ŚGDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 11, 43.2
Select a line for its word-by-word analysis.
मिश्रकं खुरकं चेति द्विविधं वङ्गमुच्यते । (२।१)
miśrakaṃ khurakaṃ ceti dvividhaṃ vaṅgamucyate |
खुरकं तु गुणैः श्रेष्ठं मिश्रकं न रसे हितम् ॥ (२।२)
khurakaṃ tu guṇaiḥ śreṣṭhaṃ miśrakaṃ na rase hitam ||
चपलं मृदुलं स्निग्धं द्रुतद्रावश्च गौरवम् । (३।१)
capalaṃ mṛdulaṃ snigdhaṃ drutadrāvaśca gauravam |
निःशब्दं खुरवङ्गं स्यात् मिश्रकं श्यामशुभ्रकम् ॥ (३।२)
niḥśabdaṃ khuravaṅgaṃ syāt miśrakaṃ śyāmaśubhrakam ||
क्रिमीन् अष्टादशविधान् प्रमेहान्नात्र संशयः । (६।२)
krimīn aṣṭādaśavidhān pramehānnātra saṃśayaḥ |
केचिद्दाहहरः शीत इति पठन्ति तत्र मदनविनोदपथ्यापथ्यनिघण्ट्वादौ वङ्गस्योष्णगुणस्य लिखितत्वात् ॥ (७।०)
keciddāhaharaḥ śīta iti paṭhanti tatra madanavinodapathyāpathyanighaṇṭvādau vaṅgasyoṣṇaguṇasya likhitatvāt ||
शुद्धं सूतं शुद्धवङ्गं द्रावयित्वैकतश्चरेत् । (९।२)
śuddhaṃ sūtaṃ śuddhavaṅgaṃ drāvayitvaikataścaret |
तालकं तु द्वयोस्तुल्यं शठीद्रावेण मर्दयेत् ॥ (९।३)
tālakaṃ tu dvayostulyaṃ śaṭhīdrāveṇa mardayet ||
तुर्यांशं तालकं दत्त्वा पुनर्वारत्रयं पचेत् ॥ (१०।२)
turyāṃśaṃ tālakaṃ dattvā punarvāratrayaṃ pacet ||
गुञ्जार्धं वाथ गुञ्जैकं बलमानेन भक्षयेत् । (११।१)
guñjārdhaṃ vātha guñjaikaṃ balamānena bhakṣayet |
जयेद्वातं कफश्वासं कुष्ठं कासं भगन्दरम् ॥ (११।२)
jayedvātaṃ kaphaśvāsaṃ kuṣṭhaṃ kāsaṃ bhagandaram ||
वातरक्तं क्षयं वापि वह्निमान्द्यं त्रिदोषकम् । (१२।१)
vātaraktaṃ kṣayaṃ vāpi vahnimāndyaṃ tridoṣakam |
नाम्ना वङ्गेश्वरः सूतः सर्वरोगेषु पूजितः ॥ (१२।२)
nāmnā vaṅgeśvaraḥ sūtaḥ sarvarogeṣu pūjitaḥ ||
अथ वङ्गशोधनमारणानुपानाश्च विशेषत उच्यन्ते ॥ (१४।०)
atha vaṅgaśodhanamāraṇānupānāśca viśeṣata ucyante ||
गोमूत्रे प्रथमं दद्यात्तक्रे दद्याद्द्वितीयकम् । (१५।१)
gomūtre prathamaṃ dadyāttakre dadyāddvitīyakam |
तृतीयं काञ्जिके देयं चतुर्थं कटुतैलके ॥ (१५।२)
tṛtīyaṃ kāñjike deyaṃ caturthaṃ kaṭutailake ||
निर्लिप्तं द्रावितं वङ्गं सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१६।२)
nirliptaṃ drāvitaṃ vaṅgaṃ sarvarogeṣu yojayet ||
चुल्ल्युपरि स्थितं पात्रं पाचयेद्यामकद्वयम् । (१८।२)
cullyupari sthitaṃ pātraṃ pācayedyāmakadvayam |
घर्षणं लोहदण्डेन चूर्णं देयं पुनः पुनः ॥ (१८।३)
gharṣaṇaṃ lohadaṇḍena cūrṇaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ ||
प्रथमं रजनीचूर्णं दीप्यकं च द्वितीयकम् । (१९।१)
prathamaṃ rajanīcūrṇaṃ dīpyakaṃ ca dvitīyakam |
तृतीयं जीरकं द्वयं चतुर्थं तिन्तिडीत्वचम् ॥ (१९।२)
tṛtīyaṃ jīrakaṃ dvayaṃ caturthaṃ tintiḍītvacam ||
एवं क्रमेण चूर्णेन वङ्गं निश्चन्द्रिकं भवेत् । (२०।१)
evaṃ krameṇa cūrṇena vaṅgaṃ niścandrikaṃ bhavet |
स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य भस्म चन्द्रसमं सितम् ॥ (२०।२)
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya bhasma candrasamaṃ sitam ||
गुञ्जामात्रं प्रदातव्यं वङ्गभस्म सुभक्षितम् । (२१।१)
guñjāmātraṃ pradātavyaṃ vaṅgabhasma subhakṣitam |
अनुपानं प्रवक्ष्यामि यथाव्याध्यनुपानतः ॥ (२१।२)
anupānaṃ pravakṣyāmi yathāvyādhyanupānataḥ ||
धात्रीस्वरससंयुक्तं प्रमेहं हन्ति दुस्तरम् । (२२।१)
dhātrīsvarasasaṃyuktaṃ pramehaṃ hanti dustaram |
चतुःप्रकारं प्रदरं नाशयेन्नात्र संशयः । (२४।१)
catuḥprakāraṃ pradaraṃ nāśayennātra saṃśayaḥ |
शर्करामधुसंयुक्तं कूष्माण्डस्य रसेन तु । (२५।१)
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ kūṣmāṇḍasya rasena tu |
रक्तपित्तक्षयं कासं श्वासं हन्ति सुदुस्तराम् ॥ (२५।२)
raktapittakṣayaṃ kāsaṃ śvāsaṃ hanti sudustarām ||
मुद्गं सशर्करं क्षौद्रं जाङ्गलं पिशितं रसम् ॥ (२६।२)
mudgaṃ saśarkaraṃ kṣaudraṃ jāṅgalaṃ piśitaṃ rasam ||
रम्भाप्रसूतं चाङ्गेरीम् अयकं कदलीफलम् ॥ (२७।२)
rambhāprasūtaṃ cāṅgerīm ayakaṃ kadalīphalam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.