रसेन्द्रचिन्तामणिRasendracintāmaṇi
RCint, 5
Select a line for its word-by-word analysis.
गन्धक:: शोधन (मेछनिचल्)आदौ गन्धकटङ्कादि क्षालयेज्जम्भकरिणा । (१।१)
gandhaka:: śodhana (mechanical)ādau gandhakaṭaṅkādi kṣālayejjambhakariṇā |
सुल्ड़ुर्:: शोधनगन्धः सक्षीरभाण्डस्थो वस्त्रे कूर्मपुटाच्छुचिः । (२।१)
sulfur:: śodhanagandhaḥ sakṣīrabhāṇḍastho vastre kūrmapuṭācchuciḥ |
सुल्ड़ुर्:: शोधनअथवा काञ्जिके तद्वत्सघृते शुद्धिमाप्नुयात् ॥ (२।२)
sulfur:: śodhanaathavā kāñjike tadvatsaghṛte śuddhimāpnuyāt ||
सुल्ड़ुर्:: शोधनलौहपात्रे विनिक्षिप्य घृतम् अग्नौ प्रतापयेत् । (४।१)
sulfur:: śodhanalauhapātre vinikṣipya ghṛtam agnau pratāpayet |
तप्ते घृते तत्समानं क्षिपेद्गन्धकजं रजः ॥ (४।२)
tapte ghṛte tatsamānaṃ kṣipedgandhakajaṃ rajaḥ ||
विद्रुतं गन्धकं ज्ञात्वा दुग्धमध्ये विनिक्षिपेत् । (५।१)
vidrutaṃ gandhakaṃ jñātvā dugdhamadhye vinikṣipet |
एवं गन्धकशुद्धिः स्यात्सर्वकार्येषु योजयेत् ॥ (५।२)
evaṃ gandhakaśuddhiḥ syātsarvakāryeṣu yojayet ||
सुल्ड़ुर्:: रेमोवल् ओड़् "स्मेल्ल्"गन्धकस्य च पादांशं दत्त्वा च टङ्कणं पुनः । (६।१)
sulfur:: removal of "smell"gandhakasya ca pādāṃśaṃ dattvā ca ṭaṅkaṇaṃ punaḥ |
चूर्णं पाषाणगं कृत्वा शनैर् गन्धं खरातपे ॥ (६।३)
cūrṇaṃ pāṣāṇagaṃ kṛtvā śanair gandhaṃ kharātape ||
विचूर्ण्य गन्धकं क्षीरे घनीभावावधिं पचेत् । (७।१)
vicūrṇya gandhakaṃ kṣīre ghanībhāvāvadhiṃ pacet |
ततः सूर्यावर्त्तरसं पुनर्दत्त्वा पचेच्छनैः ॥ (७।२)
tataḥ sūryāvarttarasaṃ punardattvā pacecchanaiḥ ||
पश्चाच्च पातयेत्प्राज्ञो जले त्रैफलसम्भवे । (८।१)
paścācca pātayetprājño jale traiphalasambhave |
जहाति गन्धको गन्धं निजं नास्तीह संशयः ॥ (८।२)
jahāti gandhako gandhaṃ nijaṃ nāstīha saṃśayaḥ ||
सुल्ड़ुर्:: रेमोवल् ओड़् "स्मेल्ल्"देवदाल्यम्लपर्णी वा नागरं वाथ दाडिमम् । (९।१)
sulfur:: removal of "smell"devadālyamlaparṇī vā nāgaraṃ vātha dāḍimam |
गन्धकस्य तु पादांशं टङ्कणं द्रवसंयुतम् । (१०।१)
gandhakasya tu pādāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dravasaṃyutam |
अनयोर्गन्धकं भाव्यं त्रिभिर्वारैस् ततः पुनः ॥ (१०।२)
anayorgandhakaṃ bhāvyaṃ tribhirvārais tataḥ punaḥ ||
शिग्रुमूलं काकमाची कर्पूरः शङ्खिनीद्वयी ॥ (११।२)
śigrumūlaṃ kākamācī karpūraḥ śaṅkhinīdvayī ||
कृष्णागुरुश्च कस्तूरी वन्ध्याकर्कोटकीद्वयी । (१२।१)
kṛṣṇāguruśca kastūrī vandhyākarkoṭakīdvayī |
मातुलुङ्गरसैः पिष्ट्वा क्षिपेदेरण्डतैलके ॥ (१२।२)
mātuluṅgarasaiḥ piṣṭvā kṣipederaṇḍatailake ||
अनेन लौहपात्रस्थं भावयेत् पूर्वगन्धकम् । (१३।१)
anena lauhapātrasthaṃ bhāvayet pūrvagandhakam |
