ŚGDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 96.2
Select a line for its word-by-word analysis.
भूर्जपत्रवत् तनु सूक्ष्मं यथा स्यात्तथा हेम्नः सुवर्णस्य पत्राणि कारयेत् ॥ (१।०)
bhūrjapatravat tanu sūkṣmaṃ yathā syāttathā hemnaḥ suvarṇasya patrāṇi kārayet ||
तानि सूतेन शुद्धपारदेन तुल्यानि खल्वे कृत्वा मर्दयेत् ॥ (२।०)
tāni sūtena śuddhapāradena tulyāni khalve kṛtvā mardayet ||
काञ्चनारस्तद्रसेन ज्वालामुखी जयन्ती तद्रसेन वा लाङ्गल्या कलिहार्या वा रसेन यावत् पिष्टिका भवति ततो हेम्नश्चतुर्थांशं टङ्कणं सौभाग्यपिष्टमौक्तिकचूर्णं हेम द्विगुणम् आवपेत् मेलयेत् तेषु सर्वसमं स्वर्णादिसमं गन्धं गन्धकं क्षिपेत् शुद्धं तेषां सर्वेषां गोलं वासोभिर्वेष्टयित्वा शोषयित्वा च धारयेत् ॥ (३।०)
kāñcanārastadrasena jvālāmukhī jayantī tadrasena vā lāṅgalyā kalihāryā vā rasena yāvat piṣṭikā bhavati tato hemnaścaturthāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyapiṣṭamauktikacūrṇaṃ hema dviguṇam āvapet melayet teṣu sarvasamaṃ svarṇādisamaṃ gandhaṃ gandhakaṃ kṣipet śuddhaṃ teṣāṃ sarveṣāṃ golaṃ vāsobhirveṣṭayitvā śoṣayitvā ca dhārayet ||
कुत्र शरावसंपुटस्य अन्ते मध्ये तत्र मुद्रां प्रदापयेत् लवणपूरिते भाण्डे तं संपुटं धारयेत् ॥ (४।०)
kutra śarāvasaṃpuṭasya ante madhye tatra mudrāṃ pradāpayet lavaṇapūrite bhāṇḍe taṃ saṃpuṭaṃ dhārayet ||
मुद्रां दत्त्वा शोषयित्वा बहुभिर्गोमयैः पुटेत् चुल्ल्यां वा अग्निं दापयेत् ततः शीते समाकृष्य गन्धसूतं समं गोलकं समं क्षिपेत् पूर्ववत् खल्वे पिष्ट्वा गजपुटे पचेत् स्वाङ्गशीतं गुञ्जायुग्मम् अत्र योजयेत् ॥ (५।०)
mudrāṃ dattvā śoṣayitvā bahubhirgomayaiḥ puṭet cullyāṃ vā agniṃ dāpayet tataḥ śīte samākṛṣya gandhasūtaṃ samaṃ golakaṃ samaṃ kṣipet pūrvavat khalve piṣṭvā gajapuṭe pacet svāṅgaśītaṃ guñjāyugmam atra yojayet ||
अष्टाभिः मरिचैर्वा त्रिभिः सर्पिषा घृतेन मधुना वा दोषापेक्षया देया ॥ (६।०)
aṣṭābhiḥ maricairvā tribhiḥ sarpiṣā ghṛtena madhunā vā doṣāpekṣayā deyā ||
स्वच्छमनाः पुनः शुचिः पवित्रो रोगी अयं मृगाङ्कः श्लेष्मादीन् हन्यात् मृगाङ्कश्चन्द्रस् तन्नामा मृतामयत्वाद्रोगनाशकः ॥ (८।०)
svacchamanāḥ punaḥ śuciḥ pavitro rogī ayaṃ mṛgāṅkaḥ śleṣmādīn hanyāt mṛgāṅkaścandras tannāmā mṛtāmayatvādroganāśakaḥ ||
यद्वा पूर्वे मृगाङ्के च क्षयरोगत्वात् पूर्वं दत्तस्तस्मादयं मृगाङ्कः ॥ (९।०)
yadvā pūrve mṛgāṅke ca kṣayarogatvāt pūrvaṃ dattastasmādayaṃ mṛgāṅkaḥ ||
केचित् मृतस्वर्णेन मृतपारदेन गंधकं टङ्कणं मुक्ताचूर्णेन मृगाङ्कसाधनमाहुः ॥ (१०।०)
kecit mṛtasvarṇena mṛtapāradena gaṃdhakaṃ ṭaṅkaṇaṃ muktācūrṇena mṛgāṅkasādhanamāhuḥ ||
भस्मीकृतस्वर्णसमं रसस्य भस्मासुरेणापि रसेन तुल्यम् । (११।२)
bhasmīkṛtasvarṇasamaṃ rasasya bhasmāsureṇāpi rasena tulyam |
दिनौक्तिकं पादिकटङ्कणं च जम्बीरनीरे वटकीकृतं तत् । (११।३)
dinauktikaṃ pādikaṭaṅkaṇaṃ ca jambīranīre vaṭakīkṛtaṃ tat |
मृतकर्पटैर् आवृतवज्रयन्त्रे पक्वोदितं स्यात् क्षयजिन्मृगाङ्कः ॥ (११।४)
mṛtakarpaṭair āvṛtavajrayantre pakvoditaṃ syāt kṣayajinmṛgāṅkaḥ ||
हेमभस्म रसभस्म मौक्तिकं पारदं कणकगन्धकं च कुरु सर्वतुल्यकम् । (१४।२)
hemabhasma rasabhasma mauktikaṃ pāradaṃ kaṇakagandhakaṃ ca kuru sarvatulyakam |
काञ्जिकेन परिमर्द्य गोलकं मूषया च परिवेष्ट्य पाचयेत् । (१४।३)
kāñjikena parimardya golakaṃ mūṣayā ca pariveṣṭya pācayet |
उद्धरेत्तमथ सम्पुटात्ततः सिद्धिमेति कुमुदेश्वरो रसः । (१४।४)
uddharettamatha sampuṭāttataḥ siddhimeti kumudeśvaro rasaḥ |
पीतमस्य तु कणैर्मधुप्लुतै राजदुग्धमथ योजयेत्तथा । (१४।५)
pītamasya tu kaṇairmadhuplutai rājadugdhamatha yojayettathā |
पथ्यमत्र घृतपाचितोपरि क्षारहिंगुरहिते हिमं मतम् ॥ (१४।६)
pathyamatra ghṛtapācitopari kṣārahiṃgurahite himaṃ matam ||
भस्मीकृतस्वर्णं तोलकं मृतपारदं तोलकं मृतमौक्तिकं तोलकं काञ्जिकेन निम्बूकेन वा गोलं कृत्वा मूषाभ्यन्तरे निरुध्य लवणेन पूर्य हण्डिकायां मध्ये स्थापयित्वा वह्निं ज्वालयेत् ॥ (१५।०)
bhasmīkṛtasvarṇaṃ tolakaṃ mṛtapāradaṃ tolakaṃ mṛtamauktikaṃ tolakaṃ kāñjikena nimbūkena vā golaṃ kṛtvā mūṣābhyantare nirudhya lavaṇena pūrya haṇḍikāyāṃ madhye sthāpayitvā vahniṃ jvālayet ||
छागदुग्धं पिबेत् पथ्यं यथोक्तं कुमुदेश्वर एव मृगाङ्कः ॥ (१७।०)
chāgadugdhaṃ pibet pathyaṃ yathoktaṃ kumudeśvara eva mṛgāṅkaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.