RMañj, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
यद्गण्डमण्डलगलन्मधुवारि बिन्दुः पानालसाति निभृतां ललितालिमाला । (१।१)
yadgaṇḍamaṇḍalagalanmadhuvāri binduḥ pānālasāti nibhṛtāṃ lalitālimālā |
यद्गुञ्जितेन विनिहन्ति नवेन्द्रनील शङ्कां स वो गणपतिः शिवमातनोतु ॥ (१।२)
yadguñjitena vinihanti navendranīla śaṅkāṃ sa vo gaṇapatiḥ śivamātanotu ||
इन्दीवरी भवति यच्च चरणारविन्दद्वन्द्वे पुरन्दरपुरःसरदेवतानाम् । (२।१)
indīvarī bhavati yacca caraṇāravindadvandve purandarapuraḥsaradevatānām |
वन्दारुता कलयतां सुकिरीटकोटिः श्री शारदा भवतु सा भवपारदाय ॥ (२।२)
vandārutā kalayatāṃ sukirīṭakoṭiḥ śrī śāradā bhavatu sā bhavapāradāya ||
हे भस्माङ्गविरक्तिरूपगुणदं तं प्रेरणादं शिवं गङ्गाभूषितशेखरं स्मरहरं शक्तिस्वरूपं प्रभो । (३।१)
he bhasmāṅgaviraktirūpaguṇadaṃ taṃ preraṇādaṃ śivaṃ gaṅgābhūṣitaśekharaṃ smaraharaṃ śaktisvarūpaṃ prabho |
त्वामीशं करुणार्णवं शरणदं विद्यानिधिं निर्गुणं सूतेन्द्रं गिरिजापतिं शशिधरं माङ्गल्यदेवं नमः । (३।२)
tvāmīśaṃ karuṇārṇavaṃ śaraṇadaṃ vidyānidhiṃ nirguṇaṃ sūtendraṃ girijāpatiṃ śaśidharaṃ māṅgalyadevaṃ namaḥ |
श्रीवैद्यनाथतनयः सुनयः सुशीलः श्रीशालिनाथ इति विश्रुतनामधेयः । (३।३)
śrīvaidyanāthatanayaḥ sunayaḥ suśīlaḥ śrīśālinātha iti viśrutanāmadheyaḥ |
तेनावलोक्य विधिवद् विविधप्रबन्धान् आरम्भते सुकृतिना रसमञ्जरीयम् ॥ (३।४)
tenāvalokya vidhivad vividhaprabandhān ārambhate sukṛtinā rasamañjarīyam ||
हरति सकलरोगान्मूर्छितो यो नराणां वितरति किल बद्धः खेचरत्वं जवेन । (५।१)
harati sakalarogānmūrchito yo narāṇāṃ vitarati kila baddhaḥ khecaratvaṃ javena |
सकलसुरमुनीन्द्रैर् वन्दितं शम्भुबीजं स जयति भवसिन्धुः पारदः पारदोऽयम् ॥ (५।२)
sakalasuramunīndrair vanditaṃ śambhubījaṃ sa jayati bhavasindhuḥ pāradaḥ pārado'yam ||
तद्वद्दहति सूतोऽयं रोगान् दोषत्रयोद्भवान् ॥ (६।२)
tadvaddahati sūto'yaṃ rogān doṣatrayodbhavān ||
तेजो मृगाङ्कमौले सोढुं यन्नैव तेजसां पुञ्जैः । (७।१)
tejo mṛgāṅkamaule soḍhuṃ yannaiva tejasāṃ puñjaiḥ |
अजरामरतां वितरति कल्पतरुं च रसेश्वरं वन्दे ॥ (७।२)
ajarāmaratāṃ vitarati kalpataruṃ ca raseśvaraṃ vande ||
वृथा चिकित्सां कुरुते स वैद्यो हास्यतां व्रजेत् ॥ (८।२)
vṛthā cikitsāṃ kurute sa vaidyo hāsyatāṃ vrajet ||
स याति निष्फलत्वं हि स्वप्नलब्धधनं यथा ॥ (९।२)
sa yāti niṣphalatvaṃ hi svapnalabdhadhanaṃ yathā ||
विद्यां गृहीतुमिच्छन्ति चौर्यच्छद्मबलादिना । (१०।१)
vidyāṃ gṛhītumicchanti cauryacchadmabalādinā |
न तेषां सिध्यते किंचिन्मणिमन्त्रौषधादिकम् ॥ (१०।२)
na teṣāṃ sidhyate kiṃcinmaṇimantrauṣadhādikam ||
मन्त्रसिद्धो महावीरो निश्चलः शिववत्सलः । (११।१)
mantrasiddho mahāvīro niścalaḥ śivavatsalaḥ |
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः कुशलो रसकर्मणि । (१२।१)
