः । (१३६।१)

"rañjakataila"yathāprāptaiḥ śvetapuṣpair nānāvṛkṣasamudbhavaiḥ |

136.2१३६.२

रसं चतुर्गुणं योज्यं कङ्गुनीतैलमध्यतः ॥ (१३६।२)

rasaṃ caturguṇaṃ yojyaṃ kaṅgunītailamadhyataḥ ||

137.1१३७.१

पचेत्तैलावशेषं तु तस्मिंस्तैले निषेचयेत् । (१३७।१)

pacettailāvaśeṣaṃ tu tasmiṃstaile niṣecayet |

137.2१३७.२

द्रावितं तारबीजं तु ह्य् एकविंशतिवारकम् ॥ (१३७।२)

drāvitaṃ tārabījaṃ tu hy ekaviṃśativārakam ||

138.1१३८.१

रञ्जितं जायते तत्तु रसराजस्य रञ्जनम् । (१३८।१)

rañjitaṃ jāyate tattu rasarājasya rañjanam |

138.2१३८.२

कुटिले बलम् अत्यधिकं रागस्तीक्ष्णे च पन्नगे स्नेहः । (१३८।२)

kuṭile balam atyadhikaṃ rāgastīkṣṇe ca pannage snehaḥ |

138.3१३८.३

रागस्नेहबलानि तु कमले नित्यं प्रशंसन्ति ॥ (१३८।३)

rāgasnehabalāni tu kamale nityaṃ praśaṃsanti ||

139.1१३९.१

बलमास्ते ऽभ्रकसत्त्वे जारणरागाः प्रतिष्ठितास्तीक्ष्णे । (१३९।१)

balamāste 'bhrakasattve jāraṇarāgāḥ pratiṣṭhitāstīkṣṇe |

139.2१३९.२

बन्धश्च सारलौहे क्रामणमथ नागवङ्गगतम् ॥ (१३९।२)

bandhaśca sāralauhe krāmaṇamatha nāgavaṅgagatam ||

140.1१४०.१

क्रामति तीक्ष्णेन रसस्तीक्ष्णेन च जीर्यते ग्रासः । (१४०।१)

krāmati tīkṣṇena rasastīkṣṇena ca jīryate grāsaḥ |

140.2१४०.२

हेम्नो योनिस्तीक्ष्णं रागान् गृह्णाति तीक्ष्णेन ॥ (१४०।२)

hemno yonistīkṣṇaṃ rāgān gṛhṇāti tīkṣṇena ||

141.1१४१.१

तदपि च दरदेन हतं कृत्वा वा माक्षिकेण रविसहितम् । (१४१।१)

tadapi ca daradena hataṃ kṛtvā vā mākṣikeṇa ravisahitam |

141.2१४१.२

वासितमपि वासनया घनवच्चार्यं च जार्यं च ॥ (१४१।२)

vāsitamapi vāsanayā ghanavaccāryaṃ ca jāryaṃ ca ||

142.1१४२.१

मेर्चुर्य्:: बन्धनसर्वैर् एभिर् लौहैर् माक्षिकमृदितैर् द्रुतैस्तथा गर्भे । (१४२।१)

mercury:: bandhanasarvair ebhir lauhair mākṣikamṛditair drutaistathā garbhe |

142.2१४२.२

विडयोगेन च जीर्णे रसराजो बन्धम् उपयाति ॥ (१४२।२)

viḍayogena ca jīrṇe rasarājo bandham upayāti ||

143.1१४३.१

??निर्बीजं समजीर्णे पादोने षोडशांशं तु । (१४३।१)

??nirbījaṃ samajīrṇe pādone ṣoḍaśāṃśaṃ tu |

143.2१४३.२

अर्धेन पादकनकं पादेनैकेन तुल्यकनकं च ॥ (१४३।२)

ardhena pādakanakaṃ pādenaikena tulyakanakaṃ ca ||

144.1१४४.१

समादिजीर्णस्य सारणायोग्यत्वं शतादिवेधकत्वं च । (१४४।१)

samādijīrṇasya sāraṇāyogyatvaṃ śatādivedhakatvaṃ ca |

144.2१४४.२

इतो न्यूनजीर्णस्य पत्त्रलेपार्धकार एव ॥ (१४४।२)

ito nyūnajīrṇasya pattralepārdhakāra eva ||

145.1१४५.१

पत्रलेपअत्यम्लितम् उद्वर्तिततारारिष्टादिपत्रम् अतिशुद्धम् । (१४५।१)

patralepaatyamlitam udvartitatārāriṣṭādipatram atiśuddham |

145.2१४५.२

आलिप्य रसेन ततः क्रामणलिप्तं पुटेषु विश्रान्तम् ॥ (१४५।२)

ālipya rasena tataḥ krāmaṇaliptaṃ puṭeṣu viśrāntam ||

146.0१४६.०

पुटप्रकारपुटः प्रायेण चुल्लिकाधस्तादस्य ॥ (१४६।०)

puṭaprakārapuṭaḥ prāyeṇa cullikādhastādasya ||

147.1१४७.१

वर्णपुटअर्धेन मिश्रयित्वा हेम्ना श्रेष्ठेन तद्दलं पुटितम् । (१४७।१)

varṇapuṭaardhena miśrayitvā hemnā śreṣṭhena taddalaṃ puṭitam |

147.2१४७.२

क्षितिखगपटुरक्तमृदा वर्णपुटोऽयं ततो देयः ॥ (१४७।२)

kṣitikhagapaṭuraktamṛdā varṇapuṭo'yaṃ tato deyaḥ ||

148.0१४८.०

अर्धेनेत्युपलक्षणम् ॥ (१४८।०)

ardhenetyupalakṣaṇam ||

149.1१४९.१

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओन्तारार्कमर्कटशिरःशिलागन्धान् प्रचूर्णयेत् । (१४९।१)

gold:: productiontārārkamarkaṭaśiraḥśilāgandhān pracūrṇayet |

149.2१४९.२

पचेद्भूयः क्षिपन् गन्धं यथा सूतो न गच्छति । (१४९।२)

pacedbhūyaḥ kṣipan gandhaṃ yathā sūto na gacchati |

149.3१४९.३

पक्वं तद्धेमपत्रस्थं हेमतां प्रतिपद्यते ॥ (१४९।३)

pakvaṃ taddhemapatrasthaṃ hematāṃ pratipadyate ||

150.1१५०.१

??रज्जुभिर् भेकरङ्गाद्यैः स्तम्भयोः सारलौहयोः । (१५०।१)

