अथातः सर्वलोहाध्यायं व्याचक्ष्महे ॥ (१।०)

रसीभवन्ति लोहानि मृतानि सुरवन्दिते । (२।१)

विनिघ्नन्ति जराव्याधीन् रसयुक्तानि किं पुनः ॥ (२।२)

मेतल्स्:: शोधनस्वर्णतारारताम्रायःपत्राण्य् अग्नौ प्रतापयेत् । (३।१)

निषिञ्चेत्तप्ततैलानि तैले तक्रे गवां जले ॥ (३।२)

काञ्जिके च कुलत्थानां कषाये सप्तधा पृथक् । (४।१)

एवं स्वर्णादिलोहानां विशुद्धिः सम्प्रजायते ॥ (४।२)

मेतल्स्:: शोधनतप्तानि सर्वलोहानि कदलीमूलवारिणि । (५।१)

सप्तधाभिनिषिक्तानि शुद्धिम् आयान्त्यनुत्तमाम् ॥ (५।२)

लेअद्, तिन्:: शोधननागवङ्गौ प्रतप्तौ च गालितौ तौ निषेचयेत् । (६।१)

सप्तधैव विशुद्धिः स्याद्रविदुग्धे च सप्तधा ॥ (६।२)

गोल्द्:: शोधनवर्णवृत्तिकया लिप्त्वा सप्तधा ध्मापितं वसु । (७।१)

विशुध्यति वरं किंचिद् वर्षवृद्धिश्च जायते ॥ (७।२)

गोल्द्:: शोधनवल्मीकमृत्तिका धूमं गैरिकं चेष्टका पटुः । (८।१)

इत्येता मृत्तिकाः पञ्च जम्बीरैरारनालकैः ॥ (८।२)

पिष्ट्वा लेप्यं स्वर्णपत्रं श्रेष्ठं पुटेन शुध्यति । (९।१)

सिल्वेर्:: शोधननागेन टङ्कणेनैव द्रावितं शुद्धिमृच्छति । (९।२)

रजतं दोषनिर्मुक्तं किं वा क्षाराम्लपाचितम् ॥ (९।३)

ताम्र:: शोधनस्नुह्यर्कक्षीरलवणकाञ्जिकैस्ताम्रपत्रकम् । (१०।१)

लिप्त्वा प्रताप्य निर्गुण्डीरसे सिञ्चेत्पुनः पुनः । (१०।२)

वारान् द्वादश तच्छुध्येल्लेपात्तापाच्च सेचनात् ॥ (१०।३)

चोप्पेर्:: शोधनगोमूत्रेण पचेद्यामं ताम्रपत्रं दृढाग्निना । (११।१)

साम्लक्षारेण संशुद्धिं ताम्रमाप्नोति सर्वथा ॥ (११।२)

राजरीति, ब्रोन्ज़े:: शोधन, मारणराजरीतिं तथा घोषं ताम्रवच्छोधयेद् भिषक् । (१२।१)

ताम्रवन्मारयेच्चापि ताम्रवच्च तयोर्गुणाः ॥ (१२।२)

ब्रोन्ज़े, ब्रस्स्, लेअद्, तिन्:: शोधनघोषारनागवङ्गानि निषेकैर्मुनितुल्यकैः । (१३।१)

निर्गुण्डीरसमध्ये तु शुध्यन्ते नात्र संशयः ॥ (१३।२)

इरोन्:: शोधन:: अद्रित्रिफलाष्टगुणे तोये त्रिफलाषोडशं पलम् । (१४।१)

तत्क्वाथे पादशेषे तु लोहस्य पलपञ्चकम् ॥ (१४।२)

कृत्वा पत्राणि तप्तानि सप्तवारान्निषेचयेत् । (१५।१)

एवं प्रलीयते दोषो गिरिजो लोहसम्भवः ॥ (१५।२)

इरोन्:: शोधनतत्तद्व्याध्युपयुक्तानाम् औषधानां जलेऽयसः । (१६।१)

प्रक्षेपं प्राह तत्त्वज्ञः सिद्धो नागार्जुनस्ततः ॥ (१६।२)

इरोन्:: शोधनसर्वाभावे निषेक्तव्यं क्षीरतैलाज्यगोजले । (१७।१)

शुद्धस्य शोधनं ह्येतद्गुणाधिक्याय संमतम् ॥ (१७।२)

दिवेर्स् सत्त्वस्:: शोधनखसत्त्वं लौहवच्छोध्यं ताम्रवत्ताप्यसत्त्वकम् । (१८।१)

रसकालशिलातुत्थसत्त्वं क्षाराम्लपाचनैः । (१८।२)

दिनैकेनैव शुध्यन्ति भूनागाद्यास्तथाविधैः ॥ (१८।३)

सिद्धलक्ष्मीश्वरप्रोक्तप्रक्रियाकुशलो भिषक् । (१९।१)

लोहानां सरसं भस्म सर्वोत्कृष्टं प्रकल्पयेत् ॥ (१९।२)

सप्तधातु:: मारणशिलागन्धार्कदुग्धाक्ताः स्वर्णाद्याः सप्तधातवः । (२०।१)

म्रियन्ते द्वादशपुटैः सत्यं गुरुवचो यथा ॥ (२०।२)

सप्तधातु:: मारणरसमिश्राश्चतुर्यामं स्वर्णाद्याः सप्तधातवः । (२१।१)

म्रियन्ते सिकतायन्त्रे गन्धकैरमृताधिकाः ॥ (२१।२)

गन्धैर् एकद्वित्रिवारान् पच्यन्ते फलदर्शनात् । (२२।१)

षड्गुणादिश्च गन्धोऽत्र गुणाधिक्याय जार्यते ॥ (२२।२)

गोल्द्:: मारणसमसूतेन वै पिष्टिं कृत्वाग्नौ नाशयेद्रसम् । (२३।१)

स्वर्णं तत्समताप्येन पुटितं भस्म जायते ॥ (२३।२)

गोल्द्:: मारण, रेमोवल् ओड़् नागहेमपत्राणि सूक्ष्माणि जम्भाम्भो नागभस्मतः । (२४।१)

लेपतः पुटयोगेन त्रिवारं भस्मतां नयेत् । (२४।२)

पुनः पुटे त्रिवारं तन्म्लेच्छतो नागहानये ॥ (२४।३)

गोल्द्:: मारणशुद्धसूतसमं स्वर्णं खल्वे कृत्वा तु गोलकम् । (२५।१)

ऊर्ध्वाधो गन्धकं दत्त्वा सर्वतुल्यं निरुध्य च ॥ (२५।२)

त्रिंशद्वनोपलैर्देयाः पुटाश्चैवं चतुर्दश । (२६।१)

निरुत्थं जायते भस्म गन्धो देयः पुनः पुनः ॥ (२६।२)

गोल्द्:: मारणस्वर्णम् आवृत्य तोलैकं माषैकं शुद्धगन्धकम् । (२७।१)

क्षिप्त्वा चाम्लेन संचूर्ण्य तत्तुल्यौ गन्धमाक्षिकौ ॥ (२७।२)

अम्लेन मर्दयेद्यामं रुद्ध्वा लघुपुटे पचेत् । (२८।१)

गन्धः पुनः पुनर्देयो म्रियते दशभिः पुटैः ॥ (२८।२)

सिल्वेर्:: मारणविधाय पिष्टिं सूतेन रजतस्याथ मेलयेत् । (२९।१)

तालं गन्धं समं पश्चान्मर्दयेन्निम्बुकद्रवैः । (२९।२)

द्वित्रिपुटैर्भवेद्भस्म योज्यमेवं रसादिषु ॥ (२९।३)

सूतेन समेनेत्यर्थः । (३०।१)

अत्र सूतरक्षार्थं गन्धः पुनर् अधिको देयः ॥ (३०।२)

चोप्पेर्:: मारणगन्धेन ताम्रतुल्येन ह्यम्लपिष्टेन लेपयेत् । (३१।१)

कण्टवेध्यं ताम्रपत्रम् अन्धयित्वा पुटे पचेत् ॥ (३१।२)

उद्धृत्य चूर्णयेत्तस्मिन् पादांशं गन्धकं क्षिपेत् । (३२।१)

पाच्यं जम्भाम्भसा पिष्टं समो गन्धश्चतुःपुटे ॥ (३२।२)

मातुलुङ्गरसैः पिष्ट्वा पुटमेकं प्रदापयेत् । (३३।१)

सितशर्कराप्येवं पुटदाने मृतिर्भवेत् ॥ (३३।२)

चोप्पेर्:: मारणताम्रपादांशतः सूतं ताम्रतुल्यं तु गन्धकम् । (३४।१)

मर्दयेद्यामयुग्मं तु यावत्कज्जलिका भवेत् ॥ (३४।२)

तां तु कन्यारसैः पिष्ट्वा ताम्रपत्राणि लेपयेत् । (३५।१)

संशुष्काणि ततस्तानि शेषकज्जलिकान्तरम् ॥ (३५।२)

निक्षिप्य हण्डिकामध्ये शरावेण निरोधयेत् । (३६।१)

सन्धिरोधं द्वयोः कुर्यादम्बुभस्म विलेपनम् ॥ (३६।२)

हण्डिकां पटुनापूर्य भस्मना वा गलावधि । (३७।१)

पिधाय चुल्ल्यामारोप्य वह्निं प्रज्वालयेद् दृढम् । (३७।२)

चतुर्यामं ततः स्वाङ्गशीतलं तत्समुद्धरेत् ॥ (३७।३)

न रसेन विना लौहं न रसं चाभ्रकं विना । (३८।१)

एकत्वेन शरीरस्य बन्धो भवति देहिनः ॥ (३८।२)

चपलेन विना लौहं यः करोति पुमानिह । (३९।१)

उदरे तस्य किट्टानि जायन्ते नात्र संशयः ॥ (३९।२)

वस्तुतस्तु प्राशस्त्याय रसयोगो रसाभ्रयोगश्च । (४०।१)

अनयोर्मात्रा युक्त्यनुसारिणी ततो म्रियत इति शेषः ॥ (४०।२)

रेमेद्य् अगैन्स्त् वोमितम्लपिष्टं मृतं ताम्रं शरणस्थं लिपेन्मृदा । (४१।१)

पचेत्पञ्चामृतैर्वापि त्रिधावान्त्यादिशान्तये ॥ (४१।२)

सूरणपक्षे बृहत्पुटप्रदानम् । (४२।१)

चोप्पेर्:: मारणजम्भाम्भसा सैन्धवसंयुतेन सगन्धकं स्थापय शुल्वपत्रम् । (४२।२)

पङ्कायमानं पुटयेत्सुयुक्त्या वान्त्यादिकं यावदुपैति शान्तिम् ॥ (४२।३)

चोप्पेर्:: मृतोत्थ:: मारण (= रेपेअतेद् मारण)मृतोत्थशुद्धं संतप्तं ताम्रचक्रं बलिस्थितम् । (४३।१)

मृतं स्यात्तत्र सूतेन्द्रं दद्याद्दोषानुसारतः ॥ (४३।२)

चोप्पेर्:: मारणरसगन्धकयोः कृत्वा कञ्जलीम् अर्धमानयोः । (४४।१)

वारा लिम्पेत् कण्टवेध्यं म्रियते ताम्रमातपे ॥ (४४।२)

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओन्:: ड़्रोम् चोप्पेरार्कं भस्म स्थालिकायां निधाय ज्वालां दत्त्वा नाशयेत्तत्र गन्धम् । (४५।१)

आवर्त्यैतन्मारयेत्सप्तवारानित्थं शुल्बं जायते हेमतुल्यम् ॥ (४५।२)

??शशिहाटकहेलिदलं रसबलितमेकमर्दितं बलिना । (४६।१)

इष्टरसपिष्टमतः कृतपर्पटम् अर्पयेत् तदनु ॥ (४६।२)

माक्षिक:: सत्त्व:: मारणमाक्षीकरसकादीनां सत्त्वं हन्याच्च ताम्रवत् ॥ (४७।०)

तिन्:: मारणवङ्गं खर्परके कृत्वा चुल्ल्यां संस्थापयेत् सुधीः । (४८।१)

द्रवीभूते पुनस्तस्मिन् चूर्णान्येतानि दापयेत् ॥ (४८।२)

प्रथमे रजनीचूर्णं द्वितीये च यवानिकाम् । (४९।१)

तृतीये जीवकं चैव ततश्चिञ्चात्वगुद्भवम् ॥ (४९।२)

अश्वत्थवल्कलोत्थं च चूर्णं तत्र विनिक्षिपेत् । (५०।१)

एवं विधानतो वङ्गो म्रियते नात्र संशयः ॥ (५०।२)

लेअद्:: मारणनागं खर्परके निधाय कुनटीचूर्णं ददीत द्रुते निम्बूत्थद्रवगन्धकेन पुटितं भस्मीभवत्याशु तत् । (५१।१)

एवं तालकवापतस्तु कुटिलं चूर्णीकृतं तत्पुटेद् गन्धाम्लेन समस्तदोषरहितं योगेषु योज्यं भवेत् ॥ (५१।२)

सिन्दूर:: प्रोदुच्तिओन्भूभुजङ्गमगस्तिं च पिष्ट्वा पात्रं प्रलेपयेत् । (५२।१)

तत्र सविद्रुते नागे वासापामार्गसम्भवम् ॥ (५२।२)

क्षारं विमिश्रयेत्तत्र चतुर्थांशं गुरूक्तितः । (५३।१)

