GītGov, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
मेघैः मेदुरम् अम्बरम् वनभुवः श्यामाः तमालद्रुमैः नक्तम् भीरुः अयम् त्वम् एव तत् इमम् राधे गृहम् प्रापय । (१।१)
meghaiḥ meduram ambaram vanabhuvaḥ śyāmāḥ tamāladrumaiḥ naktam bhīruḥ ayam tvam eva tat imam rādhe gṛham prāpaya |
इत्थम् नन्दनिदेशतः चलितयोः प्रत्यध्वकुञ्जद्रुमम् राधामाधवयोः जयन्ति यमुनाकूले रहःकेलयः ॥ (१।२)
ittham nandanideśataḥ calitayoḥ pratyadhvakuñjadrumam rādhāmādhavayoḥ jayanti yamunākūle rahaḥkelayaḥ ||
वाग्देवताचरितचित्रितचित्तसद्मा पद्मावतीचरणचारणचक्रवर्ती । (२।१)
vāgdevatācaritacitritacittasadmā padmāvatīcaraṇacāraṇacakravartī |
श्रीवासुदेवरतिकेलिकथासमेतम् एतम् करोति जयदेवकविः प्रबन्धम् ॥ (२।२)
śrīvāsudevaratikelikathāsametam etam karoti jayadevakaviḥ prabandham ||
वाचः पल्लवयति उमापतिधरः संदर्भशुद्धिम् गिराम् जानीते जयदेवः एव शरणः श्लाघ्यः दुरूहद्रुते । (३।१)
vācaḥ pallavayati umāpatidharaḥ saṃdarbhaśuddhim girām jānīte jayadevaḥ eva śaraṇaḥ ślāghyaḥ durūhadrute |
शृङ्गारोत्तरसत्प्रमेयरचनैः आचार्यगोवर्धनस्पर्धी को ऽपि न विश्रुतः श्रुतिधरः धोयी कविक्ष्मापतिः ॥ (३।२)
śṛṅgārottarasatprameyaracanaiḥ ācāryagovardhanaspardhī ko 'pi na viśrutaḥ śrutidharaḥ dhoyī kavikṣmāpatiḥ ||
यदि हरिस्मरणे सरसम् मनः यदि विलासकलासु कुतूहलम् । (४।१)
yadi harismaraṇe sarasam manaḥ yadi vilāsakalāsu kutūhalam |
मधुरकोमलकान्तपदावलीम् शृणु तदा जयदेवसरस्वतीम् ॥ (४।२)
madhurakomalakāntapadāvalīm śṛṇu tadā jayadevasarasvatīm ||
थे अवतारस्प्रलयपयोधिजले धृतवान् असि वेदम् विहितवहित्रचरित्रम् अखेदम् । (५।१)
the avatāraspralayapayodhijale dhṛtavān asi vedam vihitavahitracaritram akhedam |
क्षितिः अतिविपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे धरणिधरणकिणचक्रगरिष्ठे । (६।१)
kṣitiḥ ativipulatare tava tiṣṭhati pṛṣṭhe dharaṇidharaṇakiṇacakragariṣṭhe |
वसति दशनशिखरे धरणी तव लग्ना शशिनि कलङ्ककला इव निमग्ना । (७।१)
vasati daśanaśikhare dharaṇī tava lagnā śaśini kalaṅkakalā iva nimagnā |
तव करकमलवरे नखम् अद्भुतशृङ्गम् दलितहिरण्यकशिपुतनुभृङ्गम् ॥ (८।१)
tava karakamalavare nakham adbhutaśṛṅgam dalitahiraṇyakaśiputanubhṛṅgam ||
छलयसि विक्रमणे बलिम् अद्भुतवामन पदनखनीरजनितजनपावन । (१०।१)
chalayasi vikramaṇe balim adbhutavāmana padanakhanīrajanitajanapāvana |
क्षत्रियरुधिरमये जगत् अपगतपापम् स्नपयसि पयसि शमितभवतापम् ॥ (११।१)
kṣatriyarudhiramaye jagat apagatapāpam snapayasi payasi śamitabhavatāpam ||
वितरसि दिक्षु रणे दिक्पतिकमनीयम् दशमुखमौलिबलिम् रमणीयम् ॥ (१३।१)
vitarasi dikṣu raṇe dikpatikamanīyam daśamukhamaulibalim ramaṇīyam ||
वहसि वपुषि विशदे वसनम् जलदाभम् हलहतिभीतिमिलितयमुनाभम् ॥ (१५।१)
vahasi vapuṣi viśade vasanam jaladābham halahatibhītimilitayamunābham ||
निन्दसि यज्ञविधेः अहह श्रुतिजातम् सदयहृदय दर्शितपशुघातम् ॥ (१७।१)
nindasi yajñavidheḥ ahaha śrutijātam sadayahṛdaya darśitapaśughātam ||
म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालम् धूमकेतुम् इव किम् अपि करालम् । (१९।१)
mlecchanivahanidhane kalayasi karavālam dhūmaketum iva kim api karālam |
श्रीजयदेवकवेः इदम् उदितम् उदारम् शृणु सुखदम् शुभदम् भवसारम् । (२०।१)
śrījayadevakaveḥ idam uditam udāram śṛṇu sukhadam śubhadam bhavasāram |
वेदान् उद्धरते जगत् निवहते भूगोलम् उद्बिभ्रते दैत्यम् दारयते बलिम् छलयते क्षत्रक्षयम् कुर्वते । (२१।१)
vedān uddharate jagat nivahate bhūgolam udbibhrate daityam dārayate balim chalayate kṣatrakṣayam kurvate |
पौलस्त्यम् जयते हलम् कलयते कारुण्यम् आतन्वते म्लेच्छान् मूर्छयते दशाकृतिकृते कृष्णाय तुभ्यम् नमः ॥ (२१।२)
paulastyam jayate halam kalayate kāruṇyam ātanvate mlecchān mūrchayate daśākṛtikṛte kṛṣṇāya tubhyam namaḥ ||
पद्मापयोधरतटीपरिरम्भलग्नकाश्मीरमुद्रितम् उरः मधुसूदनस्य । (३०।१)
padmāpayodharataṭīparirambhalagnakāśmīramudritam uraḥ madhusūdanasya |
व्यक्तानुरागम् इव खेलतनङ्गखेदस्वेदाम्बुपूरम् अनुपूरयतु प्रियम् वः ॥ (३०।२)
vyaktānurāgam iva khelatanaṅgakhedasvedāmbupūram anupūrayatu priyam vaḥ ||
वसन्ते वासन्तीकुसुमसुकुमारैः अवयवैः भ्रमन्तीम् कान्तारे बहुविहितकृष्णानुसरणाम् । (३१।१)
vasante vāsantīkusumasukumāraiḥ avayavaiḥ bhramantīm kāntāre bahuvihitakṛṣṇānusaraṇām |
अमन्दम् कन्दर्पज्वरजनितचिन्ताकुलतया वलद्बाधाम् राधाम् सरसम् इदम् ऊचे सहचरी ॥ (३१।२)
amandam kandarpajvarajanitacintākulatayā valadbādhām rādhām sarasam idam ūce sahacarī ||
ललितलवङ्गलतापरिशीलनकोमलमलयसमीरे मधुकरनिकरकरम्बितकोकिलकूजितकुञ्जकुटीरे । (३२।१)
lalitalavaṅgalatāpariśīlanakomalamalayasamīre madhukaranikarakarambitakokilakūjitakuñjakuṭīre |
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (३२।२)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
उन्मदमदनमनोरथपथिकवधूजनजनितविलापे अलिकुलसंकुलकुसुमसमूहनिराकुलबकुलकलापे ॥ (३३।१)
unmadamadanamanorathapathikavadhūjanajanitavilāpe alikulasaṃkulakusumasamūhanirākulabakulakalāpe ||
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (३४।१)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
मृगमदसौरभरभसवशंवदनवदलमालतमाले युवजनहृदयविदारणमनसिजनखरुचिकिंशुकजाले ॥ (३५।१)
mṛgamadasaurabharabhasavaśaṃvadanavadalamālatamāle yuvajanahṛdayavidāraṇamanasijanakharucikiṃśukajāle ||
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (३६।१)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
मदनमहीपतिकनकदण्डरुचिकेसरकुसुमविकासे मिलितशिलीमुखपाटलिपटलकृतस्मरतूणविलासे । (३७।१)
madanamahīpatikanakadaṇḍarucikesarakusumavikāse militaśilīmukhapāṭalipaṭalakṛtasmaratūṇavilāse |
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (३७।२)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
