गूढार्थदीपिकाGūḍhārthadīpikā

ŚGDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 11, 43.2

21 of 95 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अथ वङ्गम् ॥ (१।०)

atha vaṅgam ||

2.1२.१

मिश्रकं खुरकं चेति द्विविधं वङ्गमुच्यते । (२।१)

miśrakaṃ khurakaṃ ceti dvividhaṃ vaṅgamucyate |

2.2२.२

खुरकं तु गुणैः श्रेष्ठं मिश्रकं न रसे हितम् ॥ (२।२)

khurakaṃ tu guṇaiḥ śreṣṭhaṃ miśrakaṃ na rase hitam ||

3.1३.१

चपलं मृदुलं स्निग्धं द्रुतद्रावश्च गौरवम् । (३।१)

capalaṃ mṛdulaṃ snigdhaṃ drutadrāvaśca gauravam |

3.2३.२

निःशब्दं खुरवङ्गं स्यात् मिश्रकं श्यामशुभ्रकम् ॥ (३।२)

niḥśabdaṃ khuravaṅgaṃ syāt miśrakaṃ śyāmaśubhrakam ||

4.0४.०

इति ॥ (४।०)

iti ||

5.0५.०

स्पष्टमन्यत् अथ मारणम् ॥ (५।०)

spaṣṭamanyat atha māraṇam ||

6.1६.१

वङ्गो दाहकरः शीतः कफपीडामयान् जयेत् । (६।१)

vaṅgo dāhakaraḥ śītaḥ kaphapīḍāmayān jayet |

6.2६.२

क्रिमीन् अष्टादशविधान् प्रमेहान्नात्र संशयः । (६।२)

krimīn aṣṭādaśavidhān pramehānnātra saṃśayaḥ |

6.3६.३

इति ॥ (६।३)

iti ||

7.0७.०

केचिद्दाहहरः शीत इति पठन्ति तत्र मदनविनोदपथ्यापथ्यनिघण्ट्वादौ वङ्गस्योष्णगुणस्य लिखितत्वात् ॥ (७।०)

keciddāhaharaḥ śīta iti paṭhanti tatra madanavinodapathyāpathyanighaṇṭvādau vaṅgasyoṣṇaguṇasya likhitatvāt ||

8.0८.०

विशेषतस्तालेन मृत उष्ण एव भवतीति ॥ (८।०)

viśeṣatastālena mṛta uṣṇa eva bhavatīti ||

9.1९.१

ग्रन्थान्तरात् वङ्गेश्वरः । (९।१)

granthāntarāt vaṅgeśvaraḥ |

9.2९.२

शुद्धं सूतं शुद्धवङ्गं द्रावयित्वैकतश्चरेत् । (९।२)

śuddhaṃ sūtaṃ śuddhavaṅgaṃ drāvayitvaikataścaret |

9.3९.३

तालकं तु द्वयोस्तुल्यं शठीद्रावेण मर्दयेत् ॥ (९।३)

tālakaṃ tu dvayostulyaṃ śaṭhīdrāveṇa mardayet ||

10.1१०.१

शुष्कं काचमये पात्रे पचेद्यामचतुष्टयम् । (१०।१)

śuṣkaṃ kācamaye pātre pacedyāmacatuṣṭayam |

10.2१०.२

तुर्यांशं तालकं दत्त्वा पुनर्वारत्रयं पचेत् ॥ (१०।२)

turyāṃśaṃ tālakaṃ dattvā punarvāratrayaṃ pacet ||

11.1११.१

गुञ्जार्धं वाथ गुञ्जैकं बलमानेन भक्षयेत् । (११।१)

guñjārdhaṃ vātha guñjaikaṃ balamānena bhakṣayet |

11.2११.२

जयेद्वातं कफश्वासं कुष्ठं कासं भगन्दरम् ॥ (११।२)

jayedvātaṃ kaphaśvāsaṃ kuṣṭhaṃ kāsaṃ bhagandaram ||

12.1१२.१

वातरक्तं क्षयं वापि वह्निमान्द्यं त्रिदोषकम् । (१२।१)

vātaraktaṃ kṣayaṃ vāpi vahnimāndyaṃ tridoṣakam |

12.2१२.२

नाम्ना वङ्गेश्वरः सूतः सर्वरोगेषु पूजितः ॥ (१२।२)

nāmnā vaṅgeśvaraḥ sūtaḥ sarvarogeṣu pūjitaḥ ||

13.1१३.१

पक्षाघातादिवातेषु प्रसूत्यादौ विशेषतः । (१३।१)

pakṣāghātādivāteṣu prasūtyādau viśeṣataḥ |

13.2१३.२

इति वङ्गेश्वरः ग्रन्थान्तरात् ॥ (१३।२)

iti vaṅgeśvaraḥ granthāntarāt ||

14.0१४.०

अथ वङ्गशोधनमारणानुपानाश्च विशेषत उच्यन्ते ॥ (१४।०)

atha vaṅgaśodhanamāraṇānupānāśca viśeṣata ucyante ||

15.1१५.१

गोमूत्रे प्रथमं दद्यात्तक्रे दद्याद्द्वितीयकम् । (१५।१)

gomūtre prathamaṃ dadyāttakre dadyāddvitīyakam |

15.2१५.२

तृतीयं काञ्जिके देयं चतुर्थं कटुतैलके ॥ (१५।२)

tṛtīyaṃ kāñjike deyaṃ caturthaṃ kaṭutailake ||

16.1१६.१

शुभलग्नेन योगेन शोधनं कारयेद्भिषक् । (१६।१)

śubhalagnena yogena śodhanaṃ kārayedbhiṣak |

16.2१६.२

निर्लिप्तं द्रावितं वङ्गं सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१६।२)

nirliptaṃ drāvitaṃ vaṅgaṃ sarvarogeṣu yojayet ||

17.0१७.०

इति वङ्गशोधनम् ॥ (१७।०)

iti vaṅgaśodhanam ||

18.1१८.१

अथ मारणम् । (१८।१)

atha māraṇam |

18.2१८.२

चुल्ल्युपरि स्थितं पात्रं पाचयेद्यामकद्वयम् । (१८।२)

cullyupari sthitaṃ pātraṃ pācayedyāmakadvayam |

18.3१८.३

घर्षणं लोहदण्डेन चूर्णं देयं पुनः पुनः ॥ (१८।३)

gharṣaṇaṃ lohadaṇḍena cūrṇaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ ||

19.1१९.१

प्रथमं रजनीचूर्णं दीप्यकं च द्वितीयकम् । (१९।१)

prathamaṃ rajanīcūrṇaṃ dīpyakaṃ ca dvitīyakam |

19.2१९.२

तृतीयं जीरकं द्वयं चतुर्थं तिन्तिडीत्वचम् ॥ (१९।२)

tṛtīyaṃ jīrakaṃ dvayaṃ caturthaṃ tintiḍītvacam ||

20.1२०.१

एवं क्रमेण चूर्णेन वङ्गं निश्चन्द्रिकं भवेत् । (२०।१)

evaṃ krameṇa cūrṇena vaṅgaṃ niścandrikaṃ bhavet |

20.2२०.२

स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य भस्म चन्द्रसमं सितम् ॥ (२०।२)

svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya bhasma candrasamaṃ sitam ||

21.1२१.१

गुञ्जामात्रं प्रदातव्यं वङ्गभस्म सुभक्षितम् । (२१।१)

guñjāmātraṃ pradātavyaṃ vaṅgabhasma subhakṣitam |

21.2२१.२

अनुपानं प्रवक्ष्यामि यथाव्याध्यनुपानतः ॥ (२१।२)

anupānaṃ pravakṣyāmi yathāvyādhyanupānataḥ ||

22.1२२.१

धात्रीस्वरससंयुक्तं प्रमेहं हन्ति दुस्तरम् । (२२।१)

dhātrīsvarasasaṃyuktaṃ pramehaṃ hanti dustaram |

22.2२२.२

शतावरीरसेनैव मूत्रकृच्छ्रविनाशनम् ॥ (२२।२)

śatāvarīrasenaiva mūtrakṛcchravināśanam ||

23.1२३.१

बहुमूत्रहरं तत्तु पारिभद्ररसेन तु । (२३।१)

bahumūtraharaṃ tattu pāribhadrarasena tu |

23.2२३.२

रजनीचूर्णमधुकं धात्रीफलरसेन तु ॥ (२३।२)

rajanīcūrṇamadhukaṃ dhātrīphalarasena tu ||

24.1२४.१

चतुःप्रकारं प्रदरं नाशयेन्नात्र संशयः । (२४।१)

catuḥprakāraṃ pradaraṃ nāśayennātra saṃśayaḥ |

24.2२४.२

पञ्चतिक्तकषायेण पाययेत्सर्वकुष्ठजित् ॥ (२४।२)

pañcatiktakaṣāyeṇa pāyayetsarvakuṣṭhajit ||

25.1२५.१

शर्करामधुसंयुक्तं कूष्माण्डस्य रसेन तु । (२५।१)

śarkarāmadhusaṃyuktaṃ kūṣmāṇḍasya rasena tu |

25.2२५.२

रक्तपित्तक्षयं कासं श्वासं हन्ति सुदुस्तराम् ॥ (२५।२)

raktapittakṣayaṃ kāsaṃ śvāsaṃ hanti sudustarām ||

26.1२६.१

कण्टकारीरसेनैव पातव्यं पञ्चकासजित् । (२६।१)

kaṇṭakārīrasenaiva pātavyaṃ pañcakāsajit |

26.2२६.२

मुद्गं सशर्करं क्षौद्रं जाङ्गलं पिशितं रसम् ॥ (२६।२)

mudgaṃ saśarkaraṃ kṣaudraṃ jāṅgalaṃ piśitaṃ rasam ||

27.1२७.१

उदुंबरफलं चैव तण्डुलीयकवास्तुकम् । (२७।१)

uduṃbaraphalaṃ caiva taṇḍulīyakavāstukam |

27.2२७.२

रम्भाप्रसूतं चाङ्गेरीम् अयकं कदलीफलम् ॥ (२७।२)

rambhāprasūtaṃ cāṅgerīm ayakaṃ kadalīphalam ||

28.1२८.१

नवनीतं तथा क्षीरमभ्यङ्गस्नानमाचरेत् । (२८।१)

navanītaṃ tathā kṣīramabhyaṅgasnānamācaret |

28.2२८.२

इति वङ्गकल्पः ॥ (२८।२)

iti vaṅgakalpaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ŚGDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 11, 43.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit