अथ लोहकल्पः ॥ (१।०)

पातञ्जले तथा तन्त्रे लोहा बहुविधा मताः ॥ (२।०)

दुष्प्राप्यत्वान्निष्फलत्वाच्च लिख्यते हि भिदा मया ॥ (३।०)

चारुत्वाद् भद्रवज्रं तु पाण्डिकान्तादयो यथा । (४।१)

रूपैर्गुणैश्च कथ्यन्ते ते नागार्जुनदेशतः ॥ (४।२)

सामान्याद्द्विगुणं प्रोक्तं तस्मादष्टगुणं कलिः । (५।१)

कलेर्दशगुणं भद्रं भद्राद्वज्रं सहस्रधा ॥ (५।२)

वज्रात् सहस्रगुणितात् पाडिनी दशभिर्गुणैः । (६।१)

ततः कोटिसहस्रत्वाद् अयः कान्तं महाफलम् ॥ (६।२)

इति ॥ (७।०)

तत्र विशेष उच्यते । (८।१)

काञ्जीजितं तुलाङ्गं स्यादाज्यवर्णमयो विदुः । (८।२)

काशताडं कृशाङ्गं च शुलां गन्धो दुदेशतम् ॥ (८।३)

पण्डितं द्विविधं कृष्णं शुक्लं च समतार्द्रकम् । (९।१)

भद्रमेरण्डबीजाभं स्नुहीपत्रनिभं तथा ॥ (९।२)

वज्रं दमनपत्राभम् ईषत् स्वर्णच्छविस्तथा । (१०।१)

कान्तं मृदुतरं ताररुक्मकान्तः सिताकरम् ॥ (१०।२)

स्वादुर्यत्र भवेन्निम्बकल्को रात्रिदिवोषितः । (११।१)

कान्तं तदुत्तमं यच्च शिलारूपेण वार्त्तिकम् ॥ (११।२)

कह्वोणम् उत्तमं कान्तम् अतोऽन्यन्मध्यमं मतम् । (१२।१)

क्षुद्राण्डं गुरुताडं स्यात्कलिङ्गजमयो मतम् ॥ (१२।२)

रुक्मारुक्मप्रतीकाशं तीक्ष्णं मृदुफलं मतम् । (१३।१)

तत्तदाकरसम्भूतं तत्तद्रोगविनाशनम् ॥ (१३।२)

तेन तस्य परीक्षायां याते मदिमदेतकम् । (१४।१)

इति लोहभेदाः ॥ (१४।२)

अथ मारणम् ॥ (१५।०)

वज्रं पञ्चादिकं तेषां भेदा याज्यतमं शुभम् । (१६।१)

प्राक्पञ्चपलाद् ऊर्ध्वं यावद् आ षोडशं पलम् ॥ (१६।२)

अथ लोहशोधनम् । (१७।१)

त्रिफलात्रिगुणैस्तोयैस् त्रिफला षोडशं पलम् । (१७।२)

तत्क्वाथे पादशेषे तु लोहस्य पलपञ्चकम् ॥ (१७।३)

कृत्वा पत्राणि तप्तानि सप्तवारं निषेचयेत् । (१८।१)

एवं प्रलीयते दोषो गिरिजो लोहसंभवः ॥ (१८।२)

इति ॥ (१९।०)

अथ मारणे पुटप्रशंसा । (२०।१)

पुटैर्दोषविनाशः स्यात् पुटादेव गुणोदयः । (२०।२)

म्रियते च पुटाल्लोहं पुटांस्तस्मात्समाचरेत् ॥ (२०।३)

यथा यथा प्रदीयन्ते पुटाश्च बहवोऽयसि । (२१।१)

तथा तथा प्रवर्धन्ते गुणाः शतसहस्रशः ॥ (२१।२)

तावल्लोहं पुटेद्वैद्यो यावच्चूर्णीकृतं जले । (२२।१)

तन्निस्तरेल्लघुत्वेन नीरे तरति हंसवत् ॥ (२२।२)

तावन्न चूर्णयेदेवं यावत्कज्जलिसंनिभम् । (२३।१)

करोति निहितं नेत्रे नैव पीडा मनागपि ॥ (२३।२)

पुटे पुटे क्वाथयित्वा स्थालीपाकं प्रदापयेत् । (२४।१)

पुटैकमन्तरे वापि क्षालनं व्ययभीतितः ॥ (२४।२)

इति ॥ (२५।०)

अथ दोषभेदेन पुटानाह । (२६।१)

पाकः फलाम्बुदशमूलरसेन वायौ पित्ते तु शीतमधुरैस् त्रिफलैर्विदार्याः । (२६।२)

तज्ज्ञैः शतावरिजटास्वरसेन देयः श्लेष्माणके तु दशमूलरसार्द्रकेण ॥ (२६।३)

वातश्लेष्मविकारेषु श्वयथौ विविधात्मके । (२७।१)

वर्षाभूशृङ्गवेराभ्यां माणकेन विशेषतः ॥ (२७।२)

इति ॥ (२८।०)

माणकः माणकन्दः । (२९।१)

पित्तानिले पित्तयुते च रक्ते द्राक्षाविदारीशतमूलिकाभिः । (२९।२)

क्षीरकाकोलीकाकोल्या च मधूकपुष्पैः खर्जूरकेणापि ॥ (२९।३)

तथैव देयाः ॥ (३०।०)

अथ व्याधिभेदेन पुटानाह । (३१।१)

जीर्णज्वरे गुडूची कासे श्वासे च शस्यते व्याघ्री । (३१।२)

यक्ष्मासृक् पित्तरुजोर्वासा शस्ता बला नाम ॥ (३१।३)

नासाव्रणशोणितशान्त्यर्थं स्वरसयवदूर्वायाः । (३२।१)

कङ्केल्लिच्छल्लसलिलं शस्तं प्रदरेषु सर्वेषु ॥ (३२।२)

निचुलदलोद्भवसलिलैः प्रवाहिकायां च शस्यते सुतराम् । (३३।१)

ग्रहणीषु मुस्तकानां कुटजक्वाथातिसारेषु ॥ (३३।२)

मेहे वरावरे कृच्छ्रे पाषाणभेदिकातिवने । (३४।१)

वर्षाभूनागरयोः क्वाथः श्वयथुप्रशान्त्यर्थम् ॥ (३४।२)

गोमूत्रं त्रिषु शस्तम् उदरापस्मारपाण्डुरोगेषु । (३५।१)

अस्त्रेषु माणकन्दो गुल्मे रोहीतकः क्वाथः ॥ (३५।२)

हिक्काश्वासे ब्राह्मीभार्गीस्वरसेन शस्तश्च । (३६।१)

एरण्डनागरयोः क्वाथः सामेऽतिशस्तः ॥ (३६।२)

शूलेषु दशमूलेन गोमूत्रेण फलाम्बुना । (३७।१)

यकृति प्लीह्नि दातव्यो गृहकन्यार्कजं पयः ॥ (३७।२)

देवदारुविडङ्गेन पलाशेन कृमौ मतः । (३८।१)

कुष्ठे सम्पाकनिम्बेन सप्तपर्णाटरूषकैः ॥ (३८।२)

भल्लातकेन वाकुच्यवृन्दार्केणाशनेन च । (३९।१)

मधुरेक्षुरसंपाकैः अभीरूवरुणेन च ॥ (३९।२)

एरण्डतृणपञ्चानां मूलैः शैलूषकेन च । (४०।१)

त्रिफलेन च कर्तव्यो मूलस्तम्भे त्रिदोषजे ॥ (४०।२)

अश्मरीषु च सर्वासु मूत्राघाते विशेषतः । (४१।१)

वृक्षक्षीरामृता द्राक्षा अभीरूदशमूलकैः ॥ (४१।२)

वाजिगन्धान्वितैरेभिः क्षयेषु च निगद्यते । (४२।१)

अम्लपित्ते शतावर्याः पुटा देयाश्च सर्वतः ॥ (४२।२)

मुण्डिका शतमूली च चित्राङ्गकरिकर्णकेशराजैस्तु । (४३।१)

मधुकगुडूचीमार्कवमुसलीभल्लातकैः कल्पे रसायने नागबला हयगन्धा गोकर्णकवृद्धदारकामलकी वाजीकरणे विहिता वानरीशतमूलिका क्षुरिका ज्ञात्वैवम् ॥ (४३।२)

रोगविशेषानेभिर्वारत्रयं पुटेन स्थालीपाके अधिकतः पुरुषस्वभावं बुद्धिमान्कथितमपि हेममौषधम् उचितम् उपादेयम् अन्यदपि ॥ (४४।०)

यः कल्पकामः कुरुते च लोहं स सर्वशङ्कापरिवर्जिताङ्गः । (४५।१)

द्विरष्टवर्षाकृतिरेष नित्यं जीवेत पृथिव्याममरोपमानः । (४५।२)

इति ॥ (४५।३)

लोहकल्पः समाप्तः ॥ (४६।०)

अथ किट्टम् ॥ (४७।०)

गोमूत्रत्रिफलाक्वाथे तप्तं शोध्यं त्रिसप्तधा । (४८।१)

स्वर्णादिसर्वलोहानां किट्टस्य च गुणावहम् । (४८।२)

इति लोहादिकिट्टमारणम् ॥ (४८।३)

अथ स्वर्णादिधातुभक्षणप्रमाणम् ॥ (४९।०)

यवद्वयं प्रयोक्तव्यं हेमगुञ्जाष्टकावधि । (५०।१)

तारं तद्द्विगुणं लोहमन्यत् तत्त्रिगुणात्मकम् ॥ (५०।२)