अथातः प्रयोगीयम् अध्यायं व्याचक्ष्महे ॥ (१।१)

तत्रश्लोकचतुष्टयं प्रागधिगन्तव्यम् ॥ (२।०)

साग्नीनां चरकमतं फलमूलाद्यौषधं यदविरुद्धम् । (३।१)

तद्यदि रसानुपीतं भवेत्तदा त्वरितम् उल्लाघः ॥ (३।२)

मात्रावृद्धिः कार्या तुल्यायामुपकृतौ क्रमाद्विदुषा । (४।१)

मात्राह्रासः कार्यो वैगुण्ये त्यागसमये च ॥ (४।२)

वल्मीककूपतरुतलरथ्यादेवालयश्मशानेषु । (५।१)

जाता विधिनापि हृता ओषध्यः सिद्धिदा न स्युः ॥ (५।२)

कचकचिति न दन्ताग्रे कुर्वन्ति समानि केतकीरजसा । (६।१)

योज्यानि हि प्रयोगे रसोपरसलोहचूर्णानि ॥ (६।२)

सर्वप्रयोगयोग्यतया रसेन्द्रमारणाय शाम्भवीमुद्रामभिदध्मः ॥ (७।०)

अन्तर्धूम (?)अधस्ताप उपर्यापो मध्ये पारदगन्धकौ । (८।१)

यदि स्यात्सुदृढा मुद्रा मन्दभाग्योऽपि सिध्यति ॥ (८।२)

यदि कार्यम् अयोयन्त्रं तदा तत्सार इष्यते ॥ (९।०)

समे गन्धे तु रोगघ्नो द्विगुणे राजयक्ष्मनुत् । (१०।१)

जीर्णे गुणत्रये गन्धे कामिनीदर्पनाशनः ॥ (१०।२)

चतुर्गुणे तु तेजस्वी सर्वशास्त्रविशारदः । (११।१)

भवेत्पञ्चगुणे सिद्धः षड्गुणे मृत्युजिद्भवेत् ॥ (११।२)

षड्गुणे रोगघ्न इतियदुक्तं तत्तु बहिर्धूममूर्च्छायाम् एवाधिगन्तव्यम् तत्र गन्धस्य समग्रजारणाभावात् स्वर्णादिपिष्टिकायामपि रीतिरियम् ॥ (१२।०)

मेदिचिने:: स्तोरगेवंशे वा माहिषे शृङ्गे स्थापयेत् साधितं रसम् ॥ (१३।०)

अमृतं च विषं प्रोक्तं शिवेन च रसायनम् । (१४।१)

अमृतं विधिसंयुक्तं विधिहीनं तु तद्विषम् ॥ (१४।२)

गन्धामृतभस्मसूतं द्विधा गन्धं शतं कन्याम्बुमर्दितम् । (१५।१)

रुद्ध्वा लघुपुटे पच्यादुद्धृत्य मधुसर्पिषा ॥ (१५।२)

निष्कमात्रं जरामृत्युं हन्ति गन्धामृतो रसः । (१६।१)

समूलं भृङ्गराजं तु छायाशुष्कं विमर्दयेत् ॥ (१६।२)

तत्समं त्रिफलाचूर्णं सर्वतुल्या सिता भवेत् । (१७।१)

पलैकं भक्षयेच्चानु वर्षान्मृत्युजरापहम् ॥ (१७।२)

हेमसुन्दररसःमृतसूतस्य पादांशं हेमभस्म प्रकल्पयेत् । (१८।१)

क्षीराज्यमधुना मिश्रं माषैकं कान्तपात्रके ॥ (१८।२)

लोहयेन् माषषट्कं तु जरामृत्युविनाशनम् । (१९।१)

वाकुचीचूर्णकर्षैकं धात्रीफलरसप्लुतम् । (१९।२)

अनुपानं लिहेन्नित्यं स्याद्रसो हेमसुन्दरः ॥ (१९।३)

चन्द्रोदयरसःपलं मृदु स्वर्णदलं रसेन्द्रात्पलाष्टकं षोडशगन्धकस्य । (२०।१)

शोणैः सुकार्पासभवप्रसूनैः सर्वं विमर्द्याथ कुमारिकाद्भिः ॥ (२०।२)

तत्काचकुम्भे निहितं सुगाढे मृत्कर्पटैस् तद्दिवसत्रयं च । (२१।१)

पचेत्क्रमाग्नौ सिकताख्ययन्त्रे ततो रसः पल्लवरागरम्यः ॥ (२१।२)

संगृह्य चैतस्य पलं पलं पलानि चत्वारि कर्पूररजस् तथैव । (२२।१)

जातीफलं शोषणम् इन्द्रपुष्पं कस्तूरिकाया इह शाण एकः ॥ (२२।२)

चन्द्रोदयोऽयं कथितो ऽस्य वल्लो भुक्तोऽहिवल्लो दलमध्यवर्ती । (२३।१)

मदोन्मदानां प्रमदाशतानां गर्वाधिकत्वं श्लथयत्यकाण्डे ॥ (२३।२)

शृतं घनीभूतम् अतीवदुग्धं गुरूणि मांसानि समण्डकानि । (२४।१)

माषान्नपिष्टानि भवन्ति पथ्यान्यानन्ददायीन्यपराणि चात्र ॥ (२४।२)

रतिकाले रतान्ते च सेवितोऽयं रसेश्वरः । (२५।१)

मानहानिं करोत्येष प्रमदानां सुनिश्चितम् ॥ (२५।२)

कृत्रिमं स्थावरं चैव जङ्गमं चैव यद् विषम् । (२६।१)

न विकाराय भवति साधकेन्द्रस्य वत्सरात् ॥ (२६।२)

यथामृत्युञ्जयो ऽभ्यासान्मृत्युं जयति देहिनाम् । (२७।१)

तथायं साधकेन्द्रस्य जरामरणनाशनः ॥ (२७।२)

वलीपलितनाशनस् तनुधृतां वयःस्तम्भनः । (२८।१)

समस्तगदखण्डनः प्रचुररोगपञ्चाननः । (२८।२)

गृहे च रसराडयं भवति यस्य चन्द्रोदयः । (२८।३)

स पञ्चशरदर्पितो मृगदृशां भवेद् वल्लभः ॥ (२८।४)

मृत्युञ्जयरसःबलिः सूतो निम्बूरसविमृदितो भस्मसिकताह्वये यन्त्रे कृत्वा समरविकणाटङ्कणरजः । (२९।१)

त्रिघस्रं लुङ्गाम्भोलवकदलितः क्षौद्रहविषा विलीढो माषैको दलयति समस्तं गदगणम् ॥ (२९।२)

जरां वर्षैकेन क्षपयति च पुष्टिं वितनुते तनौ तेजस्कारं रमयति वधूनामपि शतम् । (३०।१)

रसः श्रीमान्मृत्युञ्जय इति गिरीशेन गदितः प्रभावं को वान्यः कथयितुमपारं प्रभवति ॥ (३०।२)

गन्धदाहपिष्टिः कार्या गन्धकेनेन्दुमौलेर् ऊर्ध्वं चाधो गन्धमादाय तुल्यम् । (३१।१)

धार्या मध्ये पक्वमूषा तुषाग्नौ स्थाप्या चेत्थं मन्यते गन्धदाहः ॥ (३१।२)

आनन्दसूतरसःशुद्धं रसं समविषं प्रहरं विमर्द्य तद्गोलकं कनकचारुफले निधाय । (३२।१)

दोलागतं पञ्चदिनं विषमुष्टितोये प्रक्षाल्य तत्पुनरपीह तथा द्विवारम् ॥ (३२।२)

तत्सूतके गिरिशलोचनयुग्मगन्धं युक्त्यावजार्य कुरु भस्म समं च तस्य । (३३।१)

वैक्रान्तभस्म जयपालनवांशकार्धं सर्वैर् विषं द्विगुणितं मृदितं च खल्वे ॥ (३३।२)

घस्रत्रयं कनकभृङ्गरसेन गाढम् आवेश्य भाजनतले विषधूपभाजि । (३४।१)

भृङ्गद्रवेण शिथिलं लघुकाचकूप्याम् आपूर्य रुद्धवदनां सिकताख्ययन्त्रे ॥ (३४।२)

तां वासरार्थम् उपदीप्य निसर्गशीतां दृष्ट्वा विचूर्ण्य गदशालिषु शालिमात्रम् । (३५।१)

आनन्दसूतम् अखिलामयकुम्भिसिंहं गद्याणकार्धसितया सह देहि पश्चात् ॥ (३५।२)

रोगानुरूपमनुपानमपि प्रकाशं क्षोणीभुजां प्रचुरपूजनमाप्नुहि त्वम् । (३६।१)

कीर्त्या दिशो धवलय स्फुरदिन्दुकान्त्या वैद्येश्वरेति विरुदं भज वैद्यराज ॥ (३६।२)

