NyāSū, 5, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
साधर्म्यवैधर्म्योत्कर्षापकर्षवर्ण्यावर्ण्यविकल्पसाध्यप्राप्त्यप्राप्तिप्रषङ्गप्रतिदृष्टान्तानुत्पत्तिसंशयप्रकरणहेत्वर्थापत्त्यविशेषोपपत्त्युपलब्ध्यनुपलब्धिनित्यानित्यकार्यसमाः ॥ (१।०)
sādharmyavaidharmyotkarṣāpakarṣavarṇyāvarṇyavikalpasādhyaprāptyaprāptipraṣaṅgapratidṛṣṭāntānutpattisaṃśayaprakaraṇahetvarthāpattyaviśeṣopapattyupalabdhyanupalabdhinityānityakāryasamāḥ ||
साधर्म्यवैधर्म्याभ्यामुपसंहारे तद्धर्मविपर्ययोपपत्तेः साधर्म्यवैधर्म्यसमौ ॥ (२।०)
sādharmyavaidharmyābhyāmupasaṃhāre taddharmaviparyayopapatteḥ sādharmyavaidharmyasamau ||
साध्यदृष्टान्तयोर् धर्मविकल्पाद् उभयसाध्यत्वाच् चोत्कर्षापकर्षवर्ण्यविकल्पसाध्यसमाः ॥ (५।०)
sādhyadṛṣṭāntayor dharmavikalpād ubhayasādhyatvāc cotkarṣāpakarṣavarṇyavikalpasādhyasamāḥ ||
किंचित्साधर्म्याद् उपसंहारसिद्धेर् वैधर्म्याद् अप्रतिषेधः ॥ (६।०)
kiṃcitsādharmyād upasaṃhārasiddher vaidharmyād apratiṣedhaḥ ||
प्राप्त्यप्राप्तिसमजातिद्वयप्रकरणम्प्राप्य साध्यमप्राप्य वा हेतोः प्राप्त्याविशिष्टत्वाद् अप्राप्त्यासाधकत्वाच्च प्राप्त्यप्राप्तिसमौ ॥ (८।०)
prāptyaprāptisamajātidvayaprakaraṇamprāpya sādhyamaprāpya vā hetoḥ prāptyāviśiṣṭatvād aprāptyāsādhakatvācca prāptyaprāptisamau ||
घटादिनिष्पत्तिदर्शनात् पीडने चाभिचारादप्रतिषेधः ॥ (९।०)
ghaṭādiniṣpattidarśanāt pīḍane cābhicārādapratiṣedhaḥ ||
प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमप्रकरणम्दृष्टान्तस्य कारणानपदेशात् प्रत्यवस्थानाच्च प्रतिदृष्टान्तेन प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमौ ॥ (१०।०)
prasaṅgapratidṛṣṭāntasamaprakaraṇamdṛṣṭāntasya kāraṇānapadeśāt pratyavasthānācca pratidṛṣṭāntena prasaṅgapratidṛṣṭāntasamau ||
प्रदीपोपादानप्रसङ्गनिवृत्तिवत् तद्विनिवृत्तिः ॥ (११।०)
pradīpopādānaprasaṅganivṛttivat tadvinivṛttiḥ ||
प्रतिदृष्टान्तहेतुत्वे च नाहेतुर्दृष्टान्तः ॥ (१२।०)
pratidṛṣṭāntahetutve ca nāheturdṛṣṭāntaḥ ||
अनुत्पत्तिसमप्रकरणम्प्रागुत्पत्तेः कारणाभावाद् अनुत्पत्तिसमः ॥ (१३।०)
anutpattisamaprakaraṇamprāgutpatteḥ kāraṇābhāvād anutpattisamaḥ ||
तथाभावादुत्पन्नस्य कारणोपपत्तेर्न कारणप्रतिषेधः ॥ (१४।०)
tathābhāvādutpannasya kāraṇopapatterna kāraṇapratiṣedhaḥ ||
संशयसमप्रकरणम्सामान्यदृष्टान्तयोर् ऐन्द्रियकत्वे समाने नित्यानित्यसाधर्म्यात् संशयसमः ॥ (१५।०)
saṃśayasamaprakaraṇamsāmānyadṛṣṭāntayor aindriyakatve samāne nityānityasādharmyāt saṃśayasamaḥ ||
साधर्म्यात्संशये न संशयो वैधर्म्यादुभयथा वा संशये ऽत्यन्तसंशयप्रसङ्गो नित्यत्वानभ्युपगमाच्च सामान्यस्याप्रतिषेधः ॥ (१६।०)
sādharmyātsaṃśaye na saṃśayo vaidharmyādubhayathā vā saṃśaye 'tyantasaṃśayaprasaṅgo nityatvānabhyupagamācca sāmānyasyāpratiṣedhaḥ ||
प्रकरणसमप्रकरणमुभयसाधर्म्यात् प्रक्रियासिद्धेः प्रकरणसमः ॥ (१७।०)
prakaraṇasamaprakaraṇamubhayasādharmyāt prakriyāsiddheḥ prakaraṇasamaḥ ||
प्रतिपक्षात् प्रकरणसिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः प्रतिपक्षोपपत्तेः ॥ (१८।०)
pratipakṣāt prakaraṇasiddheḥ pratiṣedhānupapattiḥ pratipakṣopapatteḥ ||
अहेतुसमप्रकरणम्त्रैकाल्यासिद्धेर्हेतोरहेतुसमः ॥ (१९।०)
ahetusamaprakaraṇamtraikālyāsiddherhetorahetusamaḥ ||
न हेतुतः साध्यसिद्धेस् त्रैकाल्यास्सिद्धिः ॥ (२०।०)
na hetutaḥ sādhyasiddhes traikālyāssiddhiḥ ||
प्रतिषेधानुपपत्तेश्च प्रतिषेद्धव्याप्रतिषेधः ॥ (२१।०)
pratiṣedhānupapatteśca pratiṣeddhavyāpratiṣedhaḥ ||
अर्थापत्तिसमप्रकरणमर्थापत्तितः प्रतिपक्षसिद्धेरर्थापत्तिसमः ॥ (२२।०)
arthāpattisamaprakaraṇamarthāpattitaḥ pratipakṣasiddherarthāpattisamaḥ ||
अनुक्तस्यार्थापत्तेः पक्षहानेर् उपपत्तिर् अनुक्तत्वाद् अनैकान्तिकत्वाच् चार्थापत्तेः ॥ (२३।०)
anuktasyārthāpatteḥ pakṣahāner upapattir anuktatvād anaikāntikatvāc cārthāpatteḥ ||
अविशेषसमप्रकरणमेकधर्मोपपत्तेरविशेषे सर्वाविशेषप्रसङ्गात् सद्भावोपपत्तेः ॥ (२४।०)
aviśeṣasamaprakaraṇamekadharmopapatteraviśeṣe sarvāviśeṣaprasaṅgāt sadbhāvopapatteḥ ||
क्वचिद्धर्मानुपपत्तेः क्वचिच्चोपपत्तेः प्रतिषेधाभावः ॥ (२६।०)
kvaciddharmānupapatteḥ kvaciccopapatteḥ pratiṣedhābhāvaḥ ||
उपलब्धिसमप्रकरणम्निर्दिष्टकारणाभावे ऽप्युपलम्भादुपलब्धिसमः ॥ (२९।०)
upalabdhisamaprakaraṇamnirdiṣṭakāraṇābhāve 'pyupalambhādupalabdhisamaḥ ||
कारणान्तरादपि तद्धर्मोपपत्तेरप्रतिषेधः ॥ (३०।०)
kāraṇāntarādapi taddharmopapatterapratiṣedhaḥ ||
अनुपलब्धिसमप्रकरणम्तदनुपलब्धेर् अनुपलम्भाद् अभावसिद्धौ तद्विपरीतोपपत्तेर् अनुपलब्धिसमः ॥ (३१।०)
anupalabdhisamaprakaraṇamtadanupalabdher anupalambhād abhāvasiddhau tadviparītopapatter anupalabdhisamaḥ ||
ज्ञानविकल्पानां च भावाभावसंवेदनाद् अध्यात्मम् ॥ (३३।०)
jñānavikalpānāṃ ca bhāvābhāvasaṃvedanād adhyātmam ||
साधर्म्यात्तुल्यधर्मोपपत्तेः सर्वानित्यत्वप्रसङ्गादनित्यसमः ॥ (३४।०)
sādharmyāttulyadharmopapatteḥ sarvānityatvaprasaṅgādanityasamaḥ ||
साधर्म्यादसिद्धेः प्रतिषेधासिद्धिः प्रतिषेध्यसाधर्म्याच्च ॥ (३५।०)
sādharmyādasiddheḥ pratiṣedhāsiddhiḥ pratiṣedhyasādharmyācca ||
दृष्टान्ते च साध्यसाधनभावेन प्रज्ञातस्य धर्मस्य तस्य चोभयथा भावान्नाविशेषः ॥ (३६।०)
dṛṣṭānte ca sādhyasādhanabhāvena prajñātasya dharmasya tasya cobhayathā bhāvānnāviśeṣaḥ ||
अनित्यसमप्रकरणम्नित्यमनित्यभावादनित्ये नित्यत्वोपपत्तेर्नित्यसमः ॥ (३७।०)
anityasamaprakaraṇamnityamanityabhāvādanitye nityatvopapatternityasamaḥ ||
प्रतिषेध्ये नित्यमनित्यभावादनित्ये ऽनित्यत्वोपपत्तेः प्रतिषेधाभावः ॥ (३८।०)
pratiṣedhye nityamanityabhāvādanitye 'nityatvopapatteḥ pratiṣedhābhāvaḥ ||
कार्यसमप्रकरणम्प्रयत्नकार्यानेकत्वात् कार्यसमः ॥ (३९।०)
kāryasamaprakaraṇamprayatnakāryānekatvāt kāryasamaḥ ||
कार्यान्यत्वे प्रयत्नाहेतुत्वम् अनुपलब्धिकारणोपपत्तेः ॥ (४०।०)
kāryānyatve prayatnāhetutvam anupalabdhikāraṇopapatteḥ ||
षट्पक्षीप्रकरणम्प्रतिषेधे ऽपि समानदोषः ॥ (४१।०)
ṣaṭpakṣīprakaraṇampratiṣedhe 'pi samānadoṣaḥ ||
प्रतिषेधविप्रतिषेधे प्रतिषेधदोषवद् दोषः ॥ (४३।०)
pratiṣedhavipratiṣedhe pratiṣedhadoṣavad doṣaḥ ||
प्रतिषेधं सदोषमभ्युपेत्य प्रतिषेधविप्रतिषेधे समानो दोषप्रसङ्गो मतानुज्ञा ॥ (४४।०)
pratiṣedhaṃ sadoṣamabhyupetya pratiṣedhavipratiṣedhe samāno doṣaprasaṅgo matānujñā ||
स्वपक्षलक्षणापेक्षोपपत्त्युपसंहारे हेतुनिर्देशे परपक्षदोषाभ्युपगमात् समानो दोष इति ॥ (४५।०)
svapakṣalakṣaṇāpekṣopapattyupasaṃhāre hetunirdeśe parapakṣadoṣābhyupagamāt samāno doṣa iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.