NyāSū, 3, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
इन्द्रियव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणंदर्शनस्पर्शनाभ्याम् एकार्थग्रहणात् ॥ (१।०)
indriyavyatiriktātmaparīkṣāprakaraṇaṃdarśanasparśanābhyām ekārthagrahaṇāt ||
तद्व्यवस्थानात् एवात्मसद्भावात् अप्रतिषेधः ॥ (३।०)
tadvyavasthānāt evātmasadbhāvāt apratiṣedhaḥ ||
शरीरव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम्शरीरदाहे पातकाभावात् ॥ (४।०)
śarīravyatiriktātmaparīkṣāprakaraṇamśarīradāhe pātakābhāvāt ||
प्रासङ्गिकं चक्षुरद्वैतपरीक्षाप्रकरणम्सव्यदृष्टस्य इतरेण प्रत्यभिज्ञानात् ॥ (७।०)
prāsaṅgikaṃ cakṣuradvaitaparīkṣāprakaraṇamsavyadṛṣṭasya itareṇa pratyabhijñānāt ||
न एकस्मिन् नासास्थिव्यवहिते द्वित्वाभिमानात् ॥ (८।०)
na ekasmin nāsāsthivyavahite dvitvābhimānāt ||
आत्ममनोभेदपरीक्षाप्रकरणम्नात्मप्रतिपत्तिहेतूनां मनसि सम्भवात् ॥ (१५।०)
ātmamanobhedaparīkṣāprakaraṇamnātmapratipattihetūnāṃ manasi sambhavāt ||
ज्ञातुर् ज्ञानसाधनोपपत्तेः संज्ञाभेदमात्रम् ॥ (१६।०)
jñātur jñānasādhanopapatteḥ saṃjñābhedamātram ||
आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम्पूर्वाभ्यस्तस्मृत्यनुबन्धात् जातस्य हर्षभयशोकसम्प्रतिपत्तेः ॥ (१८।०)
ātmanityatvaparīkṣāprakaraṇampūrvābhyastasmṛtyanubandhāt jātasya harṣabhayaśokasampratipatteḥ ||
पद्मादिषु प्रबोधसम्मीलनविकारवत् तद्विकारः ॥ (१९।०)
padmādiṣu prabodhasammīlanavikāravat tadvikāraḥ ||
न उष्णशीतवर्षाकालनिमित्तत्वात् पञ्चात्मकविकाराणाम् ॥ (२०।०)
na uṣṇaśītavarṣākālanimittatvāt pañcātmakavikārāṇām ||
शरीरपरीक्षाप्रकरणम्पार्थिवं गुणान्तरोपलब्धेः ॥ (२७।०)
śarīraparīkṣāprakaraṇampārthivaṃ guṇāntaropalabdheḥ ||
गन्धक्लेदपाकव्यूहावकाशदानेभ्यः पाञ्चभौतिकम् ॥ (३०।०)
gandhakledapākavyūhāvakāśadānebhyaḥ pāñcabhautikam ||
इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम्कृष्णसारे सति उपलम्भात् व्यतिरिच्य च उपलम्भात् संशयः ॥ (३२।०)
indriyaparīkṣāprakaraṇamkṛṣṇasāre sati upalambhāt vyatiricya ca upalambhāt saṃśayaḥ ||
नानुमीयमानस्य प्रत्यक्षतः अनुपलब्धिर् अभावहेतुः ॥ (३६।०)
nānumīyamānasya pratyakṣataḥ anupalabdhir abhāvahetuḥ ||
अनेकद्रव्यसमवायात् रूपविशेषात् च रूपोपलब्धिः ॥ (३८।०)
anekadravyasamavāyāt rūpaviśeṣāt ca rūpopalabdhiḥ ||
कर्मकारितश्च इन्द्रियाणां व्यूहः पुरुषार्थतन्त्रः ॥ (३९।०)
karmakāritaśca indriyāṇāṃ vyūhaḥ puruṣārthatantraḥ ||
मध्यन्दिनोल्काप्रकाशानुपलब्धिवत् तदनुपलब्धिः ॥ (४०।०)
madhyandinolkāprakāśānupalabdhivat tadanupalabdhiḥ ||
बाह्यप्रकाशानुग्रहात् विषयोपलब्धेः अनभिव्यक्तितः अनुपलब्धिः ॥ (४२।०)
bāhyaprakāśānugrahāt viṣayopalabdheḥ anabhivyaktitaḥ anupalabdhiḥ ||
अप्राप्यग्रहणं काचाभ्रपटलस्फटिकान्तरितोपलब्धेः ॥ (४५।०)
aprāpyagrahaṇaṃ kācābhrapaṭalasphaṭikāntaritopalabdheḥ ||
आदित्यरश्मेः स्फटिकान्तरिते अपि दाह्ये अविघातात् ॥ (४८।०)
ādityaraśmeḥ sphaṭikāntarite api dāhye avighātāt ||
आदर्शोदकयोः प्रसादस्वाभाव्यात् रूपोपलब्धिः ॥ (५०।०)
ādarśodakayoḥ prasādasvābhāvyāt rūpopalabdhiḥ ||
दृष्टानुमितानां हि नियोगप्रतिषेधानुपपत्तिः ॥ (५१।०)
dṛṣṭānumitānāṃ hi niyogapratiṣedhānupapattiḥ ||
इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम्स्थानान्यत्वे नानात्वात् अवयविनानास्थानत्वात् च संशयः ॥ (५२।०)
indriyanānātvaparīkṣāprakaraṇamsthānānyatve nānātvāt avayavinānāsthānatvāt ca saṃśayaḥ ||
गन्धत्वाद्यव्यतिरेकात् गन्धादीनामप्रतिषेधः ॥ (५८।०)
gandhatvādyavyatirekāt gandhādīnāmapratiṣedhaḥ ||
न बुद्धिलक्षणाधिष्ठानगत्याकृतिजातिपञ्चत्वेभ्यः ॥ (६०।०)
na buddhilakṣaṇādhiṣṭhānagatyākṛtijātipañcatvebhyaḥ ||
अर्थपरीक्षाप्रकरणम्गन्धरसरूपस्पर्शशब्दानां स्पर्शपर्यन्ताः पृथिव्याः ॥ (६२।०)
arthaparīkṣāprakaraṇamgandharasarūpasparśaśabdānāṃ sparśaparyantāḥ pṛthivyāḥ ||
अप्तेजोवायूनां पूर्वं पूर्वम् अपोह्याकाशस्य उत्तरः ॥ (६३।०)
aptejovāyūnāṃ pūrvaṃ pūrvam apohyākāśasya uttaraḥ ||
एकैकश्येन उत्तरगुणासद्भावात् उत्तरोत्तराणां तदनुपलब्धिः ॥ (६५।०)
ekaikaśyena uttaraguṇāsadbhāvāt uttarottarāṇāṃ tadanupalabdhiḥ ||
तदुपलब्धिर् इतरेतरद्रव्यगुणवैधर्म्यात् ॥ (७३।०)
tadupalabdhir itaretaradravyaguṇavaidharmyāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.