अर्कानलेश्वररसःमाक्षीककनकौ गन्धं भ्रामयित्वा विचूर्णयेत् । (३७।१)

रसं गन्धाद् द्विभागं च सिकतायन्त्रगं पचेत् ॥ (३७।२)

दिनमेवं च तारं वा जरारोगहरं महत् । (३८।१)

रविचन्द्रेश्वररसःरसेन पिष्ट्वा स्वर्णं वा ताप्यं पश्चाद् विमिश्रयेत् ॥ (३८।२)

ताप्यस्थाने मृतं तालं तारकर्मणि कस्यचित् । (३९।१)

रससंख्यान्पुटान्दद्याद्गन्धैर्वा वीर्यवृद्धये ॥ (३९।२)

प्राणिकल्पद्रुमगुटीसूतं गन्धं कान्तपाषाणमिश्रं ब्राह्मैर् बीजैर् मर्दयेद् एकघस्रम् । (४०।१)

गोलं कृत्वा टङ्कणेन प्रवेष्ट्य पश्चान्मृत्स्नागोमयाभ्यां धमेत्तम् ॥ (४०।२)

शुष्कं यन्त्रे सत्त्वपातप्रधाने किट्टः सूतो बद्धतामेति नूनम् । (४१।१)

बद्धं पश्चात् सारकाचप्रयोगाद्धेम्ना तुल्यं सूतमावर्तयेत्तु ॥ (४१।२)

वक्त्रे गोलः स्थापितो वत्सरार्थं रोगान् सर्वान्हन्ति सौख्यं करोति । (४२।१)

यद्वा दुग्धे गोलकं पाचयित्वा दद्याद् दुग्धं पिप्पलीभिः क्षये तत् ॥ (४२।२)

लौहे पात्रे पाचयित्वा तु देयं शुष्के पाण्डौ कामले पित्तरोगे । (४३।१)

वाते गोलं व्योषवातारितैले पक्त्वा तैलं गन्धयुक्तं ददीत ॥ (४३।२)

भार्ङ्गीमुण्डीकासमर्दाटरूषद्रावैर् गोलं पाचयेच्छ्लेष्मनुत्त्यै । (४४।१)

कासे श्वासे तं च दद्यात् कषायं माध्वीकाक्तं पिप्पलीचूर्णयुक्तम् ॥ (४४।२)

यस्मिन् रोगे यः कषायोऽस्ति चोक्तस्तस्मिन् गोलं पाचयित्वा कषाये । (४५।१)

दद्यात्तत्तद्रोगनाशाय पथ्यं तत्तद्रोगे कीर्तितं यत्तदेव ॥ (४५।२)

उक्तो गोलः प्राणिकल्पद्रुमोऽयं पूजां कृत्वा योजयेद्भक्तियोगात् । (४६।१)

रसशार्दूलरसःरसस्य द्विगुणं गन्धं शुद्धं संमर्दयेद् दिनम् । (४६।२)

प्रतिलौहं सूततुल्यमष्टलौहं मृतं क्षिपेत् ॥ (४६।३)

ब्राह्मी जयन्ती निर्गुण्डी मधुयष्टी पुनर्नवा । (४७।१)

नीलिका गिरिकर्ण्यर्ककृष्णधत्तूरकं यवाः ॥ (४७।२)

आटरूषः काकमाची द्रवैरासां विमर्दयेत् । (४८।१)

गुञ्जात्रयं चतुष्कं वा सर्वरोगेषु योजयेत् । (४८।२)

रोगोक्तमनुपानं वा कवोष्णं वा जलं पिबेत् ॥ (४८।३)

त्रिनेत्ररसःरसगन्धकताम्राणि सिन्धुवाररसौदनम् । (४९।१)

मर्दयेदातपे पश्चाद्वालुकायन्त्रमध्यगम् ॥ (४९।२)

रुद्ध्वा मूषागतं यामत्रयं तीव्राग्निना पचेत् । (५०।१)

तद्गुञ्जा सर्वरोगेषु पर्णखण्डिकया सह ॥ (५०।२)

दातव्या देहसिद्ध्यर्थं पुष्टिवीर्यबलाय च । (५१।१)

रसोऽयं हेमताराभ्याम् अपि सिध्यति कन्यया ॥ (५१।२)

अमृतार्णवरसःसूतभस्म चतुर्भागं लौहभस्म तथाष्टकम् । (५२।१)

मेघभस्म च षड्भागं शुद्धगन्धस्य पञ्चकम् ॥ (५२।२)

भावयेत्त्रिफलाक्वाथैस् तत् सर्वं भृङ्गजैर्द्रवैः । (५३।१)

शिग्रुवह्णिकटुक्यद्भिः सप्तधा भावयेत्पृथक् ॥ (५३।२)

सर्वतुल्या कणा योज्या गुडैर्मिश्रं पुरातनैः । (५४।१)

निष्कमात्रं सदा खादेज्जरां मृत्युं निहन्त्यलम् ॥ (५४।२)

ब्रह्मायुःस्याच्चतुर्मासै रसोऽयममृतार्णवः । (५५।१)

तिलकौरण्टपत्राणि गुडेन भक्षयेदनु ॥ (५५।२)

रत्नेश्वररसःअर्धं पारदतुल्येन तारं ताम्रेण मेलयेत् । (५६।१)

मारयेत् सिकतायन्त्रे शिलाहिङ्गुलगन्धकैः ॥ (५६।२)

अयं रत्नेश्वरः सूतः सर्वत्रैव प्रयुज्यते । (५७।१)

हेम्नो ऽन्तर्योजितो ह्येषो हेमतां प्रतिपद्यते ॥ (५७।२)

शेषोऽर्कश्चेद्गन्धकैर्वा कुनट्या वाहतद्विपैः । (५८।१)

शोधयेत् कनकं सम्यग् अन्यैर् वा कालिकापहैः । (५८।२)

वर्णह्रासे तु ताप्येन कारयेद्वर्णमुत्तमम् ॥ (५८।३)

दुर्नामारिप्रणम्य शङ्करं रुद्रं दण्डपाणिं महेश्वरम् । (५९।१)

जीवितारोग्यमन्विच्छन्नारदोऽपृच्छदीश्वरम् ॥ (५९।२)

सुखोपायेन हे नाथ शस्त्रक्षाराग्निभिर्विना । (६०।१)

दुर्बलानां च भीरूणां चिकित्सां वक्तुमर्हसि ॥ (६०।२)

तच्छिष्यवचनं श्रुत्वा लोकानां हितकाम्यया । (६१।१)

अर्शसां नाशनं श्रेष्ठं भैषज्यम् इदम् ईरितम् ॥ (६१।२)

पाण्डिवज्रादिलोहानाम् आदायान्यतमं शुभम् । (६२।१)

कृत्वा निर्मलम् आदौ तु कुनट्या माक्षिकेण च ॥ (६२।२)

पत्तूरमूलकल्केन स्वरसेन दहेत्ततः । (६३।१)

वह्नौ निक्षिप्य विधिवच्छालाङ्गारेण निर्धमेत् ॥ (६३।२)

ज्वाला च तस्य रोद्धव्या त्रिफलाया रसेन च । (६४।१)

ततो विज्ञाय गलितं शङ्कुनोर्ध्वं समुत्क्षिपेत् ॥ (६४।२)

त्रिफलाया रसे पूते तदाकृष्य तु निर्वपेत् । (६५।१)

न सम्यग्गलितं यत्तु तेनैव विधिना पुनः ॥ (६५।२)

ध्मातं निर्वापयेत्तस्मिंल्लौहं तत्त्रिफलारसे । (६६।१)

यल्लौहं न मृतं तत्र पाच्यं भूयोऽपि पूर्ववत् ॥ (६६।२)

मारणान्न मृतं यच्च तत् त्यक्तव्यम् अलौहवत् । (६७।१)

ततः संशोष्य विधिवच्चूर्णयेल्लौहभाजने ॥ (६७।२)

लोहखल्वे तथा पिंष्याद् दृषदि श्लक्ष्णचूर्णितम् । (६८।१)

कृत्वा लोहमये पात्रे सार्द्रे वा लिप्तरन्धके ॥ (६८।२)

रसैः पङ्कसमं कृत्वा पचेत्तद्गोमयाग्निना । (६९।१)

पुटानि क्रमशो दद्यात्पृथगेषां विधानतः ॥ (६९।२)

त्रिफलार्द्रकभृङ्गाणां केशराजस्य बुद्धिमान् । (७०।१)

मानकन्दकभल्लातवह्नीनां सूरणस्य च ॥ (७०।२)

हस्तिकर्णपलाशस्य कुलिशस्य तथैव च । (७१।१)

पुटे पुटे चूर्णयित्वा लोहात्षोडशिकं पलम् ॥ (७१।२)

