NyāSū, 1, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
अनुबन्धचतुष्टयप्रकरणम्प्रमाणप्रमेयसंशयप्रयोजनदृष्टान्तसिद्धान्तावयवतर्कनिर्णयवादजल्पवितण्डाहेत्वाभासच्छलजातिनिग्रहस्थानानाम् तत्त्वज्ञानात् निःश्रेयसाधिगमः ॥ (१।०)
anubandhacatuṣṭayaprakaraṇampramāṇaprameyasaṃśayaprayojanadṛṣṭāntasiddhāntāvayavatarkanirṇayavādajalpavitaṇḍāhetvābhāsacchalajātinigrahasthānānām tattvajñānāt niḥśreyasādhigamaḥ ||
दुःखजन्मप्रवृत्तिदोषमिथ्याज्ञानानाम् उत्तरोत्तरापाये तदनन्तरापायात् अपवर्गः ॥ (२।०)
duḥkhajanmapravṛttidoṣamithyājñānānām uttarottarāpāye tadanantarāpāyāt apavargaḥ ||
प्रमाणप्रकरणम्प्रत्यक्षानुमानोपमानशब्दाः प्रमाणानि ॥ (३।०)
pramāṇaprakaraṇampratyakṣānumānopamānaśabdāḥ pramāṇāni ||
इन्द्रियार्थसन्निकर्षोत्पन्नं ज्ञानम् अव्यपदेश्यम् अव्यभिचारि व्यवसायात्मकं प्रत्यक्षम् ॥ (४।०)
indriyārthasannikarṣotpannaṃ jñānam avyapadeśyam avyabhicāri vyavasāyātmakaṃ pratyakṣam ||
अथ तत्पूर्वकं त्रिविधम् अनुमानं पूर्ववत् शेषवत् सामान्यतोदृष्टं च ॥ (५।०)
atha tatpūrvakaṃ trividham anumānaṃ pūrvavat śeṣavat sāmānyatodṛṣṭaṃ ca ||
प्रमेयप्रकरणमात्मशरीरेन्द्रियार्थबुद्धिमनःप्रवृत्तिदोषप्रेत्यभावफलदुःखापवर्गाः तु प्रमेयम् ॥ (९।०)
prameyaprakaraṇamātmaśarīrendriyārthabuddhimanaḥpravṛttidoṣapretyabhāvaphaladuḥkhāpavargāḥ tu prameyam ||
इच्छाद्वेषप्रयत्नसुखदुःखज्ञानानि आत्मनो लिङ्गम् इति ॥ (१०।०)
icchādveṣaprayatnasukhaduḥkhajñānāni ātmano liṅgam iti ||
घ्राणरसनचक्षुस्त्वक्श्रोत्राणीन्द्रियाणि भूतेभ्यः ॥ (१२।०)
ghrāṇarasanacakṣustvakśrotrāṇīndriyāṇi bhūtebhyaḥ ||
गन्धरसरूपस्पर्शशब्दाः पृथिव्यादिगुणाः तदर्थाः ॥ (१४।०)
gandharasarūpasparśaśabdāḥ pṛthivyādiguṇāḥ tadarthāḥ ||
बुद्धिरुपलब्धिर् ज्ञानम् इति अनर्थान्तरम् ॥ (१५।०)
buddhirupalabdhir jñānam iti anarthāntaram ||
न्यायपूर्वाङ्गलक्षणप्रकरणम्समानानेकधर्मोपपत्तेः विप्रतिपत्तेः उपलब्ध्यनुपलब्ध्यव्यवस्थातश्च विशेषापेक्षो विमर्शः संशयः ॥ (२३।०)
nyāyapūrvāṅgalakṣaṇaprakaraṇamsamānānekadharmopapatteḥ vipratipatteḥ upalabdhyanupalabdhyavyavasthātaśca viśeṣāpekṣo vimarśaḥ saṃśayaḥ ||
यम् अर्थम् अधिकृत्य प्रवर्तते तत् प्रयोजनम् ॥ (२४।०)
yam artham adhikṛtya pravartate tat prayojanam ||
लौकिकपरीक्षकाणां यस्मिन् अर्थे बुद्धिसाम्यं सो दृष्टान्तः ॥ (२५।०)
laukikaparīkṣakāṇāṃ yasmin arthe buddhisāmyaṃ so dṛṣṭāntaḥ ||
न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम्तन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थितिः सिद्धान्तः ॥ (२६।०)
nyāyāśrayasiddhāntalakṣaṇaprakaraṇamtantrādhikaraṇābhyupagamasaṃsthitiḥ siddhāntaḥ ||
सश्चतुर्विधः सर्वतन्त्रप्रतितन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थित्यर्थान्तरभावात् ॥ (२७।०)
saścaturvidhaḥ sarvatantrapratitantrādhikaraṇābhyupagamasaṃsthityarthāntarabhāvāt ||
सर्वतन्त्राविरुद्धः तन्त्रे अधिकृतः अर्थः सर्वतन्त्रसिद्धान्तः ॥ (२८।०)
sarvatantrāviruddhaḥ tantre adhikṛtaḥ arthaḥ sarvatantrasiddhāntaḥ ||
समानतन्त्रसिद्धः परतन्त्रासिद्धः प्रतितन्त्रसिद्धान्तः ॥ (२९।०)
samānatantrasiddhaḥ paratantrāsiddhaḥ pratitantrasiddhāntaḥ ||
यत्सिद्धौ अन्यप्रकरणसिद्धिः सः अधिकरणसिद्धान्तः ॥ (३०।०)
yatsiddhau anyaprakaraṇasiddhiḥ saḥ adhikaraṇasiddhāntaḥ ||
अपरीक्षिताभ्युपगमात् तद्विशेषपरीक्षणम् अभ्युपगमसिद्धान्तः ॥ (३१।०)
aparīkṣitābhyupagamāt tadviśeṣaparīkṣaṇam abhyupagamasiddhāntaḥ ||
न्यायप्रकरणम्प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनानि अवयवाः ॥ (३२।०)
nyāyaprakaraṇampratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanāni avayavāḥ ||
साध्यसाधर्म्यात् तद्धर्मभावी दृष्टान्तः उदाहरणम् ॥ (३६।०)
sādhyasādharmyāt taddharmabhāvī dṛṣṭāntaḥ udāharaṇam ||
उदाहरणापेक्षः तथा इति उपसंहारो न तथा इति वा साध्यस्य उपनयः ॥ (३८।०)
udāharaṇāpekṣaḥ tathā iti upasaṃhāro na tathā iti vā sādhyasya upanayaḥ ||
हेत्वपदेशात् प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनम् ॥ (३९।०)
hetvapadeśāt pratijñāyāḥ punarvacanaṃ nigamanam ||
न्यायोत्तराङ्गप्रकरणमविज्ञाततत्त्वे अर्थे कारणोपपत्तितः तत्त्वज्ञानार्थम् ऊहः तर्कः ॥ (४०।०)
nyāyottarāṅgaprakaraṇamavijñātatattve arthe kāraṇopapattitaḥ tattvajñānārtham ūhaḥ tarkaḥ ||
विमृश्य पक्षप्रतिपक्षाभ्याम् अर्थावधारणं निर्णयः ॥ (४१।०)
vimṛśya pakṣapratipakṣābhyām arthāvadhāraṇaṃ nirṇayaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.