उपरसाःगन्धकं वज्रवैक्रान्तं गगनं तालकं शिलाम् । (१।१)

खर्परं शिखितुत्थं च विमला हेममाक्षिकम् ॥ (१।२)

कासीसं कान्तपाषाणं वराटाञ्जनहिङ्गुलम् । (२।१)

कङ्कुष्ठं शंखभूनागं टङ्कणं तु शिलाजतु ॥ (२।२)

एते उपरसाः प्रोक्ताः शोध्या द्राव्याश्च मारयेत् । (३।१)

गन्धकतत्रादौ गन्धकोत्पत्तिं शोधनं त्वथ कथ्यते ॥ (३।२)

श्वेतद्वीपे पुरा देव्याः क्रीडन्त्याः प्रसृतं रजः । (४।१)

क्षीरार्णवे तु स्नाताया दुकूलं रजसान्वितम् ॥ (४।२)

धौतं यत् सलिले तस्मिन् गन्धवद्गन्धकं स्मृतम् । (५।१)

चतुर्धा गन्धकः प्रोक्तो रक्तपीतसितासितैः ॥ (५।२)

रक्तो हेमक्रियासूक्तः पीतश्चैव रसायने । (६।१)

व्रणादिलेपने श्वेतः श्रेष्ठः कृष्णस्तु दुर्लभः ॥ (६।२)

अशुद्धगन्धः कुरुतेऽतिकुष्ठं तापं भ्रमं पित्तरुजं करोति । (७।१)

रूपं सुखं वीर्यबलं निहन्ति तस्मात् सुशुद्धं विनियोजनीयम् ॥ (७।२)

गन्धकशोधनम् (१)साज्यभाण्डे पयः क्षिप्त्वा मुखं वस्त्रेण बन्धयेत् । (८।१)

तत्पृष्ठे गन्धकं क्षिप्त्वा शरावेणावरोधयेत् ॥ (८।२)

भाण्डं निक्षिप्य भूम्यां तदूर्ध्वं देयं पुटं लघु । (९।१)

ततः क्षीरेण गन्धं च शुद्धं योगेषु योजयेत् ॥ (९।२)

गन्धकशोधनम् (२)गन्धकं शोधयेद् दुग्धे दोलायन्त्रेण तत्त्ववित् । (१०।१)

तेन शुद्धो भवत्येष धातूणां प्राणमूर्छकः ॥ (१०।२)

गन्धकशोधनम् (३)घृतयुक्तम् अयोदर्व्या गन्धं वह्णौ प्रगालयेत् । (११।१)

एकीभूतं ततो गन्धं दुग्धमध्ये परिक्षिपेत् ॥ (११।२)

तेन शुद्धो भवेद्गन्धः सर्वयोगेषु योजयेत् । (१२।१)

शोधितो रसराजः स्याज्जरामृत्युरुजापहः । (१२।२)

अग्निसंदीपनं श्रेष्ठं वीर्यवृद्धिं करोति च ॥ (१२।३)

गन्धकतैलअर्कक्षीरैः स्नुहीक्षीरैर्वस्त्रं लेप्यं तु सप्तधा । (१३।१)

गन्धकं नवनीतेन पिष्ट्वा वस्त्रं लिपेत्तु तत् ॥ (१३।२)

तद्वर्तिर्ज्वलिता वंशैर्धृता धार्या त्वधोमुखी ॥ (१४।०)

तैलं पतत्यधो भाण्डे ग्राह्यं योगेषु योजयेत् । (१५।१)

अग्निसंदीपनं श्रेष्ठं वीर्यवृद्धिं करोति च ॥ (१५।२)

हीरकश्वेतपीता रक्तकृष्णा द्विजाद्या वज्रजातयः । (१६।१)

पुंस्त्रीनपुंसकं चेति लक्षणेन तु लक्षयेत् ॥ (१६।२)

वृत्ताः फलकसम्पूर्णास् तेजोवन्तो बृहत्तराः । (१७।१)

पुरुषास्ते समाख्याता रेखाबिन्दुविवर्जिताः ॥ (१७।२)

रेखाबिन्दुसमायुक्ताः षट्कोणास्ताः स्त्रियः स्मृताः । (१८।१)

त्रिकोणाः पत्रवद्दीर्घा विज्ञेयास्ते नपुंसकाः ॥ (१८।२)

सर्वेषां पुरुषाः श्रेष्ठा वेधका रसबन्धकाः । (१९।१)

स्त्रीवज्रं देहसिद्ध्यर्थं क्रामणं स्यान्नपुंसकम् ॥ (१९।२)

विप्रो रसायने प्रोक्तः क्षत्रियो रोगनाशने । (२०।१)

वादादौ वैश्यजातीयो वयःस्तम्भे तुरीयकः ॥ (२०।२)

स्त्री तु स्त्रिये प्रदातव्या क्लीबे क्लीबं तथैव च । (२१।१)

सर्वेषां सर्वदा योज्याः पुरुषा बलवत्तराः ॥ (२१।२)

पाण्डुरोगं पार्श्वपीडां किलासं दाहसन्ततिम् । (२२।१)

रोगानीकं गुरुत्वं च धत्ते वज्रम् अशोधितम् ॥ (२२।२)

वज्रशोधनम् (१)व्याघ्रीकन्दगतं वज्रं दोलायन्त्रे विपाचितम् । (२३।१)

सप्ताहं कोद्रवक्वाथे कौलत्थे विमलं भवेत् ॥ (२३।२)

वज्रशोधनम् (२)व्याघ्रीकन्दगतं वज्रं मृदा लिप्तं पुटे पचेत् । (२४।१)

अहोरात्रात्समुद्धृत्य हयमूत्रेण सेचयेत् । (२४।२)

वज्रीक्षीरेण वा सिञ्चेत् कुलिशं विमलं भवेत् ॥ (२४।३)

वज्रमारणं (१)त्रिवर्षारूढकार्पासमूलम् आदाय पेषयेत् । (२५।१)

त्रिवर्षनागवल्ल्याश्च द्रावेण तं प्रपेषयेत् ॥ (२५।२)

तद्गोलके क्षिपेद्वज्रं रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् । (२६।१)

एवं सप्तपुटं कृत्वा कुलिशं म्रियते ध्रुवम् ॥ (२६।२)

वज्रमारण (२)कांस्यपात्रे तु भेकस्य मूत्रे वज्रं सुभावयेत् । (२७।१)

त्रिः सप्तकृत्वः संतप्तं वज्रमेव मृतं भवेत् ॥ (२७।२)

वज्रमारण (३)त्रिः सप्तकृत्वः संतप्तं खरमूत्रेण सेचयेत् । (२८।१)

मत्कुणैस्तालकं पिष्ट्वा तद्गोले कुलिशं क्षिपेत् ॥ (२८।२)

प्रध्मातं वाजिमूत्रेण सिक्तं पूर्वक्रमेण वै । (२९।१)

भस्मीभवति तद्भुक्तं वज्रवत्कुरुते तनुम् ॥ (२९।२)

आयुष्यं सौख्यजनकं बलदं रूपदं तथा । (३०।१)

रोगघ्नं मृत्युहरणं वज्रभस्म भवत्यलम् ॥ (३०।२)

वैक्रान्तअष्टास्रश् चाष्टफलकः षट्कोणो मसृणो गुरुः । (३१।१)

शुद्धमिश्रितवर्णैश्च युक्तो वैक्रान्त उच्यते ॥ (३१।२)

श्वेतो रक्तश्च पीतश्च नीलः पारावतच्छविः । (३२।१)

श्यामलः कृष्णवर्णश्च कर्बुरश्चाष्टधा हि सः ॥ (३२।२)

वैक्रान्तशोधनम्वैक्रान्तं वज्रवच्छुद्धं ध्मातं तं हयमूत्रके । (३३।१)

हितं तद्भस्म संयोज्यं वज्रस्थाने विचक्षणैः ॥ (३३।२)

आयुःप्रदः सकलबन्धकरो ऽतिवृष्यः प्रज्ञाप्रदः सकलरोगसमूलहारी । (३४।१)

दीप्ताग्निकृत् पविसमानगुणस् तरस्वी वैक्रान्तकः खलु वपुर्बललोहकारी ॥ (३४।२)

वैक्रान्तसत्त्वपातनम्वैक्रान्तं वज्रकन्दे च पेषयेद् वज्रवारिणा । (३५।१)

माहिषं नवनीतं च सक्षौद्रं पिण्डितं ततः ॥ (३५।२)

शोषयित्वा धमेत् सत्त्वं इन्द्रगोपसमं भवेत् । (३६।१)

अभ्रकपिनाकं दर्दुरं नागं वज्रमभ्रं चतुर्विधम् । (३६।२)

ध्मातं वह्णौ दलचयं पिनाकं विसृजत्यलम् ॥ (३६।३)

फूत्कारं नागवत् कुर्यात् दर्दुरं भेकशब्दवत् । (३७।१)

चतुर्थं च वरं ज्ञेयं न चाग्नौ विकृतिं व्रजेत् ॥ (३७।२)

तस्माद्वज्राभ्रकं ग्राह्यं व्याधिवार्धक्यमृत्युजित् । (३८।१)

अशुद्धाभ्रं निहन्त्यायुर्वर्धयेन्मारुतं कफम् ॥ (३८।२)

अहतं छेदयेद्गात्रं मन्दाग्निकृमिवर्धनम् । (३९।१)

अतः शुद्धाभ्रकं ग्राह्यं मन्दाग्निकृमिनाशनम् ॥ (३९।२)

धान्याभ्रकपादांशशालिसंयुक्तम् अभ्रं बद्ध्वाथ कम्बले । (४०।१)

त्रिरात्रं स्थापयेन्नीरे तत् क्लिन्नं मर्दयेद् दृढम् ॥ (४०।२)

कम्बलाद्गलितं श्लक्ष्णं वालुकारहितं च यत् । (४१।१)

तद्धान्याभ्रमिति प्रोक्तं सद्भिर्देहस्य सिद्धये ॥ (४१।२)

धान्याभ्रककरणधमेद्वज्राभ्रकं वह्णौ ततः क्षीरेण सेचयेत् । (४२।१)

भिन्नपत्रं तु तत्कृत्वा मेघनादाम्लयोर्द्रवैः । (४२।२)

भावयेदष्टयामं तद्धान्याभ्रं कारयेत् सुधीः ॥ (४२।३)

धान्याभ्र (३)अथवा बदरीक्वाथे ध्मातमभ्रं विनिक्षिपेत् । (४३।१)

मर्दितं पाणिना शुष्कं धान्याभ्राद् अतिरिच्यते ॥ (४३।२)

अभ्रकभस्मधान्याभ्रकस्य भागैकं द्वौ भागौ टंकणस्य च ॥ (४४।०)

पिष्ट्वा तदन्धमूषायां रुद्ध्वा तीव्राग्निना पचेत् । (४५।१)

स्वभावशीतलं चूर्णं सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (४५।२)

अभ्र:: मारणधान्याभ्रकं दृढं मर्द्यम् अर्कक्षीरे दिनावधि । (४६।१)

वेष्टयेद् भानुपत्रैश्च चक्राकारं तु कारयेत् ॥ (४६।२)

कुञ्जराख्ये पुटे पाच्यं सप्तवारं पुनः पुनः । (४७।१)

ततो वटजटाक्वाथैस्तद्वद्देयं पुटत्रयम् ॥ (४७।२)

म्रियते नाम सन्देहः सर्वरोगेषु योजयेत् । (४८।१)

अभ्र:: मारणधान्याभ्रकं समादाय मुस्तक्वाथैः पुटत्रये ॥ (४८।२)

तद्वत्पुनर्नवानीरैः कासमर्दरसैस् तथा । (४९।१)

नागवल्लीरसैर्युक्तं सूर्यक्षीरैः पृथक्पृथक् ॥ (४९।२)

दिने दिने मर्दयित्वा क्वाथैर्वटजटोद्भवैः । (५०।१)

दत्त्वा पुटत्रयं पश्चात् त्रिपुटं मुशलीजलैः ॥ (५०।२)

त्रिर् गोक्षुरकषायेण त्रिः पुटेद्वानरीरसैः । (५१।१)

मोचाकन्दरसैः पाच्यं त्रिवारं कोकिलाक्षकैः ॥ (५१।२)

रसैः पुटेत्ततो धेनुः क्षारोदकं पुटं मुहुः । (५२।१)

दध्ना घृतेन मधुना स्वच्छया सितया तथा ॥ (५२।२)

एकमेकं पुटं दद्याद् अभ्रस्यैवं मृतिर्भवेत् । (५३।१)

सर्वरोगहरं व्योम जायते योगवाहकम् ॥ (५३।२)

कामिनीमददर्पघ्नं शस्तं पुंस्त्वोपवाहिनाम् । (५४।१)

वृष्यमायुष्करं शुक्रवृद्धिसन्तानकारकम् ॥ (५४।२)

अभ्र:: मारणदुग्धत्रयं कुमार्यम्बु गङ्गापत्त्रं नृमूत्रकम् । (५५।१)

वटाङ्कुरम् अजारक्तम् एभिरभ्रं सुमर्दितम् ॥ (५५।२)

शतधा पुटितं भस्म जायते पद्मरागवत् । (५६।१)

निश्चन्द्रकं भवेद् व्योम शुद्धदेहो रसायनम् ॥ (५६।२)

निश्चन्द्रमारितं व्योम रूपं वीर्यं दृढां तनुम् । (५७।१)

कुरुते नाशयेन्मृत्युं जरारोगकदम्बकम् ॥ (५७।२)

अभ्र:: सत्त्व:: पातनभावितं चूर्णितं त्वभ्रं दिनैकं काञ्जिकेन च । (५८।१)

रम्भासूरणजैर् नीरैर् मूलकोत्थैश्च मेलयेत् ॥ (५८।२)

तुर्यांशं टंकणेनेदं क्षुद्रमत्स्यैः समं पुनः । (५९।१)

महिषीमलसम्मिश्रं विधायास्याथ गोलकम् ॥ (५९।२)

खराग्निना धमेद्गाढं सत्त्वं मुञ्चन्ति कान्तिमत् । (६०।१)

सत्त्वसेवी वयःस्तम्भं कृतशुद्धिर्लभेत्सुधीः ॥ (६०।२)

अभ्रकद्रावणअगस्तिपुष्पनिर्यासमर्दितं सूरणोदरे । (६१।१)

गोष्ठभूस्थं नभोभासं जायते जलसन्निभम् ॥ (६१।२)

सत्त्वपातन (अल्ल्गेम्।)गुडपुरस्तथा लाक्षा पिण्याकं टंकणं तथा । (६२।१)

ऊर्णा सर्जरसं चैव क्षुद्रमीनसमन्वितम् ॥ (६२।२)

एतत् सर्वं तु संचूर्णं छागीदुग्धेन पिण्डिकाम् । (६३।१)

कृत्वा ध्माता खराङ्गारैः सर्वसत्त्वानि पातयेत् ॥ (६३।२)

पाषाणमृत्तिकादीनि सर्वलोहगतानि च । (६४।१)

अन्यानि यान्यसाध्यानि व्योमसत्त्वस्य का कथा ॥ (६४।२)

यदोपरसभावोऽस्ति रसे तत्सत्त्वयोजनम् । (६५।१)

कर्तव्यं तद्गुणाधिक्यं रसज्ञत्वं यदीच्छसि ॥ (६५।२)

भूनागसत्त्वपातनसद्यो भूनागमादाय चारयेच्छिखिनं बुधः । (६६।१)

अथवा कुक्कुटं वीरं कृत्वा मन्दिरमाश्रितम् ॥ (६६।२)

मलं मूत्रं गृहीत्वा च संत्यज्य प्रथमांशकम् । (६७।१)

आलोड्य क्षीरमध्वाज्यं धमेत्सत्त्वार्थमादरात् ॥ (६७।२)

मुञ्चन्ति ताम्रवत् सत्त्वं तन्मुद्राजलपानजः । (६८।१)

नश्यन्ति जङ्गमविषाण्यशेषाणि न संशयः ॥ (६८।२)

अशुद्धहरितालदोषाःअशुद्धं तालमायुर्घ्नं कफमारुतमेहकृत् । (६९।१)

वान्तिस्फोटाङ्गसंकोचं कुरुते तेन शोधयेत् ॥ (६९।२)

हरितालशुद्धःस्यात्तालकः स्विन्नः कूष्माण्डसलिले ततः । (७०।१)

चूर्णोदके पृथक्तैले भस्मीभूतो न दोषकृत् ॥ (७०।२)

तालको हरते रोगान्कुष्ठं मृत्युरुजादिकान् । (७१।१)

संशुद्धः कान्तिवीर्यं च कुरुते ह्यायुर्वर्धनम् ॥ (७१।२)

हरितालमारणंपलमेकं शुद्धतालं कौमारीरसमर्दितम् । (७२।१)

शरावसम्पुटे क्षिप्त्वा यामान्द्वादशकं पचेत् ॥ (७२।२)

स्वाङ्गशीतं समादाय तालकं तु मृतं भवेत् । (७३।१)

गलत्कुष्ठं हरेच्चैव तालकं च न संशयः ॥ (७३।२)

मनःशिलाशोधनअगस्तिपत्रतोयेन भाविता सप्तवारकम् । (७४।१)

शृङ्गवेररसैर् वापि विशुध्यति मनःशिला ॥ (७४।२)

मनःशिलागुणाःकटुः स्निग्धा शिला तिक्ता कफघ्नी लेखनी परा । (७५।१)

भूतावेशामयं हन्ति कासश्वासहरा शुभा ॥ (७५।२)

रसकशोधनम्नृमूत्रैः खरमूत्रैश्च सप्ताहं रसकं पचेत् । (७६।१)

दोलायन्त्रेन संशोध्य ततः कार्येषु योजयेत् ॥ (७६।२)

तुत्थशोधनओतोर्विष्ठासमं तुत्थं सक्षौद्रं टंकणाद्भिषक् । (७७।१)

त्रिविधं पुटितं शुद्धं वान्तिभ्रान्तिविवर्जितम् ॥ (७७।२)

तुत्थगुणाःतुत्थकं कटु सक्षारं कषायं विशदं लघु । (७८।१)

लेखनं भेदी चक्षुष्यं कण्डूकृमिविषापहम् ॥ (७८।२)

विमलजम्बीरस्य रसे स्विन्ना मेषशृङ्गीरसेऽथवा । (७९।१)

रम्भातोयेन वा पाच्यं घस्रं विमलशुद्धये ॥ (७९।२)

माक्षिकशोधन (?)सिन्धूद्भवस्य भागैकं त्रिभागं माक्षिकस्य च । (८०।१)

कृत्वा तदायसे पात्रे लोहदर्व्याथ चालयेत् ॥ (८०।२)

सिन्दूराभं भवेद् यावत् तावन्मृद्वग्निना पचेत् । (८१।१)

सुभद्रं माक्षिकं विद्यात् सर्वयोगेषु योजयेत् ॥ (८१।२)

माक्षिकमारणम्माक्षिकस्य चतुर्थांशं दत्त्वा गन्धं विमर्दयेत् । (८२।१)

ऊरुबूकस्य तैलेन ततः कार्या सुचक्रिका ॥ (८२।२)

शरावसम्पुटे कृत्वा पुटेद् गजपुटेन च । (८३।१)

सिन्दूराभं भवेद् भस्म माक्षिकस्य न संशयः ॥ (८३।२)

माक्षिकगुणाःमाक्षिकं तिक्तमधुरं मेहार्शःक्षयकुष्ठनुत् । (८४।१)

कफपित्तहरं बल्यं योगवाहि रसायनम् ॥ (८४।२)

कासीसशोधनम्सकृद् भृङ्गाम्बुना स्विन्नं कासीसं निर्मलं भवेत् ॥ (८५।०)

कासीसगुणाःकासीसं शीतलं स्निग्धं स्विन्नं नेत्ररुजापहम् । (८६।१)

पित्तापस्मारशमनं रसवद् गुणकारकम् ॥ (८६।२)

कान्तपाषाणलवणानि तथा क्षारौ शोभाञ्जनरसे क्षिपेत् । (८७।१)

अम्लवर्गयुते चादौ दिनम् अर्धं विभावयेत् ॥ (८७।२)

तद्द्रवैर् दोलकायन्त्रे दिवसं पाचयेत् सुधीः । (८८।१)

कान्तपाषाणशुद्धौ तु रसकर्म समाचरेत् ॥ (८८।२)

वराटिकाःपीताभा ग्रन्थिलाः पृष्ठे दीर्घवृत्ता वराटिकाः । (८९।१)

सार्धनिष्कभराः श्रेष्ठा निष्कभाराश्च मध्यमाः ॥ (८९।२)

पादोननिष्कभाराश्च कनिष्ठाः परिकीर्तिताः । (९०।१)

रसवैद्यविनिर्दिष्टास् ताश् चराचरसंज्ञकाः ॥ (९०।२)

वराटाशोधनम्वराटा काञ्जिके स्विन्ना यामाच्छुद्धिम् अवाप्नुयात् । (९१।१)

वराटगुणाःपरिणामादिशूलघ्नी ग्रहणीक्षयनाशिनी ॥ (९१।२)

कटूष्णा दीपनी वृष्या नेत्र्या वातकफापहा । (९२।१)

रसेन्द्रजारणे प्रोक्ता विडद्रव्येषु शस्यते ॥ (९२।२)

हिङ्गुलशोधनमेषीक्षीरेण दरदमम्लवर्गैश्च भावितम् । (९३।१)

सप्तवारं प्रयत्नेन शुद्धिमायाति निश्चितम् ॥ (९३।२)

हिङ्गुलगुणाःतिक्तोष्णं हिङ्गुलं दिव्यं रसगन्धकसम्भवम् । (९४।१)

मेहकुष्ठहरं रुच्यं बल्यं मेधाग्निदीपनम् ॥ (९४।२)

शिलाजतु:: शोधनगोदुग्धत्रिफलाभृङ्गद्रवैः पिष्टं शिलाजतु । (९५।१)

दिनैकं लोहजे पात्रे शुद्धिमायात्यसंशयः ॥ (९५।२)

शिलाजतुगुणाःशिलाजतु भवेत्तिक्तं कटूष्णं च रसायनम् । (९६।१)

क्षयशोषोदरार्शांसि हन्ति बस्तिरुजो जयेत् ॥ (९६।२)

सौवीरं टंकणं शंखं कङ्कुष्ठं गैरिकं तथा । (९७।१)

एते वराटवच्छोध्या भवेयुर्दोषवर्जिताः ॥ (९७।२)

रत्नशोधनम्शुध्यत्यम्लेन माणिक्यं जयन्त्या मौक्तिकं तथा । (९८।१)

विद्रुमं क्षारवर्गेण तार्क्ष्यं गोदुग्धकैस्तथा ॥ (९८।२)

पुष्परागं च सन्धानैः कुलत्थक्वाथसंयुतैः । (९९।१)

तण्डुलीयजलैर् वज्रं नीलं नीलीरसेन च ॥ (९९।२)

रोचनाभिश्च गोमेदं वैदूर्यं त्रिफलाजलैः । (१००।१)

जेwएल्:: मारणलकुचद्रावसम्पिष्टैः शिलागन्धकतालकैः । (१००।२)

वज्रं विनान्यरत्नानि म्रियन्ते ऽष्टपुटैः खलु ॥ (१००।३)

मणिगुणाःमुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्यस्फटिकादिकम् ॥ (१०१।०)

मणिरत्नं खरं शीतं कषायं स्वादु लेखनम् । (१०२।१)

चक्षुष्यं धारणात्तं तु पापालक्ष्मीविषापहम् ॥ (१०२।२)