तन्मानं त्रिफलायाश्च पलेनाधिकम् आहरेत् । (७२।१)

अष्टभागावशिष्टे तु रसे तस्याः पचेद् बुधः ॥ (७२।२)

अष्टौ पलानि दत्त्वा तु सर्पिषो लोहभाजने । (७३।१)

ताम्रे वा लोहदर्व्या तु चालयेद् विधिपूर्वकम् ॥ (७३।२)

ततः पाकविधानज्ञः स्वच्छे चोर्ध्वे च सर्पिषि । (७४।१)

मृदुमध्यादिभेदेन गृह्णीयात्पाकमन्यतः ॥ (७४।२)

आरभेत विधानेन कृतकौतुकमङ्गलः । (७५।१)

घृतभ्रामरसंयुक्तं लिहेद् आ रक्तिकं क्रमात् ॥ (७५।२)

वर्धमानानुपानं च गव्यं क्षीरोत्तमं मतम् । (७६।१)

गव्याभावेऽप्यजायाश्च स्निग्धवृष्यादिभोजनम् ॥ (७६।२)

सद्यो वह्णिकरं चैव भस्मकं च नियच्छति । (७७।१)

हन्ति वातं तथा पित्तं कुष्ठानि विषमज्वरम् ॥ (७७।२)

गुल्माक्षिपाण्डुरोगांश्च तन्द्रालस्यमरोचकम् । (७८।१)

परिणामभवं शूलं प्रमेहमपबाहुकम् ॥ (७८।२)

श्वयथुं रुधिरस्रावं दुर्नामानं विशेषतः । (७९।१)

बलकृद् बृंहणं चैव कान्तिदं स्वरवर्धनम् ॥ (७९।२)

शरीरलाघवकरमारोग्यं पुष्टिवर्धनम् । (८०।१)

आयुष्यं श्रीकरं चैव वयस्तेजस्करं तथा ॥ (८०।२)

सश्रीकपुत्रजननं वलीपलितनाशनम् । (८१।१)

दुर्नामारिर् अयं नाम्ना दृष्टो वारान् सहस्रशः । (८१।२)

निर्मूलं दह्यते शीघ्रं यथा तूलं च वह्णिना ॥ (८१।३)

सौकुमार्याल्पकायत्वे मद्यसेवां समाचरेत् । (८२।१)

जीर्णमद्यानि युक्तानि भोजनैः सह पाययेत् ॥ (८२।२)

लावतित्तिरिवर्तीरमयूरशशकादयः । (८३।१)

चटकः कलविङ्कश्च वर्तको हरितालकः ॥ (८३।२)

श्येनकश्च बृहल्लावो वनविष्किरकादयः । (८४।१)

पारावतमृगादीनां मांसं जाङ्गलजं तथा ॥ (८४।२)

मद्गुरो रोहितः श्रेष्ठः शकुलश्च विशेषतः । (८५।१)

मत्स्यराजा इमे प्रोक्ता हितमत्स्येषु योजयेत् ॥ (८५।२)

प्रशस्तं वार्ताकफलं पटोलं बृहतीफलम् । (८६।१)

प्रलम्बाभीरुवेत्राग्रजातुकं तण्डुलीयकम् ॥ (८६।२)

वास्तुकं धान्यशाकं च कर्णालुकपुनर्नवाम् । (८७।१)

नारिकेलं च खर्जूरं दाडिमं लवलीफलम् ॥ (८७।२)

शृङ्गाटकं च पक्वाम्रं द्राक्षा तालफलानि च । (८८।१)

जातिकोषं लवङ्गं च पूगं ताम्बूलपत्रकम् । (८८।२)

हितान्येतानि वसूनि लोहमेतत्समश्नताम् ॥ (८८।३)

नाश्नीयाल्लकुचं कोलकर्कन्धुबदराणि च । (८९।१)

जम्बीरं बीजपूरं च तिन्तिडीकरमर्दकम् ॥ (८९।२)

आनूपानि च मांसानि क्रकरं पुण्ड्रकादिकम् । (९०।१)

हंससारसदात्यूहचाषक्रौञ्चबलाकिकाः ॥ (९०।२)

माषकन्दकरीराणि चणकं च कलिङ्गकम् । (९१।१)

कूष्माण्डकं च कर्कोटीं केबुकं च विशेषतः ॥ (९१।२)

कञ्चटं कारवेल्लं च कशेरुं कर्कटीं तथा । (९२।१)

विदलानि च सर्वाणि ककारादींश्च वर्जयेत् ॥ (९२।२)

शङ्करेण समाख्यातो यक्षराजानुकम्पया । (९३।१)

जगतामुपकाराय दुर्नामारिरयं ध्रुवम् ॥ (९३।२)

स्थानादपैति मेरुश्च पृथ्वी पर्येति वायुना । (९४।१)

पतन्ति चन्द्रताराश्च मिथ्या चेदहमब्रुवम् ॥ (९४।२)

ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च क्रूराश्चासत्यवादिनः । (९५।१)

वर्जनीया विदग्धेन भैषज्यगुरुनिन्दकाः ॥ (९५।२)

इरोन्:: दोष:: रेमोवल्मुनिरसपिष्टविडङ्गं मुनिरसलीढं चिरस्थितं घर्मे । (९६।१)

द्रावयति लोहदोषान् वह्णिर्नवनीतपिण्डमिव ॥ (९६।२)

कृमिरिपुचूर्णं लीढं सहितं स्वरसेन वङ्गसेनस्य । (९७।१)

क्षपयत्यचिरान्नियतं लोहाजीर्णोद्भवं शूलम् ॥ (९७।२)

जीर्णे लौहे त्वपतति चूर्णं भुञ्जीत सिद्धिसाराख्यम् । (९८।१)

लौहव्यापन्नश्यति विवर्धते जाठरो वह्णिः ॥ (९८।२)

सिद्धसारपथ्यासैन्धवशुण्ठीमागधिकानां पृथक्समो भागः । (९९।१)

त्रिवृताभागौ निम्बूभाव्यं स्यात् सिद्धिसाराख्यम् ॥ (९९।२)

आरग्वधस्य मज्जाभी रेचनं किट्टशान्तये । (१००।१)

भवेद्यदतिसारस्तु दुग्धं पीत्वा तु तं जयेत् ॥ (१००।२)

रक्तिद्वादशकाद् ऊर्ध्वं वृद्धिरस्य भयप्रदा ॥ (१०१।०)

काले मलप्रवृत्तिर्लाघवमुदरे विशुद्धिर् उद्गारे । (१०२।१)

अङ्गेषु नावसादो मनःप्रसादोऽस्य परिपाके ॥ (१०२।२)

नागार्जुनो मुनीन्द्रः शशास यल्लोहशास्त्रम् अतिगहनम् । (१०३।१)

तस्यार्थस्य स्मृतये वयमेतद्विशदाक्षरैर्ब्रूमः ॥ (१०३।२)

मेने मुनिः स्वतन्त्रे यः पाकं न पलपञ्चकादर्वाक् । (१०४।१)

सुबहुप्रयोगदोषाद् ऊर्ध्वं च पलत्रयोदशकात् ॥ (१०४।२)

तत्रायसि पचनीये पञ्चपलादौ त्रयोदशपलकान्ते । (१०५।१)

लौहात्त्रिगुणा त्रिफला ग्राह्या षड्भिः पलैरधिका ॥ (१०५।२)

मारणपुटनस्थालीपाकास् त्रिफलैकभागसंपाद्याः । (१०६।१)

त्रिफलाभागद्वितयं ग्रहणीयं लौहपाकार्थम् ॥ (१०६।२)

सर्वत्रायः पुटनाद्यर्थैकांशे शरावसंख्यातम् । (१०७।१)

प्रतिपलमेव त्रिगुणं पाथः क्वाथार्थमादेयम् ॥ (१०७।२)

सप्तपलादौ भागे पञ्चदशान्तेऽम्भसां शरावैश्च । (१०८।१)

त्र्याद्यैकादशकान्तैर् अधिकं तद्वारि कर्तव्यम् ॥ (१०८।२)

तत्राष्टमो विभागः शेषः क्वाथस्य यत्नतः स्थाप्यः । (१०९।१)

तेन हि मारणपुटनस्थालीपाका भविष्यन्ति ॥ (१०९।२)

पाकार्थे तु त्रिफलाभागद्वितये शरावसंख्यातम् । (११०।१)

प्रतिपलमम्बु समं स्यादधिकं द्वाभ्यां शरावाभ्याम् ॥ (११०।२)

तत्र चतुर्थो भागः शेषो निपुणैः प्रयत्नतो ग्राह्यः । (१११।१)

अयसः पाकार्थत्वात्स च सर्वस्मात् प्रधानतमः ॥ (१११।२)

पाकार्थमश्मसारे पञ्चपलादौ त्रयोदशपलान्ते । (११२।१)

