GītGov, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
अत्र अन्तरे च कुलटाकुलवर्त्मपातसंजातपातकः इव स्फुटलाञ्छनश्रीः । (१।१)
atra antare ca kulaṭākulavartmapātasaṃjātapātakaḥ iva sphuṭalāñchanaśrīḥ |
वृन्दावनान्तरम् अदीपयत् अंशुजालैर् दिक्सुन्दरीवदनचन्दनबिन्दुः इन्दुः ॥ (१।२)
vṛndāvanāntaram adīpayat aṃśujālair diksundarīvadanacandanabinduḥ induḥ ||
प्रसरति शशधरबिम्बे विहितविलम्बे च माधवे विधुरा । (२।१)
prasarati śaśadharabimbe vihitavilambe ca mādhave vidhurā |
विरचितविविधविलापम् सा परितापम् चकार उच्चैः ॥ (२।२)
viracitavividhavilāpam sā paritāpam cakāra uccaiḥ ||
यामि हे कम् इह शरणम् सखीजनवचनवञ्चिता ॥ (१०।१)
yāmi he kam iha śaraṇam sakhījanavacanavañcitā ||
यामि हे कम् इह शरणम् सखीजनवचनवञ्चिता ॥ (१२।१)
yāmi he kam iha śaraṇam sakhījanavacanavañcitā ||
यामि हे कम् इह शरणम् सखीजनवचनवञ्चिता ॥ (१४।१)
yāmi he kam iha śaraṇam sakhījanavacanavañcitā ||
यामि हे कम् इह शरणम् सखीजनवचनवञ्चिता ॥ (१६।१)
yāmi he kam iha śaraṇam sakhījanavacanavañcitā ||
यामि हे कम् इह शरणम् सखीजनवचनवञ्चिता ॥ (१८।१)
yāmi he kam iha śaraṇam sakhījanavacanavañcitā ||
तत् किम् कामपि कामिनीम् अभिसृतः किम् वा कलाकेलिभिः बद्धः बन्धुभिः अन्धकारिणि वनोपान्ते किमु भ्राम्यति । (१९।१)
tat kim kāmapi kāminīm abhisṛtaḥ kim vā kalākelibhiḥ baddhaḥ bandhubhiḥ andhakāriṇi vanopānte kimu bhrāmyati |
कान्तः क्लान्तमनाः मनाक् अपि पथि प्रस्थातुम् एव अक्षमः संकेतीकृतमञ्जुवञ्जुललताकुञ्जे अपि यत् न आगतः ॥ (१९।२)
kāntaḥ klāntamanāḥ manāk api pathi prasthātum eva akṣamaḥ saṃketīkṛtamañjuvañjulalatākuñje api yat na āgataḥ ||
अथ आगताम् माधवम् अन्तरेण सखीम् इयम् वीक्ष्य विषादमूकाम् । (२०।१)
atha āgatām mādhavam antareṇa sakhīm iyam vīkṣya viṣādamūkām |
विशङ्कमाना रमितम् कयापि जनार्दनम् दृष्टवत् एतत् आह ॥ (२०।२)
viśaṅkamānā ramitam kayāpi janārdanam dṛṣṭavat etat āha ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (२२।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (२४।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (२६।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (२८।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (३०।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (३२।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (३४।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिकगुणा ॥ (३६।१)
kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiḥ adhikaguṇā ||
विरहपाण्डुमुरारिमुखाम्बुजद्युतिः इयम् तिरयन् अपि चेतनाम् । (३७।१)
virahapāṇḍumurārimukhāmbujadyutiḥ iyam tirayan api cetanām |
विधुः अतीव तनोति मनोभुवः सहृदये हृदये मदनव्यथाम् ॥ (३७।२)
vidhuḥ atīva tanoti manobhuvaḥ sahṛdaye hṛdaye madanavyathām ||
मृगमदतिलकम् लिखति सपुलकम् मृगम् इव रजनीकरे ॥ (३८।२)
mṛgamadatilakam likhati sapulakam mṛgam iva rajanīkare ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (३९।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
घनचयरुचिरे रचयति चिकुरे तरलिततरुणानने । (४०।१)
ghanacayarucire racayati cikure taralitataruṇānane |
कुरबककुसुमम् चपलासुषमम् रतिपतिमृगकानने ॥ (४०।२)
kurabakakusumam capalāsuṣamam ratipatimṛgakānane ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (४१।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
घटयति सुघने कुचयुगगगने मृगमदरुचिरूषिते । (४२।१)
ghaṭayati sughane kucayugagagane mṛgamadarucirūṣite |
मणिसरम् अमलम् तारकपटलम् नखपदशशिभूषिते ॥ (४२।२)
maṇisaram amalam tārakapaṭalam nakhapadaśaśibhūṣite ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (४३।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
जितबिसशकले मृदुभुजयुगले करतलनलिनीदले । (४४।१)
jitabisaśakale mṛdubhujayugale karatalanalinīdale |
मरकतवलयम् मधुकरनिचयम् वितरति हिमशीतले ॥ (४४।२)
marakatavalayam madhukaranicayam vitarati himaśītale ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (४५।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
रतिगृहजघने विपुलापघने मनसिजकनकासने । (४६।१)
ratigṛhajaghane vipulāpaghane manasijakanakāsane |
मणिमयरसनम् तोरणहसनम् विकिरति कृतवासने ॥ (४६।२)
maṇimayarasanam toraṇahasanam vikirati kṛtavāsane ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (४७।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
बहिरपवरणम् यावकभरणम् जनयति हृदि योजिते ॥ (४८।२)
bahirapavaraṇam yāvakabharaṇam janayati hṛdi yojite ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (४९।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
रमयति सुदृशम् कामपि सुभृशम् खलहलधरसोदरे । (५०।१)
ramayati sudṛśam kāmapi subhṛśam khalahaladharasodare |
किम् अफलम् अवसम् चिरम् इह विरसम् वद सखि विटपोदरे ॥ (५०।२)
kim aphalam avasam ciram iha virasam vada sakhi viṭapodare ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (५१।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
इह रसभणने कृतहरिगुणने मधुरिपुपदसेवके । (५२।१)
iha rasabhaṇane kṛtahariguṇane madhuripupadasevake |
कलियुगचरितम् न वसतु दुरितम् कविनृपजयदेवके ॥ (५२।२)
kaliyugacaritam na vasatu duritam kavinṛpajayadevake ||
रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिः अधुना ॥ (५३।१)
ramate yamunāpulinavane vijayī murāriḥ adhunā ||
न आयातः सखि निर्दयः यदि शठः त्वम् दूति किम् दूयसे स्वच्छन्दम् बहुवल्लभः सः रमते किम् तत्र ते दूषणम् । (५४।१)
na āyātaḥ sakhi nirdayaḥ yadi śaṭhaḥ tvam dūti kim dūyase svacchandam bahuvallabhaḥ saḥ ramate kim tatra te dūṣaṇam |
पश्य अद्य प्रियसंगमाय दयितस्य आकृष्यमाणम् गुणैर् उत्कण्ठार्तिभरात् इव स्फुटत् इदम् चेतः स्वयम् यास्यामि ॥ (५४।२)
paśya adya priyasaṃgamāya dayitasya ākṛṣyamāṇam guṇair utkaṇṭhārtibharāt iva sphuṭat idam cetaḥ svayam yāsyāmi ||
मनोभवानन्दन चन्दनानिल प्रसीद रे दक्षिण मुञ्च वामताम् । (७१।१)
manobhavānandana candanānila prasīda re dakṣiṇa muñca vāmatām |
क्षणम् जगत्प्राण विधाय माधवं पुरः मम प्राणहरः भविष्यसि ॥ (७१।२)
kṣaṇam jagatprāṇa vidhāya mādhavaṃ puraḥ mama prāṇaharaḥ bhaviṣyasi ||
रिपुः इव सखीसंवासः अयम् शिखी इव हिमानिलः विषम् इव सुधारश्मिः यस्मिन् दुनोति मनःगते । (७२।१)
ripuḥ iva sakhīsaṃvāsaḥ ayam śikhī iva himānilaḥ viṣam iva sudhāraśmiḥ yasmin dunoti manaḥgate |
हृदयम् अदये तस्मिन् एवम् पुनः वलते बलात् कुवलयदृशाम् वामः कामः निकामनिरङ्कुशः ॥ (७२।२)
hṛdayam adaye tasmin evam punaḥ valate balāt kuvalayadṛśām vāmaḥ kāmaḥ nikāmaniraṅkuśaḥ ||
बाधाम् विधेहि मलयानिल पञ्चबाण प्राणान् गृहाण न गृहम् पुनः आश्रयिष्ये । (७३।१)
bādhām vidhehi malayānila pañcabāṇa prāṇān gṛhāṇa na gṛham punaḥ āśrayiṣye |
किम् ते कृतान्तभगिनि क्षमया तरङ्गैः अङ्गानि सिञ्च मम शाम्यतु देहदाहः ॥ (७३।२)
kim te kṛtāntabhagini kṣamayā taraṅgaiḥ aṅgāni siñca mama śāmyatu dehadāhaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.