NyāSū, 4, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
तत्त्वज्ञानोत्पत्तिप्रकरणम्दोषनिमित्तानां तत्त्वज्ञानादहङ्कारनिवृत्तिः ॥ (१।०)
tattvajñānotpattiprakaraṇamdoṣanimittānāṃ tattvajñānādahaṅkāranivṛttiḥ ||
प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम्विद्याविद्याद्वैविध्यात् संशयः ॥ (४।०)
prāsaṅgikam avayaviprakaraṇamvidyāvidyādvaividhyāt saṃśayaḥ ||
कृत्स्नैकदेशावृत्तित्वाद् अवयवानाम् अवयव्यभावः ॥ (७।०)
kṛtsnaikadeśāvṛttitvād avayavānām avayavyabhāvaḥ ||
एकस्मिन् भेदाभावाद् भेदशब्दप्रयोगानुपपत्तेरप्रश्नः ॥ (११।०)
ekasmin bhedābhāvād bhedaśabdaprayogānupapatterapraśnaḥ ||
केशसमूहे तैमिरिकोपलब्धिवत् तदुपलब्धिः ॥ (१३।०)
keśasamūhe taimirikopalabdhivat tadupalabdhiḥ ||
स्वविषयानतिक्रमेणेन्द्रियस्य पटुमन्दभावाद्विषयग्रहणस्य तथाभाबो नाविषये प्रवृत्तिः ॥ (१४।०)
svaviṣayānatikrameṇendriyasya paṭumandabhāvādviṣayagrahaṇasya tathābhābo nāviṣaye pravṛttiḥ ||
औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणमाकाशव्यतिभेदात् तदनुपपत्तिः ॥ (१८।०)
aupodghātikaṃ niravayavaprakaraṇamākāśavyatibhedāt tadanupapattiḥ ||
अन्तर्बहिश्च कार्यद्रव्यस्य कारणान्तरवचनाद् अकार्ये तदभावः ॥ (२०।०)
antarbahiśca kāryadravyasya kāraṇāntaravacanād akārye tadabhāvaḥ ||
मूर्तिमतां च संस्थानोपपत्तेर् अवयवसद्भावः ॥ (२३।०)
mūrtimatāṃ ca saṃsthānopapatter avayavasadbhāvaḥ ||
अनवस्थाकारित्वाद् अनवस्थानुपपत्तेश् चाप्रतिषेधः ॥ (२५।०)
anavasthākāritvād anavasthānupapatteś cāpratiṣedhaḥ ||
बाह्यार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम्बुद्ध्या विवेचनात्तु भावानां याथात्म्यानुपलब्धिस्तन्त्वपकर्षणे पटसद्भावानुपलब्धिवत् तदनुपलब्धिः ॥ (२६।०)
bāhyārthabhaṅganirākaraṇaprakaraṇambuddhyā vivecanāttu bhāvānāṃ yāthātmyānupalabdhistantvapakarṣaṇe paṭasadbhāvānupalabdhivat tadanupalabdhiḥ ||
स्वप्नविषयाभिमानवदयं प्रमाणप्रमेयाभिमानः ॥ (३१।०)
svapnaviṣayābhimānavadayaṃ pramāṇaprameyābhimānaḥ ||
मिथ्योपलब्धेर् विनाशस्तत्त्वज्ञानात् स्वप्नविषयाभिमानप्रणाशवत् प्रतिबोधे ॥ (३५।०)
mithyopalabdher vināśastattvajñānāt svapnaviṣayābhimānapraṇāśavat pratibodhe ||
तत्त्वप्रधानभेदाच्च मिथ्याबुद्धेर्द्वैविध्योपपत्तिः ॥ (३७।०)
tattvapradhānabhedācca mithyābuddherdvaividhyopapattiḥ ||
तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम्समाधिविशेषाभ्यासात् ॥ (३८।०)
tattvajñānavivṛddhiprakaraṇamsamādhiviśeṣābhyāsāt ||
तदर्थं यमनियमाभ्यासात्मसंस्कारो योगाच्चाध्यात्मविध्युपायैः ॥ (४६।०)
tadarthaṃ yamaniyamābhyāsātmasaṃskāro yogāccādhyātmavidhyupāyaiḥ ||
ज्ञानग्रहणाभ्यासस् तद्विद्यैश्च सह संवादः ॥ (४७।०)
jñānagrahaṇābhyāsas tadvidyaiśca saha saṃvādaḥ ||
तं शिष्यगुरुसब्रह्मचारिविशिष्टश्रेयोऽर्थिभिर् अनसूयिभिर् अभ्युपेयात् ॥ (४८।०)
taṃ śiṣyagurusabrahmacāriviśiṣṭaśreyo'rthibhir anasūyibhir abhyupeyāt ||
प्रतिपक्षहीनम् अपि वा प्रयोजनार्थमर्थित्वे ॥ (४९।०)
pratipakṣahīnam api vā prayojanārthamarthitve ||
तत्त्वज्ञानपरिपालनप्रकरणम्तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणार्थं जल्पवितण्डे बीजप्ररोहसंरक्षणार्थं कण्टकशाखावरणवत् ॥ (५०।०)
tattvajñānaparipālanaprakaraṇamtattvādhyavasāyasaṃrakṣaṇārthaṃ jalpavitaṇḍe bījaprarohasaṃrakṣaṇārthaṃ kaṇṭakaśākhāvaraṇavat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.