GītGov, 11
Select a line for its word-by-word analysis.
सुचिरम् अनुनयेन प्रीणयित्वा मृगाक्षीम् गतवति कृतवेशे केशवे कुञ्जशय्याम् । (१।१)
suciram anunayena prīṇayitvā mṛgākṣīm gatavati kṛtaveśe keśave kuñjaśayyām |
रचितरुचिरभूषाम् दृष्टिमोषे प्रदोषे स्फुरति निरवसादाम् कापि राधाम् जगाद ॥ (१।२)
racitarucirabhūṣām dṛṣṭimoṣe pradoṣe sphurati niravasādām kāpi rādhām jagāda ||
विरचितचाटुवचनरचनम् चरणे रचितप्रणिपातम् । (२।१)
viracitacāṭuvacanaracanam caraṇe racitapraṇipātam |
संप्रति मञ्जुलवञ्जुलसीमनि केलिशयनम् अनुयातम् ॥ (२।२)
saṃprati mañjulavañjulasīmani keliśayanam anuyātam ||
घनजघनस्तनभारभरे दरमन्थरचरणविहारम् । (४।१)
ghanajaghanastanabhārabhare daramantharacaraṇavihāram |
मुखरितमणिमञ्जीरम् उपैहि विधेहि मरालविकारम् ॥ (४।२)
mukharitamaṇimañjīram upaihi vidhehi marālavikāram ||
शृणु रमणीयतरम् तरुणीजनमोहनमधुपविरावम् । (६।१)
śṛṇu ramaṇīyataram taruṇījanamohanamadhupavirāvam |
कुसुमशरासनशासनबन्दिनि पिकनिकरे भज भावम् ॥ (६।२)
kusumaśarāsanaśāsanabandini pikanikare bhaja bhāvam ||
अनिलतरलकिसलयनिकरेण करेण लतानिकुरम्बम् । (८।१)
anilataralakisalayanikareṇa kareṇa latānikurambam |
प्रेरणम् इव करभोरु करोति गतिम् प्रतिमुञ्च विलम्बम् ॥ (८।२)
preraṇam iva karabhoru karoti gatim pratimuñca vilambam ||
स्फुरितम् अनङ्गतरङ्गवशात् इव सूचितहरिपरिरम्भम् । (१०।१)
sphuritam anaṅgataraṅgavaśāt iva sūcitahariparirambham |
पृच्छ मनोहरहारविमलजलधारम् अमुम् कुचकुम्भम् ॥ (१०।२)
pṛccha manoharahāravimalajaladhāram amum kucakumbham ||
मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके ॥ (११।१)
mugdhe madhumathanam anugatam anusara rādhike ||
अधिगतम् अखिलसखीभिः इदम् तव वपुः अपि रतिरणसज्जम् । (१२।१)
adhigatam akhilasakhībhiḥ idam tava vapuḥ api ratiraṇasajjam |
चण्डि रसितरशनारवडिण्डिमम् अभिसर सरसम् अलज्जम् ॥ (१२।२)
caṇḍi rasitaraśanāravaḍiṇḍimam abhisara sarasam alajjam ||
मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके ॥ (१३।१)
mugdhe madhumathanam anugatam anusara rādhike ||
स्मरशरसुभगनखेन करेण सखीम् अवलम्ब्य सलीलम् । (१४।१)
smaraśarasubhaganakhena kareṇa sakhīm avalambya salīlam |
चल वलयक्वणितैः अवबोधय हरिम् अपि निजगतिशीलम् ॥ (१४।२)
cala valayakvaṇitaiḥ avabodhaya harim api nijagatiśīlam ||
मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके ॥ (१५।१)
mugdhe madhumathanam anugatam anusara rādhike ||
श्रीजयदेवभणितम् अधरीकृतहारम् उदासितवामम् । (१६।१)
śrījayadevabhaṇitam adharīkṛtahāram udāsitavāmam |
हरिविनिहितमनसाम् अधितिष्ठतु कण्ठतटीम् अविरामम् ॥ (१६।२)
harivinihitamanasām adhitiṣṭhatu kaṇṭhataṭīm avirāmam ||
मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके ॥ (१७।१)
mugdhe madhumathanam anugatam anusara rādhike ||
सा माम् द्रक्ष्यति वक्ष्यति स्मरकथाम् प्रत्यङ्गम् आलिङ्गनैः प्रीतिम् यास्यति रंस्यते सखि समागत्य इति चिन्ताकुलः । (१८।१)
sā mām drakṣyati vakṣyati smarakathām pratyaṅgam āliṅganaiḥ prītim yāsyati raṃsyate sakhi samāgatya iti cintākulaḥ |
सः त्वाम् पश्यति वेपते पुलकयति आनन्दति स्विद्यति प्रत्युद्गच्छति मूर्छति स्थिरतमःपुञ्जे निकुञ्जे प्रियः ॥ (१८।२)
saḥ tvām paśyati vepate pulakayati ānandati svidyati pratyudgacchati mūrchati sthiratamaḥpuñje nikuñje priyaḥ ||
अक्ष्णोः निक्षिपदञ्जनम् श्रवणयोः तापिच्छगुच्छावलीम् मूर्ध्नि श्यामसरोजदाम कुचयोः कस्तूरिकापत्रकम् । (१९।१)
akṣṇoḥ nikṣipadañjanam śravaṇayoḥ tāpicchagucchāvalīm mūrdhni śyāmasarojadāma kucayoḥ kastūrikāpatrakam |
धूर्तानाम् अभिसारसत्वरहृदाम् विष्वक्निकुञ्जे सखि ध्वान्तम् नीलनिचोलचारु सुदृशाम् प्रत्यङ्गम् आलिङ्गति ॥ (१९।२)
dhūrtānām abhisārasatvarahṛdām viṣvaknikuñje sakhi dhvāntam nīlanicolacāru sudṛśām pratyaṅgam āliṅgati ||
काश्मीरगौरवपुषाम् अभिसारिकाणाम् आबद्धरेखम् अभितः रुचिमञ्जरीभिः । (२०।१)
kāśmīragauravapuṣām abhisārikāṇām ābaddharekham abhitaḥ rucimañjarībhiḥ |
एतत् तमालदलनीलतमम् तमिस्रम् तत्प्रेमहेमनिकषोपलताम् तनोति ॥ (२०।२)
etat tamāladalanīlatamam tamisram tatpremahemanikaṣopalatām tanoti ||
हारावलीतरलकाञ्चिदामकेयूरकङ्कणमणिद्युतिदीपितस्य । (२१।१)
hārāvalītaralakāñcidāmakeyūrakaṅkaṇamaṇidyutidīpitasya |
द्वारे निकुञ्जनिलयस्य हरिम् निरीक्ष्य व्रीडावतीम् अथ सखी निजगाद राधाम् ॥ (२१।२)
dvāre nikuñjanilayasya harim nirīkṣya vrīḍāvatīm atha sakhī nijagāda rādhām ||
कुरु मुरारे मङ्गलशतानि भणति जयदेवकविराजे ॥ (३६।२)
kuru murāre maṅgalaśatāni bhaṇati jayadevakavirāje ||
त्वाम् चित्तेन चिरम् वहन् अयम् अतिश्रान्तः भृशम् तापितः कन्दर्पेण तु पातुम् इच्छति सुधासंबाधबिम्बाधरम् । (३८।१)
tvām cittena ciram vahan ayam atiśrāntaḥ bhṛśam tāpitaḥ kandarpeṇa tu pātum icchati sudhāsaṃbādhabimbādharam |
अस्य अङ्गम् तत् अलंकुरु क्षणम् इह भ्रूक्षेपलक्ष्मीलवक्रीते दासे इव उपसेवितपदाम्भोजे कुतः सम्भ्रमः ॥ (३८।२)
asya aṅgam tat alaṃkuru kṣaṇam iha bhrūkṣepalakṣmīlavakrīte dāse iva upasevitapadāmbhoje kutaḥ sambhramaḥ ||
राधावदनविलोकनविकसितविविधविकारविभङ्गम् । (४०।१)
rādhāvadanavilokanavikasitavividhavikāravibhaṅgam |
जलनिधिम् इव विधुमण्डलदर्शनतरलिततुङ्गतरङ्गम् ॥ (४०।२)
jalanidhim iva vidhumaṇḍaladarśanataralitatuṅgataraṅgam ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (४१।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
हारम् अमलतरतारम् उरसि दधतम् परिरभ्य विदूरम् । (४२।१)
hāram amalataratāram urasi dadhatam parirabhya vidūram |
स्फुटतरफेनकदम्बकरम्बितम् इव यमुनाजलपूरम् ॥ (४२।२)
sphuṭataraphenakadambakarambitam iva yamunājalapūram ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (४३।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
श्यामलमृदुलकलेवरमण्डलम् अधिगतगौरदुकूलम् । (४४।१)
śyāmalamṛdulakalevaramaṇḍalam adhigatagauradukūlam |
नीलनलिनम् इव पीतपरागपटलभरवलयितमूलम् ॥ (४४।२)
nīlanalinam iva pītaparāgapaṭalabharavalayitamūlam ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (४५।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
तरलदृगञ्चलचलनमनोहरवदनजनितरतिरागम् । (४६।१)
taraladṛgañcalacalanamanoharavadanajanitaratirāgam |
स्फुटकमलोदरखेलितखञ्जनयुगम् इव शरदि तडागम् ॥ (४६।२)
sphuṭakamalodarakhelitakhañjanayugam iva śaradi taḍāgam ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (४७।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
वदनकमलपरिशीलनमिलितमिहिरसमकुण्डलशोभम् । (४८।१)
vadanakamalapariśīlanamilitamihirasamakuṇḍalaśobham |
स्मितरुचिरुचिरसमुल्लसिताधरपल्लवकृतरतिलोभम् ॥ (४८।२)
smitarucirucirasamullasitādharapallavakṛtaratilobham ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (४९।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
शशिकिरणछुरितोदरजलधरसुन्दरसकुसुमकोशम् । (५०।१)
śaśikiraṇachuritodarajaladharasundarasakusumakośam |
तिमिरोदितविधुमण्डलनिर्मलमलयजतिलकनिवेशम् ॥ (५०।२)
timiroditavidhumaṇḍalanirmalamalayajatilakaniveśam ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (५१।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
विपुलपुलकभरदन्तुरितम् रतिकेलिकलाभिः अधीरम् । (५२।१)
vipulapulakabharadanturitam ratikelikalābhiḥ adhīram |
मणिगणकिरणसमूहसमुज्ज्वलभूषणसुभगशरीरम् ॥ (५२।२)
maṇigaṇakiraṇasamūhasamujjvalabhūṣaṇasubhagaśarīram ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (५३।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
श्रीजयदेवभणितविभवद्विगुणीकृतभूषणभारम् । (५४।१)
śrījayadevabhaṇitavibhavadviguṇīkṛtabhūṣaṇabhāram |
प्रणमत हृदि सुचिरम् विनिधाय हरिम् सुकृतोदयसारम् ॥ (५४।२)
praṇamata hṛdi suciram vinidhāya harim sukṛtodayasāram ||
हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषितविलासम् सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनम् अनङ्गनिवासम् ॥ (५५।१)
harim ekarasam ciram abhilaṣitavilāsam sā dadarśa guruharṣavaśaṃvadavadanam anaṅganivāsam ||
अतिक्रम्य अपाङ्गम् श्रवणपथपर्यन्तगमनप्रयासेन इव अक्ष्णोः तरलतरतारम् पतितयोः । (५६।१)
atikramya apāṅgam śravaṇapathaparyantagamanaprayāsena iva akṣṇoḥ taralataratāram patitayoḥ |
इदानीम् राधायाः प्रियतमसमालोकसमये पपात स्वेदाम्बुप्रसर इव हर्षाश्रुनिकरः ॥ (५६।२)
idānīm rādhāyāḥ priyatamasamālokasamaye papāta svedāmbuprasara iva harṣāśrunikaraḥ ||
भजन्त्याः तल्पान्तम् कृतकपटकण्डूतिपिहितस्मितम् याते गेहात् बहिः अवहितालीपरिजने । (५७।१)
bhajantyāḥ talpāntam kṛtakapaṭakaṇḍūtipihitasmitam yāte gehāt bahiḥ avahitālīparijane |
प्रियास्यम् पश्यन्त्याः स्मरशरसमाकूतसुभगम् सलज्जा लज्जा अपि व्यगमत् इव दूरम् मृगदृशः ॥ (५७।२)
priyāsyam paśyantyāḥ smaraśarasamākūtasubhagam salajjā lajjā api vyagamat iva dūram mṛgadṛśaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.