अथ कालस्य विज्ञानं प्रवक्ष्यामि यथासुखम् । (१।१)

जीवितं मरणं योगी यतो जानाति निश्चयात् ॥ (१।२)

कालग्रहस्य यस्येदं दंष्ट्रासम्पुटके जगत् । (२।१)

अद्यैव वा प्रभाते वा सोऽवश्यं भविष्यति ॥ (२।२)

रसं रसायनं योगं कालं ज्ञात्वा समाचरेत् । (३।१)

यस्माज्ज्ञानं विना व्यर्थं तत्तस्मात्प्रोच्यतेऽधुना ॥ (३।२)

दूतो रक्तकषायकृष्णवसनो दन्ती जरामर्दितस् तैलाभ्यक्तशरीरकायुधकरो दीनाश्रुपूर्णाननः । (४।१)

भस्माङ्गारकपालपांशुमुशलः सूर्यास्तसूर्योदये यः सूर्यस्वरसंस्थितो गदवतां कालाय स स्यादसौ ॥ (४।२)

अकस्माच्चित्तविकृतिरकस्मात्पुरुषोत्तमः । (५।१)

अकस्मादिन्द्रियोत्पत्तिः सन्निपातस्य लक्षणम् ॥ (५।२)

शरीरं शीतलं यस्य प्रकृतेर् विकृतिर् भवेत् । (६।१)

तत्रारिष्टं समासेन व्याप्तं तत्र निबोध मे ॥ (६।२)

दुष्टशब्देन रमते साधुशब्देन कुप्यति । (७।१)

यश्चाकस्मान्न शृणुते तं गतायुषमादिशेत् ॥ (७।२)

यो वा गन्धं न गृह्णाति दीपे शान्ते च मानवः । (८।१)

दिवाज्योतींषि यश्चापि ज्वलितानि च पश्यति ॥ (८।२)

चन्द्रं सूर्यप्रभं पश्येत् सूर्यं वा चन्द्रवर्चसम् । (९।१)

तडिद्वातोषितान् मेघान् निर्मले गगने चरान् ॥ (९।२)

विमानयानप्रासादैर्यश्च संकुलमम्बरम् । (१०।१)

यश्च नीलं मूर्तिमन्तम् अन्तरिक्षं च पश्यति ॥ (१०।२)

यस्तूष्णम् इव गृह्णाति शीतमुष्णं च शीतवत् । (११।१)

संजातः संशयो यस्य तं वदन्ति गतायुषम् ॥ (११।२)

विपरीतेन गृह्णाति भावानन्यांश्च यो नरः । (१२।१)

धूमनीहारवासोभिरावृतामिव मेदिनीम् ॥ (१२।२)

प्रदीप्तमिव लोकं च योऽवलुप्तमिवाम्भसा । (१३।१)

भूमिम् अष्टादशाकारां लेखाभिर्यस्तु पश्यति ॥ (१३।२)

ज्योत्स्नादर्शे हि तोयेषु छायां यश्च न पश्यति । (१४।१)

पश्यत्येकाङ्गहीनां च वैकृतं चापि पश्यति ॥ (१४।२)

श्वकाककङ्कगृध्राणां प्रयातं यक्षराक्षसाम् । (१५।१)

पिशाचोरगनागानां विकृतामपि यो नरः ॥ (१५।२)

ह्रीश्रियौ यस्य नश्येतां तेज ओजः स्मृतिस् तथा । (१६।१)

अकस्माज्जृम्भते यश्च स परासुरसंशयम् ॥ (१६।२)

यस्याधरोष्ठः पतति स्थितश्चोर्ध्वं तथोत्तरम् । (१७।१)

पाशशङ्का भवेद्यस्य दुर्लभं तस्य जीवितम् ॥ (१७।२)

कुटिला स्फुटिता वापि सुप्ता यस्य च नासिका । (१८।१)

अवस्फूर्यति मग्ना वा स परासुरसंशयम् ॥ (१८।२)

स्वरूपं परनेत्रेषु पुत्तिकां यो न पश्यति । (१९।१)

यदा हि पटुदृष्टिश्च तदा मृत्युर् अदूरतः ॥ (१९।२)

कर्णहीनं यदात्मानं पश्यत्यात्मा कथंचन । (२०।१)

न स जीवति लोकेऽस्मिन् कालेन कवलीकृतः ॥ (२०।२)

रात्रौ दाहो भवेद्यस्य दिवा शीतं च जायते । (२१।१)

कफपूरितकण्ठस्य मृत्युश्चैव न संशयः ॥ (२१।२)

चरणौ शीतलौ यस्य शीतलं नाभिमण्डलम् । (२२।१)

शिरस्तापो भवेद्यस्य तस्य मृत्युर्न संशयः ॥ (२२।२)

हुङ्कारः शीतलो यस्य फुत्कारो वह्णिसन्निभः । (२३।१)

सदा दाहो भवेद्यस्य तस्य मृत्युर्न संशयः ॥ (२३।२)

अरुन्धतीं ध्रुवं चैव विष्णोस्त्रीणि पदानि च । (२४।१)

हीनायुधो न पश्यन्ति चतुर्थं मातृमण्डलम् ॥ (२४।२)

अरश्मिबिम्बं सूर्यस्य वह्नेश्चैवांशुवर्जितम् । (२५।१)

दृष्ट्वैकादशमासास्तु नरश्चोर्ध्वं न जीवति ॥ (२५।२)

वातं मूत्रं पुरीषं यः सुवर्णं रजतं तथा । (२६।१)

प्रत्यक्षमथवा स्वप्ने दशमासं न जीवति ॥ (२६।२)

क्वचित् पश्यति यो दीप्तं स्वर्णवत् काननं नरः । (२७।१)

विरूपाणि च भूतानि नवमासं न जीवति ॥ (२७।२)

स्थूलाङ्गोऽपि कृशः कृशोऽपि सहसा स्थूलत्वमालम्बते श्यामो वा कनकप्रभो यदि भवेद्गौरोऽपि कृष्णच्छविः । (२८।१)

धीरो धीरतयार्थधर्मनिपुणः शान्तोपकारी पुमान् इत्येवं प्रकृते तु शान्तचलनं मास्यष्टमे मृत्युदम् ॥ (२८।२)

पीडा भवेत्पाणितले च जिह्वामूलं समूलं रुधिरं च कृष्णम् । (२९।१)

वृद्धिं नरः कामपि यन्न दृष्ट्वा जीवेन्मनुष्यः स हि सप्तमासान् ॥ (२९।२)

मध्याङ्गुलीनां त्रितयं विरक्तं रोगं विना शुष्यति यस्य कण्ठः । (३०।१)

मुहुर्मुहुः प्रस्रवणं च जाड्यं षष्ठे च मासे प्रलयं प्रयाति ॥ (३०।२)

यस्य न स्फुरणं किंचिद् विद्यते यस्य कर्मणि । (३१।१)

सोऽवश्यं पञ्चमे मासि स्कन्धारूढो गमिष्यति ॥ (३१।२)

यस्य न स्फुरते ज्योतिः पीडिते नयनद्वये । (३२।१)

मरणं तस्य निर्दिष्टं चतुर्थे मासि निश्चितम् ॥ (३२।२)

स्पन्दते वृषणो यस्य न किंचिदपि पीडितः । (३३।१)

तृतीये मासि सोऽवश्यं यमलोके गमिष्यति ॥ (३३।२)

तारा दिवा चन्द्रप्रभं निशान्ते यो विद्युतं पश्यति चैव श्वभ्रे । (३४।१)

इन्द्रायुधं वा स्वयमेव रात्रौ मासद्वये तस्य वदन्ति नाशम् ॥ (३४।२)

यस्य जानुगतं मर्म न किंचिदपि चेष्टितम् । (३५।१)

मासान्ते मरणं तस्य न केनापि विलम्ब्यते ॥ (३५।२)

कनिष्ठाङ्गुलिपर्व स्यात् कृष्णं च मध्यमं यदा । (३६।१)

गतायुः प्रोच्यते पुंसाम् अष्टादशदिनावधिः ॥ (३६।२)

घृते तैले जले वापि दर्पणे यस्य दृश्यते । (३७।१)

शिरोरहितमात्मानं पक्षमेकं स जीवति ॥ (३७।२)

शैत्यं दध्यन्नपानानि यस्य तापकराणि च । (३८।१)

