बोधिचर्यावतारBodhicaryāvatāra

BoCA, 6

6 of 10 · 268 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सर्वम् एतत्सुचरितं दानं सुगतपूजनम् । (१।१)

sarvam etatsucaritaṃ dānaṃ sugatapūjanam |

1.2१.२

कृतं कल्पसहस्रैर्यत्प्रतिघः प्रतिहन्ति तत् ॥ (१।२)

kṛtaṃ kalpasahasrairyatpratighaḥ pratihanti tat ||

2.1२.१

न च द्वेषसमं पापं न च क्षान्तिसमं तपः । (२।१)

na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ |

2.2२.२

तस्मात् क्षान्तिं प्रयत्नेन भावयेद्विविधैर्नयैः ॥ (२।२)

tasmāt kṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ ||

3.1३.१

मनः शमं न गृह्णाति न प्रीतिसुखमश्नुते । (३।१)

manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukhamaśnute |

3.2३.२

न निद्रां न धृतिं याति द्वेषशल्ये हृदि स्थिते ॥ (३।२)

na nidrāṃ na dhṛtiṃ yāti dveṣaśalye hṛdi sthite ||

4.1४.१

पूजयत्यर्थमानैर्यान् ये ऽपि चैनं समाश्रिताः । (४।१)

pūjayatyarthamānairyān ye 'pi cainaṃ samāśritāḥ |

4.2४.२

ते ऽप्येनं हन्तुमिच्छन्ति स्वामिनं द्वेषदुर्भगम् ॥ (४।२)

te 'pyenaṃ hantumicchanti svāminaṃ dveṣadurbhagam ||

5.1५.१

सुहृदोऽप्युद्विजन्तेऽस्माद् ददाति न च सेव्यते । (५।१)

suhṛdo'pyudvijante'smād dadāti na ca sevyate |

5.2५.२

संक्षेपान् नास्ति तत्किंचित्क्रोधनो येन सुस्थितः ॥ (५।२)

saṃkṣepān nāsti tatkiṃcitkrodhano yena susthitaḥ ||

6.1६.१

एवमादीनि दुःखानि करोतीत्यरिसंज्ञया । (६।१)

evamādīni duḥkhāni karotītyarisaṃjñayā |

6.2६.२

यः क्रोधं हन्ति निर्बन्धात् स सुखीह परत्र च ॥ (६।२)

yaḥ krodhaṃ hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca ||

7.1७.१

अनिष्टकरणाज् जातमिष्टस्य च विघातनात् । (७।१)

aniṣṭakaraṇāj jātamiṣṭasya ca vighātanāt |

7.2७.२

दौर्मनस्याशनं प्राप्य द्वेषो दृप्तो निहन्ति माम् ॥ (७।२)

daurmanasyāśanaṃ prāpya dveṣo dṛpto nihanti mām ||

8.1८.१

तस्माद् विघातयिष्यामि तस्याशनमहं रिपोः । (८।१)

tasmād vighātayiṣyāmi tasyāśanamahaṃ ripoḥ |

8.2८.२

यस्मान् न मद्वधादन्यत्कृत्यमस्यास्ति वैरिणः ॥ (८।२)

yasmān na madvadhādanyatkṛtyamasyāsti vairiṇaḥ ||

9.1९.१

अत्यनिष्टागमेनापि न क्षोभ्या मुदिता मया । (९।१)

atyaniṣṭāgamenāpi na kṣobhyā muditā mayā |

9.2९.२

दौर्मनस्येऽपि नास्तीष्टं कुशलं त्व् अवहीयते ॥ (९।२)

daurmanasye'pi nāstīṣṭaṃ kuśalaṃ tv avahīyate ||

10.1१०.१

यद्यस्त्येव प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् । (१०।१)

yadyastyeva pratīkāro daurmanasyena tatra kim |

10.2१०.२

अथ नास्ति प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् ॥ (१०।२)

atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim ||

11.1११.१

दुःखं न्यक्कारपारुष्यमयशश्चेत्यनीप्सितम् । (११।१)

duḥkhaṃ nyakkārapāruṣyamayaśaścetyanīpsitam |

11.2११.२

प्रियाणामात्मनो वापि शत्रोश्चैतद्विपर्ययात् ॥ (११।२)

priyāṇāmātmano vāpi śatroścaitadviparyayāt ||

12.1१२.१

कथंचिल् लभ्यते सौख्यं दुःखं स्थितमयत्नतः । (१२।१)

kathaṃcil labhyate saukhyaṃ duḥkhaṃ sthitamayatnataḥ |

12.2१२.२

दुःखेनैव च निःसारश् चेतस् तस्माद् दृढीभव ॥ (१२।२)

duḥkhenaiva ca niḥsāraś cetas tasmād dṛḍhībhava ||

13.1१३.१

दुर्गापुत्रककर्णाटा दाहच्छेदादिवेदनाम् । (१३।१)

durgāputrakakarṇāṭā dāhacchedādivedanām |

13.2१३.२

वृथा सहन्ते मुक्त्यर्थमहं कस्मात्तु कातरः ॥ (१३।२)

vṛthā sahante muktyarthamahaṃ kasmāttu kātaraḥ ||

14.1१४.१

न किंचिदस्ति तद्वस्तु यदभ्यासस्य दुष्करम् । (१४।१)

na kiṃcidasti tadvastu yadabhyāsasya duṣkaram |

14.2१४.२

तस्मान्मृदुव्यथाभ्यासात् सोढव्यापि महाव्यथा ॥ (१४।२)

tasmānmṛduvyathābhyāsāt soḍhavyāpi mahāvyathā ||

15.1१५.१

उद्दंशदंशमशकक्षुत्पिपासादिवेदनाम् । (१५।१)

uddaṃśadaṃśamaśakakṣutpipāsādivedanām |

15.2१५.२

महत्कण्ड्वादिदुःखं च किमनर्थं न पश्यसि ॥ (१५।२)

mahatkaṇḍvādiduḥkhaṃ ca kimanarthaṃ na paśyasi ||

16.1१६.१

शीतोष्णवृष्टिवाताधिव्याधिबन्धनताडनैः । (१६।१)