sarvaśāstrārthatattvajñaḥ kuśalo rasakarmaṇi |
शिष्यो निजगुरोर्भक्तः सत्यवक्ता दृढव्रतः । (१३।१)
śiṣyo nijagurorbhaktaḥ satyavaktā dṛḍhavrataḥ |
निरालस्यः स्वधर्मज्ञो देव्याराधनतत्परः ॥ (१३।२)
nirālasyaḥ svadharmajño devyārādhanatatparaḥ ||
पारदनामानिशिवबीजं सूतराजः पारदश्च रसेन्द्रकः । (१४।१)
pāradanāmāniśivabījaṃ sūtarājaḥ pāradaśca rasendrakaḥ |
अन्तःसुनीलो बहिरुज्ज्वलो वा मध्याह्णसूर्यप्रतिमप्रकाशः । (१५।१)
antaḥsunīlo bahirujjvalo vā madhyāhṇasūryapratimaprakāśaḥ |
शस्तोऽथ धूम्रः परिपाण्डुरश्च चित्रो न योज्यो रसकर्मसिद्धये ॥ (१५।२)
śasto'tha dhūmraḥ paripāṇḍuraśca citro na yojyo rasakarmasiddhaye ||
पारददोषाःनागो वङ्गोऽग्निचापल्यम् असह्यत्वं विषं गिरिः । (१७।१)
pāradadoṣāḥnāgo vaṅgo'gnicāpalyam asahyatvaṃ viṣaṃ giriḥ |
मला ह्येते च विज्ञेया दोषाः पारदसंस्थिताः ॥ (१७।२)
malā hyete ca vijñeyā doṣāḥ pāradasaṃsthitāḥ ||
जाड्यं कुष्ठं महादाहं वीर्यनाशं च मूर्च्छनाम् । (१८।१)
jāḍyaṃ kuṣṭhaṃ mahādāhaṃ vīryanāśaṃ ca mūrcchanām |
मृत्युं स्फोटं रोगपुञ्जं कुर्वन्त्येते क्रमान्नृणाम् ॥ (१८।२)
mṛtyuṃ sphoṭaṃ rogapuñjaṃ kurvantyete kramānnṛṇām ||
पारदशोधनअथातः सम्प्रवक्ष्यामि पारदस्य च शोधनम् । (१९।१)
pāradaśodhanaathātaḥ sampravakṣyāmi pāradasya ca śodhanam |
रसो ग्राह्यः सुनक्षत्रे पलानां शतमात्रकम् ॥ (१९।२)
raso grāhyaḥ sunakṣatre palānāṃ śatamātrakam ||
पलाद् ऊनं न कर्तव्यं रससंस्कारमुत्तमम् ॥ (२०।२)
palād ūnaṃ na kartavyaṃ rasasaṃskāramuttamam ||
मेर्चुर्य्:: शोधनपलत्रयं चित्रकसर्षपाणां कुमारीकन्याबृहतीकषायैः । (२१।१)
mercury:: śodhanapalatrayaṃ citrakasarṣapāṇāṃ kumārīkanyābṛhatīkaṣāyaiḥ |
दिनत्रयं मर्दितसूतकस्तु विमुच्यते पञ्चमलादिदोषैः ॥ (२१।२)
dinatrayaṃ marditasūtakastu vimucyate pañcamalādidoṣaiḥ ||
मेर्चुर्य्:: शोधनैष्टिकारजनीचूर्णैः षोडशांशं रसस्य च । (२२।१)
mercury:: śodhanaiṣṭikārajanīcūrṇaiḥ ṣoḍaśāṃśaṃ rasasya ca |
मर्दयेत्तं तथा खल्वे जम्बीरोत्थद्रवैर्दिनम् ॥ (२२।२)
mardayettaṃ tathā khalve jambīrotthadravairdinam ||
काञ्जिकैः क्षालयेत्सूतं नागदोषं विमुञ्चति । (२३।१)
kāñjikaiḥ kṣālayetsūtaṃ nāgadoṣaṃ vimuñcati |
मेर्चुर्य्:: रेमोविन्ग् दिड़्ड़्। कञ्चुकस्विशालाङ्कोलचूर्णेन वङ्गदोषं विमुञ्चति ॥ (२३।२)
mercury:: removing diff. kañcukasviśālāṅkolacūrṇena vaṅgadoṣaṃ vimuñcati ||
चापल्यं कृष्णधत्तूरस् त्रिफला विषनाशिनी ॥ (२४।२)
cāpalyaṃ kṛṣṇadhattūras triphalā viṣanāśinī ||
कटुत्रयं गिरिं हन्ति असह्यत्वं त्रिकण्टकः । (२५।१)
kaṭutrayaṃ giriṃ hanti asahyatvaṃ trikaṇṭakaḥ |
प्रतिदोषं पलांशेन तत्र सूतं सकाञ्जिकम् ॥ (२५।२)
pratidoṣaṃ palāṃśena tatra sūtaṃ sakāñjikam ||
पारदशोधनम् (२)सुवस्त्रगालितं खल्वे सूतं क्षिप्त्वा विमर्दयेत् । (२७।१)