शीतरश्मि भवेच्चारुहासं चाथ सुनिर्मलम् ॥ (३८।२)

न वेत्ति वै चारुहितं न चोष्णं वेत्ति यो नरः । (३९।१)

कालज्ञानेन सम्प्रोक्तं पक्षमेकं स जीवति ॥ (३९।२)

स्नातमात्रस्य यस्यैते त्रयः शुष्यन्ति तत्क्षणात् । (४०।१)

हृदयं हस्तपादौ च दशरात्रं स जीवति ॥ (४०।२)

नासाग्रं रसनाग्रं च चक्षुश्चैवौष्ठसम्पुटम् । (४१।१)

यो न पश्येत्पुरादृष्टं सप्तरात्रं स जीवति ॥ (४१।२)

धारा बिन्दुसमा यस्य पतते च महीतले । (४२।१)

सप्ताहाज्जायते मृत्युः कालज्ञानेन कथ्यते ॥ (४२।२)

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि छायापुरुषलक्षणम् । (४३।१)

यस्य विज्ञानमात्रेण त्रिकालज्ञो भवेन्नरः ॥ (४३।२)

कालो दूरस्थितोऽस्यापि येनोपायेन लक्ष्यते । (४४।१)

तं वदन्ति समासेन यथोद्दिष्टं शिवागमे ॥ (४४।२)

एकान्ते विजने गत्वा कृत्वादित्यं स्वपृष्ठतः । (४५।१)

संनिरीक्ष्य निजच्छायां कण्ठदेशसमाहिताम् ॥ (४५।२)

ततश्चाकाशमीक्षेत ततः पश्यति शंकरम् । (४६।१)

अष्टोत्तरशतं जप्त्वा ततो वै दृश्यते शुभम् ॥ (४६।२)

शुद्धस्फटिकसंकाशं नानारूपधरो हरम् । (४७।१)

षण्मासाभ्यासयोगेन भूचराणां पतिर्भवेत् ॥ (४७।२)

वर्षद्वयेन हे नाथ कर्ता हर्ता स्वयं प्रभुः । (४८।१)

त्रिकालज्ञत्वम् आप्नोति स योगी नात्र संशयः ॥ (४८।२)

यत्कृताभ्यासयोगेन नास्ति किंचित् सुदुर्लभम् । (४९।१)

तद्रूपं कृष्णवर्णं च पश्यति व्योम्नि निर्मले ॥ (४९।२)

षण्मासान् मृत्युमाप्नोति स योगी नात्र संशयः । (५०।१)

पीतो व्याधिभयं रक्तो नीलो हत्यां विनिर्दिशेत् ॥ (५०।२)

नानावर्णे स्वरूपेऽस्मिनुद्वेगो जायते महान् । (५१।१)

पादौ गुल्फं च जठरं विनाशकृशता भवेत् ॥ (५१।२)

अर्धवर्षेण वर्षे वा जीवन्वर्षद्वयेन न वा । (५२।१)

विनाशो दक्षिणे बाहौ स्वबन्धुर् म्रियते ध्रुवम् ॥ (५२।२)

वामबाहौ तथा भार्या विनश्यति न संशयः । (५३।१)

शिरो दक्षिणबाहुभ्यां विनाशो मृत्युमादिशेत् ॥ (५३।२)

अशिरो मासमरणं विना जङ्घे दिवा नव । (५४।१)

अष्टभिः स्कन्धनाशेन छायालुप्तेन तत्क्षणात् ॥ (५४।२)

तीर्थस्नानेन दानेन तपसा सुकृतेन वा । (५५।१)

जपेन ज्ञानयोगेन जायते कालबन्धनम् ॥ (५५।२)

रसायनं च पूर्वोक्तं गुटिका मृतजीवनी । (५६।१)

नरैः सेव्या यथोक्तं च परं कालस्य बन्धनम् ॥ (५६।२)

रक्षणीयमतो देहं यतो धर्मादिसाधनम् । (५७।१)

शरीरं नाशयन्त्येते दोषा धातुमलाश्रयाः ॥ (५७।२)

वैद्यनाथतनूजेन शालिनाथेन धीमता । (५८।१)

शास्त्रमालोक्य चाकृष्य रचिता रसमञ्जरी ॥ (५८।२)