RRSBoṬ zu RRS, 2, 104.2

9 of 188 · 12 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

तत्रादौ स्वर्णादिभ्य उत्पत्तिभेदेन त्रिविधस्य गोमूत्रगन्धिनः तस्य लक्षणादिकमाह स्वर्णेति ॥ (१।०)

tatrādau svarṇādibhya utpattibhedena trividhasya gomūtragandhinaḥ tasya lakṣaṇādikamāha svarṇeti ||

तन्त्रान्तरे तु उत्पत्तिभेदेन भिन्नस्य तस्य चातुर्विध्यमुक्तं यथा चरके । (२।१)

tantrāntare tu utpattibhedena bhinnasya tasya cāturvidhyamuktaṃ yathā carake |

नात्युष्णशीतं धातुभ्यश्चतुर्भ्यस्तस्य संभवः । (२।२)

nātyuṣṇaśītaṃ dhātubhyaścaturbhyastasya saṃbhavaḥ |

हेम्नोऽथ रजतात्ताम्रात् वरं कालायसादपि ॥ (२।३)

hemno'tha rajatāttāmrāt varaṃ kālāyasādapi ||

इति ॥ (३।०)

iti ||

अत्र तु आयसं नोक्तं तल्लक्षणमपि तत्रैव द्रष्टव्यं यथा । (४।१)

atra tu āyasaṃ noktaṃ tallakṣaṇamapi tatraiva draṣṭavyaṃ yathā |

यत्तु गुग्गुलुसंकाशं तिक्तकं लवणान्वितम् । (४।२)

yattu guggulusaṃkāśaṃ tiktakaṃ lavaṇānvitam |

विपाके कटु शीतं च सर्वश्रेष्ठं तदायसं ॥ (४।३)

vipāke kaṭu śītaṃ ca sarvaśreṣṭhaṃ tadāyasaṃ ||

गोमूत्रगन्धि सर्वेषां सर्वकर्मसु यौगिकम् । (५।१)

gomūtragandhi sarveṣāṃ sarvakarmasu yaugikam |

रसायनप्रयोगेषु पश्चिमं तु विशिष्यते ॥ (५।२)

rasāyanaprayogeṣu paścimaṃ tu viśiṣyate ||

इति ॥ (६।०)

iti ||

अत्र हैमशिलाजतुनो परमरसायनत्वेनोक्तत्वाद् आयसस्यापि मुख्यतः रसायनगुणत्वेन एककार्यकत्वाद् आयसं पृथङ्नोक्तमिति मन्तव्यम् ॥ (७।०)

atra haimaśilājatuno paramarasāyanatvenoktatvād āyasasyāpi mukhyataḥ rasāyanaguṇatvena ekakāryakatvād āyasaṃ pṛthaṅnoktamiti mantavyam ||