śītoṣṇavṛṣṭivātādhivyādhibandhanatāḍanaiḥ |

16.2१६.२

सौकुमार्यं न कर्तव्यमन्यथा वर्धते व्यथा ॥ (१६।२)

saukumāryaṃ na kartavyamanyathā vardhate vyathā ||

17.1१७.१

केचित्स्वशोणितं दृष्ट्वा विक्रमन्ते विशेषतः । (१७।१)

kecitsvaśoṇitaṃ dṛṣṭvā vikramante viśeṣataḥ |

17.2१७.२

परशोणितमप्येके दृष्ट्वा मूर्छां व्रजन्ति यत् ॥ (१७।२)

paraśoṇitamapyeke dṛṣṭvā mūrchāṃ vrajanti yat ||

18.1१८.१

तच् चित्तस्य दृढत्वेन कातरत्वेन चागतम् । (१८।१)

tac cittasya dṛḍhatvena kātaratvena cāgatam |

18.2१८.२

दुःखदुर्योधनस्तस्माद् भवेदभिभवेद्व्यथाम् ॥ (१८।२)

duḥkhaduryodhanastasmād bhavedabhibhavedvyathām ||

19.1१९.१

दुःखेऽपि नैव चित्तस्य प्रसादं क्षोभयेद्बुधः । (१९।१)

duḥkhe'pi naiva cittasya prasādaṃ kṣobhayedbudhaḥ |

19.2१९.२

संग्रामो हि सह क्लेशैर्युद्धे च सुलभा व्यथा ॥ (१९।२)

saṃgrāmo hi saha kleśairyuddhe ca sulabhā vyathā ||

20.1२०.१

उरसारातिघातान् ये प्रतीच्छन्तो जयन्त्यरीन् । (२०।१)

urasārātighātān ye pratīcchanto jayantyarīn |

20.2२०.२

ते ते विजयिनः शूराः शेषास्तु मृतमारकाः ॥ (२०।२)

te te vijayinaḥ śūrāḥ śeṣāstu mṛtamārakāḥ ||

21.1२१.१

गुणोऽपरश्च दुःखस्य यत्संवेगान्मदच्युतिः । (२१।१)

guṇo'paraśca duḥkhasya yatsaṃvegānmadacyutiḥ |

21.2२१.२

संसारिषु च कारुण्यं पापाद्भीतिर्जिने स्पृहा ॥ (२१।२)

saṃsāriṣu ca kāruṇyaṃ pāpādbhītirjine spṛhā ||

22.1२२.१

पित्तादिषु न मे कोपो महादुःखकरेष्वपि । (२२।१)

pittādiṣu na me kopo mahāduḥkhakareṣvapi |

22.2२२.२

सचेतनेषु किं कोपः ते ऽपि प्रत्ययकोपिताः ॥ (२२।२)

sacetaneṣu kiṃ kopaḥ te 'pi pratyayakopitāḥ ||

23.1२३.१

अनिष्यमाणम् अप्य् एतच्छूलम् उत्पद्यते यथा । (२३।१)

aniṣyamāṇam apy etacchūlam utpadyate yathā |

23.2२३.२

अनिष्यमाणोऽपि बलात्क्रोध उत्पद्यते तथा ॥ (२३।२)

aniṣyamāṇo'pi balātkrodha utpadyate tathā ||

24.1२४.१

कुप्यामीति न संचिन्त्य कुप्यति स्वेच्छया जनः । (२४।१)

kupyāmīti na saṃcintya kupyati svecchayā janaḥ |

24.2२४.२

उत्पत्स्य इत्यभिप्रेत्य क्रोध उत्पद्यते न च ॥ (२४।२)

utpatsya ityabhipretya krodha utpadyate na ca ||

25.1२५.१

ये केचिदपराधास्तु पापानि विविधानि च । (२५।१)

ye kecidaparādhāstu pāpāni vividhāni ca |

25.2२५.२

सर्वं यत्प्रत्ययबलात् स्वतन्त्रं तु न विद्यते ॥ (२५।२)

sarvaṃ yatpratyayabalāt svatantraṃ tu na vidyate ||

26.1२६.१

न च प्रत्ययसामग्र्या जनयामीति चेतना । (२६।१)

na ca pratyayasāmagryā janayāmīti cetanā |

26.2२६.२

न चापि जनितस्यास्ति जनितोऽस्मीति चेतना ॥ (२६।२)

na cāpi janitasyāsti janito'smīti cetanā ||

27.1२७.१

यत्प्रधानं किलाभीष्टं यत्तदात्मेति कल्पितम् । (२७।१)

yatpradhānaṃ kilābhīṣṭaṃ yattadātmeti kalpitam |

27.2२७.२

तदेव हि भवामीति न संचिन्त्योपजायते ॥ (२७।२)

tadeva hi bhavāmīti na saṃcintyopajāyate ||

28.1२८.१

अनुत्पन्नं हि तन् नास्ति क इच्छेद्भवितुं तदा । (२८।१)

anutpannaṃ hi tan nāsti ka icchedbhavituṃ tadā |

28.2२८.२

विषयव्यापृतत्वाच् च निरोद्धुमपि नेहते ॥ (२८।२)

viṣayavyāpṛtatvāc ca niroddhumapi nehate ||

29.1२९.१

नित्यो ह्य् अचेतनश्चात्मा व्योमवत् स्फुटमक्रियः । (२९।१)

nityo hy acetanaścātmā vyomavat sphuṭamakriyaḥ |

29.2२९.२

प्रत्ययान्तरसङ्गेऽपि निर्विकारस्य का क्रिया ॥ (२९।२)

pratyayāntarasaṅge'pi nirvikārasya kā kriyā ||

30.1३०.१

यः पूर्ववत्क्रियाकाले क्रियायास्तेन किं कृतम् । (३०।१)

yaḥ pūrvavatkriyākāle kriyāyāstena kiṃ kṛtam |

30.2३०.२

तस्य क्रियेति सम्बन्धे कतरत् तन्निबन्धनम् ॥ (३०।२)

tasya kriyeti sambandhe katarat tannibandhanam ||

31.1३१.१

एवं परवशं सर्वं यद्वशं सो ऽपि चावशः । (३१।१)

evaṃ paravaśaṃ sarvaṃ yadvaśaṃ so 'pi cāvaśaḥ |

31.2३१.२

निर्माणवदचेष्टेषु भावेष्वेवं क्व कुप्यते ॥ (३१।२)

nirmāṇavadaceṣṭeṣu bhāveṣvevaṃ kva kupyate ||

32.1३२.१

वारणापि न युक्तैवं कः किं वारयतीति चेत् । (३२।१)

vāraṇāpi na yuktaivaṃ kaḥ kiṃ vārayatīti cet |

32.2३२.२

युक्ता प्रतीत्यता यस्माद् दुःखस्योपरतिर् मता ॥ (३२।२)

yuktā pratītyatā yasmād duḥkhasyoparatir matā ||

33.1३३.१

तस्मादमित्रं मित्रं वा दृष्ट्वाप्यन्यायकारिणम् । (३३।१)

tasmādamitraṃ mitraṃ vā dṛṣṭvāpyanyāyakāriṇam |

33.2३३.२

ईदृशाः प्रत्यया अस्येत्येवं मत्वा सुखी भवेत् ॥ (३३।२)

īdṛśāḥ pratyayā asyetyevaṃ matvā sukhī bhavet ||

34.1३४.१

यदि तु खेच्छया सिद्धिः सर्वेषामेव देहिनाम् । (३४।१)

yadi tu khecchayā siddhiḥ sarveṣāmeva dehinām |

34.2३४.२

न भवेत्कस्यचिद्दुःखं न दुःखं कश्चिदिच्छति ॥ (३४।२)

na bhavetkasyacidduḥkhaṃ na duḥkhaṃ kaścidicchati ||

35.1३५.१

प्रमादादात्मनात्मानं बाधन्ते कण्टकादिभिः । (३५।१)

pramādādātmanātmānaṃ bādhante kaṇṭakādibhiḥ |

35.2३५.२

भक्तच्छेदादिभिः कोपाद् दुरापस्त्र्यादिलिप्सया ॥ (३५।२)

bhaktacchedādibhiḥ kopād durāpastryādilipsayā ||

36.1३६.१

उद्बन्धनप्रपातैश्च विषापथ्यादिभक्षणैः । (३६।१)

udbandhanaprapātaiśca viṣāpathyādibhakṣaṇaiḥ |

36.2३६.२

निघ्नन्ति केचिद् आत्मानम् अपुण्याचरणेन च ॥ (३६।२)

nighnanti kecid ātmānam apuṇyācaraṇena ca ||

37.1३७.१

यदैवं क्लेशवश्यत्वाद् घ्नन्त्यात्मानमपि प्रियम् । (३७।१)

yadaivaṃ kleśavaśyatvād ghnantyātmānamapi priyam |

37.2३७.२

तदैषां परकायेषु परिहारः कथं भवेत् ॥ (३७।२)

tadaiṣāṃ parakāyeṣu parihāraḥ kathaṃ bhavet ||

38.1३८.१

क्लेशोन्मत्तीकृतेष्वेषु प्रवृत्तेष्वात्मघातने । (३८।१)

kleśonmattīkṛteṣveṣu pravṛtteṣvātmaghātane |

38.2३८.२

न केवलं दया नास्ति क्रोध उत्पद्यते कथम् ॥ (३८।२)

na kevalaṃ dayā nāsti krodha utpadyate katham ||

39.1३९.१

यदि स्वभावो बालानां परोपद्रवकारिता । (३९।१)

yadi svabhāvo bālānāṃ paropadravakāritā |

39.2३९.२

तेषु कोपो न युक्तो मे यथाग्नौ दहनात्मके ॥ (३९।२)

teṣu kopo na yukto me yathāgnau dahanātmake ||

40.1४०.१

अथ दोषोऽयमागन्तुः सत्त्वाः प्रकृतिपेशलाः । (४०।१)

atha doṣo'yamāgantuḥ sattvāḥ prakṛtipeśalāḥ |

40.2४०.२

यथाप्ययुक्तस्तत्कोपः कटुधूमे यथाम्बरे ॥ (४०।२)

yathāpyayuktastatkopaḥ kaṭudhūme yathāmbare ||

41.1४१.१

मुख्यं दण्डादिकं हित्वा प्रेरके यदि कुप्यते । (४१।१)

mukhyaṃ daṇḍādikaṃ hitvā prerake yadi kupyate |

41.2४१.२

द्वेषेण प्रेरितः सो ऽपि द्वेषे द्वेषोऽस्तु मे वरम् ॥ (४१।२)

dveṣeṇa preritaḥ so 'pi dveṣe dveṣo'stu me varam ||

42.1४२.१

मयापि पूर्वं सत्त्वानामीदृश्येव व्यथा कृता । (४२।१)

mayāpi pūrvaṃ sattvānāmīdṛśyeva vyathā kṛtā |

42.2४२.२

तस्मान्मे युक्तमेवैतत्सत्त्वोपद्रवकारिणः ॥ (४२।२)

tasmānme yuktamevaitatsattvopadravakāriṇaḥ ||

43.1४३.१

तच्छस्त्रं मम कायश्च द्वयं दुःखस्य कारणम् । (४३।१)

tacchastraṃ mama kāyaśca dvayaṃ duḥkhasya kāraṇam |

43.2४३.२

तेन शस्त्रं मया कायो गृहीतः कुत्र कुप्यते ॥ (४३।२)

tena śastraṃ mayā kāyo gṛhītaḥ kutra kupyate ||

44.1४४.१

गण्डोऽयं प्रतिमाकारो गृहीतो घट्टनासहः । (४४।१)

gaṇḍo'yaṃ pratimākāro gṛhīto ghaṭṭanāsahaḥ |

44.2४४.२

तृष्णान्धेन मया तत्र व्यथायां कुत्र कुप्यते ॥ (४४।२)

tṛṣṇāndhena mayā tatra vyathāyāṃ kutra kupyate ||

45.1४५.१

दुःखं नेच्छामि दुःखस्य हेतुमिच्छामि बालिशः । (४५।१)

duḥkhaṃ necchāmi duḥkhasya hetumicchāmi bāliśaḥ |

45.2४५.२

स्वापराधागते दुःखे कस्माद् अन्यत्र कुप्यते ॥ (४५।२)

svāparādhāgate duḥkhe kasmād anyatra kupyate ||

46.1४६.१

असिपत्त्रवनं यद्वद्यथा नारकपक्षिणः । (४६।१)

asipattravanaṃ yadvadyathā nārakapakṣiṇaḥ |

46.2४६.२

मत्कर्मजनिता एव तथेदं कुत्र कुप्यते ॥ (४६।२)

matkarmajanitā eva tathedaṃ kutra kupyate ||

47.1४७.१

मत्कर्मचोदिता एव जाता मय्यपकारिणः । (४७।१)

matkarmacoditā eva jātā mayyapakāriṇaḥ |

47.2४७.२

येन यास्यन्ति नरकान् मयैवामी हता ननु ॥ (४७।२)

yena yāsyanti narakān mayaivāmī hatā nanu ||

48.1४८.१

एतानाश्रित्य मे पापं क्षीयते क्षमतो बहु । (४८।१)

etānāśritya me pāpaṃ kṣīyate kṣamato bahu |

48.2४८.२

मामाश्रित्य तु यान्त्येते नरकान् दीर्घवेदनान् ॥ (४८।२)

māmāśritya tu yāntyete narakān dīrghavedanān ||

49.1४९.१

अहमेवापकार्येषां ममैते चोपकारिणः । (४९।१)

ahamevāpakāryeṣāṃ mamaite copakāriṇaḥ |

49.2४९.२

कस्माद्विपर्ययं कृत्वा खलचेतः प्रकुप्यसि ॥ (४९।२)

kasmādviparyayaṃ kṛtvā khalacetaḥ prakupyasi ||

50.1५०.१

भवेन्ममाशयगुणो न यामि नरकान्यदि । (५०।१)

bhavenmamāśayaguṇo na yāmi narakānyadi |

50.2५०.२

एषामत्र किमायातं यद्यात्मा रक्षितो मया ॥ (५०।२)

eṣāmatra kimāyātaṃ yadyātmā rakṣito mayā ||

51.1५१.१

अथ प्रत्यपकारी स्यां तथाप्येते न रक्षिताः । (५१।१)

atha pratyapakārī syāṃ tathāpyete na rakṣitāḥ |

51.2५१.२

हीयते चापि मे चर्या तस्मान् नष्टास्तपस्विनः ॥ (५१।२)

hīyate cāpi me caryā tasmān naṣṭāstapasvinaḥ ||

52.1५२.१

मनो हन्तुममूर्तत्वान् न शक्यं केनचित् क्वचित् । (५२।१)

mano hantumamūrtatvān na śakyaṃ kenacit kvacit |

52.2५२.२

शरीराभिनिवेशात्तु कायदुःखेन बाध्यते ॥ (५२।२)

śarīrābhiniveśāttu kāyaduḥkhena bādhyate ||

53.1५३.१

न्यक्वारः परुषं वाक्यमयशश्चेत्ययं गणः । (५३।१)

nyakvāraḥ paruṣaṃ vākyamayaśaścetyayaṃ gaṇaḥ |

53.2५३.२

कायं न बाधते तेन चेतः कस्मात्प्रकुप्यसि ॥ (५३।२)

kāyaṃ na bādhate tena cetaḥ kasmātprakupyasi ||

54.1५४.१

मय्यप्रसादो यो ऽन्येषां स किं मां भक्षयिष्यति । (५४।१)

mayyaprasādo yo 'nyeṣāṃ sa kiṃ māṃ bhakṣayiṣyati |

54.2५४.२

इह जन्मान्तरे वापि येनासौ मे ऽनभीप्सितः ॥ (५४।२)

iha janmāntare vāpi yenāsau me 'nabhīpsitaḥ ||

55.1५५.१

लाभान्तरायकारित्वाद् यद्यसौ मे ऽनभीप्सितः । (५५।१)

lābhāntarāyakāritvād yadyasau me 'nabhīpsitaḥ |

55.2५५.२

नङ्क्ष्यतीहैव मे लाभः पापं तु स्थास्यति ध्रुवम् ॥ (५५।२)

naṅkṣyatīhaiva me lābhaḥ pāpaṃ tu sthāsyati dhruvam ||

56.1५६.१

वरमद्यैव मे मृत्युर्न मिथ्याजीवितं चिरम् । (५६।१)

varamadyaiva me mṛtyurna mithyājīvitaṃ ciram |

56.2५६.२

यस्माच् चिरमपि स्थित्वा मृत्युदुःखं तदैव मे ॥ (५६।२)

yasmāc ciramapi sthitvā mṛtyuduḥkhaṃ tadaiva me ||

57.1५७.१

स्वप्ने वर्षशतं सौख्यं भुक्त्वा यश्च विबुध्यते । (५७।१)

svapne varṣaśataṃ saukhyaṃ bhuktvā yaśca vibudhyate |

57.2५७.२

मुहूर्तमपरो यश्च सुखी भूत्वा विबुध्यते ॥ (५७।२)

muhūrtamaparo yaśca sukhī bhūtvā vibudhyate ||

58.1५८.१

ननु निवर्तते सौख्यं द्वयोरपि विबुद्धयोः । (५८।१)

nanu nivartate saukhyaṃ dvayorapi vibuddhayoḥ |

58.2५८.२

सैवोपमा मृत्युकाले चिरजीव्यल्पजीविनोः ॥ (५८।२)

saivopamā mṛtyukāle cirajīvyalpajīvinoḥ ||

59.1५९.१

लब्ध्वापि च बहू । (५९।१)

labdhvāpi ca bahū |

59.2५९.२

रिक्तहस्तश्च नग्नश्च यास्यामि मुषितो यथा ॥ (५९।२)

riktahastaśca nagnaśca yāsyāmi muṣito yathā ||

60.1६०.१

पापक्षयं च पुण्यं च लाभाज् जीवन् करोमि चेत् । (६०।१)

pāpakṣayaṃ ca puṇyaṃ ca lābhāj jīvan karomi cet |

60.2६०.२

पुण्यक्षयश्च पापं च लाभार्थं क्रुध्यतो ननु ॥ (६०।२)

puṇyakṣayaśca pāpaṃ ca lābhārthaṃ krudhyato nanu ||

61.1६१.१

यदर्थमेव जीवामि तदेव यदि नश्यति । (६१।१)

yadarthameva jīvāmi tadeva yadi naśyati |

61.2६१.२

किं तेन जीवितेनापि केवलाशुभकारिणा ॥ (६१।२)

kiṃ tena jīvitenāpi kevalāśubhakāriṇā ||

62.1६२.१

अवर्णवादिनि द्वेषः सत्त्वान्नाशयतीति चेत् । (६२।१)

avarṇavādini dveṣaḥ sattvānnāśayatīti cet |

62.2६२.२

परायशस्करेऽप्येवं कोपस्ते किं न जायते ॥ (६२।२)

parāyaśaskare'pyevaṃ kopaste kiṃ na jāyate ||

63.1६३.१

परायत्ताप्रसादत्वाद् अप्रसादिषु ते क्षमा । (६३।१)

parāyattāprasādatvād aprasādiṣu te kṣamā |

63.2६३.२

क्लेशोत्पादपरायत्ते क्षमा नावर्णवादिनि ॥ (६३।२)

kleśotpādaparāyatte kṣamā nāvarṇavādini ||

64.1६४.१

प्रतिमास् तूपसद्धर्मनाशकाक्रोशकेषु च । (६४।१)

pratimās tūpasaddharmanāśakākrośakeṣu ca |

64.2६४.२

न युज्यते मम द्वेषो बुद्धादीनां न हि व्यथा ॥ (६४।२)

na yujyate mama dveṣo buddhādīnāṃ na hi vyathā ||

65.1६५.१

गुरुसालोहितादीनां प्रियाणां चापकारिषु । (६५।१)

gurusālohitādīnāṃ priyāṇāṃ cāpakāriṣu |

65.2६५.२

पूर्ववत्प्रत्ययोत्पादं दृष्ट्वा कोपं निवारयेत् ॥ (६५।२)

pūrvavatpratyayotpādaṃ dṛṣṭvā kopaṃ nivārayet ||

66.1६६.१

चेतनाचेतनकृता देहिनां नियता व्यथा । (६६।१)

cetanācetanakṛtā dehināṃ niyatā vyathā |

66.2६६.२

सा व्यथा चेतने दृष्टा क्षमस्वैनां व्यथामतः ॥ (६६।२)

sā vyathā cetane dṛṣṭā kṣamasvaināṃ vyathāmataḥ ||

67.1६७.१

मोहादेके ऽपराध्यन्ति कुप्यन्त्यन्येऽपि मोहिताः । (६७।१)

mohādeke 'parādhyanti kupyantyanye'pi mohitāḥ |

67.2६७.२

ब्रूमः कमेषु निर्दोषं कं वा ब्रूमोऽपराधिनम् ॥ (६७।२)

brūmaḥ kameṣu nirdoṣaṃ kaṃ vā brūmo'parādhinam ||

68.1६८.१

कस्मादेवं कृतं पूर्वं येनैवं बाध्यसे परैः । (६८।१)

kasmādevaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ yenaivaṃ bādhyase paraiḥ |

68.2६८.२

सर्वे कर्मपरायत्तः को ऽहम् अत्रान्यथाकृतौ ॥ (६८।२)

sarve karmaparāyattaḥ ko 'ham atrānyathākṛtau ||

69.1६९.१

एवं बुद्ध्वा तु पुण्येषु तथा यत्नं करोम्यहम् । (६९।१)

evaṃ buddhvā tu puṇyeṣu tathā yatnaṃ karomyaham |

69.2६९.२

येन सर्वे भविष्यन्ति मैत्रचित्ताः परस्परम् ॥ (६९।२)

yena sarve bhaviṣyanti maitracittāḥ parasparam ||

70.1७०.१

दह्यमाने गृहे यद्वदग्निर्गत्वा गृहान्तरम् । (७०।१)

dahyamāne gṛhe yadvadagnirgatvā gṛhāntaram |

70.2७०.२

तृणादौ यत्र सज्येत तदाकृष्यापनीयते ॥ (७०।२)

tṛṇādau yatra sajyeta tadākṛṣyāpanīyate ||

71.1७१.१

एवं चित्तं यदासङ्गाद् दह्यते द्वेषवह्निना । (७१।१)

evaṃ cittaṃ yadāsaṅgād dahyate dveṣavahninā |

71.2७१.२

तत्क्षणं तत्परित्याज्यं पुण्यात्मोद्दाहशङ्कया ॥ (७१।२)

tatkṣaṇaṃ tatparityājyaṃ puṇyātmoddāhaśaṅkayā ||

72.1७२.१

मारणीयः कथं छित्त्वा मुक्तश् चेत् किम् अभद्रकम् । (७२।१)

māraṇīyaḥ kathaṃ chittvā muktaś cet kim abhadrakam |

72.2७२.२

मनुष्यदुःखैर्नरकान्मुक्तश्चेत्किम् अभद्रकम् ॥ (७२।२)

manuṣyaduḥkhairnarakānmuktaścetkim abhadrakam ||

73.1७३.१

यद्येतन्मात्रमेवाद्य दुःखं सोढुं न पार्यते । (७३।१)

yadyetanmātramevādya duḥkhaṃ soḍhuṃ na pāryate |

73.2७३.२

तन् नारकव्यथाहेतुः क्रोधः कस्मान् न वार्यते ॥ (७३।२)

tan nārakavyathāhetuḥ krodhaḥ kasmān na vāryate ||

74.1७४.१

कोपार्थमेवमेवाहं नरकेषु सहस्रशः । (७४।१)

kopārthamevamevāhaṃ narakeṣu sahasraśaḥ |

74.2७४.२

कारितोऽस्मि न चात्मार्थः परार्थो वा कृतो मया ॥ (७४।२)

kārito'smi na cātmārthaḥ parārtho vā kṛto mayā ||

75.1७५.१

न चेदं तादृशं दुःखं महार्थं च करिष्यति । (७५।१)

na cedaṃ tādṛśaṃ duḥkhaṃ mahārthaṃ ca kariṣyati |

75.2७५.२

जगद्दुःखहरे दुःखे प्रीतिरेवात्र युज्यते ॥ (७५।२)

jagadduḥkhahare duḥkhe prītirevātra yujyate ||

76.1७६.१

यदि प्रीतिसुखं प्राप्तमन्यैः स्तुत्वा गुणोर्जितम् । (७६।१)

yadi prītisukhaṃ prāptamanyaiḥ stutvā guṇorjitam |

76.2७६.२

मनस्त्वमपि तं स्तुत्वा कस्मादेवं न हृष्यसि ॥ (७६।२)

manastvamapi taṃ stutvā kasmādevaṃ na hṛṣyasi ||

77.1७७.१

इदं च ते हृष्टिसुखं निरवद्यं सुखोदयम् । (७७।१)

idaṃ ca te hṛṣṭisukhaṃ niravadyaṃ sukhodayam |

77.2७७.२

न वारितं च गुणिभिः परावर्जनम् उत्तमम् ॥ (७७।२)

na vāritaṃ ca guṇibhiḥ parāvarjanam uttamam ||

78.1७८.१

तस्यैव सुखमित्येवं तवेदं यदि न प्रियम् । (७८।१)

tasyaiva sukhamityevaṃ tavedaṃ yadi na priyam |

78.2७८.२

भृतिदानादिविरतेर् दृष्टादृष्टं हतं भवेत् ॥ (७८।२)

bhṛtidānādivirater dṛṣṭādṛṣṭaṃ hataṃ bhavet ||

79.1७९.१

स्वगुणे कीर्त्यमाने च परसौख्यमपीच्छसि । (७९।१)

svaguṇe kīrtyamāne ca parasaukhyamapīcchasi |

79.2७९.२

कीर्त्यमाने परगुणे स्वसौख्यमपि नेच्छसि ॥ (७९।२)

kīrtyamāne paraguṇe svasaukhyamapi necchasi ||

80.1८०.१

बोधिचित्तं समुत्पाद्य सर्वसत्त्वसुखेच्छया । (८०।१)

bodhicittaṃ samutpādya sarvasattvasukhecchayā |

80.2८०.२

स्वयं लब्धसुखेष्वद्य कस्मात्सत्त्वेषु कुप्यसि ॥ (८०।२)

svayaṃ labdhasukheṣvadya kasmātsattveṣu kupyasi ||

81.1८१.१

त्रैलोक्यपूज्यं बुद्धत्वं सत्त्वानां किं न वाञ्छसि । (८१।१)

trailokyapūjyaṃ buddhatvaṃ sattvānāṃ kiṃ na vāñchasi |

81.2८१.२

सत्कारमित्वरं दृष्ट्वा तेषां किं परिदह्यसे ॥ (८१।२)

satkāramitvaraṃ dṛṣṭvā teṣāṃ kiṃ paridahyase ||

82.1८२.१

पुष्णाति यस्त्वया पोष्यं तुभ्यमेव ददाति सः । (८२।१)

puṣṇāti yastvayā poṣyaṃ tubhyameva dadāti saḥ |

82.2८२.२

कुटुम्बजीविनं लब्ध्वा न हृष्यसि प्रकुप्यसि ॥ (८२।२)

kuṭumbajīvinaṃ labdhvā na hṛṣyasi prakupyasi ||

83.1८३.१

स किं नेच्छति सत्त्वानां यस्तेषां बोधिमिच्छति । (८३।१)

sa kiṃ necchati sattvānāṃ yasteṣāṃ bodhimicchati |

83.2८३.२

बोधिचित्तं कुतस्तस्य यो ऽन्यसम्पदि कुप्यति ॥ (८३।२)

bodhicittaṃ kutastasya yo 'nyasampadi kupyati ||

84.1८४.१

यदि तेन न तल् लब्धं स्थितं दानपतेर्गृहे । (८४।१)

yadi tena na tal labdhaṃ sthitaṃ dānapatergṛhe |

84.2८४.२

सर्वथापि न तत् ते ऽस्ति दत्तादत्तेन तेन किम् ॥ (८४।२)

sarvathāpi na tat te 'sti dattādattena tena kim ||

85.1८५.१

किं वारयतु पुण्यानि प्रसन्नान् स्वगुणानथ । (८५।१)

kiṃ vārayatu puṇyāni prasannān svaguṇānatha |

85.2८५.२

लभमानो न गृह्णातु वद केन न कुप्यसि ॥ (८५।२)

labhamāno na gṛhṇātu vada kena na kupyasi ||

86.1८६.१

न केवलं त्वमात्मानं कृतपापं न शोचसि । (८६।१)

na kevalaṃ tvamātmānaṃ kṛtapāpaṃ na śocasi |

86.2८६.२

कृतपुण्यैः सह स्पर्धामपरैः कर्तुम् इच्छसि ॥ (८६।२)

kṛtapuṇyaiḥ saha spardhāmaparaiḥ kartum icchasi ||

87.1८७.१

जातं चेदप्रियं शत्रोस् त्वत्तुष्ट्या किं पुनर्भवेत् । (८७।१)

jātaṃ cedapriyaṃ śatros tvattuṣṭyā kiṃ punarbhavet |

87.2८७.२

त्वदाशंसनमात्रेण न चाहेतुर्भविष्यति ॥ (८७।२)

tvadāśaṃsanamātreṇa na cāheturbhaviṣyati ||

88.1८८.१

अतस् त्वदिच्छया सिद्धं तद्दुःखे किं सुखं तव । (८८।१)

atas tvadicchayā siddhaṃ tadduḥkhe kiṃ sukhaṃ tava |

88.2८८.२

अथाप्यर्थो भवेदेवमनर्थः को न्व् अतः परः ॥ (८८।२)

athāpyartho bhavedevamanarthaḥ ko nv ataḥ paraḥ ||

89.1८९.१

एतद्धि बडिशं घोरं क्लेशबाडिशिकार्पितम् । (८९।१)

etaddhi baḍiśaṃ ghoraṃ kleśabāḍiśikārpitam |

89.2८९.२

यतो नरकपालास्त्वां क्रीत्वा पक्ष्यन्ति कुम्भिषु ॥ (८९।२)

yato narakapālāstvāṃ krītvā pakṣyanti kumbhiṣu ||

90.1९०.१

स्तुतिर्यशोऽथ सत्कारो न पुण्याय न चायुषे । (९०।१)

stutiryaśo'tha satkāro na puṇyāya na cāyuṣe |

90.2९०.२

न बलार्थं न चारोग्ये न च कायसुखाय मे ॥ (९०।२)

na balārthaṃ na cārogye na ca kāyasukhāya me ||

91.1९१.१

एतावांश्च भवेत्स्वार्थो धीमतः स्वार्थवेदिनः । (९१।१)

etāvāṃśca bhavetsvārtho dhīmataḥ svārthavedinaḥ |

91.2९१.२

मद्यद्यूतादि सेव्यं स्यान्मानसं सुखमिच्छता ॥ (९१।२)

madyadyūtādi sevyaṃ syānmānasaṃ sukhamicchatā ||

92.1९२.१

यशोऽर्थं हारयन्त्यर्थमात्मानं मारयन्त्यपि । (९२।१)

yaśo'rthaṃ hārayantyarthamātmānaṃ mārayantyapi |

92.2९२.२

किमक्षराणि भक्ष्याणि मृते कस्य च तत्सुखम् ॥ (९२।२)

kimakṣarāṇi bhakṣyāṇi mṛte kasya ca tatsukham ||

93.1९३.१

यथा पांशुगृहे भिन्ने रोदित्यार्तरवं शिशुः । (९३।१)

yathā pāṃśugṛhe bhinne rodityārtaravaṃ śiśuḥ |

93.2९३.२

तथा स्तुतियशोहानौ स्वचित्तं प्रतिभाति मे ॥ (९३।२)

tathā stutiyaśohānau svacittaṃ pratibhāti me ||

94.1९४.१

शब्दस्तावदचित्तत्वात्स मां स्तौतीत्यसंभवः । (९४।१)

śabdastāvadacittatvātsa māṃ stautītyasaṃbhavaḥ |

94.2९४.२

परः किल मयि प्रीत इत्येतत्प्रीतिकारणम् ॥ (९४।२)

paraḥ kila mayi prīta ityetatprītikāraṇam ||

95.1९५.१

अन्यत्र मयि वा प्रीत्या किं हि मे परकीयया । (९५।१)

anyatra mayi vā prītyā kiṃ hi me parakīyayā |

95.2९५.२

तस्यैव तत्प्रीतिसुखं भागो नाल्पोऽपि मे ततः ॥ (९५।२)

tasyaiva tatprītisukhaṃ bhāgo nālpo'pi me tataḥ ||

96.1९६.१

तत्सुखेन सुखित्वं चेत्सर्वत्रैव ममास्तु तत् । (९६।१)

tatsukhena sukhitvaṃ cetsarvatraiva mamāstu tat |

96.2९६.२

कस्मादन्यप्रसादेन सुखितेषु न मे सुखम् ॥ (९६।२)

kasmādanyaprasādena sukhiteṣu na me sukham ||

97.1९७.१

तस्मादहं स्तुतोऽस्मीति प्रीतिरात्मनि जायते । (९७।१)

tasmādahaṃ stuto'smīti prītirātmani jāyate |

97.2९७.२

तत्राप्येवमसंबन्धात्केवलं शिशुचेष्टितम् ॥ (९७।२)

tatrāpyevamasaṃbandhātkevalaṃ śiśuceṣṭitam ||

98.1९८.१

स्तुत्यादयश्च मे क्षोभं संवेगं नाशयन्त्यमी । (९८।१)

stutyādayaśca me kṣobhaṃ saṃvegaṃ nāśayantyamī |

98.2९८.२

गुणवत्सु च मात्सर्यं सम्पत्कोपं च कुर्वते ॥ (९८।२)

guṇavatsu ca mātsaryaṃ sampatkopaṃ ca kurvate ||

99.1९९.१

तस्मात्स्तुत्यादिघाताय मम ये प्रत्युपस्थिताः । (९९।१)

tasmātstutyādighātāya mama ye pratyupasthitāḥ |

99.2९९.२

अपायपातरक्षार्थं प्रवृत्ता ननु ते मम ॥ (९९।२)

apāyapātarakṣārthaṃ pravṛttā nanu te mama ||

100.1१००.१

मुक्त्यर्थिनश्चायुक्तं मे लाभसत्कारबन्धनम् । (१००।१)

muktyarthinaścāyuktaṃ me lābhasatkārabandhanam |

100.2१००.२

ये मोचयन्ति मां बन्धाद् द्वेषस्तेषु कथं मम ॥ (१००।२)

ye mocayanti māṃ bandhād dveṣasteṣu kathaṃ mama ||

101.1१०१.१

दुःखं प्रवेष्टुकामस्य ये कपाटत्वमागताः । (१०१।१)

duḥkhaṃ praveṣṭukāmasya ye kapāṭatvamāgatāḥ |

101.2१०१.२

बुद्धाधिष्ठानत इव द्वेषस्तेषु कथं मम ॥ (१०१।२)

buddhādhiṣṭhānata iva dveṣasteṣu kathaṃ mama ||

102.1१०२.१

पुण्यविघ्नः कृतोऽनेनेत्यत्र कोपो न युज्यते । (१०२।१)

puṇyavighnaḥ kṛto'nenetyatra kopo na yujyate |

102.2१०२.२

क्षान्त्या समं तपो नास्ति नन्वेतत्तदुपस्थितम् ॥ (१०२।२)

kṣāntyā samaṃ tapo nāsti nanvetattadupasthitam ||

103.1१०३.१

अथाहमात्मदोषेण न करोमि क्षमामिह । (१०३।१)

athāhamātmadoṣeṇa na karomi kṣamāmiha |

103.2१०३.२

मयैवात्र कृतो विघ्नः पुण्यहेताव् उपस्थिते ॥ (१०३।२)

mayaivātra kṛto vighnaḥ puṇyahetāv upasthite ||

104.1१०४.१

यो हि येन विना नास्ति यस्मिंश्च सति विद्यते । (१०४।१)

yo hi yena vinā nāsti yasmiṃśca sati vidyate |

104.2१०४.२

स एव कारणं तस्य स कथं विघ्न उच्यते ॥ (१०४।२)

sa eva kāraṇaṃ tasya sa kathaṃ vighna ucyate ||

105.1१०५.१

न हि कालोपपन्नेन दानविघ्नः कृतोऽर्थिना । (१०५।१)

na hi kālopapannena dānavighnaḥ kṛto'rthinā |

105.2१०५.२

न च प्रव्राजके प्राप्ते प्रव्रज्याविघ्न उच्यते ॥ (१०५।२)

na ca pravrājake prāpte pravrajyāvighna ucyate ||

106.1१०६.१

सुलभा याचका लोके दुर्लभास्त्वपकारिणः । (१०६।१)

sulabhā yācakā loke durlabhāstvapakāriṇaḥ |

106.2१०६.२

यतो मे ऽनपराधस्य न कश्चिदपराध्यति ॥ (१०६।२)

yato me 'naparādhasya na kaścidaparādhyati ||

107.1१०७.१

अश्रमोपार्जितस् तस्माद्नृहे निधिरिवोत्थितः । (१०७।१)

aśramopārjitas tasmādnṛhe nidhirivotthitaḥ |

107.2१०७.२

बोधिचर्यासहायत्वात् स्पृहणीयो रिपुर्मम ॥ (१०७।२)

bodhicaryāsahāyatvāt spṛhaṇīyo ripurmama ||

108.1१०८.१

मया चानेन चोपात्तं तस्मादेतत्क्षमाफलम् । (१०८।१)

mayā cānena copāttaṃ tasmādetatkṣamāphalam |

108.2१०८.२

एतस्मै प्रथमं देयमेतत्पूर्वा क्षमा यतः ॥ (१०८।२)

etasmai prathamaṃ deyametatpūrvā kṣamā yataḥ ||

109.1१०९.१

क्षमासिद्ध्याशयो नास्य तेन पूज्यो न चेदरिः । (१०९।१)

kṣamāsiddhyāśayo nāsya tena pūjyo na cedariḥ |

109.2१०९.२

सिद्धिहेतुरुचितोऽपि सद्धर्मः पूज्यते कथम् ॥ (१०९।२)

siddhiheturucito'pi saddharmaḥ pūjyate katham ||

110.1११०.१

अपकाराशयोऽस्येति शत्रुर्यदि न पूज्यते । (११०।१)

apakārāśayo'syeti śatruryadi na pūjyate |

110.2११०.२

अन्यथा मे कथं क्षान्तिर्भिषजीव हितोद्यते ॥ (११०।२)

anyathā me kathaṃ kṣāntirbhiṣajīva hitodyate ||

111.1१११.१

तद्दुष्टाशयमेवातः प्रतीत्योत्पद्यते क्षमा । (१११।१)

tadduṣṭāśayamevātaḥ pratītyotpadyate kṣamā |

111.2१११.२

स एवातः क्षमाहेतुः पूज्यः सद्धर्मवन्मया ॥ (१११।२)

sa evātaḥ kṣamāhetuḥ pūjyaḥ saddharmavanmayā ||

112.1११२.१

सत्त्वक्षेत्रं जिनक्षेत्रमित्यतो मुनिनोदितम् । (११२।१)

sattvakṣetraṃ jinakṣetramityato muninoditam |

112.2११२.२

एतानाराध्य बहवः सम्पत्पारं यतो गताः ॥ (११२।२)

etānārādhya bahavaḥ sampatpāraṃ yato gatāḥ ||

113.1११३.१

सत्त्वेभ्यश्च जिनेभ्यश्च बुद्धधर्मागमे समे । (११३।१)

sattvebhyaśca jinebhyaśca buddhadharmāgame same |

113.2११३.२

जिनेषु गौरवं यद्वन् न सत्त्वेष्विति कः क्रमः ॥ (११३।२)

jineṣu gauravaṃ yadvan na sattveṣviti kaḥ kramaḥ ||

114.1११४.१

आशयस्य च माहात्म्यं न स्वतः किं तु कार्यतः । (११४।१)

āśayasya ca māhātmyaṃ na svataḥ kiṃ tu kāryataḥ |

114.2११४.२

समं च तेन माहात्म्यं सत्त्वानां तेन ते समाः ॥ (११४।२)

samaṃ ca tena māhātmyaṃ sattvānāṃ tena te samāḥ ||

115.1११५.१

मैत्र्याशयश्च यत्पूज्यः सत्त्वमाहात्म्यमेव तत् । (११५।१)

maitryāśayaśca yatpūjyaḥ sattvamāhātmyameva tat |

115.2११५.२

बुद्धप्रसादाद्यत्पुण्यं बुद्धमाहात्म्यमेव तत् ॥ (११५।२)

buddhaprasādādyatpuṇyaṃ buddhamāhātmyameva tat ||

116.1११६.१

बुद्धधर्मागमांशेन तस्मात्सत्त्वा जिनैः समाः । (११६।१)

buddhadharmāgamāṃśena tasmātsattvā jinaiḥ samāḥ |

116.2११६.२

न तु बुद्धैः समाः केचिदनन्तांशैर्गुणार्णवैः ॥ (११६।२)

na tu buddhaiḥ samāḥ kecidanantāṃśairguṇārṇavaiḥ ||

117.1११७.१

गुणसारैकराशीनां गुणोऽणुरपि चेत् क्वचित् । (११७।१)

guṇasāraikarāśīnāṃ guṇo'ṇurapi cet kvacit |

117.2११७.२

दृश्यते तस्य पूजार्थं त्रैलोक्यमपि न क्षमम् ॥ (११७।२)

dṛśyate tasya pūjārthaṃ trailokyamapi na kṣamam ||

118.1११८.१

बुद्धधर्मोदयांशस्तु श्रेष्ठः सत्त्वेषु विद्यते । (११८।१)

buddhadharmodayāṃśastu śreṣṭhaḥ sattveṣu vidyate |

118.2११८.२

एतदंशानुरूप्येण सत्त्वपूजा कृता भवेत् ॥ (११८।२)

etadaṃśānurūpyeṇa sattvapūjā kṛtā bhavet ||

119.1११९.१

किं च निश्छद्मबन्धूनाम् अप्रमेयोपकारिणाम् । (११९।१)

kiṃ ca niśchadmabandhūnām aprameyopakāriṇām |

119.2११९.२

सत्त्वाराधनमुत्सृज्य निष्कृतिः का परा भवेत् ॥ (११९।२)

sattvārādhanamutsṛjya niṣkṛtiḥ kā parā bhavet ||

120.1१२०.१

भिन्दन्ति देहं प्रविशन्त्य् अवीचीं येषां कृते तत्र कृते कृतं स्यात् । (१२०।१)

bhindanti dehaṃ praviśanty avīcīṃ yeṣāṃ kṛte tatra kṛte kṛtaṃ syāt |

120.2१२०.२

महापकारिष्वपि तेन सर्वकल्याणमेवाचरणीयमेषु ॥ (१२०।२)

mahāpakāriṣvapi tena sarvakalyāṇamevācaraṇīyameṣu ||

121.1१२१.१

स्वयं मम स्वामिन एव तावत् तदर्थमात्मन्यपि निर्व्यपेक्षाः । (१२१।१)

svayaṃ mama svāmina eva tāvat tadarthamātmanyapi nirvyapekṣāḥ |

121.2१२१.२

अहं कथं स्वामिषु तेषु तेषु करोमि मानं न तु दासभावम् ॥ (१२१।२)

ahaṃ kathaṃ svāmiṣu teṣu teṣu karomi mānaṃ na tu dāsabhāvam ||

122.1१२२.१

येषां सुखे यान्ति मुदं मुनीन्द्रा येषां व्यथायां प्रविशन्ति मन्युम् । (१२२।१)

yeṣāṃ sukhe yānti mudaṃ munīndrā yeṣāṃ vyathāyāṃ praviśanti manyum |

122.2१२२.२

तत्तोषणात् सर्वमुनीन्द्रतुष्टिस् तत्रापकारे ऽपकृतं मुनीनाम् ॥ (१२२।२)

tattoṣaṇāt sarvamunīndratuṣṭis tatrāpakāre 'pakṛtaṃ munīnām ||

123.1१२३.१

आदीप्तकायस्य यथा समन्तान् न सर्वकामैरपि सौमनस्यम् । (१२३।१)

ādīptakāyasya yathā samantān na sarvakāmairapi saumanasyam |

123.2१२३.२

सत्त्वव्यथायामपि तद्वदेव न प्रीत्युपायोऽस्ति दयामयानाम् ॥ (१२३।२)

sattvavyathāyāmapi tadvadeva na prītyupāyo'sti dayāmayānām ||

124.1१२४.१

तस्मान्मया यज् जनदुःखदेन दुःखं कृतं सर्वमहाकृपाणाम् । (१२४।१)

tasmānmayā yaj janaduḥkhadena duḥkhaṃ kṛtaṃ sarvamahākṛpāṇām |

124.2१२४.२

तदद्य पापं प्रतिदेशयामि यत्खेदितास्तन्मुनयः क्षमन्ताम् ॥ (१२४।२)

tadadya pāpaṃ pratideśayāmi yatkheditāstanmunayaḥ kṣamantām ||

125.1१२५.१

आराधनायाद्य तथागतानां सर्वात्मना दास्यमुपैमि लोके । (१२५।१)

ārādhanāyādya tathāgatānāṃ sarvātmanā dāsyamupaimi loke |

125.2१२५.२

कुर्वन्तु मे मूर्ध्नि पदं जनौघा विघ्नन्तु वा तुष्यतु लोकनाथः ॥ (१२५।२)

kurvantu me mūrdhni padaṃ janaughā vighnantu vā tuṣyatu lokanāthaḥ ||

126.1१२६.१

आत्मीकृतं सर्वमिदं जगत्तैः कृपात्मभिर्नैव हि संशयोऽस्ति । (१२६।१)

ātmīkṛtaṃ sarvamidaṃ jagattaiḥ kṛpātmabhirnaiva hi saṃśayo'sti |

126.2१२६.२

दृश्यन्त एते ननु सत्त्वरूपास्त एव नाथाः किमनादरोऽत्र ॥ (१२६।२)

dṛśyanta ete nanu sattvarūpāsta eva nāthāḥ kimanādaro'tra ||

127.1१२७.१

तथागताराधनमेतदेव स्वार्थस्य संसाधनमेतदेव । (१२७।१)

tathāgatārādhanametadeva svārthasya saṃsādhanametadeva |

127.2१२७.२

कोकस्य दुःखापहमेतदेव तस्मान्ममास्तु व्रतमेतदेव ॥ (१२७।२)

kokasya duḥkhāpahametadeva tasmānmamāstu vratametadeva ||

128.1१२८.१

यथैको राजपुरुषः प्रमथ्नाति महाजनम् । (१२८।१)

yathaiko rājapuruṣaḥ pramathnāti mahājanam |

128.2१२८.२

विकर्तुं नैव शक्नोति दीर्घदर्शी महाजनः ॥ (१२८।२)

vikartuṃ naiva śaknoti dīrghadarśī mahājanaḥ ||

129.1१२९.१

यस्मान् नैव स एकाकी तस्य राजबलं बलम् । (१२९।१)

yasmān naiva sa ekākī tasya rājabalaṃ balam |

129.2१२९.२

तथा न दुर्बलं कंचिदपराद्धं विमानयेत् ॥ (१२९।२)

tathā na durbalaṃ kaṃcidaparāddhaṃ vimānayet ||

130.1१३०.१

यस्मान् नरकपालाश् च कृपावन्तश्च तद्बलम् । (१३०।१)

yasmān narakapālāś ca kṛpāvantaśca tadbalam |

130.2१३०.२

तस्मादाराधयेत्सत्त्वान् भृत्यश्चण्डनृपं यथा ॥ (१३०।२)

tasmādārādhayetsattvān bhṛtyaścaṇḍanṛpaṃ yathā ||

131.1१३१.१

कुपितः किं नृपः कुर्याद्येन स्यान्नरकव्यथा । (१३१।१)

kupitaḥ kiṃ nṛpaḥ kuryādyena syānnarakavyathā |

131.2१३१.२

यत्सत्त्वदौर्मनस्येन कृतेन ह्य् अनुभूयते ॥ (१३१।२)

yatsattvadaurmanasyena kṛtena hy anubhūyate ||

132.1१३२.१

तुष्टः किं नृपतिर्दद्याद्यद्बुद्धत्वसमं भवेत् । (१३२।१)

tuṣṭaḥ kiṃ nṛpatirdadyādyadbuddhatvasamaṃ bhavet |

132.2१३२.२

यत्सत्त्वसौमनस्येन कृतेन ह्य् अनुभूयते ॥ (१३२।२)

yatsattvasaumanasyena kṛtena hy anubhūyate ||

133.1१३३.१

आस्तां भविष्यद्बुद्धत्वं सत्त्वाराधनसम्भवम् । (१३३।१)

āstāṃ bhaviṣyadbuddhatvaṃ sattvārādhanasambhavam |

133.2१३३.२

इहैव सौभाग्ययशः सौस्थित्यं किं न पश्यसि ॥ (१३३।२)

ihaiva saubhāgyayaśaḥ sausthityaṃ kiṃ na paśyasi ||

134.1१३४.१

प्रासादिकत्वमारोग्यं प्रामोद्यं चिरजीवितम् । (१३४।१)

prāsādikatvamārogyaṃ prāmodyaṃ cirajīvitam |

134.2१३४.२

चक्रवर्तिसुखं स्फीतं क्षमी प्राप्नोति संसरन् ॥ (१३४।२)

cakravartisukhaṃ sphītaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BoCA, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit