इमं परिकरं सर्वं प्रज्ञार्थं हि मुनिर्जगौ । (१।१)

तस्मादुत्पादयेत् प्रज्ञां दुःखनिवृत्तिकाङ्क्षया ॥ (१।२)

संवृतिः परमार्थश्च सत्यद्वयमिदं मतम् । (२।१)

बुद्धेरगोचरस्तत्त्वं बुद्धिः संवृतिरुच्यते ॥ (२।२)

तत्र लोको द्विधा दृष्टो योगी प्राकृतकस् तथा । (३।१)

तत्र प्राकृतको लोको योगिलोकेन बाध्यते ॥ (३।२)

बाध्यन्ते धीविशेषेण योगिनोऽप्युत्तरोत्तरैः । (४।१)

दृष्टान्तेनोभयेष्टेन कार्यार्थमविचारतः ॥ (४।२)

लोकेन भावा दृश्यन्ते कल्प्यन्ते चापि तत्त्वतः । (५।१)

न तु मायावदित्यत्र विवादो योगिलोकयोः ॥ (५।२)

प्रत्यक्षमपि रूपादि प्रसिद्ध्या न प्रमाणतः । (६।१)

अशुच्यादिषु शुच्यादिप्रसिद्धिरिव सा मृषा ॥ (६।२)

लोकावतारणार्थं च भावा नाथेन देशिताः । (७।१)

तत्त्वतः क्षणिका नैते संवृत्या चेद्विरुध्यते ॥ (७।२)

न दोषो योगिसंवृत्या लोकात्ते तत्त्वदर्शिनः । (८।१)

अन्यथा लोकबाधा स्यादशुचिस्त्रीनिरूपणे ॥ (८।२)

मायोपमाज् जिनात् पुण्यं सद्भावेऽपि कथं यथा । (९।१)

यदि मायोपमः सत्त्वः किं पुनर्जायते मृतः ॥ (९।२)

यावत्प्रत्ययसामग्री तावन्मायापि वर्तते । (१०।१)

दीर्घसंतानमात्रेण कथं सत्त्वोऽस्ति सत्यतः ॥ (१०।२)

मायापुरुषघातादौ चित्ताभावान् न पापकम् । (११।१)

चित्तमायासमेते तु पापपुण्यसमुद्भवः ॥ (११।२)

मन्त्रादीनामसामर्थ्यान् न मायाचित्तसम्भवः । (१२।१)

सापि नानाविधा माया नानाप्रत्ययसम्भवा ॥ (१२।२)

नैकस्य सर्वसामर्थ्यं प्रत्ययस्यास्ति कुत्रचित् । (१३।१)

निर्वृतः परमार्थेन संवृत्या यदि संसरेत् ॥ (१३।२)

बुद्धोऽपि संसरेदेवं ततः किं बोधिचर्यया । (१४।१)

प्रत्ययानामनुच्छेदे मायाप्युच्छिद्यते न हि ॥ (१४।२)

प्रत्ययानां तु विच्छेदात् संवृत्यापि न सम्भवः । (१५।१)

यदा न भ्रान्तिरप्यस्ति माया केनोपलभ्यते ॥ (१५।२)

यदा मायैव ते नास्ति तदा किमुपलभ्यते । (१६।१)

चित्तस्यैव स आकारो यद्यप्यन्योऽस्ति तत्त्वतः ॥ (१६।२)

चित्तमेव यदा माया तदा किं केन दृश्यते । (१७।१)

उक्तं च लोकनाथेन चित्तं चित्तं न पश्यति ॥ (१७।२)

न छिनत्ति यथात्मानमसिधारा तथा मनः । (१८।१)

आत्मभावं यथा दीपः संप्रकाशयतीति चेत् ॥ (१८।२)

नैव प्रकाश्यते दीपो यस्मान् न तमसावृतः । (१९।१)

न हि स्फटिकवन् नीलं नीलत्वे ऽन्यम् अपेक्षते ॥ (१९।२)

तथा किंचित् परापेक्षमनपेक्षं च दृश्यते । (२०।१)

अनीलत्वे न तन् नीलं कुर्यादात्मानमात्मना ॥ (२०।२)

नीलमेव हि को नीलं कुर्यादात्मानमात्मना । (२१।१)

अनीलत्वे न तन् नीलं कुर्यादात्मानमात्मना ॥ (२१।२)

दीपः प्रकाशत इति ज्ञात्वा ज्ञानेन कथ्यते । (२२।१)

बुद्धिः प्रकाशत इति ज्ञात्वेदं केन कथ्यते ॥ (२२।२)

प्रकाशा वाप्रकाशा वा यदा दृष्टा न केनचित् । (२३।१)

वन्ध्यादुहितृलीलेव कथ्यमानापि सा मुधा ॥ (२३।२)

यदि नास्ति स्वसंवित्तिर्विज्ञानं स्मर्यते कथम् । (२४।१)

अन्यानुभूते सम्बन्धात् स्मृतिराखुविषं यथा ॥ (२४।२)

प्रत्ययान्तरयुक्तस्य दर्शनात् स्वं प्रकाशते । (२५।१)

सिद्धाञ्जनविधेर्दृष्टो घटो नैवाञ्जनं भवेत् ॥ (२५।२)

यथा दृष्टं श्रुतं ज्ञातं नैवेह प्रतिषिध्यते । (२६।१)

सत्यतः कल्पना त्व् अत्र दुःखहेतुर्निवार्यते ॥ (२६।२)

चित्तादन्या न माया चेन् नाप्यनन्येति कल्प्यते । (२७।१)

वस्तु चेत् सा कथं नान्यानन्या चेन् नास्ति वस्तुतः ॥ (२७।२)

असत्यपि यथा माया दृश्या द्रष्टृ तथा मनः । (२८।१)

वस्त्वाश्रयश्चेत् संसारः सो ऽन्यथाकाशवद् भवेत् ॥ (२८।२)

वस्त्वाश्रयेणाभावस्य क्रियावत्त्वं कथं भवेत् । (२९।१)

असत्सहायमेकं हि चित्तमापद्यते तव ॥ (२९।२)

ग्राह्यमुक्तं यदा चित्तं तदा सर्वे तथागताः । (३०।१)

एवं च को गुणो लब्धश्चित्तमात्रेऽपि कल्पिते ॥ (३०।२)

मायोपमत्वेऽपि ज्ञाते कथं क्लेशो निवर्तते । (३१।१)

यदा मायास्त्रियां रागस्तत्कर्तुरपि जायते ॥ (३१।२)

अप्रहीणा हि तत्कर्तुर्ज्ञेयसंक्लेशवासना । (३२।१)

तद्दृष्टिकाले तस्यातो दुर्बला शून्यवासना ॥ (३२।२)

शून्यतावासनाधानाद्धीयते भाववासना । (३३।१)

किंचिन् नास्तीति चाभ्यासात् सापि पश्चात् प्रहीयते ॥ (३३।२)

यदा न लभ्यते भावो यो नास्तीति प्रकल्प्यते । (३४।१)

तदा निराश्रयोऽभावः कथं तिष्ठेन्मतेः पुरः ॥ (३४।२)

यदा न भावो नाभावो मतेः संतिष्ठते पुरः । (३५।१)

तदान्यगत्यभावेन निरालम्बा प्रशाम्यते ॥ (३५।२)

चिन्तामणिः कल्पतरुर्यथेच्छापरिपूरणः । (३६।१)

विनेयप्रणिधानाभ्यां जिनबिम्बं तथेक्ष्यते ॥ (३६।२)

यथा गारुडिकः स्तम्भं साधयित्वा विनश्यति । (३७।१)

स तस्मिंश्चिरनष्टेऽपि विषादीनुपशामयेत् ॥ (३७।२)

बोधिचर्यानुरूप्येण जिनस्तम्भोऽपि साधितः । (३८।१)

करोति सर्वकार्याणि बोधिसत्त्वेऽपि निर्वृते ॥ (३८।२)

अचित्तके कृता पूजा कथं फलवती भवेत् । (३९।१)

तुल्यैव पठ्यते यस्मात्तिष्ठतो निर्वृतस्य च ॥ (३९।२)

आगमाच् च फलं तत्र संवृत्या तत्त्वतोऽपि वा । (४०।१)

सत्यबुद्धे कृता पूजा सफलेति कथं यथा ॥ (४०।२)

सत्यदर्शनतो मुक्तिः शून्यतादर्शनेन किम् । (४१।१)

न विनानेन मार्गेण बोधिरित्यागमो यतः ॥ (४१।२)

नन्वसिद्धं महायानं कथं सिद्धस्त्वदागमः । (४२।१)

यस्मादुभयसिद्धोऽसौ न सिद्धोऽसौ तवादितः ॥ (४२।२)

यत्प्रत्यया च तत्रास्था महायानेऽपि तां कुरु । (४३।१)

अन्योभयेष्टसत्यत्वे वेदादेरपि सत्यता ॥ (४३।२)

सविवादं महायानमिति चेदागमं त्यज । (४४।१)

तीर्थिकैः सविवादत्वात् स्वैः परैश्चागमान्तरम् ॥ (४४।२)

शासनं भिक्षुतामूलं भिक्षुतैव च दुःखिता । (४५।१)

सावलम्बनचित्तानां निर्वाणमपि दुःस्थितम् ॥ (४५।२)

क्लेशप्रहाणान् मुक्तिश्चेत् तदनन्तरमस्तु सा । (४६।१)

दृष्टं च तेषु सामर्थ्यं निःक्लेशस्यापि कर्मणः ॥ (४६।२)

तृष्णा तावदुपादानं नास्ति चेत् सम्प्रधार्यते । (४७।१)

किमक्लिष्टापि तृष्णैषां नास्ति सम्मोहवत् सती ॥ (४७।२)

वेदनाप्रत्यया तृष्णा वेदनैषां च विद्यते । (४८।१)

सालम्बनेन चित्तेन स्थातव्यं यत्र तत्र वा ॥ (४८।२)

विना शून्यतया चित्तं बद्धमुत्पद्यते पुनः । (४९।१)

यथासंज्ञिसमापत्तौ भावयेत्तेन शून्यताम् ॥ (४९।२)

यत्सूत्रेऽवतरेद्वाक्यं तच् चेद् बुद्धोक्तमिष्यते । (५०।१)

महायानं भवत्सूत्रैः प्रायस्तुल्यं न किं मतम् ॥ (५०।२)

एकेनागम्यमानेन सकलं यदि दोषवत् । (५१।१)

एकेन सूत्रतुल्येन किं न सर्वं जिनोदितम् ॥ (५१।२)

महाकाश्यपमुख्यैश्च यद्वाक्यं नावगाह्यते । (५२।१)

तत्त्वयानवबुद्धत्वाद् अग्राह्यं कः करिष्यति ॥ (५२।२)

सक्तित्रासात् त्व् अनिर्मुक्त्या संसारे सिध्यति स्थितिः । (५३।१)

मोहेन दुःखिनामर्थे शून्यताया इदं फलम् ॥ (५३।२)

तदेवं शून्यतापक्षे दूषणं नोपपद्यते । (५४।१)

तस्मान् निर्विचिकित्सेन भावनीयैव शून्यता ॥ (५४।२)

क्लेशज्ञेयावृतितमः प्रतिपक्षो हि शून्यता । (५५।१)

शीघ्रं सर्वज्ञताकामो न भावयति तां कथम् ॥ (५५।२)

यद् दुःखजननं वस्तु त्रासस्तस्मात् प्रजायताम् । (५६।१)

शून्यता दुःखशमनी ततः किं जायते भयम् ॥ (५६।२)

यतस्ततो वास्तु भयं यद्यहं नाम किंचन । (५७।१)

अहमेव न किंचिच् चेद् भयं कस्य भविष्यति ॥ (५७।२)

दन्तकेशनखा नाहं नास्थि नाप्यस्मि शोणितम् । (५८।१)

न सिंहाणं न च श्लेष्मा न पूयं लसिकापि वा ॥ (५८।२)

नाहं वसा न च स्वेदो न मेदोऽन्त्राणि नाप्यहम् । (५९।१)

न चाहमन्त्रनिर्गुण्डी गूथमूत्रमहं न च ॥ (५९।२)

नाहं मांसं न च स्नायुर्नोष्मा वायुरहं न च । (६०।१)

न च छिद्राण्यहं नापि षड्विज्ञानानि सर्वथा ॥ (६०।२)

शब्दज्ञानं यदि तदा शब्दो गृह्येत सर्वदा । (६१।१)

ज्ञेयं विना तु किं वेत्ति येन ज्ञानं निरुच्यते ॥ (६१।२)

अजानानं यदि ज्ञानं काष्ठं ज्ञानं प्रसज्यते । (६२।१)

तेनासंनिहितज्ञेयं ज्ञानं नास्तीति निश्चयः ॥ (६२।२)

तदेव रूपं जानाति तदा किं न शृणोत्यपि । (६३।१)

शब्दस्यासंनिधानाच् चेत् ततस् तज् ज्ञानम् अप्यसत् ॥ (६३।२)

शब्दग्रहणरूपं यत्तद्रूपग्रहणं कथम् । (६४।१)

एकः पिता च पुत्रश्च कल्प्यते न तु तत्त्वतः ॥ (६४।२)

सत्त्वं रजस्तमो वापि न पुत्रो न पिता यतः । (६५।१)

शब्दग्रहणयुक्तस्तु स्वभावस्तस्य नेक्ष्यते ॥ (६५।२)

तदेवान्येन रूपेण नटवत् सो ऽप्यशाश्वतः । (६६।१)

स एवान्यस्वभावश्चेदपूर्वेयं तदेकता ॥ (६६।२)

अन्यद्रूपमसत्यं चेन् निजं तद्रूपमुच्यताम् । (६७।१)

ज्ञानता चेत् ततः सर्वपुंसामैक्यं प्रसज्यते ॥ (६७।२)

चेतनाचेतने चैक्यं तयोर्येनास्तिता समा । (६८।१)

विशेषश्च यदा मिथ्या कः सादृश्याश्रयस्तदा ॥ (६८।२)

अचेतनश्च नैवाहमचैतन्यात्पटादिवत् । (६९।१)

अथ ज्ञश्चेतनायोगादज्ञो नष्टः प्रसज्यते ॥ (६९।२)

अथाविकृत एवात्मा चैतन्येनास्य किं कृतम् । (७०।१)

अज्ञस्य निष्क्रियस्यैवमाकाशस्यात्मता मता ॥ (७०।२)

न कर्मफलसम्बन्धो युक्तश्चेदात्मना विना । (७१।१)

कर्म कृत्वा विनष्टे हि फलं कस्य भविष्यति ॥ (७१।२)

द्वयोरप्यावयोः सिद्धे भिन्नाधारे क्रियाफले । (७२।१)

निर्व्यापारश्च तत्रात्मेत्यत्र वादो वृथा ननु ॥ (७२।२)

हेतुमान् फलयोगीति दृश्यते नैष सम्भवः । (७३।१)

संतानस्यैक्यमाश्रित्य कर्ता भोक्तेति देशितम् ॥ (७३।२)

अतीतानागतं चित्तं नाहं तद्धि न विद्यते । (७४।१)

अथोत्पन्नमहं चित्तं नष्टेऽस्मिन्नास्त्यहं पुनः ॥ (७४।२)

यथैव कदलीस्तम्भो न कश्चिद् भागशः कृतः । (७५।१)

तथाहमप्यसद्भूतो मृग्यमाणो विचारतः ॥ (७५।२)

यदि सत्त्वो न विद्येत कस्योपरि कृपेति चेत् । (७६।१)

कार्यार्थमभ्युपेतेन यो मोहेन प्रकल्पितः ॥ (७६।२)

कार्यं कस्य न चेत्सत्त्वः सत्यमीहा तु मोहतः । (७७।१)

दुःखव्युपशमार्थं तु कार्यमोहो न वार्यते ॥ (७७।२)

दुःखहेतुरहंकार आत्ममोहात्तु वर्धते । (७८।१)

ततोऽपि न निवर्त्यश्चेत् वरं नैरात्म्यभावना ॥ (७८।२)

कायो न पादौ न जङ्घा नोरू कायः कटिर्न च । (७९।१)

नोदरं नाप्ययं पृष्ठं नोरो बाहू न चापि सः ॥ (७९।२)

न हस्तौ नाप्ययं पार्श्वौ न कक्षौ नांसलक्षणः । (८०।१)

न ग्रीवा न शिरः कायः कायोऽत्र कतरः पुनः ॥ (८०।२)

यदि सर्वेषु कायो ऽथम् एकदेशेन वर्तते । (८१।१)

अंशा अंशेषु वर्तन्ते स च कुत्र स्वयं स्थितः ॥ (८१।२)

सर्वात्मना चेत्सर्वत्र स्थितः कायः करादिषु । (८२।१)

कायास्तावन्त एव स्युर् यावन्तस् ते करादयः ॥ (८२।२)

नैवान्तर्न बहिः कायः कथं कायः करादिषु । (८३।१)

करादिभ्यः पृथङ्नास्ति कथं नु खलु विद्यते ॥ (८३।२)

तन् नास्ति कायो मोहात्तु कायबुद्धिः करादिषु । (८४।१)

संनिवेशविशेषेण स्थानौ पुरुषबुद्धिवत् ॥ (८४।२)

यावत्प्रत्ययसामग्री तावत्कायः पुमानिव । (८५।१)

एवं करादौ सा यावत्तावत्कायोऽत्र दृश्यते ॥ (८५।२)

एवमङ्गुलिपुञ्जत्वात्पादोऽपि कतरो भवेत् । (८६।१)

सो ऽपि पर्वसमूहत्वात्पर्वापि स्वांशभेदतः ॥ (८६।२)

अंशा अप्यणुभेदेन सो ऽप्य् अणुर् दिग्विभागतः । (८७।१)

दिग्विभागो निरंशत्वाद् आकाशं तेन नास्त्यणुः ॥ (८७।२)

एवं स्वप्नोपमे रूपे को रज्येत विचारकः । (८८।१)

कायश्चैवं यदा नास्ति तदा का स्त्री पुमांश्च कः ॥ (८८।२)

यद्यस्ति दुःखं तत्त्वेन प्रहृष्टान् किं न बाधते । (८९।१)

शोकाद्यार्ताय मृष्टादि सुखं चेत्किं न रोचते ॥ (८९।२)

बलीयसाभिभूतत्वाद्यदि तन् नानुभूयते । (९०।१)

वेदनात्वं कथं तस्य यस्य नानुभवात्मता ॥ (९०।२)

अस्ति सूक्ष्मतया दुःखं स्थौल्यं तस्य हृतं ननु । (९१।१)

तुष्टिमात्रापरा चेत् स्यात् तस्मात् साप्य् अस्य सूक्ष्मता ॥ (९१।२)

विरुद्धप्रत्ययोत्पत्तौ दुःखस्यानुदयो यदि । (९२।१)

कल्पनाभिनिवेशो हि वेदनेत्यागतं ननु ॥ (९२।२)

अतएव विचारोऽयं प्रतिपक्षोऽस्य भाव्यते । (९३।१)

विकल्पक्षेत्रसम्भूतध्यानाहारा हि योगिनः ॥ (९३।२)

सान्तराव् इन्द्रियार्थौ चेत्संसर्गः कुत एतयोः । (९४।१)

निरन्तरत्वेऽप्येकत्वं कस्य केनास्तु संगतिः ॥ (९४।२)

नाणोरणौ प्रवेशोऽस्ति निराकाशः समश्च सः । (९५।१)

अप्रवेशे न मिश्रत्वममिश्रत्वे न संगतिः ॥ (९५।२)

निरंशस्य च संसर्गः कथं नामोपपद्यते । (९६।१)

संसर्गे च निरंशत्वं यदि दृष्टं निदर्शय ॥ (९६।२)

विज्ञानस्य त्व् अमूर्तस्य संसर्गो नैव युज्यते । (९७।१)

समूहस्याप्यवस्तुत्वाद्यथा पूर्वं विचारितम् ॥ (९७।२)

तदेवं स्पर्शनाभावे वेदनासंभवः कुतः । (९८।१)

किमर्थमयमायासः बाधा कस्य कुतो भवेत् ॥ (९८।२)

यदा न वेदकः कश्चिद्वेदना च न विद्यते । (९९।१)

तदावस्थामिमां दृष्ट्वा तृष्णे किं न विदीर्यसे ॥ (९९।२)

दृश्यते स्पृश्यते चापि स्वप्नमायोपमात्मना । (१००।१)

चित्तेन सहजातत्वाद्वेदना तेन नेक्ष्यते ॥ (१००।२)

पूर्वं पश्चाच् च जातेन स्मर्यते नानुभूयते । (१०१।१)

स्वात्मानं नानुभवति न चान्येनानुभूयते ॥ (१०१।२)

न चास्ति वेदकः कश्चिद्वेदनातो न तत्त्वतः । (१०२।१)

निरात्मके कलापेऽस्मिन् क एव बाध्यतेऽनया ॥ (१०२।२)

नेन्द्रियेषु न रूपादौ नान्तराले मनः स्थितम् । (१०३।१)

नाप्यन्तर्न बहिश्चित्तमन्यत्रापि न लभ्यते ॥ (१०३।२)

यन् न काये न चान्यत्र न मिश्रं न पृथक् क्वचित् । (१०४।१)

तन् न किंचिदतः सत्त्वाः प्रकृत्या परिनिर्वृताः ॥ (१०४।२)

ज्ञेयात्पूर्वं यदि ज्ञानं किमालम्ब्यास्य सम्भवः । (१०५।१)

ज्ञेयेन सह चेज् ज्ञानं किमालम्ब्यास्य सम्भवः ॥ (१०५।२)

अथ ज्ञेयाद्भवेत्पश्चात्तदा ज्ञानं कुतो भवेत् । (१०६।१)

एवं च सर्वधर्माणामुत्पत्तिर्नावसीयते ॥ (१०६।२)

यद्येवं संवृतिर्नास्ति ततः सत्यद्वयं कुतः । (१०७।१)

अथ साप्यन्यसंवृत्या स्यात्सत्त्वो निर्वृतः कुतः ॥ (१०७।२)

परचित्तविकल्पोऽसौ स्वसंवृत्या तु नास्ति सः । (१०८।१)

स पश्चान् नियतः सो ऽस्ति न चेन् नास्त्येव संवृतिः ॥ (१०८।२)

कल्पना कल्पितं चेति द्वयम् अन्योन्यनिश्रितम् । (१०९।१)

यथाप्रसिद्धमाश्रित्य विचारः सर्व उच्यते ॥ (१०९।२)

विचारितेन तु यदा विचारेण विचार्यते । (११०।१)

तदानवस्था तस्यापि विचारस्य विचारणात् ॥ (११०।२)

विचारिते विचार्ये तु विचारस्यास्ति नाश्रयः । (१११।१)

निराश्रयत्वान् नोदेति तच् च निर्वाणमुच्यते ॥ (१११।२)

यस्य त्व् एतद्द्वयं सत्यं स एवात्यन्तदुःस्थितः । (११२।१)

यदि ज्ञानवशादर्थो ज्ञानास्तित्वे तु का गतिः ॥ (११२।२)

अथ ज्ञेयवशाज् ज्ञानं ज्ञेयास्तित्वे तु का गतिः । (११३।१)

अथान्योन्यवशात्सत्त्वमभावः स्याद् द्वयोरपि ॥ (११३।२)

पिता चेन् न विना पुत्रात्कुतः पुत्रस्य सम्भवः । (११४।१)

पुत्राभावे पिता नास्ति तथा सत्त्वं तयोर् द्वयोः ॥ (११४।२)

अङ्कुरो जायते बीजाद्बीजं तेनैव सूच्यते । (११५।१)

ज्ञेयाज् ज्ञानेन जातेन तत्सत्ता किं न गम्यते ॥ (११५।२)

अङ्कुरादन्यतो ज्ञानाद्बीजमस्तीति गम्यते । (११६।१)

ज्ञानास्तित्वं कुतो ज्ञातं ज्ञेयं यत्तेन गम्यते ॥ (११६।२)

लोकः प्रत्यक्षतस्तावत्सर्वं हेतुमुदीक्षते । (११७।१)

पद्मनालादिभेदो हि हेतुभेदेन जायते ॥ (११७।२)

किंकृतो हेतुभेदश्चेत्पूर्वहेतुप्रभेदतः । (११८।१)

कस्माच् चेत्फलदो हेतुः पूर्वहेतुप्रभावतः ॥ (११८।२)

ईश्वरो जगतो हेतुः वद कस्तावदीश्वरः । (११९।१)

भूतानि चेद्भवत्वेवं नाममात्रेऽपि किं श्रमः ॥ (११९।२)

अपि त्व् अनेके ऽनित्याश्च निश्चेष्टा न च देवताः । (१२०।१)

लङ्घ्याश् चाशुचयश्चैव क्ष्मादयो न स ईश्वरः ॥ (१२०।२)

नाकाशमीशोऽचेष्टत्वात् नात्मा पूर्वनिषेधतः । (१२१।१)

अचिन्त्यस्य च कर्तृत्वम् अप्यचिन्त्यं किमुच्यते ॥ (१२१।२)

तेन किं स्रष्टुमिष्टं च आत्मा चेत् नन्वसौ ध्रुवः । (१२२।१)

क्ष्मादिस्वभाव ईशश्च ज्ञानं ज्ञेयादनादि च ॥ (१२२।२)

कर्मणः सुखदुःखे च वद किं तेन निर्मितम् । (१२३।१)

हेतोरादिर्न चेदस्ति फलस्यादिः कुतो भवेत् ॥ (१२३।२)

कस्मात्सदा न कुरुते न हि सो ऽन्यमपेक्षते । (१२४।१)

तेनाकृतोऽन्यो नास्त्येव तेनासौ किमपेक्षताम् ॥ (१२४।२)

अपेक्षते चेत्सामग्रीं हेतुर्न पुनरीश्वरः । (१२५।१)

नाकर्तुमीशः सामग्र्यां न कर्तुं तदभावतः ॥ (१२५।२)

करोत्यनिच्छन्नीशश्चेत्परायत्तः प्रसज्यते । (१२६।१)

इच्छन्न् अपीच्छायत्तः स्यात् कुर्वतः कुत ईशता ॥ (१२६।२)

ये ऽपि नित्यानणूनाहुस्तेऽपि पूर्वं निवारिताः । (१२७।१)

सांख्याः प्रधानमिच्छन्ति नित्यं लोकस्य कारणम् ॥ (१२७।२)

सत्त्वं रजस्तमश्चेति गुणा अविषमस्थिताः । (१२८।१)

प्रधानमिति कथ्यन्ते विषमैर्जगदुच्यते ॥ (१२८।२)

एकस्य त्रिस्वभावत्वमयुक्तं तेन नास्ति तत् । (१२९।१)

एवं गुणा न विद्यन्ते प्रत्येकं ते ऽपि हि त्रिधा ॥ (१२९।२)

गुणाभावे च शब्दादेरस्तित्वमतिदूरतः । (१३०।१)

अचेतने च वस्त्रादौ सुखादेरप्यसंभवः ॥ (१३०।२)

तद्धेतुरूपा भावाश्चेन् ननु भावा विचारिताः । (१३१।१)

सुखाद्येव च ते हेतुः न च तस्मात्पटादयः ॥ (१३१।२)

पटादेस्तु सुखादि स्यात्तदभावात्सुखाद्यसत् । (१३२।१)

सुखादीनां च नित्यत्वं कदाचिन् नोपलभ्यते ॥ (१३२।२)

सत्यामेव सुखव्यक्तौ संवित्तिः किं न गृह्यते । (१३३।१)

तदेव सूक्ष्मतां याति स्थूलं सूक्ष्मं च तत्कथम् ॥ (१३३।२)

स्थौल्यं त्यक्त्वा भवेत्सूक्ष्ममनित्ये स्थौल्यसूक्ष्मते । (१३४।१)

सर्वस्य वस्तुनस्तद्वत्किं नानित्यत्वम् इष्यते ॥ (१३४।२)

न स्थौल्यं चेत्सुखादन्यत् सुखस्यानित्यता स्फुटम् । (१३५।१)

नासदुत्पद्यते किंचिदसत्त्वादिति चेन्मतम् ॥ (१३५।२)

व्यक्तस्यासत उत्पत्तिरकामस्यापि ते स्थिता । (१३६।१)

अन्नादोऽमेध्यभक्षः स्यात् फलं हेतौ यदि स्थितम् ॥ (१३६।२)

पटार्घेणैव कर्पासबीजं क्रीत्वा निवस्यताम् । (१३७।१)

मोहाच् चेन् नेक्षते लोकः तत्त्वज्ञस्यापि सा स्थितिः ॥ (१३७।२)

लोकस्यापि च तज्ज्ञानम् अस्ति कस्मान् न पश्यति । (१३८।१)

लोकाप्रमाणतायां चेत् व्यक्तदर्शनमप्यसत् ॥ (१३८।२)

प्रमाणमप्रमाणं चेन् ननु तत्प्रमितं मृषा । (१३९।१)

तत्त्वतः शून्यता तस्माद्भावानां नोपपद्यते ॥ (१३९।२)

कल्पितं भावम् अस्पृष्ट्वा तदभावो न गृह्यते । (१४०।१)

तस्माद्भावो मृषा यो हि तस्याभावः स्फुटं मृषा ॥ (१४०।२)

तस्मात्स्वप्ने सुते नष्टे स नास्तीति विकल्पना । (१४१।१)

तद्भावकल्पनोत्पादं विबध्नाति मृषा च सा ॥ (१४१।२)

तस्मादेवं विचारेण नास्ति किंचिदहेतुतः । (१४२।१)

न च व्यस्तसमस्तेषु प्रत्ययेषु व्यवस्थितम् ॥ (१४२।२)

अन्यतो नापि चायातं न तिष्ठति न गच्छति । (१४३।१)

मायातः को विशेषोऽस्य यन्मूढैः सत्यतः कृतम् ॥ (१४३।२)

मायया निर्मितं यच् च हेतुभिर् यच् च निर्मितम् । (१४४।१)

आयाति तत्कुतः कुत्र याति चेति निरूप्यताम् ॥ (१४४।२)

यदन्यसंनिधानेन दृष्टं न तदभावतः । (१४५।१)

प्रतिबिम्बसमे तस्मिन् कृत्रिमे सत्यता कथम् ॥ (१४५।२)

विद्यमानस्य भावस्य हेतुना किं प्रयोजनम् । (१४६।१)

अथाप्यविद्यमानोऽसौ हेतुना किं प्रयोजनम् ॥ (१४६।२)

नाभावस्य विकारोऽस्ति हेतुकोटिशतैरपि । (१४७।१)

तदवस्थः कथं भावः को वान्यो भावतां गतः ॥ (१४७।२)

नाभावकाले भावश्चेत्कदा भावो भविष्यति । (१४८।१)

नाजातेन हि भावेन सो ऽभावो ऽपगमिष्यति ॥ (१४८।२)

न चानपगते ऽभावे भावावसरसम्भवः । (१४९।१)

भावश्चाभावतां नैति द्विस्वभावप्रसङ्गतः ॥ (१४९।२)

एवं च न विरोधोऽस्ति न च भावोऽस्ति सर्वदा । (१५०।१)

अजातमनिरुद्धं च तस्मात्सर्वमिदं जगत् ॥ (१५०।२)

स्वप्नोपमास्तु गतयो विचारे कदलीसमाः । (१५१।१)

निर्वृतानिर्वृतानां च विशेषो नास्ति वस्तुतः ॥ (१५१।२)

एवं शून्येषु धर्मेषु किं लब्धं किं हृतं भवेत् । (१५२।१)

सत्कृतः परिभूतो वा केन कः सम्भविष्यति ॥ (१५२।२)

कुतः सुखं वा दुःखं वा किं प्रियं वा किमप्रियम् । (१५३।१)

का तृष्णा कुत्र सा तृष्णा मृग्यमाणा स्वभावतः ॥ (१५३।२)

विचारे जीवलोकः कः को नामात्र मरिष्यति । (१५४।१)

को भविष्यति को भूतः को बन्धुः कस्य कः सुहृत् ॥ (१५४।२)

सर्वमाकाशसंकाशं परिगृह्णन्तु मद्विधाः । (१५५।१)

प्रकुप्यन्ति प्रहृष्यन्ति कलहोत्सवहेतुभिः ॥ (१५५।२)

शोकायासैर्विषादैश्च मिथश्छेदनभेदनैः । (१५६।१)

यापयन्ति सुकृच्छ्रेण पापैरात्मसुखेच्छवः ॥ (१५६।२)

मृताः पतन्त्यपायेषु दीर्घतीव्रव्यथेषु च । (१५७।१)

आगत्यागत्य सुगतिं भूत्वा भूत्वा सुखोचिताः ॥ (१५७।२)

भवे बहुप्रपातश्च तत्र चासत्त्वमीदृशम् । (१५८।१)

तत्रान्योन्यविरोधश्च न भवेत्तत्त्वमीदृशम् ॥ (१५८।२)

तत्र चानुपमास्तीव्रा अनन्तदुःखसागराः । (१५९।१)

तत्रैवम् अल्पबलता तत्राप्यल्पत्वमायुषः ॥ (१५९।२)

तत्रापि जीवितारोग्यव्यापारैः क्षुत्क्लमश्रमैः । (१६०।१)

निद्रयोपद्रवैर्बालसंसर्गैर्निष्फलैस्तथा ॥ (१६०।२)

वृथैवायुर्वहत्याशु विवेकस्तु सुदुर्लभः । (१६१।१)

तत्राप्यभ्यस्तविक्षेपनिवारणगतिः कुतः ॥ (१६१।२)

तत्रापि मारो यतते महापायप्रपातने । (१६२।१)

तत्रासन्मार्गबाहुल्याद्विचिकित्सा च दुर्जया ॥ (१६२।२)

पुनश्च क्षणदौर्लभ्यं बुद्धोत्पादोऽतिदुर्लभः । (१६३।१)

क्लेशौघो दुर्निवारश्चेत्यहो दुःखपरम्परा ॥ (१६३।२)

अहो बतातिशोच्यत्वमेषां दुःखौघवर्तिनाम् । (१६४।१)

ये नेक्षन्ते स्वदौःस्थित्यम् एवम् अप्यतिदुःस्थिताः ॥ (१६४।२)

स्नात्वा स्नात्वा यथा कश्चिद्विशेद्वह्निं मुहुर्मुहुः । (१६५।१)

स्वसौस्थित्यं च मन्यन्त एवमप्यतिदुःस्थिताः ॥ (१६५।२)

अजरामरलीलानामेवं विहरतां सताम् । (१६६।१)

आयास्यन्त्यापदो घोराः कृत्वा मरणमग्रतः ॥ (१६६।२)

एवं दुःखाग्नितप्तानां शान्तिं कुर्यामहं कदा । (१६७।१)

पुण्यमेघसमुद्भूतैः सुखोपकरणैः स्वकैः ॥ (१६७।२)

कदोपलम्भदृष्टिभ्यो देशयिष्यामि शून्यताम् । (१६८।१)

संवृत्यानुपलम्भेन पुण्यसम्भारमादरात् ॥ (१६८।२)