त्रिवारं क्षौद्रतुल्यं तु जायते गन्धकवर्जितम् ॥ (१३।२)
trivāraṃ kṣaudratulyaṃ tu jāyate gandhakavarjitam ||
गन्धतैलअर्कक्षीरैः स्नुहीक्षीरैर्वस्त्रं लेप्यं तु सप्तधा । (१४।१)
gandhatailaarkakṣīraiḥ snuhīkṣīrairvastraṃ lepyaṃ tu saptadhā |
गन्धकं नवनीतेन पिष्ट्वा वस्त्रं विलेपयेत् ॥ (१४।२)
gandhakaṃ navanītena piṣṭvā vastraṃ vilepayet ||
तद्वर्तिर्ज्वलिता दण्डे धृता धार्या त्वधोमुखी । (१५।१)
tadvartirjvalitā daṇḍe dhṛtā dhāryā tvadhomukhī |
तैलं पतत्यधोभाण्डे ग्राह्यं योगेषु योजयेत् ॥ (१५।२)
tailaṃ patatyadhobhāṇḍe grāhyaṃ yogeṣu yojayet ||
गन्धतैलआवर्त्यमाने पयसि दध्याद् गन्धकजं रजः । (१६।१)
gandhatailaāvartyamāne payasi dadhyād gandhakajaṃ rajaḥ |
तज्जातदधिजं सर्पिर्गन्धतैलं नियच्छति ॥ (१६।२)
tajjātadadhijaṃ sarpirgandhatailaṃ niyacchati ||
गन्धतैल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गन्धतैलं गलत्कुष्ठं हन्ति लेपाच्च भक्षणात् । (१७।१)
gandhataila:: medic. propertiesgandhatailaṃ galatkuṣṭhaṃ hanti lepācca bhakṣaṇāt |
अनेन पिण्डिका कार्या रसेन्द्रस्योक्तकर्मसु ॥ (१७।२)
anena piṇḍikā kāryā rasendrasyoktakarmasu ||
सुल्ड़ुर्:: बन्धनशुद्धसूतपलैकं तु कर्षैकं गन्धकस्य च । (१८।१)
sulfur:: bandhanaśuddhasūtapalaikaṃ tu karṣaikaṃ gandhakasya ca |
स्विन्नखल्वे विनिक्षिप्य देवदालीरसप्लुतम् । (१८।२)
svinnakhalve vinikṣipya devadālīrasaplutam |
मर्दयेच्च कराङ्गुल्या गन्धबन्धः प्रजायते ॥ (१८।३)
mardayecca karāṅgulyā gandhabandhaḥ prajāyate ||
सुल्ड़ुर्:: पिष्टीभागा द्वादश सूतस्य द्वौ भागौ गन्धकस्य च । (१९।१)
sulfur:: piṣṭībhāgā dvādaśa sūtasya dvau bhāgau gandhakasya ca |
सुल्ड़ुर्:: बन्धनअष्टौ भागा रसेन्द्रस्य भाग एकस्तु गान्धिकः । (२०।१)
sulfur:: bandhanaaṣṭau bhāgā rasendrasya bhāga ekastu gāndhikaḥ |
विषतैलादिना मर्द्यो गन्धबन्धः प्रजायते ॥ (२०।२)
viṣatailādinā mardyo gandhabandhaḥ prajāyate ||
सुल्ड़ुर्:: पिष्टीदशनिष्कं शुद्धसूतं निष्कैकं शुद्धगन्धकम् । (२१।१)
sulfur:: piṣṭīdaśaniṣkaṃ śuddhasūtaṃ niṣkaikaṃ śuddhagandhakam |
स्तोकं स्तोकं क्षिपेत्खल्वे मर्दयेच्च शनैः शनैः । (२१।२)
stokaṃ stokaṃ kṣipetkhalve mardayecca śanaiḥ śanaiḥ |
कुट्टनाज्जायते पिष्टिः सेयं गन्धकपिष्टिका ॥ (२१।३)
kuṭṭanājjāyate piṣṭiḥ seyaṃ gandhakapiṣṭikā ||
सुल्ड़ुर्:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्शुद्धगन्धो हरेद्रोगान्कुष्ठमृत्युज्वरादिकान् । (२३।१)
sulfur:: śuddha:: medic. propertiesśuddhagandho haredrogānkuṣṭhamṛtyujvarādikān |
अग्निकारी महानुष्णो वीर्यवृद्धिं करोति च ॥ (२३।२)
agnikārī mahānuṣṇo vīryavṛddhiṃ karoti ca ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.