SātT, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
शृण्वन्ति प्रत्यहं ये वै विष्णोर् नामसहस्रकम् । (१।२)
śṛṇvanti pratyahaṃ ye vai viṣṇor nāmasahasrakam |
कीर्तयन्त्य् अथवा विप्र संस्मरन्त्य् आदरेण वा ॥ (१।३)
kīrtayanty athavā vipra saṃsmaranty ādareṇa vā ||
वा शतं वा विंशतिं वापि दश वा पञ्च वा द्विज । (२।१)
vā śataṃ vā viṃśatiṃ vāpi daśa vā pañca vā dvija |
एकं वा कामतो भक्त्या विष्णुपादाम्बुजाश्रयाः ॥ (२।२)
ekaṃ vā kāmato bhaktyā viṣṇupādāmbujāśrayāḥ ||
तेषां फलस्य पुण्यानां नान्तं पश्यामि नारद । (३।१)
teṣāṃ phalasya puṇyānāṃ nāntaṃ paśyāmi nārada |
यतो नामैव परमं तीर्थं क्षेत्रं च पुण्यदम् । (४।१)
yato nāmaiva paramaṃ tīrthaṃ kṣetraṃ ca puṇyadam |
नामैव परमो धर्मो नामैवार्थः प्रकीर्तितः ॥ (५।२)
nāmaiva paramo dharmo nāmaivārthaḥ prakīrtitaḥ ||
नामैव कामो भक्तानां मोक्षो ऽपि नाम केवलम् । (६।१)
nāmaiva kāmo bhaktānāṃ mokṣo 'pi nāma kevalam |
नामैव परमं जाप्यं नामैव प्रार्थनं परम् ॥ (७।२)
nāmaiva paramaṃ jāpyaṃ nāmaiva prārthanaṃ param ||
निष्कामानां धनं नाम मुक्तिभुक्तिसुखार्थवत् । (८।१)
niṣkāmānāṃ dhanaṃ nāma muktibhuktisukhārthavat |
नाम स्यात् परमं सौख्यं नामैव वैराग्यकारणम् ॥ (८।२)
nāma syāt paramaṃ saukhyaṃ nāmaiva vairāgyakāraṇam ||
सत्त्वशुद्धिकरं नाम नाम ज्ञानप्रदं स्मृतम् । (९।१)
sattvaśuddhikaraṃ nāma nāma jñānapradaṃ smṛtam |
वैष्णवानां फलं नाम तस्मान् नाम सदा स्मरेत् । (१०।१)
vaiṣṇavānāṃ phalaṃ nāma tasmān nāma sadā smaret |
यावती पापनिर्हारे शक्तिर् नाम्नि हरेः स्थिता ॥ (११।२)
yāvatī pāpanirhāre śaktir nāmni hareḥ sthitā ||
तावत् पापिजनः पापं कर्तुं शक्नोति नैव हि । (१२।१)
tāvat pāpijanaḥ pāpaṃ kartuṃ śaknoti naiva hi |
ज्ञानाज्ञानाद्धरेर् नामकीर्तनात् पुरुषस्य हि ॥ (१२।२)
jñānājñānāddharer nāmakīrtanāt puruṣasya hi ||
संकीर्तितं हरेर् नाम श्रद्धया पुरुषेण वै ॥ (१३।२)
saṃkīrtitaṃ harer nāma śraddhayā puruṣeṇa vai ||
तस्य सत्यफलं धत्ते क्रमशो द्विजसत्तमः । (१४।१)
tasya satyaphalaṃ dhatte kramaśo dvijasattamaḥ |
पापनाशं महापुण्यं वैराग्यं च चतुर्विधम् ॥ (१४।२)
pāpanāśaṃ mahāpuṇyaṃ vairāgyaṃ ca caturvidham ||
गुरुसेवाम् आत्मबोधं भ्रान्तिनाशम् अनन्तरम् । (१५।१)
gurusevām ātmabodhaṃ bhrāntināśam anantaram |
सम्पूर्णानन्दबोधं च ततस् तस्मिन् लभेत् स्थिरम् ॥ (१५।२)
sampūrṇānandabodhaṃ ca tatas tasmin labhet sthiram ||