विगलितलज्जितजगदवलोकनतरुणकरुणकृतहासे विरहिनिकृन्तनकुन्तमुखाकृतिकेतकदन्तुरिताशे । (३८।१)
vigalitalajjitajagadavalokanataruṇakaruṇakṛtahāse virahinikṛntanakuntamukhākṛtiketakadanturitāśe |
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (३८।२)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
माधविकापरिमलललिते नवमालिकजातिसुगन्धौ मुनिमनसाम् अपि मोहनकारिणि तरुणकारणबन्धौ । (३९।१)
mādhavikāparimalalalite navamālikajātisugandhau munimanasām api mohanakāriṇi taruṇakāraṇabandhau |
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (३९।२)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
स्फुरदतिमुक्तलतापरिरम्भणमुकुलितपुलकितचूते वृन्दावनविपिने परिसरपरिगतयमुनाजलपूते । (४०।१)
sphuradatimuktalatāparirambhaṇamukulitapulakitacūte vṛndāvanavipine parisaraparigatayamunājalapūte |
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (४०।२)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
श्रीजयदेवभणितम् इदम् उदयति हरिचरणस्मृतिसारम् सरसवसन्तसमयवनवर्णनम् अनुगतमदनविकारम् । (४१।१)
śrījayadevabhaṇitam idam udayati haricaraṇasmṛtisāram sarasavasantasamayavanavarṇanam anugatamadanavikāram |
विहरति हरिः इह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समम् सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ (४१।२)
viharati hariḥ iha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samam sakhi virahijanasya durante ||
दरविदलितमल्लीवल्लिचञ्चत्परागप्रकटितपटवासैः वासयन् काननानि । (४२।१)
daravidalitamallīvallicañcatparāgaprakaṭitapaṭavāsaiḥ vāsayan kānanāni |
इह हि दहति चेतः केतकीगन्धबन्धुः प्रसरतसमबाणप्राणवत्गन्धवाहः ॥ (४२।२)
iha hi dahati cetaḥ ketakīgandhabandhuḥ prasaratasamabāṇaprāṇavatgandhavāhaḥ ||
उन्मीलन्मधुगन्धलुब्धमधुपव्याधूतचूतङ्कुरक्रीडत्कोकिलकाकलीकलकलैः उद्गीर्णकर्णज्वराः । (४३।१)
unmīlanmadhugandhalubdhamadhupavyādhūtacūtaṅkurakrīḍatkokilakākalīkalakalaiḥ udgīrṇakarṇajvarāḥ |
नीयन्ते पथिकैः कथम् कथम् अपि ध्यानवधानक्षणप्राप्तप्राणसमासमागमरसोल्लासैः अमी वासराः ॥ (४३।२)
nīyante pathikaiḥ katham katham api dhyānavadhānakṣaṇaprāptaprāṇasamāsamāgamarasollāsaiḥ amī vāsarāḥ ||
अनेकनारीपरिरम्भसम्भ्रमस्फुरन्मनोहारिविलासलालसम् । (४४।१)
anekanārīparirambhasambhramasphuranmanohārivilāsalālasam |
मुरारिम् आरात् उपदर्शयन्ती असौ सखी समक्षम् पुनः आह राधिकाम् ॥ (४४।२)
murārim ārāt upadarśayantī asau sakhī samakṣam punaḥ āha rādhikām ||
केलिचलन्मणिकुण्डलमण्डितगण्डयुगस्मितशाली । (४५।२)
kelicalanmaṇikuṇḍalamaṇḍitagaṇḍayugasmitaśālī |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (४५।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
गोपवधूः अनुगायति काचित् उदञ्चितपञ्चमरागम् । (४६।२)
gopavadhūḥ anugāyati kācit udañcitapañcamarāgam |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (४६।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