दुग्धशरावद्वितयं पादैर् एकादिकैर् अधिकम् ॥ (११२।२)

पञ्चपलादिर्मात्रा तदभावे तदनुसारतो ग्राह्यम् । (११३।१)

चतुरादिकम् एकान्तं शक्तावधिकं त्रयोदशकात् ॥ (११३।२)

इरोन्:: प्रक्षेपचूर्णत्रिफलात्रिकटुकचित्रककान्तक्रामकविडङ्गचूर्णानि । (११४।१)

जातीफलस्य जातीकोषैलाकङ्कोललवङ्गानाम् । (११४।२)

सितकृष्णजीरकयोर् अपि चूर्णान्ययसा समानि स्युः ॥ (११४।३)

त्रिफलात्रिकटुविडङ्गा नियता अन्ये यथाप्रकृति बोध्याः । (११५।१)

कालायसदोषहृते जातीफलादेर्लवङ्गकान्तस्य । (११५।२)

क्षेपः प्राप्त्यनुरूपः सर्वस्योनस्य चैकाद्यैः ॥ (११५।३)

कान्तक्रामकमेकं निःशेषं दोषमपहरत्ययसः ॥ (११६।०)

द्विगुणत्रिगुणचतुर्गुणमाज्यं ग्राह्यं यथाप्रकृति ॥ (११७।०)

यदि भेषजभूयस्त्वं स्तोकत्वं वा तथापि चूर्णानाम् । (११८।१)

अयसा साम्यं संख्या भूयोऽल्पत्वेन भूयोऽल्पा ॥ (११८।२)

एवं धात्वनुसारात्तत्तत्कथितौषधस्य बाधेन । (११९।१)

सर्वत्रैव विधेयस् तत्तत्कथितस्यौषधस्योहः ॥ (११९।२)

लौहमारणम्कान्तादिलौहमारणविधानसर्वस्वम् उच्यते तावत् । (१२०।१)

यस्य कृते तल्लौहं पक्तव्यं तस्य शुभे दिवसे ॥ (१२०।२)

समृदङ्गारकरालितनतभूभागे शिवं समभ्यर्च्य । (१२१।१)

वैदिकविधिना वह्णिं निधाय दत्त्वाहुतीस्तत्र ॥ (१२१।२)

धर्मात् सिध्यति सर्वं श्रेयस्तद्धर्मसिद्धये किमपि । (१२२।१)

शक्त्यनुरूपं दद्याद् द्विजाय संतोषिणे गुणिने ॥ (१२२।२)

संतोष्य कर्मकारं प्रसादपूगादिदानसत्पानैः । (१२३।१)

आदौ तदश्मसारं निर्मलमेकान्ततः कुर्यात् ॥ (१२३।२)

??तदनु कुठारच्छिन्नात्रिफलागिरिकर्णिकास्थिसंहारैः । (१२४।१)

करिकर्णच्छदमूलशतावरीकेशराजाख्यैः ॥ (१२४।२)

शालिं च मूलकाशीमूलप्रावृड्जभृङ्गराजैश् च । (१२५।१)

लिप्त्वा दग्धव्यं तद्दृष्टक्रियलौहकारेण ॥ (१२५।२)

चिरजलभावितनिर्मलशालाङ्गारेण परित आच्छाद्य । (१२६।१)

कुशलाध्मापितभस्त्रानवरतमुक्तेन पवनेन ॥ (१२६।२)

??वह्णेर्बाह्यज्वाला बोद्धव्या जातु नैव कुञ्चिकया । (१२७।१)

मृल्लवणसलिलभाजा किं तु स्वच्छाम्बुसंप्लुतया ॥ (१२७।२)

द्रुग्स्:: लोसे पोतेन्च्य् ब्य् इम्पुरितिएस्द्रव्यान्तरसंयोगात् स्वां शक्तिं भेषजानि मुञ्चन्ति । (१२८।१)

मलधूलिमत् सर्वं सर्वत्र विवर्जयेत्तस्मात् ॥ (१२८।२)

मेतल्स्:: मेथोद् ड़ोर् मेल्तिन्ग्सन्दंशेन गृहीत्वान्तः प्रज्वलिताग्निमध्यमुपनीय । (१२९।१)

गलति यथायथमग्रे तथैव मृदु वर्धयेन्निपुणः ॥ (१२९।२)

निर्वापण:: मेथोद्तलनिहितोर्ध्वमुखाङ्कुशलग्नं त्रिफलाजले विनिक्षिप्य । (१३०।१)

निर्वापयेदशेषं शेषं त्रिफलाम्बु रक्षेच्च ॥ (१३०।२)

इरोन्।मेतल्स्:: परीक्षा:: उन्मेल्तब्लेयल्लौहं न मृतं तत्पुनरपि पक्तव्यम् उक्तमार्गेण । (१३१।१)

यन्न मृतं तथापि तत् त्यक्तव्यम् अलौहमेव हि यत् ॥ (१३१।२)

जारणा (?):: => क्षालनतदनु घनलौहपात्रे कालायसमुद्गरेण संचूर्ण्य । (१३२।१)

दत्त्वा बहुशः सलिलं प्रक्षाल्याङ्गारम् उद्धृत्य ॥ (१३२।२)

तदयः केवलम् अग्नौ शुष्कीकृत्याथवातपे पश्चात् । (१३३।१)

लौहशिलायां पिंष्यादसितेऽश्मनि वा तदप्राप्तौ ॥ (१३३।२)

स्थालीपाकअथ कृत्वायो भाण्डे दत्त्वा त्रिफलाम्बु शेषमन्यद्वा । (१३४।१)

प्रथमं स्थालीपाकं दद्याद् आ तत्क्षयात् तदनु ॥ (१३४।२)

गजकर्णपत्रमूलशतावरीभृङ्गकेशराजरसैः । (१३५।१)

प्राग्वत् स्थालीपाकं कुर्यात्प्रत्येकमेकं वा ॥ (१३५।२)

पुटपाकहस्तप्रमाणवदनं श्वभ्रं हस्तैकखाति सममध्यम् । (१३६।१)

कृत्वा कटाहसदृशं तत्र करीषं तुषं च काष्ठं च ॥ (१३६।२)

अन्तर्घनतरम् अर्धं सुषिरं परिपूर्य दहनमायोज्य । (१३७।१)

पश्चादयसश्चूर्णं श्लक्ष्णं पङ्कोपमं कुर्यात् ॥ (१३७।२)

त्रिफलाम्बुभृङ्गकेशरशतावरीकन्दमाणसहजरसैः । (१३८।१)

भल्लातककरिकर्णच्छदमूलपुनर्नवास्वरसैः ॥ (१३८।२)

क्षिप्त्वाथ लौहपात्रे मार्दे वा लौहमार्दपात्राभ्याम् । (१३९।१)

तुल्याभ्यां पृष्ठेनाच्छाद्यान्ते रन्ध्रम् आलिप्य ॥ (१३९।२)

तत्पुटपात्रं तत्र श्वभ्रज्वलने निधाय भूयोभिः । (१४०।१)

काष्ठकरीषतुषैस् तत् संछाद्याहर्निशं दहेत्प्राज्ञः ॥ (१४०।२)

एवं नवभिरमीभिर् मेषजराजैः पचेत्तु पुटपाकम् । (१४१।१)

प्रत्येकमेकमेभिर्मिलितैर्वा त्रिचतुरान् वारान् ॥ (१४१।२)

पुटपाक:: ग्रिन्दिन्ग् अड़्तेर् एअछ् ~प्रति पुटनं तत्पिंष्यात् स्थालीपाकं विधाय तथैव तत् । (१४२।१)

तादृशि दृषदि न पिंष्याद् विगलद्रजसा तु युज्यते यत्र ॥ (१४२।२)

तदयश्चूर्णं पिष्टं घृष्टं घनसूक्ष्मवाससि श्लक्ष्णम् । (१४३।१)

यदि रजसा सदृशं स्यात्केतक्यास्तर्हि तद्भद्रम् ॥ (१४३।२)

पुटने स्थालीपाके ऽधिकृतपुरुषे स्वभावरुगधिगमात् । (१४४।१)

कथितमपि हेयम् औषधम् उचितम् उपादेयम् अन्यद् अपि ॥ (१४४।२)

अभ्यस्तकर्मविधिभिर् वालकुशाग्रीयबुद्धिभिर् अलक्ष्यम् । (१४५।१)

लौहस्य पाकमधुना नागार्जुनशिष्टमभिदध्मः ॥ (१४५।२)

लौहपाक (हेअतिन्ग्।मेल्तिन्ग् इरोन्)लोहारकूटताम्रकटाहे दृढमृन्मये प्रणम्य शिवम् । (१४६।१)

तदयः पचेदचपलः काष्ठेन्धनेन वह्णिना मृदुना ॥ (१४६।२)

निक्षिप्य त्रिफलाजलम् उदितं यत्तद् घृतं च दुग्धं च । (१४७।१)

संचाल्य लौहमय्या दर्व्या लग्नं समुत्पाट्य ॥ (१४७।२)

पाक (मेल्तिन्ग्, हेअतिन्ग्):: थ्रेए ग्रदेस्मृदुमध्यखरभावैः पाकस् त्रिविधो ऽत्र वक्ष्यते पुंसाम् । (१४८।१)

पित्तसमीरणश्लेष्मप्रकृतीनां मध्यमस्तु समः ॥ (१४८।२)

पाक:: देतेच्तिन्ग् थे इन्तेन्सित्यभ्यक्तदर्विलौहं सुखदुःखस्खलनयोगि मृदु मध्यम् । (१४९।१)

उज्झितदर्विखरं परिभाषन्ते केचिदाचार्याः ॥ (१४९।२)

अन्ये विहीनदर्वीप्रलेपम् आखूत्कराकृतिं ब्रुवते । (१५०।१)

मृदु मध्यम् अर्धचूर्णं सिकतापुञ्जोपमं तु खरम् ॥ (१५०।२)

त्रिविधोऽपि पाक ईदृक् सर्वेषां गुणकृदेव न तु विफलः । (१५१।१)

प्रकृतिविशेषे सूक्ष्मौ गुणदोषौ जनयतीत्यल्पम् ॥ (१५१।२)

प्रक्षेपविज्ञाय पाकमेव द्रागवतार्य क्षितौ क्षणान् कियतः । (१५२।१)

विश्राम्य तत्र लौहे त्रिफलादेः प्रक्षिपेच्चूर्णम् ॥ (१५२।२)

यदि कर्पूरप्राप्तिर्भवति ततो विगलिते तदुष्णत्वे । (१५३।१)

चूर्णीकृतमनुरूपं क्षिपेन्न वा न यदि तल्लाभः ॥ (१५३।२)

इरोन्:: मोल्तेन्:: स्तोरगेपक्वं तदश्मसारं सुचिरघृतस्थित्यभाविरूक्षत्वे । (१५४।१)

गोदोहनादिभाण्डे लौहभाण्डाभावे सति स्थाप्यम् ॥ (१५४।२)

यदि तु परिप्लुतिहेतोर् घृतम् ईक्षेताधिकं ततोऽन्यस्मिन् । (१५५।१)

भाण्डे निधाय रक्षेद् भाव्युपयोगो ह्यनेन महान् ॥ (१५५।२)

इरोन्:: स्नेहनअयसि विरूक्षीभूते स्नेहस्त्रिफलाघृतेन संपाद्यः । (१५६।१)

एतत्ततो गुणोत्तरमित्यमुना स्नेहनीयं तत् ॥ (१५६।२)

इरोन्:: सेवनअत्यन्तकफप्रकृतेर् भक्षणम् अयसो ऽमुनैव शंसन्ति । (१५७।१)

केवलम् अपीदम् अशितं जनत्ययसो गुणान् कियतः ॥ (१५७।२)

अथवा वक्तव्यविधिसंस्कृतकृष्णाभ्रचूर्णम् आदाय । (१५८।१)

लोहचतुर्थार्धसमद्वित्रिचतुःपञ्चगुणभागम् ॥ (१५८।२)

प्रक्षिप्यायः प्राग्वत्पचेदुभाभ्यां भवेद्रजो यावत् । (१५९।१)

तावन्मानानुस्मृतेः स्यात्त्रिफलादिद्रव्यपरिमाणम् ॥ (१५९।२)

इदम् आप्यायकम् इदम् अतिपित्तनुद् इदमेव कान्तिबलजननम् । (१६०।१)

स्तभ्नाति तृट्क्षुधौ परम् अधिकाधिकमात्रया क्षिप्तम् ॥ (१६०।२)

अभ्र:: शोधन:: निश्चन्द्रिककृष्णाभ्रम् भेकवपुर् वज्राख्यं चैकपत्रकं कृत्वा । (१६१।१)

काष्ठमयोदूखलके चूर्णं मुशलेन कुर्वीत ॥ (१६१।२)

भूयो दृषदि च पिष्टं वासः सूक्ष्मावकाशतलगलितम् । (१६२।१)

मण्डूकपर्णिकायाःप्रचुररसे स्थापयेत् त्रिदिनम् ॥ (१६२।२)

उद्धृत्य तद्रसादथ पिंष्याद्धैमन्तिकधान्यभक्तस्य । (१६३।१)

अक्षोदात्यन्ताम्लस्वच्छजलेन प्रयत्नेन ॥ (१६३।२)

मण्डूकपर्णिकायाः पूर्वरसेनैव मर्दनं कुर्यात् । (१६४।१)

स्थालीपाकं पुटनं चाद्यैरपि भृङ्गराजाद्यैः ॥ (१६४।२)

अर्कादिपत्रमध्ये कृत्वा पिण्डं निधाय भस्त्राग्नौ । (१६५।१)

तावद्दहेन्न यावन्नीलोऽग्निर्दृश्यते सुचिरम् ॥ (१६५।२)

निर्वापयेच्च दुग्धे दुग्धं प्रक्षाल्य वारिणा तदनु । (१६६।१)

पिष्ट्वा घृष्ट्वा गाल्य वस्त्रे चूर्णं निश्चन्द्रकं कुर्यात् ॥ (१६६।२)

सिद्धलौहसेवननानाविधरुक्शान्त्यै पुष्ट्यै कान्त्यै शिवं समभ्यर्च्य । (१६७।१)

सुविशुद्धेऽहनि पुण्ये तदमृतमादाय लौहाख्यम् ॥ (१६७।२)

दशकृष्णलपरिमाणं शक्तिवयोभेदम् आकलय्य पुनः । (१६८।१)

इदमधिकं तद् अधिकतरम् इयदेव न मातृमोदकवत् ॥ (१६८।२)

सममसृणामलपात्रे लौहे लौहेन मर्दयेच्च पुनः । (१६९।१)

दत्त्वा मध्वनुरूपं तदनु घृतं योजयेद् अधिकम् ॥ (१६९।२)

बन्धं गृह्णाति यथा मध्वपृथक्त्वेन पङ्कमविशिंषत् । (१७०।१)

इदमिह दृष्टोपकरणमेतद् अदृष्टं तु मन्त्रेण ॥ (१७०।२)

स्वाहान्तेन विमर्दो भवति फडन्तेन लौहबलरक्षा । (१७१।१)

सनमस्कारेण बलिर्भक्षणमयसो हूमन्तेण ॥ (१७१।२)

ॐ अमृतोद्भवाय स्वाहा ॐ अमृते हूं फट् । (१७२।१)

ॐ नमश्चण्डवज्रपाणये महायक्षसेनाधिपतये सुरगुरुविद्यामहाबलाय स्वाहा । (१७२।२)

ॐ अमृते हूम् । (१७२।३)

जग्ध्वा तदमृतसारं नीरं वा क्षीरमेवानुपिबेत् । (१७२।४)

कान्तक्रामकममलं संचर्व्य रसं पिबेद् गिलेन्न तु तत् ॥ (१७२।५)

आचम्य च ताम्बूलं लाभे घनसारसहितमुपयोज्यम् ॥ (१७३।०)

नात्युपविष्टो नाप्यतिभाषी नातिस्थितस् तिष्ठेत् ॥ (१७४।०)

अत्यन्तवातशीतातपयानस्नानवेगरोधादीन् । (१७५।१)

जह्याच्च दिवानिद्रासहितं चाकालभुक्तं च ॥ (१७५।२)

वातकृतः पित्तकृतः सर्वान् कट्वम्लतिक्तकषायान् । (१७६।१)

तत्क्षणविनाशहेतून् मैथुनकोपश्रमान् दूरे ॥ (१७६।२)

अशितं तदयः पश्चात्पततु न वा पाटवं छडु प्रथताम् । (१७७।१)

आर्तिर्भवतु नवान्त्रे कूजति भोक्तव्यमव्याजम् ॥ (१७७।२)

प्रथमं पीत्वा दुग्धं शाल्यन्नं विशदसिद्धम् अक्लिन्नम् । (१७८।१)

घृतसंप्लुतम् अश्नीयान्मांसैर् वैहङ्गमैः प्रायः ॥ (१७८।२)

उत्तममूषरभूचरविष्किरमांसं तथाजम् ऐणादि । (१७९।१)

अन्यदपि जलचराणां पृथुरोमापेक्षया ज्यायः ॥ (१७९।२)

मांसालाभे मत्स्या अदोषलाः स्थूलसद्गुणा ग्राह्याः । (१८०।१)

मद्गुररोहितशकुला दग्धाः पललान्मनाङ्न्यूनाः ॥ (१८०।२)

शृङ्गाटकफलकशेरुकदलीफलतालनारिकेलादि । (१८१।१)

अन्यदपि यच्च वृष्यं मधुरं पनसादिकं ज्यायः ॥ (१८१।२)

केबुकतालकरीरान् वार्ताकुपटोलफलदलसमेतान् । (१८२।१)

मुद्गमसूरेक्षुरसान् शंसन्ति निरामिषेष्वेतान् ॥ (१८२।२)

शाकं प्रहेयमखिलं स्तोकं रुचये तु वास्तुकं दद्यात् । (१८३।१)

विहितनिषिद्धाद् अन्यन्मध्यमकोटिस्थितं विद्यात् ॥ (१८३।२)

तप्तदुग्धानुपानं प्रायः सारयति बद्धकोष्ठस्य । (१८४।१)

अनुपीतमम्बु यद्वा कोमलशस्यस्य नारिकेलस्य ॥ (१८४।२)

यस्य न तथापि सरति सयवक्षारं जलं पिबेत्कोष्णम् । (१८५।१)

कोष्णं त्रिफलाक्वाथं क्षारसनाथं ततोऽप्यधिकम् ॥ (१८५।२)

त्रीणि दिनानि समं स्यादह्नि चतुर्थे तु वर्धयेत् क्रमशः । (१८६।१)

यावत्तदष्टमाषं न वर्धयेत् पुनरितो ऽप्यधिकम् ॥ (१८६।२)

आदौ रक्तिद्वितयं द्वितीयवृद्धौ तु रक्तिकात्रितयम् । (१८७।१)

रक्तीपञ्चकपञ्चकम् अत ऊर्ध्वं वर्धयेन्नियतम् ॥ (१८७।२)

वात्सरिककल्पपक्षे दिनानि यावन्ति वर्धितं प्रथमम् । (१८८।१)

तावन्ति वर्षशेषे प्रतिलोमं ह्रासयेत्तदयः ॥ (१८८।२)

तेष्वष्टमाषकेषु प्रातर्माषत्रयं समश्नीयात् । (१८९।१)

सायं च तावदह्णो मध्ये माषद्वयं शेषम् ॥ (१८९।२)

एवं तदमृतमश्नन्कान्तिं लभते चिरस्थिरं देहम् । (१९०।१)

सप्ताहत्रयमात्रात्सर्वरुजो हन्ति किं बहुना ॥ (१९०।२)

आर्याभिर् इह नवत्या सप्तविधिभिर् यथावद् आख्यातम् । (१९१।१)

अमतिविपर्ययसंशयशून्यम् अनुष्ठानम् उन्नीतम् ॥ (१९१।२)

मुनिरचितशास्त्रपारं गत्वा सारं ततः समुद्धृत्य । (१९२।१)

निबबन्ध बान्धवानामुपकृतये कोऽपि षट्कर्मा ॥ (१९२।२)

ताम्रयोगकन्यातोये ताम्रपत्रं सुतप्तं कृत्वा वारान् विंशतिं प्रक्षिपेत्तत् । (१९३।१)

शुद्धं गन्धं तद्द्विभागं विमर्द्य निम्बूतोयैस्ताम्रपत्राणि लिप्त्वा ॥ (१९३।२)

भाण्डे कृत्वा रोधयित्वा तु भाण्डं शालाग्नौ तं निक्षिपेत् पञ्चरात्रम् । (१९४।१)

शीतं जातं भावयेदुक्ततोयैर् यद्वा नीरैस् त्रैफलैर् एकघस्रम् ॥ (१९४।२)

मध्वाज्याभ्यां पेषयित्वा पुटेत् तच्छुद्धं सिद्धं जायते देहसिद्ध्यै । (१९५।१)

गुञ्जामात्रं शाल्मलीनीरयुक्तं मध्वाज्याभ्यां सेवयेद् वत्सरार्धम् ॥ (१९५।२)

दुग्धं खण्डं वानुपानं विदध्यात् साज्यं भोज्यं गौड्यम् अम्लेन युक्तम् । (१९६।१)

वीर्यं पुष्टिं दीपनं देहदार्ढ्यं दिव्यां दृष्टिं दीर्घमायुः करोति ॥ (१९६।२)

ताम्रयोग (२)रसतस्ताम्रं द्विगुणं ताम्रात् कृष्णाभ्रकं तथा द्विगुणम् । (१९७।१)

पृथगेवैषां शुद्धिस्ताम्रे शुद्धिस्ततो द्विविधा ॥ (१९७।२)

पत्त्रीकृतस्य गन्धकयोगाद्वा मारणं तथा लवणैः । (१९८।१)

आक्ते ध्मापितताम्रे निर्गुण्डीकल्ककाञ्जिके मग्ने ॥ (१९८।२)

यद्भवति गैरिकाभं तत्पिष्टम् अर्धगन्धकं तदनु । (१९९।१)

पुटपाकेन विशुद्धं शुद्धं स्यादभ्रकं तु पुनः ॥ (१९९।२)

हिलमोचिमूलपिण्डे क्षिप्तं तदनु मार्दसम्पुटे लिप्ते । (२००।१)

तीक्ष्णं दग्धं पिष्टम् अम्लाम्भसा साधु चन्द्रिकाविरहितम् ॥ (२००।२)

रेचितताम्रेण रसः खल्वशिलायां घृष्टः पिण्डिका कार्या । (२०१।१)

उत्स्वेद्य गृहसलिलेन निर्गुण्डीकल्केऽसकृच्छुद्धौ ॥ (२०१।२)

एतत्सिद्धं त्रितयं चूर्णितताम्रार्धिकैः पृथग्युक्तम् । (२०२।१)

पिप्पलीविडङ्गमरिचैः श्लक्ष्णं द्वित्रिमाषकं भक्ष्यम् ॥ (२०२।२)

शूलाम्लपित्तश्वयथुग्रहणीयक्ष्मादिकुक्षिरोगेषु । (२०३।१)

रसायनं महदेतत्परिहारो नियमतो नात्र ॥ (२०३।२)

लक्ष्मीविलासरसःपलं कृष्णाभ्रचूर्णस्य तदर्धौ रसगन्धकौ । (२०४।१)

कर्पूरस्य तदर्द्धं तु जातीकोषफले तथा ॥ (२०४।२)

वृद्धदारकबीजं च बीजमुन्मत्तकस्य च । (२०५।१)

त्रैलोक्यविजयाबीजं विदारीकन्दम् एव च ॥ (२०५।२)

नारायणी तथा नागबला चातिबला तथा । (२०६।१)

बीजं गोक्षुरकस्यापि हैज्जलं बीजमेव च ॥ (२०६।२)

एतेषां कार्षिकं चूर्णं गृहीत्वा वारिणा पुनः । (२०७।१)

निष्पिष्य वटिका कार्या त्रिगुञ्जाफलमानतः ॥ (२०७।२)

निहन्ति सन्निपातोत्थान् गदान् घोरान् सुदारुणान् । (२०८।१)

वातोत्थान् पैत्तिकांश्चापि नास्त्यत्र नियमः क्वचित् ॥ (२०८।२)

कुष्ठमष्टादशविधं प्रमेहान् विंशतिं तथा । (२०९।१)

नाडीव्रणं व्रणं घोरं गुदामयभगन्दरम् ॥ (२०९।२)

श्लीपदं कफवातोत्थं चिरजं कुलसम्भवम् । (२१०।१)

गलशोथमन्त्रवृद्धिमतिसारं सुदारुणम् ॥ (२१०।२)

कासपीनसयक्ष्मार्शः स्थौल्यं दौर्बल्यमेव च । (२११।१)

आमवातं सर्वरूपं जिह्वास्तम्भं गलग्रहम् ॥ (२११।२)

उदरं कर्णनासाक्षिमुखवैजात्यमेव च । (२१२।१)

सर्वशूलं शिरःशूलं स्त्रीणां गदनिषूदनम् ॥ (२१२।२)

वटिकां प्रातरेकैकां खादेन्नित्यं यथाबलम् । (२१३।१)

अनुपानमिदं प्रोक्तं मांसं पिष्टं पयो दधि ॥ (२१३।२)

वारितक्रसुरासीधुसेवनात् कामरूपधृक् । (२१४।१)

वृद्धोऽपि तरुणस्पर्धी न च शुक्रस्य संक्षयः ॥ (२१४।२)

न च लिङ्गस्य शैथिल्यं न केशा यान्ति पक्वताम् । (२१५।१)

नित्यं शतस्त्रियो गच्छेन्मत्तवारणविक्रमः ॥ (२१५।२)

द्विलक्षयोजनी दृष्टिर्जायते पौष्टिकः परः । (२१६।१)

प्रोक्तः प्रयोगराजोऽयं नारदेन महात्मना ॥ (२१६।२)

रसो लक्ष्मीविलासस्तु वासुदेवो जगद्गुरौ । (२१७।१)

अभ्यासाद्यस्य भगवान् लक्षनारीषु वल्लभः ॥ (२१७।२)

शिलाजतु:: ओरिगिन्हेमाद्याः सूर्यसंतप्ताः स्रवन्ति गिरिधातवः । (२१८।१)

जत्वाभं मृदुमृत्स्नाच्छं यन्मलं तच्छिलाजतु ॥ (२१८।२)

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसनम्लं चाकषायं च कटुपाकि शिलाजतु । (२१९।१)

नात्युष्णशीतं धातुभ्यश् चतुर्भ्यस्तस्य सम्भवः । (२१९।२)

हेम्नोऽथ रजतात्ताम्राद्वरात्कृष्णायसादपि ॥ (२१९।३)

शिलाजतु:: ड़्रोम् गोल्द्:: मेदिच्॥फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्मधुरश्च सतिक्तश्च जपापुष्पनिभश्च यः । (२२०।१)

कटुर्विपाके शीतश्च स सुवर्णस्य निस्रवः ॥ (२२०।२)

शिलाजतु:: ड़्रोम् सिल्वेर्:: मेदिच्॥फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्रूप्यस्य कटुकः श्वेतः शीतः स्वादुर्विपच्यते । (२२१।१)

शिलाजतु:: ड़्रोम् चोप्पेर्:: मेदिच्॥फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्ताम्रस्य बर्हिकण्ठाभस् तिक्तोष्णः पच्यते कटुः ॥ (२२१।२)

शिलाजतु:: ड़्रोम् इरोन्:: मेदिच्॥फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्यस्तु गुग्गुलुकाभासस्तिक्तको लवणान्वितः । (२२२।१)

कटुर्विपाके शीतश्च सर्वश्रेष्ठः स चायसः ॥ (२२२।२)

गोमूत्रगन्धयः सर्वे सर्वकर्मसु यौगिकाः । (२२३।१)

रसायनप्रयोगेषु पश्चिमस्तु विशिष्यते ॥ (२२३।२)

यथाक्रमं वातपित्ते श्लेष्मपित्ते कफे त्रिषु । (२२४।१)

विशेषेण प्रशस्यन्ते मला हेमादिधातुजाः ॥ (२२४।२)

शिलाजतु:: परीक्षालौहकिट्टायते वह्नौ विधूमं दह्यतेऽम्भसि । (२२५।१)

तृणात्यग्रे कृतं श्रेष्ठमधो गलति तन्तुवत् ॥ (२२५।२)

शिलाजतु:: शोधनमलिनं यद्भवेत् तच्च क्षालयेत्केवलाम्भसा । (२२६।१)

लौहपात्रेषु विधिना ऊर्ध्वीभूतं च संहरेत् ॥ (२२६।२)

वातपित्तकफघ्नैस्तु निर्यूहैस् तत् सुभावितम् । (२२७।१)

वीर्योत्कर्षं परं याति सर्वैर् एकैकशोऽपि वा ॥ (२२७।२)

प्रक्षिप्योद्धृतमावानं पुनस्तत्प्रक्षिपेद्रसे । (२२८।१)

कोष्णे सप्ताहमेतेन विधिना तस्य भावनां ॥ (२२८।२)

शिलाजतु:: सोअकिन्ग्तुल्यं गिरिजेन जले चतुर्गुणे भावनौषधं क्वाथ्यम् । (२२९।१)

ततः क्वाथे च पादांशे पूतोष्णे प्रक्षिपेद्गिरिजम् । (२२९।२)

तत् समरसतां यातं संशुष्कं प्रक्षिपेद्रसे भूयः ॥ (२२९।३)

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्पूर्वोक्तेन विधानेन लौहैश्चूर्णीकृतैः सह । (२३०।१)

तत्पीतं पयसा दद्याद् दीर्घमायुः सुखान्वितम् ॥ (२३०।२)

जराव्याधिप्रशमनं देहदार्ढ्यकरं परम् । (२३१।१)

मेधास्मृतिकरं धन्यं क्षीराशी तत्प्रयोजयेत् ॥ (२३१।२)

प्रयोगः सप्तसप्ताहास्त्रयश्चैकश्च सप्तकः । (२३२।१)

निर्दिष्टस् त्रिविधस् तस्य परो मध्योऽवरस्तथा ॥ (२३२।२)

शिलाजतु:: मेअसुरे ड़ोर् मेदिच्। उसेमात्रा पलं त्वर्द्धपलं स्यात्कर्षं तु कनीयसी ॥ (२३३।०)

शिलाजतु:: रेगुलतिओन्स्।दिएत्शिलाजतुप्रयोगेषु विदाहीनि गुरूणि च । (२३४।१)

वर्जयेत् सर्वकालं च कुलत्थान् परिवर्जयेत् ॥ (२३४।२)

पयांसि शुक्तानि रसाः सयूषास् तोयं समूत्रं विविधाः कषायाः । (२३५।१)

आलोडनार्थं गिरिजस्य शस्तास्ते ते प्रयोज्याः प्रसमीक्ष्य कार्यम् ॥ (२३५।२)

कामेश्वरमोदकसम्यङ्मारितमभ्रकं कटुफलं कुष्ठाश्वगन्धामृता मेथी मोचरसो विदारिमुशली गोक्षूरकं चेक्षुरम् । (२३६।१)

रम्भाकन्दशतावरी ह्यजमोदा माषास्तिला धान्यकं यष्टी नागबला बला मधुरिका जातीफलं सैन्धवम् ॥ (२३६।२)

भार्ङ्गीकर्कटशृङ्गिका त्रिकटुकं जीरद्वयं चित्रकं चातुर्जातपुनर्नवे गजकणा द्राक्षा शठी वासकम् । (२३७।१)

शाल्मल्यङ्घ्रिफलत्रिकं कपिभवं बीजं समं चूर्णयेत् चूर्णांशा विजया सिता द्विगुणिता मध्वाज्यमिश्रं तु तत् ॥ (२३७।२)

कर्षार्द्धा गुडिकाथ कर्षमथवा सेव्या सतां सर्वदा पेया क्षीरसितानुवीर्यकरणे स्तम्भेऽप्ययं कामिनाम् । (२३८।१)

वामावश्यकरः सुखातिसुखदः प्रौढाङ्गनाद्रावकः क्षीणे पुष्टिकरः क्षयक्षयकरो नानामयध्वंसकः ॥ (२३८।२)

कासश्वासमहातिसारशमनो मन्दाग्निसन्दीपनः दुर्नामग्रहणीप्रमेहनिवहश्लेष्मास्रपित्तप्रणुत् । (२३९।१)

नित्यानन्दकरो विशेषकवितावाचां विलासोद्भवं धत्ते सर्वगुणं महास्थिरवयो ध्यानावधाने ऽप्यलम् ॥ (२३९।२)

अभ्यासेन निहन्ति मृत्युपलितं कामेश्वरो वत्सरात् सर्वेषां हितकारिणा निगदितः श्रीनित्यनाथेन सः । (२४०।१)

वृद्धानाम् अपि कामवर्धनकरः प्रौढाङ्गनासङ्गमे सिद्धोऽयं मम दृष्टिप्रत्ययकरो भूपैः सदा सेव्यताम् ॥ (२४०।२)

चूर्णरत्नवृष्यगणचूर्णतुल्यं तत् पुटपक्वं घनं सिता द्विगुणम् । (२४१।१)

वृष्यात्परमतिवृष्यं रसायनं चूर्णरत्नमिदम् ॥ (२४१।२)

शृङ्गाराभ्ररसःशुद्धं कृष्णाभ्रचूर्णं द्विपलपरिमितं शाणमानं यदन्यत् । (२४२।१)

कर्पूरं जातिकोषं सजलमिभकणा तेजपत्रं लवङ्गम् ॥ (२४२।२)

मांसी तालीशचोचे गजकुसुमगदं धातकी चेति तुल्यं । (२४३।१)

पथ्या धात्री विभीतं त्रिकटुरथ पृथक् त्वर्द्धशाणं द्विशाणम् ॥ (२४३।२)

एलाजातीफलाख्यं क्षितितलविधिना शुद्धगन्धाश्मकोलं कोलार्द्धं पारदस्य प्रतिपदविहितं पिष्टमेकत्र मिश्रम् । (२४४।१)

पानीयेनैव कार्याः परिणतचणकस्विन्नतुल्याश्च वट्यः प्रातः खाद्याश् चतस्रस् तदनु च हि कियच्छृङ्गवेरं सपर्णम् ॥ (२४४।२)

पानीयं पीतमन्ते ध्रुवमपहरति क्षिप्रमेतान् विकारान् कोष्ठे दुष्टाग्निजातान् ज्वरमुदररुजो राजयक्ष्मं क्षयं च । (२४५।१)

कासं श्वासं सशोथं नयनपरिभवं मेहमेदोविकारान् छर्दिं शूलाम्लपित्तं तृषमपि महतीं गुल्मजालं विशालम् ॥ (२४५।२)

पाण्डुत्वं रक्तपित्तं गरलभवगदान् पीनसं प्लीहरोगं हन्याद् आमानिलोत्थान् कफपवनकृतान् पित्तरोगानशेषान् । (२४६।१)

बल्यो वृष्यश्च योगस्तरुणतरकरः सर्वरोगे प्रशस्तः पथ्यं मांसैश्च यूषैर् घृतपरिलुलितैर् गव्यदुग्धैश्च भूयः ॥ (२४६।२)

भोज्यं योज्यं यथेष्टं ललितललनया दीयमानं मुदा यच्छृङ्गाराभ्रेण कामी युवतिजनशतां भोगयोगादतुष्टः । (२४७।१)

वर्ज्यं शाकाम्लमादौ दिनकतिपयचित् स्वेच्छया भोज्यमन्यद् दीर्घायुः काममूर्तिर् गतवलिपलितो मानवोऽस्य प्रसादात् ॥ (२४७।२)

जयावटीविषं त्रिकटुकं मुस्तं हरिद्रा निम्बपत्रकम् । (२४८।१)

विडङ्गमष्टमं चूर्णं छागमूत्रैः समं समम् । (२४८।२)

चणकाभा वटी कार्या स्याज्जया योगवाहिका ॥ (२४८।३)

त्रिनेत्ररसःआदौ गन्धहतं शुल्वं पश्चात्तुल्याहिपारदम् । (२४९।१)

त्रिनेत्रो हविषा पिष्टः शीतवीर्योऽर्द्धगन्धकः ॥ (२४९।२)

उष्णश्चेत्तुल्यगन्धेन कुर्यात् संमर्द्य पर्पटीम् । (२५०।१)

देहसिद्धिकरो ह्येष सर्वरोगनिकृन्तनः ॥ (२५०।२)

सिद्धयोगेश्वररसःशुद्धं सूतं द्विधा गन्धं खल्वे घृष्ट्वा तु कज्जलीम् । (२५१।१)

तयोः समं कान्तलौहमभावे तस्य तीक्ष्णकम् ॥ (२५१।२)

मेलितं देवदेवेशि मर्दितं कन्यकाद्रवैः । (२५२।१)

यामद्वयं ततः पश्चात्तद्गोलं ताम्रसम्पुटे ॥ (२५२।२)

आच्छाद्यैरण्डपत्रैस्तु धान्यराशौ निधापयेत् । (२५३।१)

त्रिदिनान्ते समुद्धृत्य पिष्टं वारितरं भवेत् ॥ (२५३।२)

कुमारी भृङ्गकोरण्टौ काकमाची पुनर्नवा । (२५४।१)

नीली मुण्डी च निर्गुण्डी सहदेवी शतावरी ॥ (२५४।२)

अम्लपर्णी गोक्षुरकः कच्छूमूलं वटाङ्कुराः । (२५५।१)

एतेषां भावयेद्द्रावैः सप्तवारान् पृथक् पृथक् ॥ (२५५।२)

त्र्यूषणत्रिफलासोमराजीनां च कषायकैः । (२५६।१)

शुष्केऽस्मिंस्तोलितं चूर्णं सममेकादशाभिधम् ॥ (२५६।२)

वराव्योषाग्निविश्वैला जातीफललवङ्गकम् । (२५७।१)

संयोज्य मधुनालोड्य विमर्द्येदं भजेत्सदा ॥ (२५७।२)

रात्रौ पिबेद् गवां क्षीरं कृष्णानां च विशेषतः । (२५८।१)

संवत्सराज्जरामृत्युरोगजालं निवारयेत् ॥ (२५८।२)

वीर्यवृद्धिकरं श्रेष्ठं रामाशतसुखप्रदम् । (२५९।१)

तावन्न च्यवते वीर्यं यावदम्लं न सेवते ॥ (२५९।२)

दीपनं कान्तिदं पुष्टितुष्टिकृत्सेविनां सदा । (२६०।१)

सुगुप्तः कथितः सूतः सिद्धयोगेश्वराभिधः ॥ (२६०।२)

पलितघ्नचूर्णम्त्रिफला लोहजं चूर्णं रक्तचित्रकजा जटा । (२६१।१)

च्युतक्षुद्राम्रकं बीजं पालाशं क्षुद्रदुग्धिका ॥ (२६१।२)

एतदष्टकमादाय पृथक् पञ्चपलोन्मितम् । (२६२।१)

मिश्रयित्वा पलाशस्य सर्वाङ्गरसभावितम् ॥ (२६२।२)

महाकालजबीजानां भागत्रयमथाहरेत् । (२६३।१)

भागं कृष्णतिलस्यैकं मिश्रयित्वा निपीडयेत् ॥ (२६३।२)

तेन तैलेन तच्चूर्णं पिण्डीकार्यं विमर्दनात् । (२६४।१)

स्निग्धे भाण्डे तदाधाय शरावेण निरोधयेत् ॥ (२६४।२)

लिप्त्वा तदाशु धान्ये च पललौघे निधापयेत् । (२६५।१)

मासमात्रात्समाहृत्य पूजयित्वा शिवं शिवम् ॥ (२६५।२)

तोलैकं भक्षयेत्प्रातस्तोलैकं भोजनोपरि । (२६६।१)

एवं मासत्रयाभ्यासात्पलितं हन्त्यसंशयम् । (२६६।२)

वर्षैकेन जरां हत्वा मृत्युं जयति मानवः ॥ (२६६।३)

कामिनीमदनिधूननरसःकज्जलीकृतसुगन्धकशम्भोस् तुल्यभागकनकस्य बीजम् । (२६७।१)

मर्दयेत्कनकतैलयुतं स्यात् कामिनीमदविधूनन एषः ॥ (२६७।२)

अस्य वल्लयुगलं ससितं चेत् सेवितं हरति मेहगणौघम् । (२६८।१)

वीर्यदार्ढ्यकरणं कमनीयं द्रावणं निधुवने वनितानाम् ॥ (२६८।२)

चतुर्मुखरसःरसगन्धकलौहाभ्रं समं सूताङ्घ्रि हेम च । (२६९।१)

सर्वं खल्वतले क्षिप्त्वा कन्यास्वरसमर्दितम् ॥ (२६९।२)

त्रिफलातुलसीब्राह्मीरसैश्चानु विमर्दयेत् । (२७०।१)

एरण्डपत्रैरावेष्ट्य धान्यराशौ दिनत्रयम् ॥ (२७०।२)

संस्थाप्य च तदुद्धृत्य त्रिफलामधुसंयुतम् । (२७१।१)

एतद्रसायनवरं सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (२७१।२)

तद्यथाग्निबलं खादेद्वलीपलितनाशनम् । (२७२।१)

पौष्टिकं बल्यमायुष्यं पुत्रप्रसवकारकम् ॥ (२७२।२)

क्षयमेकादशविधं कासं पञ्चविधं तथा । (२७३।१)

कुष्ठमष्टादशविधं पाण्डुरोगान् प्रमेहकान् ॥ (२७३।२)

शूलं श्वासं च हिक्कां च मन्दाग्निं चाम्लपित्तकम् । (२७४।१)

व्रणान् सर्वानामवातं विसर्पं विद्रधिं तथा ॥ (२७४।२)

अपस्मारं महोन्मादं सर्वार्शांसि त्वगामयान् । (२७५।१)

क्रमेण शीलितं हन्ति वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा । (२७५।२)

चतुर्मुखेन देवेन कृष्णात्रेयाय सूचितम् ॥ (२७५।३)

गन्धलौहगन्धं लौहं भस्म मध्वाज्ययुक्तं सेव्यं वर्षं वारिणा त्रैफलेन । (२७६।१)

शुक्ले केशे कालिमा दिव्यदृष्टिः पुष्टिवीर्यं जायते दीर्घमायुः ॥ (२७६।२)

सिद्धलक्ष्मीश्वररसःअष्टांशहेम्नि हरजे शिखिमूषिकायां संजार्य षड्गुणबलिं क्रमशो ऽधिकं च । (२७७।१)

ऊर्ध्वं पयोऽग्निम् अधरे विनिधाय धीराः सिद्धीः समग्रमतुलाः स्वकरे कुरुध्वम् ॥ (२७७।२)

वह्निसिद्धरसःलौहं गन्धं टङ्कणं भ्रामयित्वा सार्धस् तस्मिन् सूतकोऽन्यश्च गन्धः । (२७८।१)

कन्याम्भोभिर् मर्दितः काचकूप्यां क्षिप्तो वह्णौ सिद्धये वह्णिसिद्धः ॥ (२७८।२)