वर्धयित्वैवमुत्साहं समाधौ स्थापयेन्मनः । (१।१)

विक्षिप्तचित्तस्तु नरः क्लेशदंष्ट्रान्तरे स्थितः ॥ (१।२)

कायचित्तविवेकेन विक्षेपस्य न सम्भवः । (२।१)

तस्माल् लोकं परित्यज्य वितर्कान् परिवर्जयेत् ॥ (२।२)

स्नेहान् न त्यज्यते लोको लाभादिषु च तृष्णया । (३।१)

तस्मादेतत्परित्यागे विद्वानेवं विभावयेत् ॥ (३।२)

शमथेन विपश्यनासु युक्तः कुरुते क्लेशविनाशमित्यवेत्य । (४।१)

शमथः प्रथमं गवेषणीयः स च लोके निरपेक्षयाभिरत्या ॥ (४।२)

कस्यानित्येष्वनित्यस्य स्नेहो भवितुमर्हति । (५।१)

येन जन्मसहस्राणि द्रष्टव्यो न पुनः प्रियः ॥ (५।२)

अपश्यन्नरतिं याति समाधौ न च तिष्ठति । (६।१)

न च तृप्यति दृष्ट्वापि पूर्ववद् बाध्यते तृषा ॥ (६।२)

न पश्यति यथाभूतं संवेगादवहीयते । (७।१)

दह्यते तेन शोकेन प्रियसंगमकाङ्क्षया ॥ (७।२)

तच्चिन्तया मुधा याति ह्रस्वमायुर्मुहुर्मुहुः । (८।१)

अशाश्वतेन मित्रेन धर्मो भ्रश्यति शाश्वतः ॥ (८।२)

बालैः सभागचरितो नियतं याति दुर्गतिम् । (९।१)

नेष्यते विषभागश्च किं प्राप्तं बालसंगमात् ॥ (९।२)

क्षणाद् भवन्ति सुहृदो भवन्ति रिपवः क्षणात् । (१०।१)

तोषस्थाने प्रकुप्यन्ति दुराराधाः पृथग्जनाः ॥ (१०।२)

हितमुक्ताः प्रकुप्यन्ति वारयन्ति च मां हितात् । (११।१)

अथ न श्रूयते तेषां कुपिता यान्ति दुर्गतिम् ॥ (११।२)

ईर्ष्योत्कृष्टात् समाद्वंद्वो हीनान्मानः स्तुतेर्मदः । (१२।१)

अवर्णात् प्रतिघश्चेति कदा बालाद्धितं भवेत् ॥ (१२।२)

आत्मोत्कर्षः परावर्णः संसाररतिसंकथा । (१३।१)

इत्याद्यवश्यमशुभं किंचिद्बालस्य बालतः ॥ (१३।२)

एवं तस्यापि तत्सङ्गात् तेनानर्थसमागमः । (१४।१)

एकाकी विहरिष्यामि सुखमक्लिष्टमानसः ॥ (१४।२)

बालाद् दूरं पलायेत प्राप्तमाराधयेत् प्रियैः । (१५।१)

न संस्तवानुबन्धेन किंतूदासीनसाधुवत् ॥ (१५।२)

धर्मार्थमात्रमादाय भृङ्गवत् कुसुमान्मधु । (१६।१)

अपूर्व इव सर्वत्र विहरिष्याम्यसंस्तुतः ॥ (१६।२)

लाभी च सत्कृतश्चाहमिच्छन्ति बहवश्च माम् । (१७।१)

इति मर्त्यस्य सम्प्राप्तान् मरणाज् जायते भयम् ॥ (१७।२)

यत्र तत्र रतिं याति मनः सुखाभिमोहितम् । (१८।१)

तत्तत्सहस्रगुणितं दुःखं भूत्वोपतिष्ठति ॥ (१८।२)

तस्मात् प्राज्ञो न तमिच्छेदिच्छातो जायते भयम् । (१९।१)

स्वयमेव च यात्येतद् धैर्यं कृत्वा प्रतीक्षताम् ॥ (१९।२)

बहवो लाभिनोऽभूवन् बहवश्च यशस्विनः । (२०।१)

सह लाभयशोभिस्ते न ज्ञाताः क्व गता इति ॥ (२०।२)

मामेवान्ये जुगुप्सन्ति किं प्रहृष्याम्यहं स्तुतः । (२१।१)

मामेवान्ये प्रशंसन्ति किं विषीदामि निन्दितः ॥ (२१।२)

नानाधिमुक्तिकाः सत्त्वा जिनैरपि न तोषिताः । (२२।१)

किं पुनर्मादृशैरज्ञैस्तस्मात् किं कोकचिन्तया ॥ (२२।२)

निन्दन्त्य् अलाभिनं सत्त्वमवध्यायन्ति लाभिनम् । (२३।१)

प्रकृत्या दुःखसंवासैः कथं तैर् जायते रतिः ॥ (२३।२)

न बालः कस्यचिन्मित्रमिति चोक्तं तथागतैः । (२४।१)

न स्वार्थेन विना प्रीतिर्यस्माद्बालस्य जायते ॥ (२४।२)

स्वार्थद्वारेण या प्रीतिरात्मार्थं प्रीतिरेव सा । (२५।१)

द्रव्यनाशे यथोद्वेगः सुखहानिकृतो हि सः ॥ (२५।२)

नावध्यायन्ति तरवो न चाराध्याः प्रयत्नतः । (२६।१)

कदा तैः सुखसंवासैः सह वासो भवेन्मम ॥ (२६।२)

शून्यदेवकुले स्थित्वा वृक्षमूले गुहासु वा । (२७।१)

कदानपेक्षो यास्यामि पृष्ठतो ऽनवलोकयन् ॥ (२७।२)

अममेषु प्रदेशेषु विस्तीर्णेषु स्वभावतः । (२८।१)

स्वच्छन्दचार्यनिलयो विहरिष्याम्यहं कदा ॥ (२८।२)

मृत्पात्रमात्रविभवश् चौरासंभोगचीवरः । (२९।१)

निर्भयो विहरिष्यामि कदा कायम् अगोपयन् ॥ (२९।२)

कायभूमिं निजां गत्वा कङ्कालैरपरैः सह । (३०।१)

स्वकायं तुलयिष्यामि कदा शतनधर्मिणम् ॥ (३०।२)

अयमेव हि कायो मे एवं पूतिर्भविष्यति । (३१।१)

शृगाला अपि यद्गन्धान् नोपसर्पेयुरन्तिकम् ॥ (३१।२)

अस्यैकस्यापि कायस्य सहजा अस्थिखण्डकाः । (३२।१)

पृथक् पृथग् गमिष्यन्ति किमुतान्यः प्रियो जनः ॥ (३२।२)

एक उत्पद्यते जन्तुर्म्रियते चैक एव हि । (३३।१)

नान्यस्य तद्व्यथाभागः किं प्रियैर्विघ्नकारकैः ॥ (३३।२)

अध्वानं प्रतिपन्नस्य यथावासपरिग्रहः । (३४।१)

तथा भवाध्वगस्यापि जन्मावासपरिग्रहः ॥ (३४।२)

चतुर्भिः पुरुषैर्यावत् स न निर्धार्यते ततः । (३५।१)

आशोच्यमानो लोकेन तावदेव वनं व्रजेत् ॥ (३५।२)

असंस्तवाविरोधाभ्यामेक एव शरीरकः । (३६।१)

पूर्वमेव मृतो लोके म्रियमाणो न शोचति ॥ (३६।२)

न चान्तिकचराः केचिच्छोचन्तः कुर्वते व्यथाम् । (३७।१)

बुद्धाद्यनुस्मृतिं चास्य विक्षिपन्ति न केचन ॥ (३७।२)

तस्माद् एकाकिता रम्या निरायासा शिवोदया । (३८।१)

सर्वविक्षेपशमनी सेवितव्या मया सदा ॥ (३८।२)

सर्वान्यचिन्तानिर्मुक्तः स्वचित्तैकाग्रमानसः । (३९।१)

समाधानाय चित्तस्य प्रयतिष्ये दमाय च ॥ (३९।२)

कामा ह्य् अनर्थजनका इह लोके परत्र च । (४०।१)

इह बन्धवधच्छेदैर्नरकादौ परत्र च ॥ (४०।२)

यदर्थं दूतदूतीनां कृताञ्जलिरनेकधा । (४१।१)

न च पापमकीर्तिर् वा यदर्थं गणिता पुरा ॥ (४१।२)

प्रक्षिप्तश्च भयेऽप्यात्मा द्रविणं च व्ययीकृतम् । (४२।१)

यान्येव च परिष्वज्य बभूवोत्तमनिर्वृताः ॥ (४२।२)

तान्येवास्थीनि नान्यानि स्वाधीनान्यममानि च । (४३।१)

प्रकामं सम्परिष्वज्य किं न गच्छसि निर्वृतिम् ॥ (४३।२)

उन्नाम्यमानं यत्नाद् यन् नीयमानम् अधो ह्रिया । (४४।१)

पुरा दृष्टमदृष्टं वा मुखं जालिकयावृतम् ॥ (४४।२)

तन्मुखं तूत्परिक्लेशम् असहद्भिरिवाधुना । (४५।१)

गृध्रैर् व्यक्तीकृतं पश्य किमिदानीं पलायसे ॥ (४५।२)

परचक्षुर्निपातेभ्यो ऽप्य् आसीद् यत्परिरक्षितम् । (४६।१)

तदद्य भक्षितं यावत् किमीर्ष्यालो न रक्षसि ॥ (४६।२)

मांसोच्छ्रयमिमं दृष्ट्वा गृध्रैरन्यैश्च भक्षितम् । (४७।१)

आहारः पूज्यतेऽन्येषां स्रक्चन्दनविभूषणैः ॥ (४७।२)

निश्चलादपि ते त्रासः कङ्कालादेवमीक्षितात् । (४८।१)

वेतालेनेव केनापि चाल्यमानाद् भयं न किम् ॥ (४८।२)

एकस्मादशनादेषां लालामेध्यं च जायते । (४९।१)

तत्रामेध्यमनिष्टं ते लालापानं कथं प्रियम् ॥ (४९।२)

तूलगर्भैर् मृदुस्पर्शै रमन्ते नोपधानकैः । (५०।१)

दुर्गन्धं न स्रवन्तीति कामिनोऽमेध्यमोहिताः ॥ (५०।२)

यत्र छन्ने ऽप्ययं रागस्तदच्छन्नं किमप्रियम् । (५१।१)

न चेत्प्रयोजनं तेन कस्माच्छन्नं विमृद्यते ॥ (५१।२)

यदि ते नाशुचौ रागः कस्माद् आलिङ्गसे ऽपरम् । (५२।१)

मांसकर्दमसंलिप्तं स्नायुबद्धास्थिपञ्जरम् ॥ (५२।२)

स्वमेव बह्वमेध्यं ते तेनैव धृतिमाचर । (५३।१)

अमेध्यभस्त्रामपरां गूथघस्मर विस्मर ॥ (५३।२)

मांसप्रियोऽहमस्येति द्रष्टुं स्प्रष्टुं च वाञ्छसि । (५४।१)

अचेतनं स्वभावेन मांसं त्वं कथमिच्छसि ॥ (५४।२)

यदिच्छसि न तच् चित्तं द्रष्टुं स्प्रष्टुं च शक्यते । (५५।१)

यच् च शक्यं न तद्वेत्ति किं तद् आलिङ्गसे मुधा ॥ (५५।२)

नामेध्यमयमन्यस्य कायं वेत्सीत्य् अनद्भुतम् । (५६।१)

स्वामेध्यमयमेव त्वं तं नावैषीति विस्मयः ॥ (५६।२)

विघनार्कांशुविकचं मुक्त्वा तरुणपङ्कजम् । (५७।१)

अमेध्यशौण्डचित्तस्य का रतिर्गूथपञ्जरे ॥ (५७।२)

मृदाद्यमेध्यलिप्तत्वाद्यदि न स्प्रष्टुम् इच्छसि । (५८।१)

यतस् तन् निर्गतं कायात्तं स्प्रष्टुं कथमिच्छसि ॥ (५८।२)

यदि ते नाशुचौ रागः कस्माद् आलिङ्गसे परम् । (५९।१)

अमेध्यक्षेत्रसम्भूतं तद्बीजं तेन वर्धितम् ॥ (५९।२)

अमेध्यभवम् अल्पत्वान् न वाञ्छस्यशुचिं कृमिम् । (६०।१)

बह्वमेध्यमयं कायममेध्यजमपीच्छसि ॥ (६०।२)

न केवलममेध्यत्वमात्मीयं न जुगुप्ससि । (६१।१)

अमेध्यभाण्डानपरान् गूथघस्मर वाञ्छसि ॥ (६१।२)

कर्पूरादिषु हृद्येषु शाल्यन्नव्यञ्जनेषु वा । (६२।१)

मुखक्षिप्तविसृष्टेषु भूमिरप्यशुचिर्मता ॥ (६२।२)

यदि प्रत्यक्षमप्येतदमेध्यं नाधिमुच्यसे । (६३।१)

श्मशाने पतितान् घोरान् कायान् पश्यापरानपि ॥ (६३।२)

चर्मण्युत्पाटिते यस्माद् भयमुत्पद्यते महत् । (६४।१)

कथं ज्ञात्वापि तत्रैव पुनरुत्पद्यते रतिः ॥ (६४।२)

काये न्यस्तोऽप्यसौ गन्धश्चन्दनादेव नान्यतः । (६५।१)

अन्यदीयेन गन्धेन कस्मादन्यत्र रज्यते ॥ (६५।२)

यदि स्वभावदौर्गन्ध्याद्रागो नात्र शिवं ननु । (६६।१)

किमनर्थरुचिर्लोकस्तं गन्धेनानुलिम्पति ॥ (६६।२)

कायस्यात्र किमायातं सुगन्धि यदि चन्दनम् । (६७।१)

अन्यदीयेन गन्धेन कस्मादन्यत्र रज्यते ॥ (६७।२)

यदि केशनखैर्दीर्घैर्दन्तैः समलपाण्डुरैः । (६८।१)

मलपङ्कधरो नग्नः कायः प्रकृतिभीषणः ॥ (६८।२)

स किं संस्क्रियते यत्नादात्मघाताय शस्त्रवत् । (६९।१)

आत्मव्यामोहनोद्युक्तैर् उन्मत्तैर् आकुला मही ॥ (६९।२)

कङ्कालान् कतिचिद् दृष्ट्वा श्मशाने किल ते घृणा । (७०।१)

ग्रामश्मशाने रमसे चलत्कङ्कालसंकुले ॥ (७०।२)

एवं चामेध्यमप्येतद्विना मूल्यं न लभ्यते । (७१।१)

तदर्थमर्जनायासो नरकादिषु च व्यथा ॥ (७१।२)

शिशोर्नार्जनसामर्थ्यं केनासौ यौवने सुखी । (७२।१)

यात्यर्जनेन तारुण्यं वृद्धः कामैः करोति किम् ॥ (७२।२)

केचिद्दिनान्तव्यापारैः परिश्रान्ताः कुकामिनः । (७३।१)

गृहमागत्य सायाह्ने शेरते स्म मृता इव ॥ (७३।२)

दण्डयात्राभिरपरे प्रवासक्लेशदुःखिताः । (७४।१)

वत्सरैरपि नेक्षन्ते पुत्रदारांस्तदर्थिनः ॥ (७४।२)

यदर्थमिव विक्रीत आत्मा कामविमोहितैः । (७५।१)

तन् न प्राप्तं मुधैवायुर्नीतं तु परकर्मणा ॥ (७५।२)

विक्रीतस्वात्मभावानां सदा प्रेषणकारिणाम् । (७६।१)

प्रसूयन्ते स्त्रियोऽन्येषामटवीविटपादिषु ॥ (७६।२)

रणं जीवितसंदेहं विशन्ति किल जीवितम् । (७७।१)

मानार्थं दासतां यान्ति मूढाः कामविडम्बिताः ॥ (७७।२)

छिद्यन्ते कामिनः केचिदन्ये शूलसमर्पिताः । (७८।१)

दृश्यन्ते दह्यमानाश्च हन्यमानाश् च शक्तिभिः ॥ (७८।२)

अर्जनरक्षणनाशविषादैर् अर्थम् अनर्थम् अनन्तम् अवैहि । (७९।१)

व्यग्रतया धनसक्तमतीनां नावसरो भवदुःखविमुक्तेः ॥ (७९।२)

एवमादीनवो भूयानल्पास्वादस्तु कामिनाम् । (८०।१)

शकटं वहतो यद्वत्पशोर्घासलवग्रहः ॥ (८०।२)

तस्यास्वादलवस्यार्थे यः पशोरप्य् अदुर्लभः । (८१।१)

हता दैवहतेनेयं क्षणसम्पत् सुदुर्लभा ॥ (८१।२)

अवश्यं गन्तुरल्पस्य नरकादिप्रपातिनः । (८२।१)

कायस्यार्थे कृतो यो ऽयं सर्वकालं परिश्रमः ॥ (८२।२)

ततः कोटिशतेनापि श्रमभागेन बुद्धता । (८३।१)

चर्यादुःखान् महद् दुःखं सा च बोधिर्न कामिनाम् ॥ (८३।२)

न शस्त्रं न विषं नाग्निर्न प्रपातो न वैरिणः । (८४।१)

कामानामुपमां यान्ति नरकादिव्यथास्मृतेः ॥ (८४।२)

एवम् उद्विजय कामेभ्यो विवेके जनयेद्रतिम् । (८५।१)

कलहायासशून्यासु शान्तासु वनभूमिषु ॥ (८५।२)

धन्यैः शशाङ्ककरचन्दनशीतलेषु रम्येषु हर्म्यविपुलेषु शिलातलेषु । (८६।१)

निःशब्दसौम्यवनमारुतवीज्यमानैः संक्रम्यते परहिताय विचिन्त्यते च ॥ (८६।२)

विहृत्य यत्र क्वचिदिष्टकालं शून्यालये वृक्षतले गुहासु । (८७।१)

परिग्रहरक्षणखेदमुक्तः चरत्यपेक्षाविरतो यथेष्टम् ॥ (८७।२)

स्वच्छन्दचार्यनिलयः प्रतिबद्धो न कस्यचित् । (८८।१)

यत्संतोषसुखं भुङ्क्ते तदिन्द्रस्यापि दुर्लभम् ॥ (८८।२)

एवमादिभिराकारैर्विवेकगुणभावनात् । (८९।१)

उपशान्तवितर्कः सन् बोधिचित्तं तु भावयेत् ॥ (८९।२)

परात्मसमतामादौ भावयेदेवमादरात् । (९०।१)

समदुःखसुखाः सर्वे पालनीया मयात्मवत् ॥ (९०।२)

हस्तादिभेदेन बहुप्रकारः कायो यथैकः परिपालनीयः । (९१।१)

तथा जगद्भिन्नमभिन्नदुःखसुखात्मकं सर्वमिदं तथैव ॥ (९१।२)

यद्यप्यन्येषु देहेषु मद्दुःखं न प्रबाधते । (९२।१)

तथापि तद्दुःखमेव ममात्मस्नेहदुःसहम् ॥ (९२।२)

तथा यद्य् अप्य् असंवेद्यम् अन्यद् दुःखं मयात्मना । (९३।१)

तथापि तस्य तद्दुःखमात्मस्नेहेन दुःसहम् ॥ (९३।२)

मयान्यदुःखं हन्तव्यं दुःखत्वादात्मदुःखवत् । (९४।१)

अनुग्राह्या मयान्येऽपि सत्त्वत्वादात्मसत्त्ववत् ॥ (९४।२)

