रसेन्द्रचिन्तामणिRasendracintāmaṇi

RCint, 5

5 of 8 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गन्धक:: शोधन (मेछनिचल्)आदौ गन्धकटङ्कादि क्षालयेज्जम्भकरिणा । (१।१)

gandhaka:: śodhana (mechanical)ādau gandhakaṭaṅkādi kṣālayejjambhakariṇā |

1.2१.२

दृढसंलग्नधूल्यादि मलं तेन विशीर्यते ॥ (१।२)

dṛḍhasaṃlagnadhūlyādi malaṃ tena viśīryate ||

2.1२.१

सुल्ड़ुर्:: शोधनगन्धः सक्षीरभाण्डस्थो वस्त्रे कूर्मपुटाच्छुचिः । (२।१)

sulfur:: śodhanagandhaḥ sakṣīrabhāṇḍastho vastre kūrmapuṭācchuciḥ |

2.2२.२

सुल्ड़ुर्:: शोधनअथवा काञ्जिके तद्वत्सघृते शुद्धिमाप्नुयात् ॥ (२।२)

sulfur:: śodhanaathavā kāñjike tadvatsaghṛte śuddhimāpnuyāt ||

3.0३.०

गन्धकमत्र नवनीताख्यमुपादेयम् ॥ (३।०)

gandhakamatra navanītākhyamupādeyam ||

4.1४.१

सुल्ड़ुर्:: शोधनलौहपात्रे विनिक्षिप्य घृतम् अग्नौ प्रतापयेत् । (४।१)

sulfur:: śodhanalauhapātre vinikṣipya ghṛtam agnau pratāpayet |

4.2४.२

तप्ते घृते तत्समानं क्षिपेद्गन्धकजं रजः ॥ (४।२)

tapte ghṛte tatsamānaṃ kṣipedgandhakajaṃ rajaḥ ||

5.1५.१

विद्रुतं गन्धकं ज्ञात्वा दुग्धमध्ये विनिक्षिपेत् । (५।१)

vidrutaṃ gandhakaṃ jñātvā dugdhamadhye vinikṣipet |

5.2५.२

एवं गन्धकशुद्धिः स्यात्सर्वकार्येषु योजयेत् ॥ (५।२)

evaṃ gandhakaśuddhiḥ syātsarvakāryeṣu yojayet ||

6.1६.१

सुल्ड़ुर्:: रेमोवल् ओड़् "स्मेल्ल्"गन्धकस्य च पादांशं दत्त्वा च टङ्कणं पुनः । (६।१)

sulfur:: removal of "smell"gandhakasya ca pādāṃśaṃ dattvā ca ṭaṅkaṇaṃ punaḥ |

6.2६.२

मर्दयेन्मातुलुङ्गाम्लै रुवुतैलेन भावयेत् । (६।२)

mardayenmātuluṅgāmlai ruvutailena bhāvayet |

6.3६.३

चूर्णं पाषाणगं कृत्वा शनैर् गन्धं खरातपे ॥ (६।३)

cūrṇaṃ pāṣāṇagaṃ kṛtvā śanair gandhaṃ kharātape ||

7.1७.१

विचूर्ण्य गन्धकं क्षीरे घनीभावावधिं पचेत् । (७।१)

vicūrṇya gandhakaṃ kṣīre ghanībhāvāvadhiṃ pacet |

7.2७.२

ततः सूर्यावर्त्तरसं पुनर्दत्त्वा पचेच्छनैः ॥ (७।२)

tataḥ sūryāvarttarasaṃ punardattvā pacecchanaiḥ ||

8.1८.१

पश्चाच्च पातयेत्प्राज्ञो जले त्रैफलसम्भवे । (८।१)

paścācca pātayetprājño jale traiphalasambhave |

8.2८.२

जहाति गन्धको गन्धं निजं नास्तीह संशयः ॥ (८।२)

jahāti gandhako gandhaṃ nijaṃ nāstīha saṃśayaḥ ||

9.1९.१

सुल्ड़ुर्:: रेमोवल् ओड़् "स्मेल्ल्"देवदाल्यम्लपर्णी वा नागरं वाथ दाडिमम् । (९।१)

sulfur:: removal of "smell"devadālyamlaparṇī vā nāgaraṃ vātha dāḍimam |

9.2९.२

मातुलुङ्गं यथालाभं द्रवमेकस्य वा हरेत् ॥ (९।२)

mātuluṅgaṃ yathālābhaṃ dravamekasya vā haret ||

10.1१०.१

गन्धकस्य तु पादांशं टङ्कणं द्रवसंयुतम् । (१०।१)

gandhakasya tu pādāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dravasaṃyutam |

10.2१०.२

अनयोर्गन्धकं भाव्यं त्रिभिर्वारैस् ततः पुनः ॥ (१०।२)

anayorgandhakaṃ bhāvyaṃ tribhirvārais tataḥ punaḥ ||

11.1११.१

धूस्तूरस्तुलसीकृष्णा लशुनं देवदालिका । (११।१)

dhūstūrastulasīkṛṣṇā laśunaṃ devadālikā |

11.2११.२

शिग्रुमूलं काकमाची कर्पूरः शङ्खिनीद्वयी ॥ (११।२)

śigrumūlaṃ kākamācī karpūraḥ śaṅkhinīdvayī ||

12.1१२.१

कृष्णागुरुश्च कस्तूरी वन्ध्याकर्कोटकीद्वयी । (१२।१)

kṛṣṇāguruśca kastūrī vandhyākarkoṭakīdvayī |

12.2१२.२

मातुलुङ्गरसैः पिष्ट्वा क्षिपेदेरण्डतैलके ॥ (१२।२)

mātuluṅgarasaiḥ piṣṭvā kṣipederaṇḍatailake ||

13.1१३.१

अनेन लौहपात्रस्थं भावयेत् पूर्वगन्धकम् । (१३।१)

anena lauhapātrasthaṃ bhāvayet pūrvagandhakam |

13.2१३.२

त्रिवारं क्षौद्रतुल्यं तु जायते गन्धकवर्जितम् ॥ (१३।२)

trivāraṃ kṣaudratulyaṃ tu jāyate gandhakavarjitam ||

14.1१४.१

गन्धतैलअर्कक्षीरैः स्नुहीक्षीरैर्वस्त्रं लेप्यं तु सप्तधा । (१४।१)

gandhatailaarkakṣīraiḥ snuhīkṣīrairvastraṃ lepyaṃ tu saptadhā |

14.2१४.२

गन्धकं नवनीतेन पिष्ट्वा वस्त्रं विलेपयेत् ॥ (१४।२)

gandhakaṃ navanītena piṣṭvā vastraṃ vilepayet ||

15.1१५.१

तद्वर्तिर्ज्वलिता दण्डे धृता धार्या त्वधोमुखी । (१५।१)

tadvartirjvalitā daṇḍe dhṛtā dhāryā tvadhomukhī |

15.2१५.२

तैलं पतत्यधोभाण्डे ग्राह्यं योगेषु योजयेत् ॥ (१५।२)

tailaṃ patatyadhobhāṇḍe grāhyaṃ yogeṣu yojayet ||

16.1१६.१

गन्धतैलआवर्त्यमाने पयसि दध्याद् गन्धकजं रजः । (१६।१)

gandhatailaāvartyamāne payasi dadhyād gandhakajaṃ rajaḥ |

16.2१६.२

तज्जातदधिजं सर्पिर्गन्धतैलं नियच्छति ॥ (१६।२)

tajjātadadhijaṃ sarpirgandhatailaṃ niyacchati ||

17.1१७.१

गन्धतैल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गन्धतैलं गलत्कुष्ठं हन्ति लेपाच्च भक्षणात् । (१७।१)

gandhataila:: medic. propertiesgandhatailaṃ galatkuṣṭhaṃ hanti lepācca bhakṣaṇāt |

17.2१७.२

अनेन पिण्डिका कार्या रसेन्द्रस्योक्तकर्मसु ॥ (१७।२)

anena piṇḍikā kāryā rasendrasyoktakarmasu ||

18.1१८.१

सुल्ड़ुर्:: बन्धनशुद्धसूतपलैकं तु कर्षैकं गन्धकस्य च । (१८।१)

sulfur:: bandhanaśuddhasūtapalaikaṃ tu karṣaikaṃ gandhakasya ca |

18.2१८.२

स्विन्नखल्वे विनिक्षिप्य देवदालीरसप्लुतम् । (१८।२)

svinnakhalve vinikṣipya devadālīrasaplutam |

18.3१८.३

मर्दयेच्च कराङ्गुल्या गन्धबन्धः प्रजायते ॥ (१८।३)

mardayecca karāṅgulyā gandhabandhaḥ prajāyate ||

19.1१९.१

सुल्ड़ुर्:: पिष्टीभागा द्वादश सूतस्य द्वौ भागौ गन्धकस्य च । (१९।१)

sulfur:: piṣṭībhāgā dvādaśa sūtasya dvau bhāgau gandhakasya ca |

19.2१९.२

मर्दयेद्घृतयोगेन जायते गन्धपिष्टिका ॥ (१९।२)

mardayedghṛtayogena jāyate gandhapiṣṭikā ||

20.1२०.१

सुल्ड़ुर्:: बन्धनअष्टौ भागा रसेन्द्रस्य भाग एकस्तु गान्धिकः । (२०।१)

sulfur:: bandhanaaṣṭau bhāgā rasendrasya bhāga ekastu gāndhikaḥ |

20.2२०.२

विषतैलादिना मर्द्यो गन्धबन्धः प्रजायते ॥ (२०।२)

viṣatailādinā mardyo gandhabandhaḥ prajāyate ||

21.1२१.१

सुल्ड़ुर्:: पिष्टीदशनिष्कं शुद्धसूतं निष्कैकं शुद्धगन्धकम् । (२१।१)

sulfur:: piṣṭīdaśaniṣkaṃ śuddhasūtaṃ niṣkaikaṃ śuddhagandhakam |

21.2२१.२

स्तोकं स्तोकं क्षिपेत्खल्वे मर्दयेच्च शनैः शनैः । (२१।२)

stokaṃ stokaṃ kṣipetkhalve mardayecca śanaiḥ śanaiḥ |

21.3२१.३

कुट्टनाज्जायते पिष्टिः सेयं गन्धकपिष्टिका ॥ (२१।३)

kuṭṭanājjāyate piṣṭiḥ seyaṃ gandhakapiṣṭikā ||

22.0२२.०

फलं चास्य गन्धकजारणनागमारणादि ॥ (२२।०)

phalaṃ cāsya gandhakajāraṇanāgamāraṇādi ||

23.1२३.१

सुल्ड़ुर्:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्शुद्धगन्धो हरेद्रोगान्कुष्ठमृत्युज्वरादिकान् । (२३।१)

sulfur:: śuddha:: medic. propertiesśuddhagandho haredrogānkuṣṭhamṛtyujvarādikān |

23.2२३.२

अग्निकारी महानुष्णो वीर्यवृद्धिं करोति च ॥ (२३।२)

agnikārī mahānuṣṇo vīryavṛddhiṃ karoti ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RCint, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit