SātT, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि रहस्यं ह्य् एतद् उत्तमम् । (१।२)
atha te sampravakṣyāmi rahasyaṃ hy etad uttamam |
यच्छ्रद्धया तु तिष्ठन् वै हरौ भक्तिर् दृढा भवेत् ॥ (१।३)
yacchraddhayā tu tiṣṭhan vai harau bhaktir dṛḍhā bhavet ||
देवे तीर्थे च धर्मे च विश्वासं तापतारणात् । (२।१)
deve tīrthe ca dharme ca viśvāsaṃ tāpatāraṇāt |
तद्धित्वा कृष्णपादाम्बुशरणं प्रविशेन् मुदा ॥ (२।२)
taddhitvā kṛṣṇapādāmbuśaraṇaṃ praviśen mudā ||
शरणं मे जगन्नाथः श्रीकृष्णः पुरुषोत्तमः । (३।१)
śaraṇaṃ me jagannāthaḥ śrīkṛṣṇaḥ puruṣottamaḥ |
तन्नाम्नि स्वगुरौ चैव ब्रूयाद् एतत् समाहितः ॥ (३।२)
tannāmni svagurau caiva brūyād etat samāhitaḥ ||
नित्यं नैमित्तकं कार्यं तथावश्यकम् एव च । (५।१)
nityaṃ naimittakaṃ kāryaṃ tathāvaśyakam eva ca |
गृहाश्रमी विष्णुभक्तः कुर्यात् कृष्णं धिया स्मरन् ॥ (५।२)
gṛhāśramī viṣṇubhaktaḥ kuryāt kṛṣṇaṃ dhiyā smaran ||
सापि कृष्णार्चनात् पश्चात् क्रियेत हृदि तं स्मरन् ॥ (६।२)
sāpi kṛṣṇārcanāt paścāt kriyeta hṛdi taṃ smaran ||
अन्यदा त्व् अन्यदेवानां पृथक्पूजां न च स्मरेत् । (७।१)
anyadā tv anyadevānāṃ pṛthakpūjāṃ na ca smaret |
काम्यं निषिद्धं च तथा नैव कुर्यात् कदाचन ॥ (७।२)
kāmyaṃ niṣiddhaṃ ca tathā naiva kuryāt kadācana ||
कलत्रपुत्रमित्रादीन् हित्वा कृष्णं समाश्रिताः । (८।१)
kalatraputramitrādīn hitvā kṛṣṇaṃ samāśritāḥ |
हरिकीर्तिरता ये च तेषां कृत्यं न विद्यते ॥ (८।२)
harikīrtiratā ye ca teṣāṃ kṛtyaṃ na vidyate ||
भक्तिभ्रष्टो भवेद् आशु संसारान् न निवर्तते ॥ (९।२)
bhaktibhraṣṭo bhaved āśu saṃsārān na nivartate ||
यज्ञे पशोर् आलभने नैव दोषो ऽस्ति यद् वचः । (११।१)
yajñe paśor ālabhane naiva doṣo 'sti yad vacaḥ |
अपि प्रवृत्ती रागिणां निवृत्तिस् तु गरीयसी ॥ (११।२)
api pravṛttī rāgiṇāṃ nivṛttis tu garīyasī ||
कृत्वान्यदेवतापूजां पशुं हित्वा नराधमाः । (१२।१)
kṛtvānyadevatāpūjāṃ paśuṃ hitvā narādhamāḥ |
यदि ते स्वर्गतिं यान्ति नरकं यान्ति के तदा ॥ (१२।२)
yadi te svargatiṃ yānti narakaṃ yānti ke tadā ||
स मां पुनर् भक्षयिता यस्य मांसम् अदाम्य् अहम् । (१३।१)
sa māṃ punar bhakṣayitā yasya māṃsam adāmy aham |
विष्णुभक्तिं समाश्रित्य पशुघातं समाचरन् । (१४।१)
viṣṇubhaktiṃ samāśritya paśughātaṃ samācaran |
कृत्वान्यदेवतापूजां भ्रष्टो भवति निश्चितम् ॥ (१४।२)
kṛtvānyadevatāpūjāṃ bhraṣṭo bhavati niścitam ||
मानुष्यं प्राप्य ये जीवा न भजन्ति हरेः पदम् । (१५।१)
mānuṣyaṃ prāpya ye jīvā na bhajanti hareḥ padam |
ते शोच्या स्थावरादीनाम् अप्य् एकशरणा यदि ॥ (१५।२)
te śocyā sthāvarādīnām apy ekaśaraṇā yadi ||
अहं ब्रह्मा सुरेन्द्राश् च ये भजामो दिवानिशम् । (१६।१)
ahaṃ brahmā surendrāś ca ye bhajāmo divāniśam |
ततो ऽधिको ऽस्ति को देवः श्रीकृष्णात् पुरुषोत्तमात् ॥ (१६।२)
tato 'dhiko 'sti ko devaḥ śrīkṛṣṇāt puruṣottamāt ||
यत्प्रसादं प्रतीक्षन्ते सर्वे लोकाः सपालकाः । (१७।१)
yatprasādaṃ pratīkṣante sarve lokāḥ sapālakāḥ |
ततो ऽधिको ऽस्ति को देवो लक्ष्मीकान्ताज् जनार्दनात् । (१८।१)
tato 'dhiko 'sti ko devo lakṣmīkāntāj janārdanāt |
यन्नाम्नि के न संयान्ति पुरुषाः परमं पदम् ॥ (१८।२)
yannāmni ke na saṃyānti puruṣāḥ paramaṃ padam ||
धर्मार्थकाममोक्षाणां मूलं यच् चरणार्चनम् । (१९।१)
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mūlaṃ yac caraṇārcanam |
ततो ऽधिको ऽस्ति को देवः कृपासिन्धोर् महात्मनः ॥ (१९।२)
tato 'dhiko 'sti ko devaḥ kṛpāsindhor mahātmanaḥ ||
ततो ऽधिको ऽस्ति को देवः सुखाराध्याज् जगद्गुरोः ॥ (२०।२)
tato 'dhiko 'sti ko devaḥ sukhārādhyāj jagadguroḥ ||
येन केनापि भावेन यो ऽपि को ऽपि भजन् जनः । (२१।१)
yena kenāpi bhāvena yo 'pi ko 'pi bhajan janaḥ |
लभते ऽभीप्सितां सिद्धिं मोक्षं चाप्य् अकुतोभयम् ॥ (२१।२)
labhate 'bhīpsitāṃ siddhiṃ mokṣaṃ cāpy akutobhayam ||
ततो ऽधिको ऽस्ति को देवः देवकीदेविनन्दनात् । (२२।१)
tato 'dhiko 'sti ko devaḥ devakīdevinandanāt |
अतो ऽन्यदेवतापूजां त्यक्त्वा बलिविधानतः । (२३।१)
ato 'nyadevatāpūjāṃ tyaktvā balividhānataḥ |
शृणुयात् प्रत्यहं विष्णोर् यशः परममङ्गलम् । (२४।१)
śṛṇuyāt pratyahaṃ viṣṇor yaśaḥ paramamaṅgalam |
उच्चारयेन् मुखेनैव नाम चित्तेन संस्मरेत् ॥ (२४।२)
uccārayen mukhenaiva nāma cittena saṃsmaret ||
प्रीतिं कुर्याद् वैष्णवेषु अभक्तेषु विवर्जयेत् । (२५।१)
prītiṃ kuryād vaiṣṇaveṣu abhakteṣu vivarjayet |
दैवोपलब्धं भुञ्जानो नातियत्नं चरेत् सुखे ॥ (२५।२)
daivopalabdhaṃ bhuñjāno nātiyatnaṃ caret sukhe ||
गृहेष्व् अतिथिवत् तिष्ठेद् यद्य् एतान् नैव बाधते । (२६।१)
gṛheṣv atithivat tiṣṭhed yady etān naiva bādhate |
एषां बाधे पृथक् तिष्ठेद् वैष्णवेषु च सङ्गवान् ॥ (२६।२)
eṣāṃ bādhe pṛthak tiṣṭhed vaiṣṇaveṣu ca saṅgavān ||
ब्रह्मचारी गृही वापि वानप्रस्थो यतिश् च वा । (२७।१)
brahmacārī gṛhī vāpi vānaprastho yatiś ca vā |
विना वैष्णवसङ्गेन नैव सिद्धिं लभेज् जनः ॥ (२७।२)
vinā vaiṣṇavasaṅgena naiva siddhiṃ labhej janaḥ ||
भक्तसङ्गं विना भक्तिर् नैव जायेत कस्यचित् । (२८।१)
bhaktasaṅgaṃ vinā bhaktir naiva jāyeta kasyacit |
भक्तिं विना न वैराग्यं न ज्ञानं मोक्षम् अश्नुते ॥ (२८।२)
bhaktiṃ vinā na vairāgyaṃ na jñānaṃ mokṣam aśnute ||
अत आश्रमलिङ्गांश् च हित्वा भक्तेः समं वसेत् । (२९।१)
ata āśramaliṅgāṃś ca hitvā bhakteḥ samaṃ vaset |
यत्सङ्गाच् छ्रुतिकीर्तिभ्यां हरौ भक्तिः प्रजायते ॥ (२९।२)
yatsaṅgāc chrutikīrtibhyāṃ harau bhaktiḥ prajāyate ||
स्वर्गापवर्गौ न साम्यं किम् उतान्यसुखादिभिः ॥ (३०।२)
svargāpavargau na sāmyaṃ kim utānyasukhādibhiḥ ||
अतो यत्नेन पुरुषः कुर्यात् सङ्गं हरेर् जनैः । (३१।१)
ato yatnena puruṣaḥ kuryāt saṅgaṃ harer janaiḥ |
तिर्यञ्चो ऽपि यतो मुक्तिं लभन्ते किमु मानुषाः ॥ (३१।२)
tiryañco 'pi yato muktiṃ labhante kimu mānuṣāḥ ||
तत्सङ्गेनैव पुरुषो विष्णुं प्राप्नोति निश्चितम् । (३२।१)
tatsaṅgenaiva puruṣo viṣṇuṃ prāpnoti niścitam |
विना वैराग्यज्ञानाभ्यां यतो विष्णुस् तदन्तिके ॥ (३२।२)
vinā vairāgyajñānābhyāṃ yato viṣṇus tadantike ||
येषां सङ्गाद्धरेः सङ्गं सकृद् आकर्ण्य मानवः । (३३।१)
yeṣāṃ saṅgāddhareḥ saṅgaṃ sakṛd ākarṇya mānavaḥ |
परित्यक्तुं न शक्नोति यदि भद्रसरिद् भवेत् ॥ (३३।२)
parityaktuṃ na śaknoti yadi bhadrasarid bhavet ||
भूत्वा रसज्ञो ऽपि महान् कर्मबन्धाद् विमुच्यते ॥ (३४।२)
bhūtvā rasajño 'pi mahān karmabandhād vimucyate ||
प्राप्नोति परमां भक्तिं सर्वकामप्रदायिनीम् ॥ (३५।२)
prāpnoti paramāṃ bhaktiṃ sarvakāmapradāyinīm ||
भक्तिं विदित्वा पुरुषो मुक्तिं नेच्छति कश्चन । (३६।१)
bhaktiṃ viditvā puruṣo muktiṃ necchati kaścana |
सालोक्यादिपदं चापि किमु चान्यसुखं द्विज ॥ (३६।२)
sālokyādipadaṃ cāpi kimu cānyasukhaṃ dvija ||
फलं विना विष्णुभक्ता मुक्तिं यान्ति द्विजोत्तम । (३७।१)
phalaṃ vinā viṣṇubhaktā muktiṃ yānti dvijottama |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.