??rajjubhir bhekaraṅgādyaiḥ stambhayoḥ sāralauhayoḥ |

150.2१५०.२

बध्यते रसमातङ्गो युक्त्या श्रीगुरुदत्तया ॥ (१५०।२)

badhyate rasamātaṅgo yuktyā śrīgurudattayā ||

151.1१५१.१

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओन्शिलाचतुष्कं गन्धेशौ काचकूप्यां सुवर्णकृत् । (१५१।१)

gold:: productionśilācatuṣkaṃ gandheśau kācakūpyāṃ suvarṇakṛt |

151.2१५१.२

कीलालायःकृतो योगः खटिकालवणाधिकः ॥ (१५१।२)

kīlālāyaḥkṛto yogaḥ khaṭikālavaṇādhikaḥ ||

152.1१५२.१

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओन् (?)मण्डूकपारदशिलाबलयः समानाः संमर्दिताः क्षितिबिलेशयमन्त्रजिह्वैः । (१५२।१)

gold:: production (?)maṇḍūkapāradaśilābalayaḥ samānāḥ saṃmarditāḥ kṣitibileśayamantrajihvaiḥ |

152.2१५२.२

यन्त्रोत्तमेन गुरुभिः प्रतिपादितेन स्वल्पैर्दिनैरिह पतति न विस्मयध्वम् ॥ (१५२।२)

yantrottamena gurubhiḥ pratipāditena svalpairdinairiha patati na vismayadhvam ||

153.1१५३.१

बीज:: लौहभेकिलोहं गन्धं टङ्कणं भ्रामयित्वा तेनोन्मिश्रं भेकम् आवर्तयेत्तु । (१५३।१)

bīja:: lauhabhekilohaṃ gandhaṃ ṭaṅkaṇaṃ bhrāmayitvā tenonmiśraṃ bhekam āvartayettu |

153.2१५३.२

बीज:: तारतालकीतालं कृत्वा तुर्यवङ्गान्तराले रूप्यस्यान्तस्तच्च सिद्धोक्तबीजे ॥ (१५३।२)

bīja:: tāratālakītālaṃ kṛtvā turyavaṅgāntarāle rūpyasyāntastacca siddhoktabīje ||

154.0१५४.०

इतीदं लौहभेकितारतालकीति सिद्धमते बीजद्वयम् ॥ (१५४।०)

itīdaṃ lauhabhekitāratālakīti siddhamate bījadvayam ||

155.1१५५.१

??द्रुतदर्दुरपूतिलौहतापः कुरुते हिङ्गुलखण्डपक्षखण्डम् । (१५५।१)

??drutadardurapūtilauhatāpaḥ kurute hiṅgulakhaṇḍapakṣakhaṇḍam |

155.2१५५.२

शशिहेलिहिरण्यमूषिका ध्रुवम् अक्षोणधियामनेन लक्ष्मीम् ॥ (१५५।२)

śaśihelihiraṇyamūṣikā dhruvam akṣoṇadhiyāmanena lakṣmīm ||

156.1१५६.१

मेर्चुर्य् (?):: स्तबिलिसतिओन्दरदगुटिकाश् चन्द्रक्षोदैर् निरन्तरम् आवृतास् तरणिकनकैः किंवा गन्धाश्मना सह भूरिणा । (१५६।१)

mercury (?):: stabilisationdaradaguṭikāś candrakṣodair nirantaram āvṛtās taraṇikanakaiḥ kiṃvā gandhāśmanā saha bhūriṇā |

156.2१५६.२

रचय सिकतायन्त्रे युक्त्या मुहुर् मुहुर् इत्यसौ हुतभुजि वसन्न स्थेमानं कथञ्चन मुञ्चति ॥ (१५६।२)

racaya sikatāyantre yuktyā muhur muhur ityasau hutabhuji vasanna sthemānaṃ kathañcana muñcati ||

157.1१५७.१

बाह्यद्रुतिअथ बाह्यद्रुतयः । (१५७।१)

bāhyadrutiatha bāhyadrutayaḥ |

157.2१५७.२

एतास्तु केवलमारोटमेव मिलिता निबध्नन्ति । (१५७।२)

etāstu kevalamāroṭameva militā nibadhnanti |

157.3१५७.३

फलमस्य कल्पप्रमितमायुः । (१५७।३)

phalamasya kalpapramitamāyuḥ |

157.4१५७.४

किंवा पूर्वोक्तग्रासक्रमजारिताः पूर्वोक्तफलप्रदा भवन्ति । (१५७।४)

kiṃvā pūrvoktagrāsakramajāritāḥ pūrvoktaphalapradā bhavanti |

157.5१५७.५

उच्यते स समजीर्णश्चायं शतवेधी द्विगुणजीर्णः सहस्रवेधी । (१५७।५)

ucyate sa samajīrṇaścāyaṃ śatavedhī dviguṇajīrṇaḥ sahasravedhī |

157.6१५७.६

एवं लक्षायुतकोटिवेधी समनुसर्तव्यः । (१५७।६)

evaṃ lakṣāyutakoṭivedhī samanusartavyaḥ |

157.7१५७.७

चतुःषष्टिगुणजीर्णस्तु धूमस्पर्शावलोकशब्दतोऽपि विध्यति ॥ (१५७।७)

catuḥṣaṣṭiguṇajīrṇastu dhūmasparśāvalokaśabdato'pi vidhyati ||

158.1१५८.१

सारण:: प्रोपेर् च्रुचिब्लेअन्धमूषा तु कर्तव्या गोस्तनाकारसन्निभा । (१५८।१)

sāraṇa:: proper crucibleandhamūṣā tu kartavyā gostanākārasannibhā |

158.2१५८.२

सैव छिद्रान्विता मध्ये गम्भीरा सारणोचिता ॥ (१५८।२)

saiva chidrānvitā madhye gambhīrā sāraṇocitā ||

159.1१५९.१

सारण:: प्रोचेदुरेअस्यामेव मूषायां तत्तैलमपगतकल्कविमलमापूर्य तस्मिन्नधिकम् ऊष्मात्मनि द्रुतबीजप्रक्षेपसमकालमेव समावर्तनीयः सूतवरस्तदनु सद्यो मूषाननम् आच्छादनीयम् एतत् तैलाक्तपटखण्डग्रन्थिबन्धेन अरुणसितबीजाभ्याम् अमुना सारणकर्मणा मिलितश्चेत्सारितः सम्यक् संयमितश्च विज्ञेयः प्रतिसारितस्तु द्विगुणबीजेन तद्वदनुसारितस्तु त्रिगुणबीजेन अत्र त्रिविधायामेव सारणायामरुणसितकर्मणोः क्रामणार्थम् ईषत्पन्नगवङ्गौ विश्राणनीयाविति । (१५९।१)

sāraṇa:: procedureasyāmeva mūṣāyāṃ tattailamapagatakalkavimalamāpūrya tasminnadhikam ūṣmātmani drutabījaprakṣepasamakālameva samāvartanīyaḥ sūtavarastadanu sadyo mūṣānanam ācchādanīyam etat tailāktapaṭakhaṇḍagranthibandhena aruṇasitabījābhyām amunā sāraṇakarmaṇā militaścetsāritaḥ samyak saṃyamitaśca vijñeyaḥ pratisāritastu dviguṇabījena tadvadanusāritastu triguṇabījena atra trividhāyāmeva sāraṇāyāmaruṇasitakarmaṇoḥ krāmaṇārtham īṣatpannagavaṅgau viśrāṇanīyāviti |

159.2१५९.२

=> कोटिवेधिरससारितो जारितश्चैव पुनः सारितजारितः । (१५९।२)

=> koṭivedhirasasārito jāritaścaiva punaḥ sāritajāritaḥ |

159.3१५९.३

सप्तशृङ्खलिकायोगात्कोटिवेधी भवेद्रसः । (१५९।३)

saptaśṛṅkhalikāyogātkoṭivedhī bhavedrasaḥ |

159.4१५९.४

इत्यादीनि कर्माणि पुनः केवलमीश्वरानुग्रहसाध्यत्वान्न प्रपञ्चितानि ॥ (१५९।४)

ityādīni karmāṇi punaḥ kevalamīśvarānugrahasādhyatvānna prapañcitāni ||

160.1१६०.१

शिलया निहतो नागो वङ्गं वा तालकेन शुद्धेन । (१६०।१)

śilayā nihato nāgo vaṅgaṃ vā tālakena śuddhena |

160.2१६०.२

क्रमशः पीते शुक्ले क्रामणमेतत्समुद्दिष्टम् ॥ (१६०।२)

kramaśaḥ pīte śukle krāmaṇametatsamuddiṣṭam ||

161.1१६१.१

विडवटीखोटकं स्वर्णसंतुल्यं समावर्त्तं तु कारयेत् । (१६१।१)

viḍavaṭīkhoṭakaṃ svarṇasaṃtulyaṃ samāvarttaṃ tu kārayet |

161.2१६१.२

माक्षिकं कान्तपाषाणं शिलागन्धं समं समम् ॥ (१६१।२)

mākṣikaṃ kāntapāṣāṇaṃ śilāgandhaṃ samaṃ samam ||

162.1१६२.१

भूनागैर्मर्दयेद्यामं वल्लमात्रं वटीकृतम् । (१६२।१)

bhūnāgairmardayedyāmaṃ vallamātraṃ vaṭīkṛtam |

162.2१६२.२

एषा विडवटी ख्याता योज्या सर्वत्र जारणे ॥ (१६२।२)

eṣā viḍavaṭī khyātā yojyā sarvatra jāraṇe ||

163.1१६३.१

मेर्चुर्य्:: रञ्जन => शतवेधिन्दरदं माक्षिकं गन्धं राजावर्तं प्रवालकम् । (१६३।१)

mercury:: rañjana => śatavedhindaradaṃ mākṣikaṃ gandhaṃ rājāvartaṃ pravālakam |

163.2१६३.२

शिलातुत्थं च कुङ्कुष्ठं समचूर्णं प्रकल्पयेत् ॥ (१६३।२)

śilātutthaṃ ca kuṅkuṣṭhaṃ samacūrṇaṃ prakalpayet ||

164.1१६४.१

वर्गाभ्यां पीतरक्ताभ्यां कङ्गुणीतैलकैः सह । (१६४।१)

vargābhyāṃ pītaraktābhyāṃ kaṅguṇītailakaiḥ saha |

164.2१६४.२

भावयेद्दिवसान् पञ्च सूर्यतापे पुनः पुनः ॥ (१६४।२)

bhāvayeddivasān pañca sūryatāpe punaḥ punaḥ ||

165.1१६५.१

जारितं सूतखोटं च कल्केनानेन संयुतम् । (१६५।१)

jāritaṃ sūtakhoṭaṃ ca kalkenānena saṃyutam |

165.2१६५.२

वालुकाहण्डिमध्यस्थं शरावपुटमध्यगम् ॥ (१६५।२)

vālukāhaṇḍimadhyasthaṃ śarāvapuṭamadhyagam ||

166.1१६६.१

त्रिदिनं पाचयेच्चुल्ल्यां कल्को देयः पुनः पुनः । (१६६।१)

tridinaṃ pācayeccullyāṃ kalko deyaḥ punaḥ punaḥ |

166.2१६६.२

रञ्जितो जायते सूतः शतवेधी न संशयः ॥ (१६६।२)

rañjito jāyate sūtaḥ śatavedhī na saṃśayaḥ ||

167.1१६७.१

मेर्चुर्य्:: रञ्जन (?)लौहं गन्धं टङ्कणं ध्मातमेतत् तुल्यं चूर्णैर् भानुभेकाहिवङ्गैः । (१६७।१)

mercury:: rañjana (?)lauhaṃ gandhaṃ ṭaṅkaṇaṃ dhmātametat tulyaṃ cūrṇair bhānubhekāhivaṅgaiḥ |