pāradaśodhanam (2)suvastragālitaṃ khalve sūtaṃ kṣiptvā vimardayet |
उद्धृत्य चारनालेन मृद्भाण्डे क्षालयेत् सुधीः ॥ (२७।२)
uddhṛtya cāranālena mṛdbhāṇḍe kṣālayet sudhīḥ ||
रसस्य दशमांशं तु गन्धं दत्त्वा विमर्दयेत् । (२८।१)
rasasya daśamāṃśaṃ tu gandhaṃ dattvā vimardayet |
जम्बीरोत्थद्रवैर् यामं पात्यं पातनयन्त्रके ॥ (२८।२)
jambīrotthadravair yāmaṃ pātyaṃ pātanayantrake ||
पुनर् मर्द्यं पुनः पात्यं सप्तवारं विशुद्धये । (२९।१)
punar mardyaṃ punaḥ pātyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye |
युक्तं सर्वस्य सूतस्य तप्तखल्वे विमर्दनम् ॥ (२९।२)
yuktaṃ sarvasya sūtasya taptakhalve vimardanam ||
तप्तखल्वअजाशकृत्तुषाग्निं तु भूगर्भे त्रितयं क्षिपेत् । (३०।१)
taptakhalvaajāśakṛttuṣāgniṃ tu bhūgarbhe tritayaṃ kṣipet |
तस्योपरिस्थितं खल्वं तप्तखल्वमिदं स्मृतम् ॥ (३०।२)
tasyoparisthitaṃ khalvaṃ taptakhalvamidaṃ smṛtam ||
पारदशोधनम्कुमार्याश्च निशाचूर्णैर् दिनं सूतं विमर्दयेत् । (३१।१)
pāradaśodhanamkumāryāśca niśācūrṇair dinaṃ sūtaṃ vimardayet |
पातयेत्पातनायन्त्रे सम्यक् शुद्धो भवेद्रसः ॥ (३१।२)
pātayetpātanāyantre samyak śuddho bhavedrasaḥ ||
पारदशोधनश्रीखण्डदेवदारुश्च काकतुण्डी जयाद्रवैः । (३२।१)
pāradaśodhanaśrīkhaṇḍadevadāruśca kākatuṇḍī jayādravaiḥ |
कर्कोटीमुसलीकन्याद्रवं दत्त्वा विमर्दयेत् ॥ (३२।२)
karkoṭīmusalīkanyādravaṃ dattvā vimardayet ||
दिनैकं मर्दयेत्पश्चाच्छुद्धं च विनियोजयेत् । (३३।१)
dinaikaṃ mardayetpaścācchuddhaṃ ca viniyojayet |
हिङ्गुलाकृष्ट (= चिन्नबर्:: सत्त्वपातन)अथवा हिङ्गुलात् सूतं ग्राहयेत् तन्निगद्यते ॥ (३३।२)
hiṅgulākṛṣṭa (= cinnabar:: sattvapātana)athavā hiṅgulāt sūtaṃ grāhayet tannigadyate ||
जम्बीरनिम्बुनीरेण मर्दितं हिङ्गुलं दिनम् । (३४।१)
jambīranimbunīreṇa marditaṃ hiṅgulaṃ dinam |
ऊर्ध्वपातनयन्त्रेण ग्राह्यः स्यान्निर्मलो रसः ॥ (३४।२)
ūrdhvapātanayantreṇa grāhyaḥ syānnirmalo rasaḥ ||
कञ्चुकैर्नागवङ्गाद्यैर् निर्मुक्तो रसकर्मणि । (३५।१)
kañcukairnāgavaṅgādyair nirmukto rasakarmaṇi |
विना कर्माष्टकेनैव सूतोऽयं सर्वकर्मकृत् ॥ (३५।२)
vinā karmāṣṭakenaiva sūto'yaṃ sarvakarmakṛt ||
सर्वसिद्धमतम् एतद् ईरितं सूतशुद्धिकरम् अद्भुतं परम् । (३६।१)
sarvasiddhamatam etad īritaṃ sūtaśuddhikaram adbhutaṃ param |
अल्पकर्मविधिभूरिसिद्धिदं देहलोहकरणे हि शस्यते ॥ (३६।२)
alpakarmavidhibhūrisiddhidaṃ dehalohakaraṇe hi śasyate ||
संस्कारहीनं खलु सूतराजं यः सेवते तस्य करोति बाधाम् । (३७।१)
saṃskārahīnaṃ khalu sūtarājaṃ yaḥ sevate tasya karoti bādhām |
देहस्य नाशं विविधं च कुष्ठं कष्टं च रोगाञ्जनयेन्नराणाम् ॥ (३७।२)
dehasya nāśaṃ vividhaṃ ca kuṣṭhaṃ kaṣṭaṃ ca rogāñjanayennarāṇām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.