NyāSū, 4, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रवृत्तिदोषसामान्यपरीक्षाप्रकरणम्प्रवृत्तिर्यथोक्ता ॥ (१।०)
pravṛttidoṣasāmānyaparīkṣāprakaraṇampravṛttiryathoktā ||
दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम्त्रैराश्यं रागद्वेषमोहार्थान्तर्भावात् ॥ (३।०)
doṣatrairāśyaparīkṣāprakaraṇamtrairāśyaṃ rāgadveṣamohārthāntarbhāvāt ||
निमित्तनैमित्तिकभावादर्थान्तरभावो दोषेभ्यः ॥ (७।०)
nimittanaimittikabhāvādarthāntarabhāvo doṣebhyaḥ ||
निमित्तनैमित्तिकोपपत्तेश्च तुल्यजातीयानामप्रतिषेधः ॥ (९।०)
nimittanaimittikopapatteśca tulyajātīyānāmapratiṣedhaḥ ||
प्रेत्यभावपरीक्षाप्रकरणमात्मनित्यत्वे प्रेत्यभावसिद्धिः ॥ (१०।०)
pretyabhāvaparīkṣāprakaraṇamātmanityatve pretyabhāvasiddhiḥ ||
शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणमभावाद् भावोत्पत्तिः नानुपमृद्य प्रादुर्भावात् ॥ (१४।०)
śūnyatopādānanirākaraṇaprakaraṇamabhāvād bhāvotpattiḥ nānupamṛdya prādurbhāvāt ||
ईश्वरोपादानाताप्रकरणमीश्वरः कारणम् पुरुषकर्माफल्यदर्शनात् ॥ (१९।०)
īśvaropādānātāprakaraṇamīśvaraḥ kāraṇam puruṣakarmāphalyadarśanāt ||
आकस्मिकत्वनिराकरणप्रकरणमनिमित्ततो भावोत्पत्तिः कण्टकतैक्ष्ण्यादिदर्शनात् ॥ (२२।०)
ākasmikatvanirākaraṇaprakaraṇamanimittato bhāvotpattiḥ kaṇṭakataikṣṇyādidarśanāt ||
निमित्तानिमित्तयोर् अर्थान्तरभावाद् अप्रतिषेधः ॥ (२४।०)
nimittānimittayor arthāntarabhāvād apratiṣedhaḥ ||
सर्वानित्यत्वनिराकरणप्रकरणम्सर्वम् अनित्यम् उत्पत्तिविनाशधर्मकत्वात् ॥ (२५।०)
sarvānityatvanirākaraṇaprakaraṇamsarvam anityam utpattivināśadharmakatvāt ||
तदनित्यत्वमग्नेर्दाह्यं विनाश्यानुविनाशवत् ॥ (२७।०)
tadanityatvamagnerdāhyaṃ vināśyānuvināśavat ||
नित्यस्याप्रत्याख्यानम् यथोपलब्धिव्यवस्थानात् ॥ (२८।०)
nityasyāpratyākhyānam yathopalabdhivyavasthānāt ||
सर्वनित्यत्वनिराकरणम्सर्वं नित्यम् पञ्चभूतनित्यत्वात् ॥ (२९।०)
sarvanityatvanirākaraṇamsarvaṃ nityam pañcabhūtanityatvāt ||
सर्वपृथक्त्वनिराकरणप्रकरणम्सर्वं पृथग् भावलक्षणपृथक्त्वात् ॥ (३४।०)
sarvapṛthaktvanirākaraṇaprakaraṇamsarvaṃ pṛthag bhāvalakṣaṇapṛthaktvāt ||
सर्वशून्यतानिराकरणप्रकरणम्सर्वम् अभावो भावेष्वितरेतराभावसिद्धेः ॥ (३७।०)
sarvaśūnyatānirākaraṇaprakaraṇamsarvam abhāvo bhāveṣvitaretarābhāvasiddheḥ ||
संख्यैकान्तवादप्रकरणम्संख्यैकान्तासिद्धिः कारणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम् ॥ (४१।०)
saṃkhyaikāntavādaprakaraṇamsaṃkhyaikāntāsiddhiḥ kāraṇānupapattyupapattibhyām ||
फलपरीक्षाप्रकरणम्सद्यः कालान्तरे च फलनिष्पत्तेः संशयः ॥ (४४।०)
phalaparīkṣāprakaraṇamsadyaḥ kālāntare ca phalaniṣpatteḥ saṃśayaḥ ||
नासन्न सन्न सदसत् सदसतोर् वैधर्म्यात् ॥ (४८।०)
nāsanna sanna sadasat sadasator vaidharmyāt ||
आश्रयव्यतिरेकाद् वृक्षफलोत्पत्तिवद् इत्यहेतुः ॥ (५१।०)
āśrayavyatirekād vṛkṣaphalotpattivad ityahetuḥ ||
न पुत्रपशुस्त्रीपरिच्छेदहिरण्यान्नादिफलनिर्देशात् ॥ (५३।०)
na putrapaśustrīparicchedahiraṇyānnādiphalanirdeśāt ||
तत्सम्बन्धात् फलनिष्पत्तेस्तेषु फलवदुपचारः ॥ (५४।०)
tatsambandhāt phalaniṣpattesteṣu phalavadupacāraḥ ||
दुःखपरीक्षाप्रकरणम्विविधबाधनायोगाद् दुःखमेव जन्मोत्पत्तिः ॥ (५५।०)
duḥkhaparīkṣāprakaraṇamvividhabādhanāyogād duḥkhameva janmotpattiḥ ||
बाधनानिवृत्तेर् वेदयतः पर्येषणदोषाद् अप्रतिषेधः ॥ (५७।०)
bādhanānivṛtter vedayataḥ paryeṣaṇadoṣād apratiṣedhaḥ ||
अपवर्गपरीक्षाप्रकरणमृणक्लेशप्रवृत्त्यनुबन्धाद् अपवर्गाभावः ॥ (५९।०)
apavargaparīkṣāprakaraṇamṛṇakleśapravṛttyanubandhād apavargābhāvaḥ ||
प्रधानशब्दानुपपत्तेर् गुणशब्देनानुवादो निन्दाप्रशंसोपपत्तेः ॥ (६०।०)
pradhānaśabdānupapatter guṇaśabdenānuvādo nindāpraśaṃsopapatteḥ ||
सुषुप्तस्य स्वप्नादर्शने क्लेशाभावादपवर्गः ॥ (६३।०)
suṣuptasya svapnādarśane kleśābhāvādapavargaḥ ||
प्रागुत्पत्तेर् अभावानित्यत्ववत् स्वाभाविके ऽप्यनित्यत्वम् ॥ (६६।०)
prāgutpatter abhāvānityatvavat svābhāvike 'pyanityatvam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.