चतुर्विधं त्वया प्रोक्तं वैराग्यं सुरसत्तम । (१६।२)
caturvidhaṃ tvayā proktaṃ vairāgyaṃ surasattama |
विषयाणां द्विजश्रेष्ठ तद् अमानः प्रकीर्तितः ॥ (१७।३)
viṣayāṇāṃ dvijaśreṣṭha tad amānaḥ prakīrtitaḥ ||
भोग्ये स्वादुविहीने ऽपि क्रियते वृत्तिर् आत्मनः । (१८।१)
bhogye svāduvihīne 'pi kriyate vṛttir ātmanaḥ |
द्वितीयो व्यतिरेकाख्यस् तद् विजानीहि सत्तम ॥ (१८।२)
dvitīyo vyatirekākhyas tad vijānīhi sattama ||
मनसः प्रीतिराहित्ये इन्द्रियैर् एवं भुज्यते । (१९।१)
manasaḥ prītirāhitye indriyair evaṃ bhujyate |
भोगस् तृतीयः पुरुषैर् इन्द्रियाख्यः प्रकीर्तितः ॥ (१९।२)
bhogas tṛtīyaḥ puruṣair indriyākhyaḥ prakīrtitaḥ ||
मनसश् चेन्द्रियाणां च रागराहित्यम् उत्तमम् । (२०।१)
manasaś cendriyāṇāṃ ca rāgarāhityam uttamam |
ज्ञानं च परमं शुद्धं ब्रह्मानन्दप्रदायकम् ॥ (२१।२)
jñānaṃ ca paramaṃ śuddhaṃ brahmānandapradāyakam ||
तीर्थैर् दानैस् तपोभिश् च होमैर् जात्यैर् व्रतमखैः । (२२।१)
tīrthair dānais tapobhiś ca homair jātyair vratamakhaiḥ |
योगैश् च विविधैर् विप्र यद् विष्णोः परमं पदम् ॥ (२२।२)
yogaiś ca vividhair vipra yad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||
न यान्ति मानवास् तद् वै नामकीर्तनमात्रतः । (२३।१)
na yānti mānavās tad vai nāmakīrtanamātrataḥ |
संयान्त्य् एव न संदेहं कुरु विप्र हरिप्रियम् ॥ (२३।२)
saṃyānty eva na saṃdehaṃ kuru vipra haripriyam ||
महापातकयुक्तो ऽपि कीर्तयित्वा जगद्गुरुम् । (२४।१)
mahāpātakayukto 'pi kīrtayitvā jagadgurum |
तरत्य् एव न संदेहः सत्यम् एव वदाम्य् अहम् ॥ (२४।२)
taraty eva na saṃdehaḥ satyam eva vadāmy aham ||
हित्वा नामपरो विप्र विष्णुलोकं स गच्छति ॥ (२५।२)
hitvā nāmaparo vipra viṣṇulokaṃ sa gacchati ||
तस्मान् नामैकमात्रेण तरत्य् एव भवार्णवम् । (२६।१)
tasmān nāmaikamātreṇa taraty eva bhavārṇavam |
तद्यत्नेनैव पुरुषः श्रेयस्कामो द्विजोत्तमः । (२७।१)
tadyatnenaiva puruṣaḥ śreyaskāmo dvijottamaḥ |
विष्णोर् न कुर्यान् नाम्नस् तु दशपापान् कथंचन ॥ (२७।२)
viṣṇor na kuryān nāmnas tu daśapāpān kathaṃcana ||
श्रुतो भगवतो वक्त्राद् द्वाविंशदपराधकम् । (२८।२)
śruto bhagavato vaktrād dvāviṃśadaparādhakam |
विष्णोर् नाम्ना दश तथा एतद् वर्णय नो प्रभो ॥ (२८।३)
viṣṇor nāmnā daśa tathā etad varṇaya no prabho ||
श्रूयताम् अपराधान् वै विष्णोर् वक्ष्यामि नारद । (२९।२)
śrūyatām aparādhān vai viṣṇor vakṣyāmi nārada |
यान् कृत्वा नरकं यान्ति मानवाः सततं मुने ॥ (२९।३)
yān kṛtvā narakaṃ yānti mānavāḥ satataṃ mune ||
अस्नात्वा स्पर्शनं विष्णोर् विना शङ्खेन स्नापनम् । (३०।१)
asnātvā sparśanaṃ viṣṇor vinā śaṅkhena snāpanam |
अशौचे स्पर्शनं साक्षाद् भुक्ता पादोदकग्रहः वा ॥ (३०।२)
aśauce sparśanaṃ sākṣād bhuktā pādodakagrahaḥ vā ||
पौषे च चन्दनस्पर्शो ग्रीष्मे चास्पर्शनं तथा ॥ (३२।२)
pauṣe ca candanasparśo grīṣme cāsparśanaṃ tathā ||
पुष्पं तोयेन संस्पर्शं विना होमं महोत्सवः । (३३।१)
puṣpaṃ toyena saṃsparśaṃ vinā homaṃ mahotsavaḥ |
पूजां कृत्वा पृष्ठदर्शम् अग्रे च भ्रमणं तथा ॥ (३३।२)
pūjāṃ kṛtvā pṛṣṭhadarśam agre ca bhramaṇaṃ tathā ||
श्लेष्मप्रक्षेपणं चैव तत्तृणैर् दन्तधावनम् ॥ (३५।२)
śleṣmaprakṣepaṇaṃ caiva tattṛṇair dantadhāvanam ||
देवाग्रे वाहनारोहो नैवेद्ये द्रव्यबुद्धिता । (३६।१)
devāgre vāhanāroho naivedye dravyabuddhitā |
शालग्रामे स्थिरायां च शिलेति प्रतिमेति च ॥ (३६।२)
śālagrāme sthirāyāṃ ca śileti pratimeti ca ||
हरिकीर्तेर् असंश्लाघा वैष्णवे नरसाम्यता । (३७।१)
harikīrter asaṃślāghā vaiṣṇave narasāmyatā |
विष्णौ च देवतासाम्यम् अन्योद्देशनिवेदनम् ॥ (३७।२)
viṣṇau ca devatāsāmyam anyoddeśanivedanam ||
एते ऽपराधा द्वात्रिंशद् विष्णोर् नाम्नाम् अथ शृणु । (३८।१)
ete 'parādhā dvātriṃśad viṣṇor nāmnām atha śṛṇu |
सतां नाम्ना शिवे विष्णौ भिदाचार्यावमानता ॥ (३८।२)
satāṃ nāmnā śive viṣṇau bhidācāryāvamānatā ||
वेदनिन्दा नाम्नि वादः पापेच्छा नामसाहसात् । (३९।१)
vedanindā nāmni vādaḥ pāpecchā nāmasāhasāt |
नाम्नो धर्मैः साम्यबुद्धिर् दानं श्रद्धाविवर्जितैः ॥ (३९।२)
nāmno dharmaiḥ sāmyabuddhir dānaṃ śraddhāvivarjitaiḥ ||
श्रुत्वापि श्रद्धाराहित्यं कीर्तने चाप्य् अहंमतिः । (४०।१)
śrutvāpi śraddhārāhityaṃ kīrtane cāpy ahaṃmatiḥ |
एते नाम्नां द्विजश्रेष्ठ ह्य् अपराधा मयेरिताः ॥ (४०।२)
ete nāmnāṃ dvijaśreṣṭha hy aparādhā mayeritāḥ ||
विषयासक्तचित्तानां प्राकृतानां नृणां प्रभो । (४२।१)
viṣayāsaktacittānāṃ prākṛtānāṃ nṛṇāṃ prabho |
अपराधा हरेर् आशु वर्ज्या नैव भवन्ति हि ॥ (४२।२)
aparādhā harer āśu varjyā naiva bhavanti hi ||
अपराधान् कृतान् देव तन् ममाख्यातुम् अर्हसि ॥ (४३।२)
aparādhān kṛtān deva tan mamākhyātum arhasi ||
प्रदक्षिणशतं कृत्वा दण्डवत् प्रणमेद् भुवि । (४४।२)
pradakṣiṇaśataṃ kṛtvā daṇḍavat praṇamed bhuvi |
प्रदक्षिणं सकृत् कृत्वा यो न जानुशिरं नमेत् । (४५।१)
pradakṣiṇaṃ sakṛt kṛtvā yo na jānuśiraṃ namet |
निष्फलं तद् भवेत् तस्य तस्मात् प्रत्येकशो नमेत् ॥ (४५।२)
niṣphalaṃ tad bhavet tasya tasmāt pratyekaśo namet ||
जगन्नाथेति ते नाम व्याहरिष्यन्ति ते यदि । (४६।१)
jagannātheti te nāma vyāhariṣyanti te yadi |
नाम्नो ऽपराधास् तरति नाम्न एव सदा जपात् । (४७।१)
nāmno 'parādhās tarati nāmna eva sadā japāt |
सर्वापराधांस् तरति विष्णुपादाम्बुजाश्रयः । (४८।१)
sarvāparādhāṃs tarati viṣṇupādāmbujāśrayaḥ |
विष्णोर् अप्य् अपराधान् वै नामसंकीर्तनात् तरेत् ॥ (४८।२)
viṣṇor apy aparādhān vai nāmasaṃkīrtanāt taret ||
विष्णुभक्तापराधानां नैवास्त्य् अन्या प्रतिक्रिया । (४९।१)
viṣṇubhaktāparādhānāṃ naivāsty anyā pratikriyā |
भक्तापराधान् मे ब्रूहि यथा तेषां प्रतिक्रिया । (४९।३)
bhaktāparādhān me brūhi yathā teṣāṃ pratikriyā |
भर्त्सनं चोत्तमे भक्ते स्वप्ने चापि प्रहारणम् ॥ (५०।३)
bhartsanaṃ cottame bhakte svapne cāpi prahāraṇam ||
एते ऽपराधा भक्तानां शृण्व् एषां प्रतिक्रिया । (५१।१)
ete 'parādhā bhaktānāṃ śṛṇv eṣāṃ pratikriyā |
तद्धनं द्विगुणं दत्त्वा कृत्वा पादाभिवन्दनम् ॥ (५१।२)
taddhanaṃ dviguṇaṃ dattvā kṛtvā pādābhivandanam ||
कथयेन् मे क्षमस्वेति तद्दोषं धनकर्षणम् । (५२।१)
kathayen me kṣamasveti taddoṣaṃ dhanakarṣaṇam |
यावत् तद्भर्त्सनं कृत्वा तावन् मासान् समाहितः ॥ (५२।२)
yāvat tadbhartsanaṃ kṛtvā tāvan māsān samāhitaḥ ||
निर्मत्सरः परिचरेत् तत्प्रसादेन शुध्यति । (५३।१)
nirmatsaraḥ paricaret tatprasādena śudhyati |
यावज्जीवं प्रहारे तु परिचर्येद् अतन्द्रितः ॥ (५३।२)
yāvajjīvaṃ prahāre tu paricaryed atandritaḥ ||
तत्प्रसादेन तत्पापान् निष्कृतिर् नान्यथा भवेत् । (५४।१)
tatprasādena tatpāpān niṣkṛtir nānyathā bhavet |
अकृत्वा निष्कृतीन् एतान् नरकान् नास्ति निष्कृतिः ॥ (५४।२)
akṛtvā niṣkṛtīn etān narakān nāsti niṣkṛtiḥ ||
ज्ञानात् तु द्विगुणं कुर्याद् एष धर्मः सनातनः ॥ (५५।२)
jñānāt tu dviguṇaṃ kuryād eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||
पुत्रे शिष्ये च जायायां शासने नास्ति दूषणम् । (५६।१)
putre śiṣye ca jāyāyāṃ śāsane nāsti dūṣaṇam |
अन्यया तु कृते दोषो भवत्य् एव न संशयः ॥ (५६।२)
anyayā tu kṛte doṣo bhavaty eva na saṃśayaḥ ||
न निष्कृतिं प्रपश्यामि तस्मात् तान् न समाचरेत् ॥ (५७।२)
na niṣkṛtiṃ prapaśyāmi tasmāt tān na samācaret ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.