श्रीनारद उवाच । (१।१)

कथिता भगवान् विष्णोर् अवतारा महात्मनः । (१।२)

सम्पूर्णांशकलाभेदैर् भावनीयास् त्वया प्रभो ॥ (१।३)

निर्विकल्पस्य कृष्णस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । (२।१)

कथम् अंशकलाभाग एतद् वर्णय नो विभो ॥ (२।२)

श्रीशिव उवाच । (३।१)

सत्यम् उक्तं त्वया ब्रह्मन् कृष्णस्य जगदात्मनः । (३।२)

अवतारेषु सर्वेषु भेदाद् अंशकलाः स्वतः ॥ (३।३)

न वर्णयन्ति निपुणा ज्ञानिनो भगवत्पराः । (४।१)

अविकाराद् अच्युताच् च निर्भेदाद् ब्रह्मरूपिणः ॥ (४।२)

किंतु ज्ञानप्रभावादेः पूर्णांशांशानुदर्शनात् । (५।१)

पूर्णम् अंशकलाभागं वदन्ति जगदीशितुः ॥ (५।२)

सन्ति यद्य् अपि सर्वत्र ज्ञानवीर्यगुणादयः । (६।१)

तथापि कार्यतः केचिद् दृश्यन्ते न हि सर्वतः ॥ (६।२)

ऐश्वर्यज्ञानधर्माश् च वैराग्यं श्रीर् यशस् तथा । (७।१)

एषां संदर्शनात् साक्षात् पूर्णो विद्वद्भिर् उच्यते ॥ (७।२)

एतेषाम् अपि भागानाम् अल्पाल्पदर्शनाद् असौ । (८।१)

विभात्य् अंशकलाभेदो भगवान् भगभेदधृक् ॥ (८।२)

अंशस् तुरीयो भागः स्यात् कला तु षोडशी मता । (९।१)

शतभागो विभूतिश् च वर्ण्यते कविभिः पृथक् ॥ (९।२)

अतो ज्ञानस्य धर्मस्य वैराग्यैश्वर्ययोः श्रियः । (१०।१)

यशसः पृथग्भेदं मत्तः शृणु द्विजोत्तम ॥ (१०।२)

उत्पत्तिप्रलयौ चैव विद्याविद्ये गतागती । (११।१)

एषां ज्ञानं वदन्त्य् अङ्ग ज्ञानं षड्विधम् उत्तमम् ॥ (११।२)

सत्यं शौचं दया मौनं धर्मश् चातुर्विधः स्मृतः । (१२।१)

अमानो व्यतिरेकश् च ऐन्द्रियस् तु वशीकृतः ॥ (१२।२)

एवं चतुर्विधो भद्र वैराग्यः समुदाहृतः । (१३।१)

अणिमा लघिमा चैव महिमा तदनन्तरम् ॥ (१३।२)

प्राकाम्यं चैव प्राप्तिश् च ईशिता वशिता तथा । (१४।१)

कामस्यावसिता ह्य् एते अष्टैश्वर्याः प्रकीर्तिताः ॥ (१४।२)

भृत्यामात्यसुहृद्बन्धुपुत्रपौत्रकलत्रकाः । (१५।१)

वासोभूषणकोशाश् च सेनिका चतुरङ्गिणी ॥ (१५।२)

गृहा भूर् अस्त्रशस्त्रे च दुर्गाद्याः श्रिय ईरिताः । (१६।१)

यशस् तु पुंसो भवति कर्मतो गुणतस् तथा ॥ (१६।२)

कर्म चतुर्विधं प्रोक्तं सृष्टिस्थितिलयात्मकम् । (१७।१)

तया लीलावताराणां चरितं परमाद्भुतम् ॥ (१७।२)

गुणान्य् अपरिमेयाणि कीर्तितानि मनीषिभिः । (१८।१)

तथाप्य् अहं द्विषष्ठीं ते वर्णयाम्य् अनुपूर्वशः ॥ (१८।२)

ब्रह्मण्यश् च शरण्यश् च भक्तवात्सल्यम् एव च । (१९।१)

दातृत्वं सत्यसंधत्वं विक्रान्तत्वं नियम्यता ॥ (१९।२)

दुर्जयत्वं दुःसरत्वं निषेव्यत्वं सहिष्णुता । (२०।१)

अक्षोभ्यत्वं स्वतन्त्रत्वं नैरपेक्ष्यं स्वसौष्ठवम् ॥ (२०।२)

शौर्यम् औदार्यम् आस्तिक्यं स्थैर्यं धैर्यं प्रसन्नता । (२१।१)

गाम्भीर्यं प्रश्रयः शीलं प्रागल्भ्यम् ऋतमङ्गलम् ॥ (२१।२)

शमो दमो बलं दाक्ष्यं क्षेमं हर्षो ऽनहंकृतिः । (२२।१)

संतोष आर्जवं साम्यं मनोभाग्यं श्रुतं सुखम् ॥ (२२।२)

त्यागो भयं पावनं च तेजः कौशलम् आश्रयः । (२३।१)

धृतिः क्षमा स्मृतिर् लज्जा श्रद्धा मैत्री दयोन्नतिः ॥ (२३।२)

शान्तिः पुष्टिः स्ववाक्शुद्धिर् बुद्धिर् विद्या स्वरक्षता । (२४।१)

एते ते भगभेदास् तु कथिता ह्य् अनुपूर्वशः ॥ (२४।२)

एषां प्रकाशो यत्रासीत् स पूर्णः परिकीर्तितः । (२५।१)

अंशप्रकाशाद् अंशः स्यात् कलायास् तु कला स्मृता ॥ (२५।२)

विभूतेस् तु विभूतिः स्याद् एष भेदो न हि स्वतः । (२६।१)

निर्विकल्पस्य सत्यस्य परब्रह्मस्वरूपिणः ॥ (२६।२)

नारायणस्य शुद्धस्य श्रीकृष्णस्य महात्मनः । (२७।१)

यतः कृष्णावतारेण भगभेदाः पृथक् पृथक् ॥ (२७।२)

संदर्शिताः पृथक्कार्ये तस्मात् सम्पूर्ण उच्यते । (२८।१)

हयग्रीवाद्यवतारे तस्माद् अल्पतरा यतः ॥ (२८।२)

दर्शिता भगभेदा वै तस्माद् अंशाः प्रकीर्तिताः । (२९।१)

यतो रामो मत्स्यकूर्मवराहा नरकेसरी ॥ (२९।२)

मन्वन्तरावताराश् च यज्ञाद्या हयशीर्षवान् । (३०।१)

तथा शुक्लादयो ह्य् आविर्भावा ऋषभ आत्मवान् ॥ (३०।२)

नरनारायणो दत्तः कलौ च बुद्धकल्किनौ । (३१।१)

ज्ञानकर्मप्रभावाद्यैर् अंशा विष्णोः प्रकीर्तिताः ॥ (३१।२)

कुमारनारदव्यासा ब्रह्मरातादयः कलाः । (३२।१)

ज्ञानांशयुक्ताः श्रीविष्णोर् अवतारा महात्मनः ॥ (३२।२)

गयः पृथुश् च भरतः शक्तियुक्ताः कला मताः । (३३।१)

गुणावतारा ब्रह्माद्यास् तदंशा ये विभूतयः ॥ (३३।२)

एषा मया ते कथिता सम्पूर्णांशकलाभिदा । (३४।१)

कार्यानुरूपा विप्रेन्द्र भगभेदप्रदर्शनात् ॥ (३४।२)

न ब्रह्मणो भिदा विप्र श्रीकृष्णस्य च सत्तम । (३५।१)

नारायणस्य वा सौम्य ह्य् अवतारिस्वरूपिणः ॥ (३५।२)

श्रीनारद उवाच । (३६।१)

अवतारिस्वरूपं मे वर्णयस्व सदाशिव । (३६।२)

