रसमञ्जरीRasamañjarī

RMañj, 1

1 of 10 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

यद्गण्डमण्डलगलन्मधुवारि बिन्दुः पानालसाति निभृतां ललितालिमाला । (१।१)

yadgaṇḍamaṇḍalagalanmadhuvāri binduḥ pānālasāti nibhṛtāṃ lalitālimālā |

1.2१.२

यद्गुञ्जितेन विनिहन्ति नवेन्द्रनील शङ्कां स वो गणपतिः शिवमातनोतु ॥ (१।२)

yadguñjitena vinihanti navendranīla śaṅkāṃ sa vo gaṇapatiḥ śivamātanotu ||

2.1२.१

इन्दीवरी भवति यच्च चरणारविन्दद्वन्द्वे पुरन्दरपुरःसरदेवतानाम् । (२।१)

indīvarī bhavati yacca caraṇāravindadvandve purandarapuraḥsaradevatānām |

2.2२.२

वन्दारुता कलयतां सुकिरीटकोटिः श्री शारदा भवतु सा भवपारदाय ॥ (२।२)

vandārutā kalayatāṃ sukirīṭakoṭiḥ śrī śāradā bhavatu sā bhavapāradāya ||

3.1३.१

हे भस्माङ्गविरक्तिरूपगुणदं तं प्रेरणादं शिवं गङ्गाभूषितशेखरं स्मरहरं शक्तिस्वरूपं प्रभो । (३।१)

he bhasmāṅgaviraktirūpaguṇadaṃ taṃ preraṇādaṃ śivaṃ gaṅgābhūṣitaśekharaṃ smaraharaṃ śaktisvarūpaṃ prabho |

3.2३.२

त्वामीशं करुणार्णवं शरणदं विद्यानिधिं निर्गुणं सूतेन्द्रं गिरिजापतिं शशिधरं माङ्गल्यदेवं नमः । (३।२)

tvāmīśaṃ karuṇārṇavaṃ śaraṇadaṃ vidyānidhiṃ nirguṇaṃ sūtendraṃ girijāpatiṃ śaśidharaṃ māṅgalyadevaṃ namaḥ |

3.3३.३

श्रीवैद्यनाथतनयः सुनयः सुशीलः श्रीशालिनाथ इति विश्रुतनामधेयः । (३।३)

śrīvaidyanāthatanayaḥ sunayaḥ suśīlaḥ śrīśālinātha iti viśrutanāmadheyaḥ |

3.4३.४

तेनावलोक्य विधिवद् विविधप्रबन्धान् आरम्भते सुकृतिना रसमञ्जरीयम् ॥ (३।४)

tenāvalokya vidhivad vividhaprabandhān ārambhate sukṛtinā rasamañjarīyam ||

4.1४.१

सन्मधुव्रतं वृन्दानां सततं चित्तहारिणी । (४।१)

sanmadhuvrataṃ vṛndānāṃ satataṃ cittahāriṇī |

4.2४.२

अनेकरसपूर्णेयं क्रियते रसमञ्जरी ॥ (४।२)

anekarasapūrṇeyaṃ kriyate rasamañjarī ||

5.1५.१

हरति सकलरोगान्मूर्छितो यो नराणां वितरति किल बद्धः खेचरत्वं जवेन । (५।१)

harati sakalarogānmūrchito yo narāṇāṃ vitarati kila baddhaḥ khecaratvaṃ javena |

5.2५.२

सकलसुरमुनीन्द्रैर् वन्दितं शम्भुबीजं स जयति भवसिन्धुः पारदः पारदोऽयम् ॥ (५।२)

sakalasuramunīndrair vanditaṃ śambhubījaṃ sa jayati bhavasindhuḥ pāradaḥ pārado'yam ||

6.1६.१

शुष्केन्धनमहाराशिं यद्वद्दहति पावकः । (६।१)

śuṣkendhanamahārāśiṃ yadvaddahati pāvakaḥ |

6.2६.२

तद्वद्दहति सूतोऽयं रोगान् दोषत्रयोद्भवान् ॥ (६।२)

tadvaddahati sūto'yaṃ rogān doṣatrayodbhavān ||

7.1७.१

तेजो मृगाङ्कमौले सोढुं यन्नैव तेजसां पुञ्जैः । (७।१)

tejo mṛgāṅkamaule soḍhuṃ yannaiva tejasāṃ puñjaiḥ |

7.2७.२

अजरामरतां वितरति कल्पतरुं च रसेश्वरं वन्दे ॥ (७।२)

ajarāmaratāṃ vitarati kalpataruṃ ca raseśvaraṃ vande ||

8.1८.१

यो न वेत्ति कृपाराशिं रसहरिहरात्मकम् । (८।१)

yo na vetti kṛpārāśiṃ rasahariharātmakam |

8.2८.२

वृथा चिकित्सां कुरुते स वैद्यो हास्यतां व्रजेत् ॥ (८।२)

vṛthā cikitsāṃ kurute sa vaidyo hāsyatāṃ vrajet ||

9.1९.१

गुरुसेवां विना कर्म यः कुर्यान्मूढचेतसः । (९।१)

gurusevāṃ vinā karma yaḥ kuryānmūḍhacetasaḥ |

9.2९.२

स याति निष्फलत्वं हि स्वप्नलब्धधनं यथा ॥ (९।२)

sa yāti niṣphalatvaṃ hi svapnalabdhadhanaṃ yathā ||

10.1१०.१

विद्यां गृहीतुमिच्छन्ति चौर्यच्छद्मबलादिना । (१०।१)

vidyāṃ gṛhītumicchanti cauryacchadmabalādinā |

10.2१०.२

न तेषां सिध्यते किंचिन्मणिमन्त्रौषधादिकम् ॥ (१०।२)

na teṣāṃ sidhyate kiṃcinmaṇimantrauṣadhādikam ||

11.1११.१

मन्त्रसिद्धो महावीरो निश्चलः शिववत्सलः । (११।१)

mantrasiddho mahāvīro niścalaḥ śivavatsalaḥ |

11.2११.२

देवीभक्तः सदा धीरो देवतायागतत्परः ॥ (११।२)

devībhaktaḥ sadā dhīro devatāyāgatatparaḥ ||

12.1१२.१

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः कुशलो रसकर्मणि । (१२।१)

sarvaśāstrārthatattvajñaḥ kuśalo rasakarmaṇi |

12.2१२.२

एतल्लक्षणसंयुक्तो रसविद्यागुरुर्भवेत् ॥ (१२।२)

etallakṣaṇasaṃyukto rasavidyāgururbhavet ||

13.1१३.१

शिष्यो निजगुरोर्भक्तः सत्यवक्ता दृढव्रतः । (१३।१)

śiṣyo nijagurorbhaktaḥ satyavaktā dṛḍhavrataḥ |

13.2१३.२

निरालस्यः स्वधर्मज्ञो देव्याराधनतत्परः ॥ (१३।२)

nirālasyaḥ svadharmajño devyārādhanatatparaḥ ||

14.1१४.१

पारदनामानिशिवबीजं सूतराजः पारदश्च रसेन्द्रकः । (१४।१)

pāradanāmāniśivabījaṃ sūtarājaḥ pāradaśca rasendrakaḥ |

14.2१४.२

एतानि रसनामानि तथान्यानि शिवे यथा ॥ (१४।२)

etāni rasanāmāni tathānyāni śive yathā ||

15.1१५.१

अन्तःसुनीलो बहिरुज्ज्वलो वा मध्याह्णसूर्यप्रतिमप्रकाशः । (१५।१)

antaḥsunīlo bahirujjvalo vā madhyāhṇasūryapratimaprakāśaḥ |

15.2१५.२

शस्तोऽथ धूम्रः परिपाण्डुरश्च चित्रो न योज्यो रसकर्मसिद्धये ॥ (१५।२)

śasto'tha dhūmraḥ paripāṇḍuraśca citro na yojyo rasakarmasiddhaye ||

16.1१६.१

दोषमुक्तो यदा सूतस्तदा मृत्युरुजापहः । (१६।१)

doṣamukto yadā sūtastadā mṛtyurujāpahaḥ |

16.2१६.२

साक्षादमृतम् एवैष दोषयुक्तो रसो विषम् ॥ (१६।२)

sākṣādamṛtam evaiṣa doṣayukto raso viṣam ||

17.1१७.१

पारददोषाःनागो वङ्गोऽग्निचापल्यम् असह्यत्वं विषं गिरिः । (१७।१)

pāradadoṣāḥnāgo vaṅgo'gnicāpalyam asahyatvaṃ viṣaṃ giriḥ |

17.2१७.२

मला ह्येते च विज्ञेया दोषाः पारदसंस्थिताः ॥ (१७।२)

malā hyete ca vijñeyā doṣāḥ pāradasaṃsthitāḥ ||

18.1१८.१

जाड्यं कुष्ठं महादाहं वीर्यनाशं च मूर्च्छनाम् । (१८।१)

jāḍyaṃ kuṣṭhaṃ mahādāhaṃ vīryanāśaṃ ca mūrcchanām |

18.2१८.२

मृत्युं स्फोटं रोगपुञ्जं कुर्वन्त्येते क्रमान्नृणाम् ॥ (१८।२)

mṛtyuṃ sphoṭaṃ rogapuñjaṃ kurvantyete kramānnṛṇām ||

19.1१९.१

पारदशोधनअथातः सम्प्रवक्ष्यामि पारदस्य च शोधनम् । (१९।१)

pāradaśodhanaathātaḥ sampravakṣyāmi pāradasya ca śodhanam |

19.2१९.२

रसो ग्राह्यः सुनक्षत्रे पलानां शतमात्रकम् ॥ (१९।२)

raso grāhyaḥ sunakṣatre palānāṃ śatamātrakam ||

20.1२०.१

पञ्चाशत् पञ्चविंशद्वा दश पञ्चैकमेव वा । (२०।१)

pañcāśat pañcaviṃśadvā daśa pañcaikameva vā |

20.2२०.२

पलाद् ऊनं न कर्तव्यं रससंस्कारमुत्तमम् ॥ (२०।२)

palād ūnaṃ na kartavyaṃ rasasaṃskāramuttamam ||

21.1२१.१

मेर्चुर्य्:: शोधनपलत्रयं चित्रकसर्षपाणां कुमारीकन्याबृहतीकषायैः । (२१।१)

mercury:: śodhanapalatrayaṃ citrakasarṣapāṇāṃ kumārīkanyābṛhatīkaṣāyaiḥ |

21.2२१.२

दिनत्रयं मर्दितसूतकस्तु विमुच्यते पञ्चमलादिदोषैः ॥ (२१।२)

dinatrayaṃ marditasūtakastu vimucyate pañcamalādidoṣaiḥ ||

22.1२२.१

मेर्चुर्य्:: शोधनैष्टिकारजनीचूर्णैः षोडशांशं रसस्य च । (२२।१)

mercury:: śodhanaiṣṭikārajanīcūrṇaiḥ ṣoḍaśāṃśaṃ rasasya ca |

22.2२२.२

मर्दयेत्तं तथा खल्वे जम्बीरोत्थद्रवैर्दिनम् ॥ (२२।२)

mardayettaṃ tathā khalve jambīrotthadravairdinam ||

23.1२३.१

काञ्जिकैः क्षालयेत्सूतं नागदोषं विमुञ्चति । (२३।१)

kāñjikaiḥ kṣālayetsūtaṃ nāgadoṣaṃ vimuñcati |

23.2२३.२

मेर्चुर्य्:: रेमोविन्ग् दिड़्ड़्। कञ्चुकस्विशालाङ्कोलचूर्णेन वङ्गदोषं विमुञ्चति ॥ (२३।२)

mercury:: removing diff. kañcukasviśālāṅkolacūrṇena vaṅgadoṣaṃ vimuñcati ||

24.1२४.१

राजवृक्षो मलं हन्ति पावको हन्ति पावकम् । (२४।१)

rājavṛkṣo malaṃ hanti pāvako hanti pāvakam |

24.2२४.२

चापल्यं कृष्णधत्तूरस् त्रिफला विषनाशिनी ॥ (२४।२)

cāpalyaṃ kṛṣṇadhattūras triphalā viṣanāśinī ||

25.1२५.१

कटुत्रयं गिरिं हन्ति असह्यत्वं त्रिकण्टकः । (२५।१)

kaṭutrayaṃ giriṃ hanti asahyatvaṃ trikaṇṭakaḥ |

25.2२५.२

प्रतिदोषं पलांशेन तत्र सूतं सकाञ्जिकम् ॥ (२५।२)

pratidoṣaṃ palāṃśena tatra sūtaṃ sakāñjikam ||

26.1२६.१

सर्वदोषविनिर्मुक्तः सप्तकञ्चुकवर्जितः । (२६।१)

sarvadoṣavinirmuktaḥ saptakañcukavarjitaḥ |

26.2२६.२

जायते शुद्धसूतोऽयं योजयेत् सर्वकर्मसु ॥ (२६।२)

jāyate śuddhasūto'yaṃ yojayet sarvakarmasu ||

27.1२७.१

पारदशोधनम् (२)सुवस्त्रगालितं खल्वे सूतं क्षिप्त्वा विमर्दयेत् । (२७।१)

pāradaśodhanam (2)suvastragālitaṃ khalve sūtaṃ kṣiptvā vimardayet |

27.2२७.२

उद्धृत्य चारनालेन मृद्भाण्डे क्षालयेत् सुधीः ॥ (२७।२)

uddhṛtya cāranālena mṛdbhāṇḍe kṣālayet sudhīḥ ||

28.1२८.१

रसस्य दशमांशं तु गन्धं दत्त्वा विमर्दयेत् । (२८।१)

rasasya daśamāṃśaṃ tu gandhaṃ dattvā vimardayet |

28.2२८.२

जम्बीरोत्थद्रवैर् यामं पात्यं पातनयन्त्रके ॥ (२८।२)

jambīrotthadravair yāmaṃ pātyaṃ pātanayantrake ||

29.1२९.१

पुनर् मर्द्यं पुनः पात्यं सप्तवारं विशुद्धये । (२९।१)

punar mardyaṃ punaḥ pātyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye |

29.2२९.२

युक्तं सर्वस्य सूतस्य तप्तखल्वे विमर्दनम् ॥ (२९।२)

yuktaṃ sarvasya sūtasya taptakhalve vimardanam ||

30.1३०.१

तप्तखल्वअजाशकृत्तुषाग्निं तु भूगर्भे त्रितयं क्षिपेत् । (३०।१)

taptakhalvaajāśakṛttuṣāgniṃ tu bhūgarbhe tritayaṃ kṣipet |

30.2३०.२

तस्योपरिस्थितं खल्वं तप्तखल्वमिदं स्मृतम् ॥ (३०।२)

tasyoparisthitaṃ khalvaṃ taptakhalvamidaṃ smṛtam ||

31.1३१.१

पारदशोधनम्कुमार्याश्च निशाचूर्णैर् दिनं सूतं विमर्दयेत् । (३१।१)

pāradaśodhanamkumāryāśca niśācūrṇair dinaṃ sūtaṃ vimardayet |

31.2३१.२

पातयेत्पातनायन्त्रे सम्यक् शुद्धो भवेद्रसः ॥ (३१।२)

pātayetpātanāyantre samyak śuddho bhavedrasaḥ ||

32.1३२.१

पारदशोधनश्रीखण्डदेवदारुश्च काकतुण्डी जयाद्रवैः । (३२।१)

pāradaśodhanaśrīkhaṇḍadevadāruśca kākatuṇḍī jayādravaiḥ |

32.2३२.२

कर्कोटीमुसलीकन्याद्रवं दत्त्वा विमर्दयेत् ॥ (३२।२)

karkoṭīmusalīkanyādravaṃ dattvā vimardayet ||

33.1३३.१

दिनैकं मर्दयेत्पश्चाच्छुद्धं च विनियोजयेत् । (३३।१)

dinaikaṃ mardayetpaścācchuddhaṃ ca viniyojayet |

33.2३३.२

हिङ्गुलाकृष्ट (= चिन्नबर्:: सत्त्वपातन)अथवा हिङ्गुलात् सूतं ग्राहयेत् तन्निगद्यते ॥ (३३।२)

hiṅgulākṛṣṭa (= cinnabar:: sattvapātana)athavā hiṅgulāt sūtaṃ grāhayet tannigadyate ||

34.1३४.१

जम्बीरनिम्बुनीरेण मर्दितं हिङ्गुलं दिनम् । (३४।१)

jambīranimbunīreṇa marditaṃ hiṅgulaṃ dinam |

34.2३४.२

ऊर्ध्वपातनयन्त्रेण ग्राह्यः स्यान्निर्मलो रसः ॥ (३४।२)

ūrdhvapātanayantreṇa grāhyaḥ syānnirmalo rasaḥ ||

35.1३५.१

कञ्चुकैर्नागवङ्गाद्यैर् निर्मुक्तो रसकर्मणि । (३५।१)

kañcukairnāgavaṅgādyair nirmukto rasakarmaṇi |

35.2३५.२

विना कर्माष्टकेनैव सूतोऽयं सर्वकर्मकृत् ॥ (३५।२)

vinā karmāṣṭakenaiva sūto'yaṃ sarvakarmakṛt ||

36.1३६.१

सर्वसिद्धमतम् एतद् ईरितं सूतशुद्धिकरम् अद्भुतं परम् । (३६।१)

sarvasiddhamatam etad īritaṃ sūtaśuddhikaram adbhutaṃ param |

36.2३६.२

अल्पकर्मविधिभूरिसिद्धिदं देहलोहकरणे हि शस्यते ॥ (३६।२)

alpakarmavidhibhūrisiddhidaṃ dehalohakaraṇe hi śasyate ||

37.1३७.१

संस्कारहीनं खलु सूतराजं यः सेवते तस्य करोति बाधाम् । (३७।१)

saṃskārahīnaṃ khalu sūtarājaṃ yaḥ sevate tasya karoti bādhām |

37.2३७.२

देहस्य नाशं विविधं च कुष्ठं कष्टं च रोगाञ्जनयेन्नराणाम् ॥ (३७।२)

dehasya nāśaṃ vividhaṃ ca kuṣṭhaṃ kaṣṭaṃ ca rogāñjanayennarāṇām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RMañj, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit