न्यायसूत्रNyāyasūtra

NyāSū, 5, 2

10 of 10 · 25 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

प्रतिज्ञाहानिः प्रतिज्ञान्तरं प्रतिज्ञाविरोधः प्रतिज्ञासंन्यासो हेत्वन्तरम् अर्थान्तरं निरर्थकम् अविज्ञातार्थम् अपार्थकम् अप्राप्तकालं न्यूनम् अधिकं पुनरुक्तम् अननुभाषणम् अज्ञानम् अप्रतिभा विक्षेपो मतानुज्ञा पर्यनुयोज्योपेक्षणं निरनुयोज्यानुयोगो ऽपसिद्धान्तो हेत्वाभासाश्च निग्रहस्थानानि ॥ (१।०)

pratijñāhāniḥ pratijñāntaraṃ pratijñāvirodhaḥ pratijñāsaṃnyāso hetvantaram arthāntaraṃ nirarthakam avijñātārtham apārthakam aprāptakālaṃ nyūnam adhikaṃ punaruktam ananubhāṣaṇam ajñānam apratibhā vikṣepo matānujñā paryanuyojyopekṣaṇaṃ niranuyojyānuyogo 'pasiddhānto hetvābhāsāśca nigrahasthānāni ||

2.0२.०

निग्रहस्थानपञ्चकप्रकरणम्प्रतिदृष्टान्तधर्माभ्यनुज्ञा स्वदृष्टान्ते प्रतिज्ञाहानिः ॥ (२।०)

nigrahasthānapañcakaprakaraṇampratidṛṣṭāntadharmābhyanujñā svadṛṣṭānte pratijñāhāniḥ ||

3.0३.०

प्रतिज्ञातार्थप्रतिषेधधर्मविकल्पात् तदर्थनिर्देशः प्रतिज्ञान्तरम् ॥ (३।०)

pratijñātārthapratiṣedhadharmavikalpāt tadarthanirdeśaḥ pratijñāntaram ||

4.0४.०

प्रतिज्ञाहेत्वोर्विरोधः प्रतिज्ञाविरोधः ॥ (४।०)

pratijñāhetvorvirodhaḥ pratijñāvirodhaḥ ||

5.0५.०

पक्षप्रतिषेधे प्रतिज्ञातार्थापनयनं प्रतिज्ञासंन्यासः ॥ (५।०)

pakṣapratiṣedhe pratijñātārthāpanayanaṃ pratijñāsaṃnyāsaḥ ||

6.0६.०

अविशेषोक्ते हेतौ प्रतिषिद्धे विशेषमिच्छतो हेत्वन्तरम् ॥ (६।०)

aviśeṣokte hetau pratiṣiddhe viśeṣamicchato hetvantaram ||

7.0७.०

निग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम्प्रकृतादर्थाद् अप्रतिसम्बद्धार्थम् अर्थान्तरम् ॥ (७।०)

nigrahasthānacatuṣkaprakaraṇamprakṛtādarthād apratisambaddhārtham arthāntaram ||

8.0८.०

वर्णक्रमनिर्देशवन्निरर्थकम् ॥ (८।०)

varṇakramanirdeśavannirarthakam ||

9.0९.०

परिषत्प्रतिवादिभ्यां त्रिरभिहितम् अप्यविज्ञातम् अविज्ञातार्थम् ॥ (९।०)

pariṣatprativādibhyāṃ trirabhihitam apyavijñātam avijñātārtham ||

10.0१०.०

पौर्वापर्यायोगाद् अप्रतिसम्बद्धार्थम् अपार्थकम् ॥ (१०।०)

paurvāparyāyogād apratisambaddhārtham apārthakam ||

11.0११.०

निग्रहस्थानत्रिकप्रकरणमवयवविपर्यासवचनम् अप्राप्तकालम् ॥ (११।०)

nigrahasthānatrikaprakaraṇamavayavaviparyāsavacanam aprāptakālam ||

12.0१२.०

हीनम् अन्यतमेनाप्यवयवेन न्यूनम् ॥ (१२।०)

hīnam anyatamenāpyavayavena nyūnam ||

13.0१३.०

हेतूदाहरणाधिकम् अधिकम् ॥ (१३।०)

hetūdāharaṇādhikam adhikam ||

14.0१४.०

पुनरुक्तिनिग्रहस्थानप्रकरणम्शब्दार्थयोः पुनर्वचनं पुनरुक्तम् अन्यत्रानुवादात् ॥ (१४।०)

punaruktinigrahasthānaprakaraṇamśabdārthayoḥ punarvacanaṃ punaruktam anyatrānuvādāt ||

15.0१५.०

अनुवादे तु अपुनरुक्तं शब्दाभ्यासात् अर्थविशेषोपपत्तेः ॥ (१५।०)

anuvāde tu apunaruktaṃ śabdābhyāsāt arthaviśeṣopapatteḥ ||

16.0१६.०

अर्थात् आपन्नस्य स्वशब्देन पुनर्वचनम् ॥ (१६।०)

arthāt āpannasya svaśabdena punarvacanam ||

17.0१७.०

उत्तरविरोधिनिग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम्विज्ञातस्य परिषदा त्रिर् अभिहितस्यापि अप्रत्युच्चारणम् अननुभाषणम् ॥ (१७।०)

uttaravirodhinigrahasthānacatuṣkaprakaraṇamvijñātasya pariṣadā trir abhihitasyāpi apratyuccāraṇam ananubhāṣaṇam ||

18.0१८.०

अविज्ञातं चाज्ञानम् ॥ (१८।०)

avijñātaṃ cājñānam ||

19.0१९.०

उत्तरस्याप्रतिपत्तिर् अप्रतिभा ॥ (१९।०)

uttarasyāpratipattir apratibhā ||

20.0२०.०

कार्यव्यासङ्गात् कथाविच्छेदो विक्षेपः ॥ (२०।०)

kāryavyāsaṅgāt kathāvicchedo vikṣepaḥ ||

21.0२१.०

मतानुज्ञादिनिग्रहस्थानत्रिकप्रकरणम्स्वपक्षे दोषाभ्युपगमात् परपक्षे दोषप्रसङ्गो मतानुज्ञा ॥ (२१।०)

matānujñādinigrahasthānatrikaprakaraṇamsvapakṣe doṣābhyupagamāt parapakṣe doṣaprasaṅgo matānujñā ||

22.0२२.०

निग्रहस्थानप्राप्तस्यानिग्रहः पर्यनुयोज्योपेक्षणम् ॥ (२२।०)

nigrahasthānaprāptasyānigrahaḥ paryanuyojyopekṣaṇam ||

23.0२३.०

अनिग्रहस्थाने निग्रहस्थानाभियोगो निरनुयोज्यानुयोगः ॥ (२३।०)

anigrahasthāne nigrahasthānābhiyogo niranuyojyānuyogaḥ ||

24.0२४.०

कथकान्योक्तिनिरूप्यनिग्रहस्थानद्वयप्रकरणम्सिद्धान्तम् अभ्युपेत्यानियमात् कथाप्रसङ्गः अपसिद्धान्तः ॥ (२४।०)

kathakānyoktinirūpyanigrahasthānadvayaprakaraṇamsiddhāntam abhyupetyāniyamāt kathāprasaṅgaḥ apasiddhāntaḥ ||

25.0२५.०

हेत्वाभासाश्च यथोक्ताः ॥ (२५।०)

hetvābhāsāśca yathoktāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

NyāSū, 5, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit