GītGov, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
प्राह प्रेमभरोद्भ्रान्तम् माधवम् राधिकासखी ॥ (१।२)
prāha premabharodbhrāntam mādhavam rādhikāsakhī ||
निन्दति चन्दनम् इन्दुकरणम् अनु विन्दति खेदम् अधीरम् । (२।१)
nindati candanam indukaraṇam anu vindati khedam adhīram |
व्यालनिलयमिलनेन गरलम् इव कलयति मलयसमीरम् ॥ (२।२)
vyālanilayamilanena garalam iva kalayati malayasamīram ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (३।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
अविरलनिपतितमदनशरात् इव भवदवनाय विशालम् । (४।१)
aviralanipatitamadanaśarāt iva bhavadavanāya viśālam |
स्वहृदयमर्मणि वर्म करोति सजलनलिनीदलजालम् ॥ (४।२)
svahṛdayamarmaṇi varma karoti sajalanalinīdalajālam ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (५।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
कुसुमविशिखशरतल्पम् अनल्पविलासकलाकमनीयम् । (६।१)
kusumaviśikhaśaratalpam analpavilāsakalākamanīyam |
व्रतम् इव तव परिरम्भसुखाय करोति कुसुमशयनीयम् ॥ (६।२)
vratam iva tava parirambhasukhāya karoti kusumaśayanīyam ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (७।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
वहति च गलितविलोचनजलभरम् आननकमलम् उदारम् । (८।१)
vahati ca galitavilocanajalabharam ānanakamalam udāram |
विधुम् इव विकटविधुन्तुददन्तदलनगलितामृतधारम् ॥ (८।२)
vidhum iva vikaṭavidhuntudadantadalanagalitāmṛtadhāram ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (९।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
विलिखति रहसि कुरङ्गमदेन भवन्तम् असमशरभूतम् । (१०।१)
vilikhati rahasi kuraṅgamadena bhavantam asamaśarabhūtam |
प्रणमति मकरम् अधः विनिधाय करे च शरम् नवचूतम् ॥ (१०।२)
praṇamati makaram adhaḥ vinidhāya kare ca śaram navacūtam ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (११।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
प्रतिपदम् इदम् अपि निगदति माधव तव चरणे पतिता अहम् । (१२।१)
pratipadam idam api nigadati mādhava tava caraṇe patitā aham |
त्वयि विमुखे मयि सपदि सुधानिधिः अपि तनुते तनुदाहम् ॥ (१२।२)
tvayi vimukhe mayi sapadi sudhānidhiḥ api tanute tanudāham ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (१३।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
ध्यानलयेन पुरः परिकल्प्य भवन्तम् अतीव दुरापम् । (१४।१)
dhyānalayena puraḥ parikalpya bhavantam atīva durāpam |
विलपति हसति विषीदति रोदिति चञ्चति मुञ्चति तापम् ॥ (१४।२)
vilapati hasati viṣīdati roditi cañcati muñcati tāpam ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (१५।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
श्रीजयदेवभणितम् इदम् अधिकम् यदि मनसा नटनीयम् । (१६।१)
śrījayadevabhaṇitam idam adhikam yadi manasā naṭanīyam |
हरिविरहाकुलबल्लवयुवतिसखीवचनम् पठनीयम् ॥ (१६।२)
harivirahākulaballavayuvatisakhīvacanam paṭhanīyam ||
सा विरहे तव दीना माधव मनसिजविशिखभयात् इव भावनया त्वयि लीना ॥ (१७।१)
sā virahe tava dīnā mādhava manasijaviśikhabhayāt iva bhāvanayā tvayi līnā ||
आवासः विपिनायते प्रियसखीमाला अपि जालायते तापः अपि श्वसितेन दावदहनज्वालाकलापायते । (१८।१)
āvāsaḥ vipināyate priyasakhīmālā api jālāyate tāpaḥ api śvasitena dāvadahanajvālākalāpāyate |
सा अपि त्वद्विरहेण हन्त हरिणीरूपायते हा कथम् कन्दर्पः अपि यमायते विरचयन् शार्दूलविक्रीडितम् ॥ (१८।२)
sā api tvadviraheṇa hanta hariṇīrūpāyate hā katham kandarpaḥ api yamāyate viracayan śārdūlavikrīḍitam ||
सा रोमाञ्चति सीत्करोति विलपति उत्कम्पते ताम्यति ध्यायति उद्भ्रमति प्रमीलति पतति उद्याति मूर्छति अपि । (३५।१)
sā romāñcati sītkaroti vilapati utkampate tāmyati dhyāyati udbhramati pramīlati patati udyāti mūrchati api |
एतावति अतनुज्वरे वरतनुः जीवेत् न किम् ते रसात् स्वःवैद्यप्रतिम प्रसीदसि यदि त्यक्तः अन्यथा न अन्तकः ॥ (३५।२)
etāvati atanujvare varatanuḥ jīvet na kim te rasāt svaḥvaidyapratima prasīdasi yadi tyaktaḥ anyathā na antakaḥ ||
स्मरातुराम् दैवतवैद्यहृद्य त्वदङ्गसङ्गामृतमात्रसाध्याम् । (३६।१)
smarāturām daivatavaidyahṛdya tvadaṅgasaṅgāmṛtamātrasādhyām |
विमुक्तबाधाम् कुरुषे न राधाम् उपेन्द्र वज्रात् अपि दारुणः असि ॥ (३६।२)
vimuktabādhām kuruṣe na rādhām upendra vajrāt api dāruṇaḥ asi ||
कन्दर्पज्वरसंज्वरातुरतनोः आश्चर्यम् अस्याः चिरम् चेतः चन्दनचन्द्रमःकमलिनीचिन्तासु संताम्यति । (३७।१)
kandarpajvarasaṃjvarāturatanoḥ āścaryam asyāḥ ciram cetaḥ candanacandramaḥkamalinīcintāsu saṃtāmyati |
किंतु क्लान्तिवशेन शीतलतनुम् त्वाम् एकम् एव प्रियम् ध्यायन्ती रहसि स्थिता कथमपि क्षीणा क्षणम् प्राणिति ॥ (३७।२)
kiṃtu klāntivaśena śītalatanum tvām ekam eva priyam dhyāyantī rahasi sthitā kathamapi kṣīṇā kṣaṇam prāṇiti ||
क्षणम् अपि विरहः पुरा न सेहे नयननिमीलनखिन्नया यया ते । (३८।१)
kṣaṇam api virahaḥ purā na sehe nayananimīlanakhinnayā yayā te |
श्वसिति कथम् असौ रसालशाखाम् चिरविरहेण विलोक्य पुष्पिताग्राम् ॥ (३८।२)
śvasiti katham asau rasālaśākhām ciraviraheṇa vilokya puṣpitāgrām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.