प्रहरं पाचयेच्चुल्ल्यां वासादर्व्या विघट्टयन् ॥ (५३।२)

तत उद्धृत्य तच्चूर्णं वासानीरैर्विमर्दयेत् । (५४।१)

पुटेत्पुनः समुद्धृत्य तद्द्रवेण विमर्दयेत् । (५४।२)

एवं सप्तपुटैर्नागः सिन्दूरो जायते ध्रुवम् ॥ (५४।३)

इरोन्:: मारणम्लौहं पत्रमतीवतप्तम् असकृत् क्वाथे क्षिपेत्त्रैफले चूर्णीभूतम् अतः पुनस्त्रिफलजे क्वाथे पचेद् गोजले । (५५।१)

मत्स्याक्षीत्रिफला एतेन पुटयेद्यावन्निरुत्थं भवेत् पश्चादाज्यमधुप्लुतं सुपुटितं सिद्धं भवेद् आयसम् ॥ (५५।२)

अत्र मत्स्याक्षी मछेछी । (५६।१)

प्रकृतत्रिचतुःपुटे मनःशिलां किंचिद् दद्यात् ॥ (५६।२)

इरोन्:: मारणपरिप्लुतं दाडिमपत्रवारा लौहं रजः स्वल्पकटोरिकायाम् । (५७।१)

म्रियेत वस्त्रावृतमर्कभासा योज्यं पुटैः स्यात् त्रिफलादिकानाम् ॥ (५७।२)

पुटबाहुल्यं गुणाधिक्याय शतादिपुटपक्षे मुद्गनिभं कृत्वा पुटान् दद्याद्वस्त्रपूतं च न कुर्यात् । (५८।१)

त्रिफलादिर् अमृतसारलौहे वक्ष्यते ॥ (५८।२)

इरोन्:: मारण:: वारितरसूतकाद्द्विगुणं गन्धं दत्त्वा कृत्वा च कज्जलीम् । (५९।१)

द्वयोः समं लोहचूर्णं मर्दयेत्कन्यकाद्रवैः ॥ (५९।२)

यामयुग्मं ततः पिण्डं कृत्वा ताम्रस्य पात्रके । (६०।१)

घर्मे धृत्वोरुवूकस्य पत्रैराच्छादयेद् बुधः ॥ (६०।२)

यामार्धेनोष्णता भूयाद्धान्यराशौ न्यसेत्ततः । (६१।१)

दत्त्वोपरि शरावं तु त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् ॥ (६१।२)

पिष्ट्वा च गालयेद्वस्त्रादेवं वारितरं भवेत् । (६२।१)

एवं सर्वाणि लोहानि स्वर्णादीन्यपि मारयेत् ॥ (६२।२)

इरोन्:: छेच्किन्ग् थे वारितर स्ततेसर्वमेतन्मृतं लौहं ध्मातव्यं मित्रपञ्चकैः । (६३।१)

यद्येवं स्यान्निरुत्थानं सेव्यं वारितरं हि तत् ॥ (६३।२)

मित्रपञ्चकमधुसर्पिस्तथा गुञ्जा टङ्कणं गुग्गुलुस्तथा । (६४।१)

मित्रपञ्चकमेतत्तु गणितं धातुमेलने ॥ (६४।२)

इरोन्:: मृत:: छेच्किन्ग् थे मृत-स्ततेमध्वाज्यं मृतलौहं च सरूप्यं सम्पुटे क्षिपेत् । (६५।१)

रुद्ध्वा ध्माते च संग्राह्यं रूप्यं वै पूर्वमानकम् । (६५।२)

तदा लौहं मृतं विद्यादन्यथा मारयेत्पुनः ॥ (६५।३)

इरोन्:: मारण:: निरुत्थानगन्धकेनोत्थितं लौहं तुल्यं खल्वे विमर्दयेत् । (६६।१)

दिनैकं कन्यकाद्रावैः रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् । (६६।२)

इत्येवं सर्वलौहानां कर्तव्येयं निरुत्थितिः ॥ (६६।३)

यववृद्ध्या प्रयोक्तव्यं हेम गुञ्जाष्टकं रविः । (६७।१)

तारं तद्द्विगुणं लौहमन्यत्तु त्रिगुणाधिकम् ॥ (६७।२)

किट्ट (रुस्त्!):: अगे => क़ुअलित्य्शतोर्ध्वम् उत्तमं किट्टं मध्यं चाशीतिवार्षिकम् । (६८।१)

अधमं षष्टिवर्षीयं ततो हीनविषोपमम् ॥ (६८।२)

मण्डूर:: प्रोदुच्तिओनक्षाङ्गारैर्धमेत्किट्टं लोहजं तद्गवां जलैः । (६९।१)

सेचयेत्तप्ततप्तं च सप्तवारं पुनः पुनः ॥ (६९।२)

चूर्णयित्वा ततः क्वाथैर् द्विगुणैस्त्रिफलोद्भवैः । (७०।१)

आलोड्य भर्जयेद्वह्नौ मण्डूरं जायते वरम् ॥ (७०।२)

स्वर्ण, रूप्यआयुर्लक्ष्मीप्रभाधीस्मृतिकरमखिलव्याधिविध्वंसि पुण्यम् । (७१।१)

भूतावेशप्रशान्तिस्मरभवसुखदं सौख्यपुष्टिप्रकाशि । (७१।२)

गाङ्गेयं चाथ रूप्यं गदहम् अजराकारि मेहापहारि । (७१।३)

क्षीणानां पुष्टिकारि स्फुटम् अतिकरणं कारणं वीर्यवृद्धेः ॥ (७१।४)

गोल्द्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मधुरं कटुकं पाके सुवर्णं वीर्यशीतलम् । (७२।१)

सर्वदोषप्रशमनं विषघ्नं गरनाशनम् ॥ (७२।२)

अलक्ष्मीकलिपापानां प्रयोगस्तस्य नाशनः । (७३।१)

आयुर्मेधास्मृतिकरः पुष्टिकान्तिविवर्धनः ॥ (७३।२)

सर्वौषधिप्रयोगैर् ये व्याधयो न विनिर्जिताः । (७४।१)

कर्मभिः पञ्चभिश्चापि सुवर्णं तेषु योजयेत् ॥ (७४।२)

शिलाजतुप्रयोगैश्च ताप्यसूतकयोस्तथा । (७५।१)

अन्यै रसायनैश्चापि प्रयोगो हेम्न उत्तमः ॥ (७५।२)

ताप्यसूतकयोरित्यत्र सामान्यसंस्कृतसूतको ज्ञेयः । (७६।१)

विशेषसंस्कृतसूतकस्य तु व्योमगामित्वादिप्रदत्वात् ॥ (७६।२)

मध्वामलकचूर्णं तु सुवर्णं चेति तत्त्रयम् । (७७।१)

प्राश्यारिष्टगृहीतोऽपि मुच्यते प्राणसंशयात् ॥ (७७।२)

मेधाकामस्तु वचया श्रीकामः पद्मकेशरैः । (७८।१)

शङ्खपुष्प्या वयोऽर्थी च विदार्या च प्रजार्थकः ॥ (७८।२)

चोप्पेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गुल्मपाण्डुपरिणामशूलहृल्लेखनं कृमिहरं विशोधनम् । (७९।१)

प्लीहकुष्ठजठरामशूलजिच्छ्लेष्मवातहरणं रविनाम ॥ (७९।२)

पित्तल, कांस्यरीतिका श्लेष्मपित्तघ्नी कांस्यमुष्णं च लेखनम् ॥ (८०।०)

तिन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्वङ्गो दाहहरः पाण्डुजन्तुमेहविनाशनः ॥ (८१।०)

लेअद्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्दशनागबलं धत्ते वीर्यायुःकान्तिवर्धनः । (८२।१)

रोगान् हन्ति मृतो नागः सेव्यो रङ्गोऽपि तद्गुणः ॥ (८२।२)

तृष्णामशोथशूलार्शःकुष्ठपाण्डुत्वमेहजित् । (८३।१)

वयस्यो गुरुचक्षुष्यः सरो मेदोऽनिलापहः । (८३।२)

तारस्य रञ्जको नागो वातपित्तकफापहः ॥ (८३।३)

इरोन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसायुःप्रदाता बलवीर्यकर्ता रोगापहर्ता कदनस्य कर्ता । (८४।१)

अयःसमानं नहि किंचिदस्ति रसायनं श्रेष्ठतमं नराणाम् ॥ (८४।२)

इरोन्:: रेइहेन्ड़ोल्गे देर् ग्तेसामान्याद् द्विगुणं क्रौञ्चं कलिङ्गोऽष्टगुणस्ततः । (८५।१)

कलेर्दशगुणं भद्रं भद्राद्वज्रं सहस्रधा ॥ (८५।२)

वज्राच्छतगुणं पाण्डिर् निरङ्गं दशभिर्गुणैः । (८६।१)

तस्मात् सहस्रगुणितम् अयः कान्तं महाबलम् ॥ (८६।२)

यल्लोहं यद्गुणं प्रोक्तं तत्किट्टं चापि तद्गुणम् ॥ (८७।०)