ध्यायति मुग्धवधूः अधिकम् मधुसूदनवदनसरोजम् । (४७।२)
dhyāyati mugdhavadhūḥ adhikam madhusūdanavadanasarojam |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (४७।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
कापि कपोलतले मिलिता लपितुम् किमपि श्रुतिमूले । (४८।१)
kāpi kapolatale militā lapitum kimapi śrutimūle |
चारु चुचुम्ब नितम्बवती दयितम् पुलकैः अनुकूले । (४८।२)
cāru cucumba nitambavatī dayitam pulakaiḥ anukūle |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (४८।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
केलिकलाकुतुकेन च काचित् अमुम् यमुनाजलकूले । (४९।१)
kelikalākutukena ca kācit amum yamunājalakūle |
मञ्जुलवञ्जुलकुञ्जगतम् विचकर्ष करेण दुकूले । (४९।२)
mañjulavañjulakuñjagatam vicakarṣa kareṇa dukūle |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (४९।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
रासरसे सहनृत्यपरा हरिणा युवतिः प्रशशंसे । (५०।२)
rāsarase sahanṛtyaparā hariṇā yuvatiḥ praśaśaṃse |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (५०।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
श्लिष्यति कामपि चुम्बति कामपि कामपि रमयति रामाम् । (५१।१)
śliṣyati kāmapi cumbati kāmapi kāmapi ramayati rāmām |
पश्यति सस्मितचारुपराम् अपराम् अनुगच्छति वामाम् । (५१।२)
paśyati sasmitacāruparām aparām anugacchati vāmām |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (५१।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
श्रीजयदेवकवेः इदम् अद्भुतकेशवकेलिरहस्यम् । (५२।१)
śrījayadevakaveḥ idam adbhutakeśavakelirahasyam |
वृन्दावनविपिने ललितम् वितनोतु शुभानि यशस्यम् । (५२।२)
vṛndāvanavipine lalitam vitanotu śubhāni yaśasyam |
हरिः इह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ (५२।३)
hariḥ iha mugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare ||
विश्वेषाम् अनुरञ्जनेन जनयन् आनन्दम् इन्दीवरश्रेणीश्यामलकोमलैः उपनयन् अङ्गैः अनङ्गोत्सवम् । (५३।१)
viśveṣām anurañjanena janayan ānandam indīvaraśreṇīśyāmalakomalaiḥ upanayan aṅgaiḥ anaṅgotsavam |
स्वच्छन्दम् व्रजसुन्दरीभिः अभितः प्रतिअङ्गम् आलिङ्गितः शृङ्गारः सखि मूर्तिमान् इव मधौ मुग्धः हरिः क्रीडति ॥ (५३।२)
svacchandam vrajasundarībhiḥ abhitaḥ pratiaṅgam āliṅgitaḥ śṛṅgāraḥ sakhi mūrtimān iva madhau mugdhaḥ hariḥ krīḍati ||
अद्य उत्सङ्गवसद्भुजङ्गकवलक्लेशात् इव ईशाचलम् प्रालेयप्लवनेच्छया अनुसरति श्रीखण्डशैलानिलः । (५४।१)
adya utsaṅgavasadbhujaṅgakavalakleśāt iva īśācalam prāleyaplavanecchayā anusarati śrīkhaṇḍaśailānilaḥ |
किंच स्निग्धरसालमौलिमुकुलानि आलोक्य हर्षोदयात् उन्मीलन्ति कुहूः कुहूः इति कलोत्तालाः पिकानाम् गिरः ॥ (५४।२)
kiṃca snigdharasālamaulimukulāni ālokya harṣodayāt unmīlanti kuhūḥ kuhūḥ iti kalottālāḥ pikānām giraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.