किं ब्रह्म परमं साक्षात् किं वा नारायणो विभुः ॥ (३६।३)

किं वा वैकुण्ठलोकेशः श्रीकृष्णः पुरुषोत्तमः । (३७।१)

किम् एकतत्त्वम् एतेषाम् अथवा किं पृथक् पृथक् ॥ (३७।२)

श्रीशिव उवाच ॥ (३८।१)

शृणु तत् परमं गुह्यं ब्रह्मदायाद सत्तम । (३९।१)

अवतारिस्वरूपं मे यथा वर्णयतो द्विज ॥ (३९।२)

एकम् एव परं तत्त्वम् अवतारि सनातनम् । (४०।१)

श्रीकृष्णब्रह्मपुरुषैः संज्ञाभिर् दीयते पृथक् ॥ (४०।२)

यथा भानोः प्रकाशस्य मण्डलस्यापृथक्स्थितिः । (४१।१)

तथा श्रीकृष्णदेवस्य ब्रह्मणः पुरुषस्य च ॥ (४१।२)

अतः सात्वततन्त्रज्ञा भक्तिनिष्ठा विलक्षणाः । (४२।१)

श्रीकृष्णाख्यं परं धाम परमानन्दम् उत्तमम् ॥ (४२।२)

वैकुण्ठलोकनिलयं शुद्धसत्त्वात्मविग्रहम् । (४३।१)

वदन्ति शाश्वतं सत्यं स्वभक्तगणसेवितम् ॥ (४३।२)

वेदान्तिनो ज्ञाननिष्ठा ज्ञानशास्त्रानुसारतः । (४४।१)

वदन्ति ब्रह्म परमं प्रकाशात्मकम् अव्ययम् ॥ (४४।२)

अपाणिपादनयनश्रोत्रत्वग्घ्राणविग्रहम् । (४५।१)

सर्वशक्तियुतं तेजोमयं वाङ्मनसापदम् ॥ (४५।२)

आनन्दमात्रं संशुद्धं चिद्व्यक्तं सर्वकारणम् । (४६।१)

हैरण्यगर्भास् त्रैविद्या नारायणम् अनामयम् ॥ (४६।२)

सहस्रशिरसं देवं परमानन्दम् अव्ययम् । (४७।१)

अनन्तशक्तिं सर्वेषां पुरुषं प्रकृतेः परम् ॥ (४७।२)

वदन्ति कर्मपरमाः स्थित्युत्पत्त्यन्तभावनम् । (४८।१)

सर्वानन्दकरं शान्तं संसारार्णवतारकम् ॥ (४८।२)

अतः कृष्णस्य देवस्य ब्रह्मणः पुरुषस्य च । (४९।१)

वस्तुतो नैव भेदो हि वर्ण्यते तैर् अपि द्विज ॥ (४९।२)

यथार्थो बहुधा भाति नानाकरणवृत्तिभिः । (५०।१)

तथा स भगवान् कृष्णो नानेव परिचक्षते ॥ (५०।२)

अतः सर्वम् एतेनापि श्रीकृष्णः पुरुषोत्तमः । (५१।१)

लीलामानुषरूपेण देवकीजठरं गतः ॥ (५१।२)

अतः सर्वावताराणां कारणं कृष्ण उच्यते । (५२।१)

सृष्ट्याद्यनेककार्याणि दर्शितानि यतः स्वतः ॥ (५२।२)

स एव सर्वलोकानाम् आराध्यः पुरुषोत्तमः । (५३।१)

मुक्त्याद्यर्थं नृलोकस्य मानुषत्वं यतो गतः ॥ (५३।२)

अतस् तं पुरुषा नित्यं भक्तिभेदेन नित्यदा । (५४।१)

भजन्ति ह्य् अपवर्गेशं परेशं तदकाम्यया ॥ (५४।२)

मया ते कथिता विप्र अवतारा महात्मनः । (५५।१)

किम् अन्यत् कथयाम्य् अद्य त्वं हि भागवतोत्तमः ॥ (५५।२)