यदा मम परेषां च तुल्यमेव सुखं प्रियम् । (९५।१)

तदात्मनः को विशेषो येनात्रैव सुखोद्यमः ॥ (९५।२)

यदा मम परेषां च भयं दुःखं च न प्रियम् । (९६।१)

तदात्मनः को विशेषो यत्तं रक्षामि नेतरम् ॥ (९६।२)

तद्दुःखेन न मे बाधेत्यतो यदि न रक्ष्यते । (९७।१)

नागामिकायदुःखान्मे बाधा तत्केन रक्ष्यते ॥ (९७।२)

अहमेव तदापीति मिथ्येयं प्रतिकल्पना । (९८।१)

अन्य एव मृतो यस्मादन्य एव प्रजायते ॥ (९८।२)

यदि यस्यैव यद्दुःखं रक्ष्यं तस्यैव तन्मतम् । (९९।१)

पाददुःखं न हस्तस्य कस्मात् तत्तेन रक्ष्यते ॥ (९९।२)

अयुक्तमपि चेदेतदहंकारात्प्रवर्तते । (१००।१)

यदयुक्तं निवर्त्यं तत् स्वम् अन्यच् च यथाबलम् ॥ (१००।२)

संतानः समुदायश्च पङ्क्तिसेनादिवन्मृषा । (१०१।१)

यस्य दुःखं स नास्त्यस्मात् कस्य तत् स्वं भविष्यति ॥ (१०१।२)

अस्वामिकानि दुःखानि सर्वाण्येवाविशेषतः । (१०२।१)

दुःखत्वादेव वार्याणि नियमस्तत्र किंकृतः ॥ (१०२।२)

दुःखं कस्मान् निवार्यं चेत् सर्वेषामविवादतः । (१०३।१)

वार्यं चेत्सर्वमप्येवं न चेदात्मनि सर्ववत् ॥ (१०३।२)

कृपया बहु दुःखं चेत् कस्मादुत्पद्यते बलात् । (१०४।१)

जगद्दुःखं निरूप्येदं कृपादुःखं कथं बहु ॥ (१०४।२)

बहूनामेकदुःखेन यदि दुःखं विगच्छति । (१०५।१)

उत्पाद्यमेव तद्दुःखं सदयेन परात्मनोः ॥ (१०५।२)

अतः सुपुष्पचन्द्रेण जानतापि नृपापदम् । (१०६।१)

आत्मदुःखं न निहतं बहूनां दुःखिनां व्ययात् ॥ (१०६।२)

एवं भावितसंतानाः परदुःखसमप्रियाः । (१०७।१)

अवीचिमवगाहन्ते हंसाः पद्मवनं यथा ॥ (१०७।२)

मुच्यमानेषु सत्त्वेषु ये ते प्रामोद्यसागराः । (१०८।१)

तैर् एव ननु पर्याप्तं मोक्षेणारसिकेन किम् ॥ (१०८।२)

अतः परार्थं कृत्वापि न मदो न च विस्मयः । (१०९।१)

न विपाकफलाकाङ्क्षा परार्थैकान्ततृष्णया ॥ (१०९।२)

तस्माद् यथान्तशो ऽवर्णाद् आत्मानं गोपयाम्यहम् । (११०।१)

रक्षाचित्तं दयाचित्तं करोम्येवं परेष्वपि ॥ (११०।२)

अभ्यासादन्यदीयेषु शुक्रशोणितबिन्दुषु । (१११।१)

भवत्यहमिति ज्ञानमसत्यपि हि वस्तुनि ॥ (१११।२)

तथाकायो ऽन्यदीयो ऽपि किमात्मेति न गृह्यते । (११२।१)

परत्वं तु स्वकायस्य स्थितमेव न दुष्करम् ॥ (११२।२)

ज्ञात्वा सदोषम् आत्मानं परानपि गुणोदधीन् । (११३।१)

आत्मभावपरित्यागं परादानं च भावयेत् ॥ (११३।२)

कायस्यावयवत्वेन यथाभीष्टाः करादयः । (११४।१)

जगतो ऽवयवत्वेन तथा कस्मान् न देहिनः ॥ (११४।२)

यथात्मबुद्धिरभ्यासात् स्वकायेऽस्मिन् निरात्मके । (११५।१)

परेष्वपि तथात्मत्वं किमभ्यासान् न जायते ॥ (११५।२)

एवं परार्थं कृत्वापि न मदो न च विस्मयः । (११६।१)

आत्मानं भोजयित्वैव फलाशा न च जायते ॥ (११६।२)

तस्माद्यथार्तिशोकादेरात्मानं गोप्तुम् इच्छसि । (११७।१)

रक्षाचित्तं दयाचित्तं जगत्यभ्यस्यतां तथा ॥ (११७।२)

अध्यतिष्ठदथो नाथः स्चनामाप्य् अवलोकितः । (११८।१)

पर्षच्छारद्यभयमप्यपनेतुं जनस्य हि ॥ (११८।२)

दुष्करान् न निवर्तेत यस्मादभ्यासशक्तितः । (११९।१)

यस्यैव श्रवणात्त्रासस्तेनैव न विना रतिः ॥ (११९।२)

आत्मानं च परांश्चैव यः शीघ्रं त्रातुमिच्छति । (१२०।१)

स चरेत्परमं गुह्यं परात्मपरिवर्तनम् ॥ (१२०।२)

यस्मिन्न् आत्मन्य् अतिस्नेहाद् अल्पादपि भयाद्भयम् । (१२१।१)

न द्विषेत् कस्तम् आत्मानं शत्रुवद्यो भयावहः ॥ (१२१।२)

यो मन्द्य क्षुत्पिपासादिप्रतीकारचिकीर्षया । (१२२।१)

पक्षिमत्स्यमृगान् हन्ति परिपन्थं च तिष्ठति ॥ (१२२।२)

यो लाभसत्क्रियाहेतोः पितराव् अपि मारयेत् । (१२३।१)

रत्नत्रयस्वम् आदद्याद् येनावीचीन्धनो भवेत् ॥ (१२३।२)

कः पण्डितस्तमात्मानमिच्छेद्रक्षेत् प्रपूजयेत् । (१२४।१)

न पश्येच् छत्रुवच् चैनं कश्चैनं प्रतिमानयेत् ॥ (१२४।२)

यदि दास्यामि किं भोक्ष्य इत्यात्मार्थे पिशाचता । (१२५।१)

यदि भोक्ष्ये किं ददामीति परार्थे देवराजता ॥ (१२५।२)

आत्मार्थं पीडयित्वान्यं नरकादिषु पच्यते । (१२६।१)

आत्मानं पीडयित्वा तु परार्थं सर्वसम्पदः ॥ (१२६।२)

दुर्गतिर्नीचता मौर्ख्यं ययैवात्मोन्नतीच्छया । (१२७।१)

तामेवान्यत्र संक्राम्य सुगतिः सत्कृतिर्मतिः ॥ (१२७।२)

आत्मार्थं परम् आज्ञप्य दासत्वाद्यनुभूयते । (१२८।१)

परार्थं त्व् एनम् आज्ञप्य स्वामित्वाद्यनुभूयते ॥ (१२८।२)

ये केचिद् दुःखिता लोके सर्वे ते स्वसुखेच्छया । (१२९।१)

ये केचित् सुखिता लोके सर्वे ते ऽन्यसुखेच्छया ॥ (१२९।२)

बहुना वा किमुक्तेन दृश्यतामिदमन्तरम् । (१३०।१)

स्वार्थार्थिनश्च बालस्य मुनेश्चान्यार्थकारिणः ॥ (१३०।२)

न नाम साध्यं बुद्धत्वं संसारेऽपि कुतः सुखम् । (१३१।१)

स्वसुखस्यान्यदुःखेन परिवर्तमकुर्वतः ॥ (१३१।२)

आस्तां तावत्परो लोको दृष्टोऽप्यर्थो न सिध्यति । (१३२।१)

भृत्यस्याकुर्वतः कर्म स्वामिनोऽददतो भृतिम् ॥ (१३२।२)

त्यक्त्वान्योऽन्यसुखोत्पादं दृष्टादृष्टसुखोत्सवम् । (१३३।१)

अन्यो ऽन्यदुःखनाद् घोरं दुःखं गृह्णन्ति मोहिताः ॥ (१३३।२)

उपद्रवा ये च भवन्ति कोके यावन्ति दुःखानि भयानि चैव । (१३४।१)

सर्वाणि तान्यात्मपरिग्रहेण तत्किं ममानेन परिग्रहेण ॥ (१३४।२)

आत्मानमपरित्यज्य दुःखं त्यक्तुं न शक्यते । (१३५।१)

यथाग्निमपरित्यज्य दाहं त्यक्तुं न शक्यते ॥ (१३५।२)

तस्मात्स्वदुःखशान्त्यर्थं परदुःखशमाय च । (१३६।१)

ददाम्यन्येभ्य आत्मानं परान् गृह्णामि चात्मवत् ॥ (१३६।२)

अन्यसम्बद्धमस्मीति निश्चयं कुरु मे मनः । (१३७।१)

सर्वसत्त्वार्थमुत्सृज्य नान्यच् चिन्त्यं त्वयाधुना ॥ (१३७।२)

न युक्तं स्वार्थदृष्ट्यादि तदीयैश्चक्षुरादिभिः । (१३८।१)

न युक्तं स्यन्दितुं स्वार्थमन्यदीयैः करादिभिः ॥ (१३८।२)

तेन सत्त्वपरो भूत्वा कायेऽस्मिन्यद्यदीक्षसे । (१३९।१)

तत् तद् एवापहृत्यास्मात् परेभ्यो हितमाचर ॥ (१३९।२)

हीनादिष्वात्मतां कृत्वा परत्वमपि चात्मनि । (१४०।१)

भावयेर्ष्यां च मानं च निर्विकल्प्येन चेतसा ॥ (१४०।२)

एष सत्क्रियते नाहं लाभी नाहमयं यथा । (१४१।१)

स्तूयतेऽयमहं निन्द्यो दुःखितोऽहमयं सुखी ॥ (१४१।२)

अहं करोमि कर्माणि तिष्ठत्येष तु सुस्थितः । (१४२।१)

अयं किल महान् लोके नीचोऽहं किल निर्गुणः ॥ (१४२।२)

किं निर्गुणेन कर्तव्यं सर्वस्यात्मा गुणान्वितः । (१४३।१)

सन्ति ते येष्वहं नीचः सन्ति ते येष्वहं वरः ॥ (१४३।२)

शीलदृष्टिविपत्त्यादिक्लेशशक्त्या न मद्वशात् । (१४४।१)

चिकित्स्यो ऽहं यथाशक्ति पीडाप्यङ्गीकृता मया ॥ (१४४।२)

अथाहम् अचिकित्स्यो ऽस्य कस्मान्मामवमन्यते । (१४५।१)

किं ममैतद्गुणैः कृत्यमात्मा तु गुणवानयम् ॥ (१४५।२)

दुर्गतिव्याडवक्त्रस्थेनैवास्य करुणा जने । (१४६।१)

अपरान् गुणमानेन पण्डितान् विजिगीषते ॥ (१४६।२)

सममात्मानमालोक्य यतेत स्वाधिक्यवृद्धये । (१४७।१)

कलहेनापि संसाध्यं लाभसत्कारमात्मनः ॥ (१४७।२)

अपि सर्वत्र मे लोके भवेयुः प्रकटाः गुणाः । (१४८।१)

अपि नाम गुणा ये ऽस्य न श्रोष्यन्त्यपि केचन ॥ (१४८।२)

छाद्येरन्न् अपि मे दोषाः स्यान्मे पूजास्य नो भवेत् । (१४९।१)

सुलब्धा अद्य मे लाभाः पूजितोऽहमयं न तु ॥ (१४९।२)

पश्यामो मुदितास् तावच् चिराद् एनं खलीकृतम् । (१५०।१)

हास्यं जनस्य सर्वस्य निन्द्यमानमितस्ततः ॥ (१५०।२)

अस्यापि हि वराकस्य स्पर्धा किल मया सह । (१५१।१)

किमस्य श्रुतमेतावत्प्रज्ञारूपं कुलं धनम् ॥ (१५१।२)

एवमात्मगुणाञ्श्रुत्वा कीर्त्यमानानितस्ततः । (१५२।१)

संजातपुलको हृष्टः परिभोक्ष्ये सुखोत्सवम् ॥ (१५२।२)

यद्यप्यस्य भवेल् लाभो ग्राह्योऽस्माभिरसौ बलात् । (१५३।१)

दत्त्वास्मै यापनामात्रमस्मत्कर्म करोति चेत् ॥ (१५३।२)

सुखाच् च च्यावनीयो ऽयं योज्योऽस्मद्व्यथया सदा । (१५४।१)

अनेन शतशः सर्वे संसारव्यथिता वयम् ॥ (१५४।२)

अप्रमेया गताः कल्पाः स्वार्थं जिज्ञासतस् तव । (१५५।१)

श्रमेण महतानेन दुःखमेव त्वयार्जितम् ॥ (१५५।२)

मद्विज्ञप्त्या तथात्रापि प्रवर्तस्वाविचारतः । (१५६।१)

द्रक्ष्यस्येतद्गुणान् पश्चाद्भूतं हि वचनं मुनेः ॥ (१५६।२)

अभविष्यद् इदं कर्म कृतं पूर्वं यदि त्वया । (१५७।१)

बौद्धं सम्पत्सुखं मुक्त्वा नाभविष्यद् इयं दशा ॥ (१५७।२)

तस्माद्यथान्यदीयेषु शुक्रशोणितबिन्दुषु । (१५८।१)

चकर्थ त्वमहंकारं तथान्येष्वपि भावय ॥ (१५८।२)

अन्यदीयश्चरो भूत्वा कायेऽस्मिन् यद्यदीक्षसे । (१५९।१)

तत्तदेवापहृत्यर्थं परेभ्यो हितमाचर ॥ (१५९।२)

अयं सुस्थः परो दुःस्थो नीचैरन्योऽयमुच्चकैः । (१६०।१)

परः करोत्ययं नेति कुरुष्वेर्ष्यां त्वमात्मनि ॥ (१६०।२)

सुखाच् च च्यावयात्मानं परदुःखे नियोजय । (१६१।१)

कदायं किं करोतीति छलमस्य निरूपय ॥ (१६१।२)

अन्येनापि कृतं दोषं पातयास्यैव मस्तके । (१६२।१)

अल्पमप्यस्य दोषं च प्रकाशय महामुनेः ॥ (१६२।२)

अन्याधिकयशोवादैर्यशोऽस्य मलिनीकुरु । (१६३।१)

निकृष्टदासवच् चैनं सत्त्वकार्येषु वाहय ॥ (१६३।२)

नागन्तुकगुणांशेन स्तुत्यो दोषमयो ह्य् अयम् । (१६४।१)

यथा कश्चिन् न जानीयाद्गुणमस्य तथा कुरु ॥ (१६४।२)

संक्षेपाद् यद्यदात्मार्थे परेष्वपकृतं त्वया । (१६५।१)

तत्तदात्मनि सत्त्वार्थे व्यसनं विनिपातय ॥ (१६५।२)

नैवोत्साहोऽस्य दातव्यो येनायं मुखरो भवेत् । (१६६।१)

स्थाप्यो नववधूवृत्तौ ह्रीतो भीतोऽथ संवृतः ॥ (१६६।२)

एवं कुरुष्व तिष्ठैवं न कर्तव्यमिदं त्वया । (१६७।१)

एवमेषः वशः कार्यो निग्राह्यस्तदतिक्रमे ॥ (१६७।२)

अथैवमुच्यमानेऽपि चित्तं नेदं करिष्यसि । (१६८।१)

त्वामेव निग्रहीष्यामि सर्वदोषास्तदाश्रिताः ॥ (१६८।२)

क्व यास्यसि मया दृष्टः सर्वदर्पान्निहन्मि ते । (१६९।१)

अन्योऽसौ पूर्वकः कालस्त्वया यत्रास्मि नाशितः ॥ (१६९।२)

अद्याप्यस्ति मम स्वार्थ इत्याशां त्यज साम्प्रतम् । (१७०।१)

त्वं विक्रीतो मयान्येषु बहुखेदम् अचिन्तयन् ॥ (१७०।२)

त्वां सत्त्वेषु न दास्यामि यदि नाम प्रमादतः । (१७१।१)

त्वं मां नरकपालेषु प्रदास्यसि न संशयः ॥ (१७१।२)

एवं चानेकधा दत्त्वा त्वयाहं व्यथितश्चिरम् । (१७२।१)

निहन्मि स्वार्थचेटं त्वां तानि वैराण्यनुस्मरन् ॥ (१७२।२)

न कर्तव्यात्मनि प्रीतिर्यद्यात्मप्रीतिरस्ति ते । (१७३।१)

यद्यात्मा रक्षितव्योऽयं रक्षितव्यो न युज्यते ॥ (१७३।२)

यथा यथास्य कायस्य क्रियते परिपालनम् । (१७४।१)

सुकुमारतरो भूत्वा पतत्येव तथा तथा ॥ (१७४।२)

अस्यैवं पतितस्यापि सर्वापीयं वसुंधरा । (१७५।१)

नालं पूरयितुं वाञ्छां तत्कोऽस्येच्छां करिष्यति ॥ (१७५।२)

अशक्यमिच्छतः क्लेश आशाभङ्गश्च जायते । (१७६।१)

निराशो यस्तु सर्वत्र तस्य सम्पद् अजीर्णिका ॥ (१७६।२)

तस्मान् न प्रसरो देयः कायस्येच्छाभिवृद्धये । (१७७।१)

भद्रकं नाम तद्वस्तु यद् इष्टत्वान् न गृह्यते ॥ (१७७।२)

भस्मनिष्ठावसानोऽयं निश्चेष्टान्येन चाल्यते । (१७८।१)

अशुचिप्रतिमा घोरा कस्मादत्र ममाग्रहः ॥ (१७८।२)

किं ममानेन यन्त्रेण जीविना वा मृतेन वा । (१७९।१)

लोष्ट्रादेः को विशेषोऽस्य हाहंकारं न नश्यसि ॥ (१७९।२)

शरीरपक्षपातेन वृथा दुःखम् उपार्ज्यते । (१८०।१)

किमस्य काष्ठतुल्यस्य द्वेषेणानुनयेन वा ॥ (१८०।२)

मया वा पालितस्यैवं गृध्राद्यैर्भक्षितस्य वा । (१८१।१)

न च स्नेहो न च द्वेषस्तस्मात् स्नेहं करोमि किम् ॥ (१८१।२)

रोषो यस्य खलीकारात्तोषो यस्य च पूजया । (१८२।१)

स एव चेन् न जानाति श्रमः कस्य कृतेन मे ॥ (१८२।२)

इमं ये कायमिच्छन्ति ते ऽपि मे सुहृदः किल । (१८३।१)

सर्वे स्वकायमिच्छन्ति ते ऽपि कस्मान् न मे प्रियाः ॥ (१८३।२)

तस्मान्मयानपेक्षेण कायस्त्यक्तो जगद्धिते । (१८४।१)

अतोऽयं बहुदोषोऽपि धार्यते कर्मभाण्डवत् ॥ (१८४।२)

तेनालं लोकचरितैः पण्डिताननुयाम्यहम् । (१८५।१)

अप्रमादकथां स्मृत्वा स्त्यानमिद्धं निवारयन् ॥ (१८५।२)

तस्मादावरणं हन्तुं समाधानं करोम्यहम् । (१८६।१)

विमार्गाच् चित्तमाकृष्य स्वालम्बननिरन्तरम् ॥ (१८६।२)