167.2१६७.२

सूतं गन्धं सर्वसाम्येन कूप्यामीषत्साध्यं चात्र नो विस्मयध्वम् ॥ (१६७।२)

sūtaṃ gandhaṃ sarvasāmyena kūpyāmīṣatsādhyaṃ cātra no vismayadhvam ||

168.1१६८.१

हेमकृष्टि:: प्रोदुच्तिओन्रसदरदताप्यगन्धकमनःशिलाभिः क्रमेण वृद्धाभिः । (१६८।१)

hemakṛṣṭi:: productionrasadaradatāpyagandhakamanaḥśilābhiḥ krameṇa vṛddhābhiḥ |

168.2१६८.२

पुटमृतशुल्बं तारे त्रिर्व्यूढं हेमकृष्टिरियम् ॥ (१६८।२)

puṭamṛtaśulbaṃ tāre trirvyūḍhaṃ hemakṛṣṭiriyam ||

169.1१६९.१

शतांशविधि (१)अष्टानवतिभागं च रूप्यमेकं च हाटकम् । (१६९।१)

śatāṃśavidhi (1)aṣṭānavatibhāgaṃ ca rūpyamekaṃ ca hāṭakam |

169.2१६९.२

सूतैकेन च वेधः स्याच्छतांशविधिर् ईरितः ॥ (१६९।२)

sūtaikena ca vedhaḥ syācchatāṃśavidhir īritaḥ ||

170.1१७०.१

शतांशविधि (२)चन्द्रस्यैकोनपञ्चाशत्तथा शुद्धस्य भास्वतः । (१७०।१)

śatāṃśavidhi (2)candrasyaikonapañcāśattathā śuddhasya bhāsvataḥ |

170.2१७०.२

वह्निरेकः शम्भुरेकः शतांशविधिरीरितः ॥ (१७०।२)

vahnirekaḥ śambhurekaḥ śatāṃśavidhirīritaḥ ||

171.1१७१.१

द्वावेव रजतयोनिताम्रयोनित्वेनोपचर्येते । (१७१।१)

dvāveva rajatayonitāmrayonitvenopacaryete |

171.2१७१.२

एवं सहस्रवेधादयो जारणबीजवशाद् अनुसर्तव्याः ॥ (१७१।२)

evaṃ sahasravedhādayo jāraṇabījavaśād anusartavyāḥ ||

172.1१७२.१

वेधविधानचत्वारः प्रतिवापाः सुलक्षया मत्स्यपित्तभावितया । (१७२।१)

vedhavidhānacatvāraḥ prativāpāḥ sulakṣayā matsyapittabhāvitayā |

172.2१७२.२

तारे वा शुल्बे वा तारारिष्टेऽथवा कृष्टौ ॥ (१७२।२)

tāre vā śulbe vā tārāriṣṭe'thavā kṛṣṭau ||

173.1१७३.१

तदनु क्रामणमृदितः सिक्थकपरिवेष्टितो देयः । (१७३।१)

tadanu krāmaṇamṛditaḥ sikthakapariveṣṭito deyaḥ |

173.2१७३.२

अतिविद्रुते च तस्मिन् वेधोऽसौ कुन्तवेधेन ॥ (१७३।२)

atividrute ca tasmin vedho'sau kuntavedhena ||

174.0१७४.०

तदनु सिद्धतैलेनाप्लाव्य भस्मावछादनपूर्वकम् अवतार्य स्वाङ्गशैत्यपर्यन्तम् अपेक्षितव्यमिति ॥ (१७४।०)

tadanu siddhatailenāplāvya bhasmāvachādanapūrvakam avatārya svāṅgaśaityaparyantam apekṣitavyamiti ||

175.1१७५.१

सेल्लिन्ग् ड़च्तितिओउस् गोल्द्।सिल्वेर्विद्धं रसेन यद्द्रव्यं पक्षार्धं स्थापयेद्भुवि । (१७५।१)

selling factitious gold|silverviddhaṃ rasena yaddravyaṃ pakṣārdhaṃ sthāpayedbhuvi |

175.2१७५.२

तत आनीय नगरे विक्रीणीत विचक्षणः ॥ (१७५।२)

tata ānīya nagare vikrīṇīta vicakṣaṇaḥ ||

176.1१७६.१

बुभुक्षितविधिःसमर्पितः सैन्धवखण्डकोटरे विधाय पिष्टिं सिकताख्ययन्त्रे । (१७६।१)

bubhukṣitavidhiḥsamarpitaḥ saindhavakhaṇḍakoṭare vidhāya piṣṭiṃ sikatākhyayantre |

176.2१७६.२

विशुद्धगन्धादिभिरीषदग्निना समस्तम् अश्नात्यशनीयम् ईशजः ॥ (१७६।२)

viśuddhagandhādibhirīṣadagninā samastam aśnātyaśanīyam īśajaḥ ||

177.1१७७.१

रञ्जन (??)कर्षाष्टङ्कणकञ्जलीहरिरसैर् गन्धस्य च द्वौ रजः सिद्धाख्यं सकलैः कृतं पलमथ द्वित्रैश्च लोहैः श्रितम् । (१७७।१)

rañjana (??)karṣāṣṭaṅkaṇakañjalīharirasair gandhasya ca dvau rajaḥ siddhākhyaṃ sakalaiḥ kṛtaṃ palamatha dvitraiśca lohaiḥ śritam |

177.2१७७.२

भूयो गन्धयुतं चतुर्दशपुटैः स्यादिन्द्रगोपारुणं तत्तारे लघुना पुटेन धमनेनार्कछवीम् ईहते ॥ (१७७।२)

bhūyo gandhayutaṃ caturdaśapuṭaiḥ syādindragopāruṇaṃ tattāre laghunā puṭena dhamanenārkachavīm īhate ||

178.1१७८.१

कर्षा इति बहुवचनात्त्रयः । (१७८।१)

karṣā iti bahuvacanāttrayaḥ |

178.2१७८.२

कर्मास्य त्रिधा पत्रलेपेनेति ज्ञेयम् ॥ (१७८।२)

karmāsya tridhā patralepeneti jñeyam ||

179.1१७९.१

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओन्तुल्यं तारं ताम्रम् आदाय स्वच्छं तावत्तप्तं गन्धचूर्णे कुनट्याम् । (१७९।१)

gold:: productiontulyaṃ tāraṃ tāmram ādāya svacchaṃ tāvattaptaṃ gandhacūrṇe kunaṭyām |

179.2१७९.२

न्यस्तं यावज्जीर्यते खण्डशोऽथ प्राज्यैर्गाधैः पाचयेत्काचकूप्याम् ॥ (१७९।२)

nyastaṃ yāvajjīryate khaṇḍaśo'tha prājyairgādhaiḥ pācayetkācakūpyām ||

180.1१८०.१

खण्डाकारं तादृशं टङ्कणेन स्वर्णान्तःस्थं भस्ममूषान्तराले । (१८०।१)

khaṇḍākāraṃ tādṛśaṃ ṭaṅkaṇena svarṇāntaḥsthaṃ bhasmamūṣāntarāle |

180.2१८०.२

ध्मातं साधु स्यात्सुवर्णं सतारं हीने वर्णे रञ्जयेन्माक्षिकेण ॥ (१८०।२)

dhmātaṃ sādhu syātsuvarṇaṃ satāraṃ hīne varṇe rañjayenmākṣikeṇa ||

181.1१८१.१

चोप्पेर्:: प्रेपरिन्ग् अ द्रवीकारकतालताम्रशिलागन्धसंयुतं दरदं यदि । (१८१।१)

copper:: preparing a dravīkārakatālatāmraśilāgandhasaṃyutaṃ daradaṃ yadi |

181.2१८१.२

कूपिकायां मुहुः पक्वं द्रवकारि तदा मतम् ॥ (१८१।२)

kūpikāyāṃ muhuḥ pakvaṃ dravakāri tadā matam ||

182.1१८२.१

क्षेत्रीकरणम्स्निग्धं स्विन्नं विरिक्तं यन्नीरुजं सिद्धभेषजैः । (१८२।१)

kṣetrīkaraṇamsnigdhaṃ svinnaṃ viriktaṃ yannīrujaṃ siddhabheṣajaiḥ |

182.2१८२.२

एतत्क्षेत्रं समासेन रसबीजार्पणक्षयम् ॥ (१८२।२)

etatkṣetraṃ samāsena rasabījārpaṇakṣayam ||

183.1१८३.१

पञ्चकर्माणिस्निग्धं प्रातस्त्रिदिनं घृतसैन्धवपानेन स्विन्नं वस्त्रादिपुटवह्निना विरिक्तम् इच्छाभेदिना वान्तं वचादिरसेन पलाशबीजविडङ्गगुडमोदकभक्षणात् कीटपातनम् अपि कर्तव्यम् । (१८३।१)

pañcakarmāṇisnigdhaṃ prātastridinaṃ ghṛtasaindhavapānena svinnaṃ vastrādipuṭavahninā viriktam icchābhedinā vāntaṃ vacādirasena palāśabījaviḍaṅgaguḍamodakabhakṣaṇāt kīṭapātanam api kartavyam |

183.2१८३.२

नीरुजं संवत्सरमयनं वा परिशोधितैः शृङ्गाराभ्रलक्ष्मीविलासाद्यभ्रसत्त्वप्रधानप्रयोगैर् इति ॥ (१८३।२)

nīrujaṃ saṃvatsaramayanaṃ vā pariśodhitaiḥ śṛṅgārābhralakṣmīvilāsādyabhrasattvapradhānaprayogair iti ||

184.1१८४.१

निम्बक्वाथं भस्मसूतं वचाचूर्णयुतं पिबेत् । (१८४।१)

nimbakvāthaṃ bhasmasūtaṃ vacācūrṇayutaṃ pibet |

184.2१८४.२

पीतान्तं वमनं तेन जायते क्लेशवर्जितम् ॥ (१८४।२)

pītāntaṃ vamanaṃ tena jāyate kleśavarjitam ||

185.1१८५.१

पञ्चकर्मभयत्रस्तैः सुकुमारैर्नरैरिह । (१८५।१)

pañcakarmabhayatrastaiḥ sukumārairnarairiha |

185.2१८५.२

रेचनान्ते इदं सेव्यं सर्वदोषापनुत्तये ॥ (१८५।२)

recanānte idaṃ sevyaṃ sarvadoṣāpanuttaye ||

186.1१८६.१

अक्षेत्रीकरणे सूतो मृतोऽपि विषवद्भवेत् । (१८६।१)

akṣetrīkaraṇe sūto mṛto'pi viṣavadbhavet |

186.2१८६.२

फलसिद्धिः कुतस्तस्य सुबीजस्योषरे यथा ॥ (१८६।२)

phalasiddhiḥ kutastasya subījasyoṣare yathā ||

187.1१८७.१

अकृते क्षेत्रीकरणे रसायनं यो नरः प्रयुञ्जीत । (१८७।१)

akṛte kṣetrīkaraṇe rasāyanaṃ yo naraḥ prayuñjīta |

187.2१८७.२

तस्य क्रामति न रसः सर्वाङ्गदोषकृद्भवति ॥ (१८७।२)

tasya krāmati na rasaḥ sarvāṅgadoṣakṛdbhavati ||

188.1१८८.१

कर्तव्यं क्षेत्रकरणं सर्वस्मिंश्च रसायने । (१८८।१)

kartavyaṃ kṣetrakaraṇaṃ sarvasmiṃśca rasāyane |

188.2१८८.२

न क्षेत्रकरणाद्देवि किंचित् कुर्याद् रसायनम् ॥ (१८८।२)

na kṣetrakaraṇāddevi kiṃcit kuryād rasāyanam ||

189.1१८९.१

इति शुद्धो जातबलः शाल्योदनजाङ्गलादिमुद्गरसैः । (१८९।१)

iti śuddho jātabalaḥ śālyodanajāṅgalādimudgarasaiḥ |

189.2१८९.२

क्षेत्रीकृतनिजदेहः कुर्वीत रसायनं मतिमान् ॥ (१८९।२)

kṣetrīkṛtanijadehaḥ kurvīta rasāyanaṃ matimān ||

190.1१९०.१

मृताभ्रं भक्षयेन्मासम् एकम् आदौ विचक्षणः । (१९०।१)

mṛtābhraṃ bhakṣayenmāsam ekam ādau vicakṣaṇaḥ |

190.2१९०.२

पश्चात्स योज्यतां देहे क्षेत्रीकरणमिच्छता ॥ (१९०।२)

paścātsa yojyatāṃ dehe kṣetrīkaraṇamicchatā ||

191.1१९१.१

घनसत्त्वपादजीर्णो ऽर्धकान्तजीर्णश्च तीक्ष्णसमजीर्णः । (१९१।१)

ghanasattvapādajīrṇo 'rdhakāntajīrṇaśca tīkṣṇasamajīrṇaḥ |

191.2१९१.२

क्षेत्रीकरणाय रसः प्रयुज्यते भूय आरोग्याय ॥ (१९१।२)

kṣetrīkaraṇāya rasaḥ prayujyate bhūya ārogyāya ||

192.1१९२.१

योऽग्निसहत्वं प्राप्तः संजातो हेमतारकर्ता च । (१९२।१)

yo'gnisahatvaṃ prāptaḥ saṃjāto hematārakartā ca |

192.2१९२.२

शुद्धो रसश्च भुक्तौ विधिना सिद्धिप्रदो भवति ॥ (१९२।२)

śuddho rasaśca bhuktau vidhinā siddhiprado bhavati ||

193.1१९३.१

मेर्चुर्य्:: जीर्ण:: रिघ्त् मेअसुरेघनसत्त्वकान्तताम्रसङ्करतीक्ष्णादिजीर्णस्य । (१९३।१)

mercury:: jīrṇa:: right measureghanasattvakāntatāmrasaṅkaratīkṣṇādijīrṇasya |

193.2१९३.२

सूतस्य गुञ्जावृद्ध्या माषकमात्रं परा मात्रा ॥ (१९३।२)

sūtasya guñjāvṛddhyā māṣakamātraṃ parā mātrā ||

194.1१९४.१

गुञ्जामात्रं रसं देवि हेमजीर्णं तु भक्षयेत् । (१९४।१)

guñjāmātraṃ rasaṃ devi hemajīrṇaṃ tu bhakṣayet |

194.2१९४.२

द्विगुणं तारजीर्णस्य रविजीर्णस्य च त्रयम् ॥ (१९४।२)

dviguṇaṃ tārajīrṇasya ravijīrṇasya ca trayam ||

195.1१९५.१

तीक्ष्णाभ्रकान्तमाषैकं प्रायो मात्रेति कीर्तिता । (१९५।१)

tīkṣṇābhrakāntamāṣaikaṃ prāyo mātreti kīrtitā |

195.2१९५.२

वज्रवैक्रान्तजीर्णं तु भक्षयेत्सर्षपोपमम् ॥ (१९५।२)

vajravaikrāntajīrṇaṃ tu bhakṣayetsarṣapopamam ||

196.1१९६.१

नागवङ्गादिभिर् बद्धं विषोपविषबन्धितम् । (१९६।१)

nāgavaṅgādibhir baddhaṃ viṣopaviṣabandhitam |

196.2१९६.२

मूत्रशुक्रहठाद् बद्धं त्यजेत्कल्पे रसायने ॥ (१९६।२)

mūtraśukrahaṭhād baddhaṃ tyajetkalpe rasāyane ||

197.1१९७.१

मेर्चुर्य्:: जीर्ण:: लोन्गेवित्य्भस्मनस्तीक्ष्णजीर्णस्य लक्षायुः पलभक्षणात् । (१९७।१)

mercury:: jīrṇa:: longevitybhasmanastīkṣṇajīrṇasya lakṣāyuḥ palabhakṣaṇāt |

197.2१९७.२

एवं भुक्त्वा दशपलं तीक्ष्णजीर्णस्य मानवः । (१९७।२)

evaṃ bhuktvā daśapalaṃ tīkṣṇajīrṇasya mānavaḥ |

197.3१९७.३

तदा जीवेन्महाकल्पं प्रलयान्ते शिवं व्रजेत् ॥ (१९७।३)

tadā jīvenmahākalpaṃ pralayānte śivaṃ vrajet ||

198.1१९८.१

भस्मनः शुल्बजीर्णस्य लक्षायुः पलभक्षणात् । (१९८।१)

bhasmanaḥ śulbajīrṇasya lakṣāyuḥ palabhakṣaṇāt |

198.2१९८.२

कोट्यायुर्ब्राह्ममायुष्यं वैष्णवं रुद्रजीवितम् । (१९८।२)

koṭyāyurbrāhmamāyuṣyaṃ vaiṣṇavaṃ rudrajīvitam |

198.3१९८.३

द्वित्रिचतुःपञ्चषष्ठे महाकल्पायुरीश्वरः ॥ (१९८।३)

dvitricatuḥpañcaṣaṣṭhe mahākalpāyurīśvaraḥ ||

199.1१९९.१

भस्मनो हेमजीर्णस्य लक्षायुः पलभक्षणात् । (१९९।१)

bhasmano hemajīrṇasya lakṣāyuḥ palabhakṣaṇāt |

199.2१९९.२

विष्णुरुद्रशिवत्वं च द्वित्रिचतुर्भिराप्नुयात् ॥ (१९९।२)

viṣṇurudraśivatvaṃ ca dvitricaturbhirāpnuyāt ||

200.1२००.१

गुञ्जामात्रं हेमजीर्णं ज्ञात्वा चाग्निबलाबलम् । (२००।१)

guñjāmātraṃ hemajīrṇaṃ jñātvā cāgnibalābalam |

200.2२००.२

घृतेन मधुना चाद्यात्ताम्बूलं कामिनीं त्यजेत् ॥ (२००।२)

ghṛtena madhunā cādyāttāmbūlaṃ kāminīṃ tyajet ||

201.1२०१.१

एको हि दोषः सूक्ष्मोऽस्ति भक्षिते भस्मसूतके । (२०१।१)

eko hi doṣaḥ sūkṣmo'sti bhakṣite bhasmasūtake |

201.2२०१.२

त्रिसप्ताहाद्वरारोहे कामान्धो जायते नरः ॥ (२०१।२)

trisaptāhādvarārohe kāmāndho jāyate naraḥ ||

202.1२०२.१

नारीसंगाद्विना देवि ह्यजीर्णं तस्य जायते । (२०२।१)

nārīsaṃgādvinā devi hyajīrṇaṃ tasya jāyate |

202.2२०२.२

मैथुनाच्चलिते शुक्रे जायते प्राणसंशयः ॥ (२०२।२)

maithunāccalite śukre jāyate prāṇasaṃśayaḥ ||

203.0२०३.०

युवत्या जल्पनं कार्यं तावत्तन्मैथुनं त्यजेत् ॥ (२०३।०)

yuvatyā jalpanaṃ kāryaṃ tāvattanmaithunaṃ tyajet ||

204.1२०४.१

ब्रह्मचर्येण वा योगी सदा सेवेत सूतकम् । (२०४।१)

brahmacaryeṇa vā yogī sadā seveta sūtakam |

204.2२०४.२

समाधिकरणं तस्य क्रामणं परमं मतम् ॥ (२०४।२)

samādhikaraṇaṃ tasya krāmaṇaṃ paramaṃ matam ||

205.1२०५.१

प्रभाते भक्षयेत्सूतं पथ्यं यामद्वयाधिके । (२०५।१)

prabhāte bhakṣayetsūtaṃ pathyaṃ yāmadvayādhike |

205.2२०५.२

न लङ्घयेत् त्रियामं तु मध्याह्ने चैव भोजयेत् ॥ (२०५।२)

na laṅghayet triyāmaṃ tu madhyāhne caiva bhojayet ||

206.1२०६.१

सकणाममृतां भुक्त्वा मले बद्धे स्वपेन्निशि । (२०६।१)

sakaṇāmamṛtāṃ bhuktvā male baddhe svapenniśi |

206.2२०६.२

ताम्बूलान्तर्गते सूते किट्टबन्धो न जायते ॥ (२०६।२)

tāmbūlāntargate sūte kiṭṭabandho na jāyate ||

207.1२०७.१

मेर्चुर्य्:: सेवन:: रुलेस् ओड़् चोन्दुच्ततिपानं चात्यशनम् अतिनिद्रां प्रजागरम् । (२०७।१)

mercury:: sevana:: rules of conductatipānaṃ cātyaśanam atinidrāṃ prajāgaram |

207.2२०७.२

स्त्रीणाम् अतिप्रसङ्गं चाप्यध्वानं च विवर्जयेत् ॥ (२०७।२)

strīṇām atiprasaṅgaṃ cāpyadhvānaṃ ca vivarjayet ||

208.1२०८.१

अतिकोपं चातिहर्षं नातिदुःखम् अतिस्पृहाम् । (२०८।१)

atikopaṃ cātiharṣaṃ nātiduḥkham atispṛhām |

208.2२०८.२

शुष्कवादं जलक्रीडाम् अतिचिन्तां च वर्जयेत् ॥ (२०८।२)

śuṣkavādaṃ jalakrīḍām aticintāṃ ca varjayet ||

209.1२०९.१

ककाराष्टककूष्माण्डकं कर्कटीं च कलिङ्गं कारवेल्लकम् । (२०९।१)

kakārāṣṭakakūṣmāṇḍakaṃ karkaṭīṃ ca kaliṅgaṃ kāravellakam |

209.2२०९.२

कुसुम्भिकां च कर्कोटीं कदलीं काकमाचिकाम् ॥ (२०९।२)

kusumbhikāṃ ca karkoṭīṃ kadalīṃ kākamācikām ||

210.1२१०.१

ककाराष्टकमेतद्धि वर्जयेद्रसभक्षकः । (२१०।१)

kakārāṣṭakametaddhi varjayedrasabhakṣakaḥ |

210.2२१०.२

पातकं च न कर्तव्यं पशुसङ्गं च वर्जयेत् ॥ (२१०।२)

pātakaṃ ca na kartavyaṃ paśusaṅgaṃ ca varjayet ||

211.1२११.१

चतुष्पथे न गन्तव्यं विण्मूत्रं च न लङ्घयेत् । (२११।१)

catuṣpathe na gantavyaṃ viṇmūtraṃ ca na laṅghayet |

211.2२११.२

धीराणां निन्दनं देवि स्त्रीणां निन्दां च वर्जयेत् ॥ (२११।२)

dhīrāṇāṃ nindanaṃ devi strīṇāṃ nindāṃ ca varjayet ||

212.1२१२.१

सत्येन वचनं ब्रूयादप्रियं न वदेद्वचः । (२१२।१)

satyena vacanaṃ brūyādapriyaṃ na vadedvacaḥ |

212.2२१२.२

कुलत्थानतसीतैलं तिलान्माषान्मसूरकान् ॥ (२१२।२)

kulatthānatasītailaṃ tilānmāṣānmasūrakān ||

213.1२१३.१

कपोतान् काञ्जिकं चैव तक्रभक्तं च वर्जयेत् । (२१३।१)

kapotān kāñjikaṃ caiva takrabhaktaṃ ca varjayet |

213.2२१३.२

हेमचन्द्रादयः प्राहुः कुक्कुटानपि वर्जयेत् ॥ (२१३।२)

hemacandrādayaḥ prāhuḥ kukkuṭānapi varjayet ||

214.1२१४.१

कट्वम्लतिक्तलवणं पित्तलं वातलं च यत् । (२१४।१)

kaṭvamlatiktalavaṇaṃ pittalaṃ vātalaṃ ca yat |

214.2२१४.२

बदरं नारिकेलं च सहकारं सुवर्चलम् ॥ (२१४।२)

badaraṃ nārikelaṃ ca sahakāraṃ suvarcalam ||

215.1२१५.१

नागरङ्गं कामरङ्गं शोभाञ्जनमपि त्यजेत् । (२१५।१)

nāgaraṅgaṃ kāmaraṅgaṃ śobhāñjanamapi tyajet |

215.2२१५.२

न वादजल्पनं कुर्याद्दिवा चापि न पर्यटेत् ॥ (२१५।२)

na vādajalpanaṃ kuryāddivā cāpi na paryaṭet ||

216.1२१६.१

नैवेद्यं नैव भुञ्जति कर्पूरं वर्जयेत्सदा । (२१६।१)

naivedyaṃ naiva bhuñjati karpūraṃ varjayetsadā |

216.2२१६.२

कुङ्कुमालेपनं वर्ज्यं न स्वपेत्कुशलः क्षितौ ॥ (२१६।२)

kuṅkumālepanaṃ varjyaṃ na svapetkuśalaḥ kṣitau ||

217.1२१७.१

न च हन्यात्कुमारीं च मातुलानीं च वर्जयेत् । (२१७।१)

na ca hanyātkumārīṃ ca mātulānīṃ ca varjayet |

217.2२१७.२

क्षुधार्तो नैव तिष्ठेत ह्यजीर्णं नैव कारयेत् । (२१७।२)

kṣudhārto naiva tiṣṭheta hyajīrṇaṃ naiva kārayet |

217.3२१७.३

दिवारात्रं जपेन्मन्त्रं नासत्यवचनं वदेत् ॥ (२१७।३)

divārātraṃ japenmantraṃ nāsatyavacanaṃ vadet ||

218.1२१८.१

हितं मुद्गान्नदुग्धाज्यशाल्यन्नानि सदा यतः । (२१८।१)

hitaṃ mudgānnadugdhājyaśālyannāni sadā yataḥ |

218.2२१८.२

शाकं पौनर्नवं देवि मेघनादं सवास्तुकम् ॥ (२१८।२)

śākaṃ paunarnavaṃ devi meghanādaṃ savāstukam ||

219.1२१९.१

सैन्धवं नागरं मुस्तां पद्ममूलानि भक्षयेत् । (२१९।१)

saindhavaṃ nāgaraṃ mustāṃ padmamūlāni bhakṣayet |

219.2२१९.२

आत्मज्ञानं कथा पूजा शिवस्य च विशेषतः ॥ (२१९।२)

ātmajñānaṃ kathā pūjā śivasya ca viśeṣataḥ ||

220.1२२०.१

एतांस्तु समयाद्भद्रे न लङ्घेद् रसभक्षणे । (२२०।१)

etāṃstu samayādbhadre na laṅghed rasabhakṣaṇe |

220.2२२०.२

एवं चैव महाव्याधीन् रसेऽजीर्णे तु लक्षयेत् ॥ (२२०।२)

evaṃ caiva mahāvyādhīn rase'jīrṇe tu lakṣayet ||

221.1२२१.१

रसाजीर्णशमनम्कार्षिकं स्वर्जिकक्षारं कारवेल्लीरसप्लुतम् । (२२१।१)

rasājīrṇaśamanamkārṣikaṃ svarjikakṣāraṃ kāravellīrasaplutam |

221.2२२१.२

गोमूत्रं सैन्धवयुतं तस्य संस्रावणं परम् ॥ (२२१।२)

gomūtraṃ saindhavayutaṃ tasya saṃsrāvaṇaṃ param ||

222.1२२२.१

सिन्धुकर्कोटिगोमूत्रं कारवेल्लीरसप्लुतम् । (२२२।१)

sindhukarkoṭigomūtraṃ kāravellīrasaplutam |

222.2२२२.२

सौवर्चलसमोपेतं रसाजीर्णी पिबेद् बुधः ॥ (२२२।२)

sauvarcalasamopetaṃ rasājīrṇī pibed budhaḥ ||

223.1२२३.१

शरपुङ्खां सुरदालीं पटोलबीजं च काकमाचीं च । (२२३।१)

śarapuṅkhāṃ suradālīṃ paṭolabījaṃ ca kākamācīṃ ca |

223.2२२३.२

एकतमां तु क्वथिताम् अविजीर्णरसायने तु पिबेत् ॥ (२२३।२)

ekatamāṃ tu kvathitām avijīrṇarasāyane tu pibet ||

224.1२२४.१

कथमपि यद्यज्ञानान्नागादिकलङ्कितो रसो भुक्तः । (२२४।१)

kathamapi yadyajñānānnāgādikalaṅkito raso bhuktaḥ |

224.2२२४.२

तत्स्रावणाय विज्ञः पिबेच्छिफां कारवेल्लभवाम् ॥ (२२४।२)

tatsrāvaṇāya vijñaḥ pibecchiphāṃ kāravellabhavām ||

225.1२२५.१

निषिद्धवर्जं मतिमान्विचित्ररसभोजनं कुर्यात् । (२२५।१)

niṣiddhavarjaṃ matimānvicitrarasabhojanaṃ kuryāt |

225.2२२५.२

स्रवति न यथा रसेन्द्रो न च नश्यति जाठरो वह्निः ॥ (२२५।२)

sravati na yathā rasendro na ca naśyati jāṭharo vahniḥ ||

226.1२२६.१

क्षारक्षोणीरुहाणां विधिवदवहिताः क्षारम् आकल्पयध्वम् । (२२६।१)

kṣārakṣoṇīruhāṇāṃ vidhivadavahitāḥ kṣāram ākalpayadhvam |

226.2२२६.२

कासीसस्वर्जिकाभ्यां पटुचयनरसारक्षपापक्षिटङ्कैः ॥ (२२६।२)

kāsīsasvarjikābhyāṃ paṭucayanarasārakṣapāpakṣiṭaṅkaiḥ ||

227.1२२७.१

कूपीभिः पातयध्वं बहु बहुलयवक्षारमम्भो हि कल्प्यम् । (२२७।१)

kūpībhiḥ pātayadhvaṃ bahu bahulayavakṣāramambho hi kalpyam |

227.2२२७.२

तस्मिन्नाधत्त धीराः सकवलम् अगजावल्लभं जारणाय ॥ (२२७।२)

tasminnādhatta dhīrāḥ sakavalam agajāvallabhaṃ jāraṇāya ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.