श्रीनारद उवाच । (१।१)

कथितं मे सुरगुरो भगवद्भक्तिलक्षणम् । (१।२)

चतुर्युगे ऽप्य् अभिमतं सर्वलोकसुखावहम् ॥ (१।३)

अधुना वद देवेश जनानां हितकाम्यया । (२।१)

युगानुरूपं श्रीविष्णोः सेवया मोक्षसाधनम् ॥ (२।२)

प्रजानां लक्षणं विष्णोर् भूतिर् लिङ्गं पृथग्विधम् । (३।१)

धर्मं च नामसंख्या च समासेन सुरेश्वर ॥ (३।२)

श्रीशिव उवाच । (४।१)

कृते युगे प्रजाः सर्वाः शुद्धा रागादिवर्जिताः । (४।२)

औत्पत्तिकेन योगेन शान्ताः शमदृशो मताः ॥ (४।३)

तेषां तु भगवद्ध्यानं संसारार्णवतारकम् । (५।१)

तद् एव परमो धर्मस् तद्युगस्य महामते ॥ (५।२)

तद्ध्यानं त्रिविधं प्रोक्तं दशभिर् नामभिर् युतम् । (६।१)

निरालम्बं सावलम्बं सर्वान्तर्यामिधारणम् ॥ (६।२)

तत्षडङ्गयुतं कुर्यात् समाध्यवधिम् उत्तमम् । (७।१)

दुःखग्रहं निरालम्बं प्रथमं शृणु सत्तम ॥ (७।२)

अहिंसा ब्रह्मचर्यं च सत्यं लज्जा ह्य् अकार्यतः । (८।१)

अस्तेयो ऽसंचयो मौनम् असङ्गम् अभयं दया ॥ (८।२)

धर्मे स्थैर्यं च विश्वासो यमा द्वादश सत्तम । (९।१)

यमाद्यम् अङ्गं प्रथमं कुर्याद् ध्याता ह्य् अतन्द्रितः ॥ (९।२)

देहशौचं मनःशौचं जाप्यं होमं तपो व्रतम् । (१०।१)

श्राद्धम् अतिथिशुश्रूषां तीर्थसेवां सुतुष्टिदाम् ॥ (१०।२)

परार्थेहां गुरोः सेवां द्विषङ्नियमसंज्ञितम् । (११।१)

कुर्याद् ध्यानं द्वितीयाङ्गं तृतीयाङ्गं च मे शृणु ॥ (११।२)

स्वजानुलग्ने पादाग्रे कुर्याज् जङ्घे ऽन्तरान्तरे । (१२।१)

उत्सङ्गमध्ये हस्तौ द्वौ तत् स्थानम् आसनं स्मृतम् ॥ (१२।२)

प्रणवेनैव मन्त्रेण पूरकुम्भकरेचकैः । (१३।१)

विपर्ययेण वा कुर्यात् तुर्याङ्गं प्राणसंयमम् ॥ (१३।२)

विषयेभ्यस् त्व् इन्द्रियाणां संयमं मनसा हृदि । (१४।१)

कुर्याद् अतन्द्रितो योगी प्रत्याहारं तु पञ्चमम् ॥ (१४।२)

प्राणेन मनसः साक्षात् स्थैर्यं ध्यानाङ्गम् उत्तमम् । (१५।१)

कुर्यात् समाहितो योगी स्वनासाग्रावलोकनः ॥ (१५।२)

तेजोमयं स्वप्रकाशम् अवाङ्मनसगोचरम् । (१६।१)

लक्षीकृत्य धिया तिष्ठेद् यावन् नैव प्रकाशते ॥ (१६।२)

एवं चाहरहः कुर्वन् योगी संशुद्धकिल्बिषः । (१७।१)

चिरात् प्राप्नोति परमां समाधिं ब्रह्मणः पदम् ॥ (१७।२)

सावशेषं हरेर् ध्यानं शृणु विप्र समासतः । (१८।१)

तेनैव विधिना युक्तो मनसा चिन्तयेद् यथा ॥ (१८।२)

हृत्पद्मकर्णिकामध्ये शुद्धसत्त्वतनुं हरिम् । (१९।१)

पुरुषं चतुर्भुजं ध्यायेच् छुद्धस्फटिकसंनिभम् ॥ (१९।२)

जटाधरं वल्कलिनं कृष्णसाराजिनोत्तरम् । (२०।१)

अक्षमालां यज्ञसूत्रं तथा दण्डकमण्डलुम् ॥ (२०।२)

बिभ्राणं हृद्युगाराध्यं ब्रह्मचारिणम् अव्ययम् । (२१।१)

मुखारविन्दं सुनसं सुभ्रुवं सुकपालिनम् ॥ (२१।२)

सुवर्णशकलाभातं सुद्विजं कम्बुकंधरम् । (२२।१)

दीर्घायतचतुर्बाहुं करपल्लवशोभितम् ॥ (२२।२)

सुचक्षुषं सुहृदयं सूदरं वलिभिर् युतम् । (२३।१)

निम्ननाभिं सुचारूरुजानुजङ्घापदं शुभम् ॥ (२३।२)

चार्वङ्गुलिदलाकारं नखचन्द्रद्युतिप्रभम् । (२४।१)

एवं चिन्तयतो रूपं विष्णोर् लोकमनोहरम् ॥ (२४।२)

तस्याशु परमानन्दः सम्पद् आशु भविष्यति । (२५।१)

आशुसिद्धिकरं चातः सर्वान्तर्यामिधारणम् ॥ (२५।२)

शृणु स्ववहितो विप्र मानस्तम्भविवर्जितम् । (२६।१)

सर्वं चराचरम् इदं भगवद्रूपाधिष्ठितम् ॥ (२६।२)

भावयेद् द्वेषहीनेन कायवाङ्मनसा द्विज । (२७।१)

उत्तमान् मानयेद् भक्त्या समान् मित्रतया द्विज ॥ (२७।२)

अधमान् दयया शत्रून् उपेक्षेत दयान्वितः । (२८।१)

एवं भावयतस् तस्य यावत् सर्वात्मदर्शनम् ॥ (२८।२)

अचिरात् परमानन्दसंदोहं मनसाप्नुयात् । (२९।१)

त्रेतायां प्राणिनः सर्वे जपहोमपरायणाः ॥ (२९।२)

सुविनीताः सुखावृत्ता महाशाला महात्मनः । (३०।१)

तेषां तु भगवद्यागो ह्य् अञ्जसा मुक्तिसाधकः ॥ (३०।२)

स एव परमो धर्मस् त्रेतायां द्विजसत्तम । (३१।१)

तस्मिन् यजन्ति रक्ताभं यज्ञमूर्तिं जगद्गुरुम् ॥ (३१।२)

नित्यनैमित्तिकैः सत्त्रैर् यागैर् नामाष्टकायुतैः । (३२।१)

त्रैविद्येन विधानेन यान्ति मुक्तिं तदा जनाः ॥ (३२।२)

द्वापरे तु जना हृष्टाः पुष्टाः कर्मकृतिक्षमाः । (३३।१)

भोगानुषक्तमनसः सुखदुःखत्वम् आवृताः ॥ (३३।२)

भगवत्पूजनं तेषां मोक्षसाधनम् उत्तमम् । (३४।१)

साङ्गोपाङ्गं केवलं च द्विविधं पूजनं स्मृतम् ॥ (३४।२)

तद् एव परमो धर्मो द्वापरस्य युगस्य वै । (३५।१)

तस्मिन् यजन्ति पुरुषा महाराजोक्तलक्षणम् ॥ (३५।२)

पीतवर्णं वेदमन्त्रैर् नाम्नां द्वादशभिः समम् । (३६।१)

कलौ प्रजा मन्दभाग्या अलसा दुःखसंयुताः ॥ (३६।२)

शिश्नोदरपराः क्षुद्रा दीना मलिनचेतसः । (३७।१)

तेषाम् एकविधं प्रोक्तम् अञ्जसा मुक्तिकारणम् ॥ (३७।२)

सर्वसौख्यकरं चापि कृष्णनामानुकीर्तनम् । (३८।१)

यतः कलियुगस्यादौ भगवान् पुरुषोत्तमः ॥ (३८।२)

अवतीर्य यशस् तेने शुद्धं कलिमलापहम् । (३९।१)

ध्यानयोगक्रियाः सर्वाः स संहत्य दयापरः ॥ (३९।२)

स्वकीये यशसि स्थाप्य गतो वैकुण्ठम् उत्तमम् । (४०।१)

स तात परमो देवो देवकीदेविनन्दनः ॥ (४०।२)

इन्द्रनीलसमः श्यामस् तन्त्रमन्त्रैर् य इज्यते । (४१।१)

तस्मिन् कलियुगे विप्र श्रुत्वा हरियशो ऽमलाः ॥ (४१।२)

प्रायो भक्ता भविष्यन्ति तस्माच् छ्रेष्ठयुगः कलिः । (४२।१)

अतः कृतादिषु प्रजाः कलौ सम्भवम् आत्मनः ॥ (४२।२)

वाञ्छन्ति धर्मपरमा भगवद्भक्तिकारणम् । (४३।१)

ध्यानेनेष्टया पूजनेन यत् फलं लभ्यते जनैः ॥ (४३।२)

कृतादिषु कलौ तद् वै कीर्तनादिषु लभ्यते । (४४।१)

न देशकालकर्तॄणां नियमः कीर्तने स्मृतः ॥ (४४।२)

तस्मात् कलौ परो धर्मो हरिकीर्तेः सुकीर्तनम् । (४५।१)

यतः कलिं प्रशंसन्ति शिष्टास् त्रियुगवर्तिनः ॥ (४५।२)

यत्र कीर्तनमात्रेण प्राप्नोति परमं पदम् । (४६।१)

कृतादाव् अपि ये जीवा न मुक्ता निजधर्मतः ॥ (४६।२)

ते ऽपि मुक्तिं प्रयास्यन्ति कलौ कीर्तनमात्रतः । (४७।१)

कलेर् दोषसमुद्रस्य गुण एको महान् यतः ॥ (४७।२)

नाम्नां संकीर्तनेनैव चातुर्वर्गं जनो ऽश्नुते । (४८।१)

कृतादिष्व् अपि विप्रेन्द्र हरिनामानुकीर्तनम् ॥ (४८।२)

तपादिसाध्यं तद् भूयः कलाव् उभयतां गतम् । (४९।१)

तस्मात् कलियुगे विष्णोर् नामकीर्तनम् उत्तमम् ॥ (४९।२)

साधनं भक्तिनिष्ठानां साध्यं चैव प्रकीर्तितम् । (५०।१)

येन केनापि भावेन कीर्तयन् सततं हरिम् ॥ (५०।२)

हित्वा पापं गतिं यान्ति किमुत श्रद्धया गृणन् । (५१।१)

कलौ नामपरा एव सततं द्विजसत्तम ॥ (५१।२)

उक्ता महाभागवता भगवत्प्रियकारिणः । (५२।१)

तस्मात् सर्वात्मना विप्र कुरु श्रीकृष्णकीर्तनम् ॥ (५२।२)

श्रद्धया सततं युक्त एतद् एव महाफलम् ॥ (५३।१)