रुद्रपाद माहात्म्यसूत उवाच । (१।१)

रुद्रपादस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि शृणु पार्थिव । (१।२)

मथुरायां द्विजः कश्चित् सुहोत्र इति विश्रुतः ॥ (१।३)

ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रान् याजयन् परवञ्चकः । (२।१)

महादानग्रही पर्वकाले दुष्टप्रतिग्रही ॥ (२।२)

चन्द्रसूर्यग्रहे चैव श्राद्धे दानग्रही सदा । (३।१)

लिङ्गार्चनादि न कृतं तथा मासव्रतादिकम् ॥ (३।२)

न व्ययं कृतवान् सो ऽपि देशाद् देशं व्रजन्न् अपि । (४।१)

द्रव्यन्यासाय स ययाव् एकदा सह्यकानने ॥ (४।२)

दृष्टवान् उच्छ्रितं तत्र निष्पत्रं शाल्मलीतरुम् । (५।१)

तच्छाखालम्बमानांश् च ऊर्ध्वपादान् अतिकृशान् ॥ (५।२)

भयानकान् ऊर्ध्वरोम्णः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकान् । (६।१)

क्रन्दमानान् स दृष्ट्वा तु वेगेन महता ययौ ॥ (६।२)

धावमानं समालोक्य ज्ञात्वा तं च स्ववंशजम् । (७।१)

आहूय तं पिशाचास् ते प्रोचुः प्रीतियुतं वचः ॥ (७।२)

पिशाचा ऊचुः । (८।१)

सुहोत्रागच्छ भद्रं ते मा भैषीः पुत्र साम्प्रतम् । (८।२)

पालयास्मान् पितॄंस् ते ऽद्य प्राक्तनेन तु कर्मणा ॥ (८।३)

त्वया कृतेन पापेन पैशाचीं योनिम् आगतान् । (९।१)

पतमानांस् तु नरके त्वम् उद्धर्तुम् इहार्हसि ॥ (९।२)

स्वपितॄणां वचः श्रुत्वा सुहोत्रो ऽतीव विह्वलः । (१०।१)

साष्टाङ्गं प्रणिपत्याह ह्य् आत्मानं निन्दयन् बहु ॥ (१०।२)

अपराधः कृतो यो वै स क्षन्तव्यो हि साम्प्रतम् । (११।१)

केन पुण्येन भवतां स्वर्गलोको भवेत् ध्रुवम् ॥ (११।२)

पितर ऊचुः । (१२।१)

शृणु राजन् महत्पुण्यं गोकर्णं गच्छ साम्प्रतम् । (१२।२)

रुद्रपादं नाम सुत वर्तते तच्छिलातले ॥ (१२।३)

पुरा मित्रसहो राजा रक्षो ऽभूद् गुरुशापतः । (१३।१)

ततः स भक्षयामास वसिष्ठस्यात्मजाञ्छतान् ॥ (१३।२)

दुर्मुखत्वं तदा प्राप्ता वसिष्ठस्य सुतास् ततः । (१४।१)

वसिष्ठेन समाज्ञप्तः शक्तिपुत्रः पराशरः ॥ (१४।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य गत्वा रुद्रपदं शुभम् । (१५।१)

चक्रे श्राद्धं विधानेन पिण्डं दत्त्वा तिलोदकम् ॥ (१५।२)

ततः शक्त्यादयः सर्वे ब्रह्मलोकं ययुः सुत । (१६।१)

तस्मात् पुत्र त्वम् अपि वै गत्वा रुद्रपदं शुभम् ॥ (१६।२)

तत्पादं सम्यग् अभ्यर्च्य श्राद्धं कुरु विधानतः । (१७।१)

दानं वित्तानुसारेण यावच् छम्भुः प्रसीदति ॥ (१७।२)

इति श्रुत्वा पितृवचो रुद्रपादं ततो ऽगमत् । (१८।१)

नित्यं समुद्रे स्नात्वा तु श्राद्धं कुर्वन् समाहितः ॥ (१८।२)

तपश् चचार सुचिरं कुर्वन् दानानि पार्थिव । (१९।१)

स्वयं भुञ्जन् हविष्यान्नं पितॄणां मुक्तये नृप ॥ (१९।२)

ततो बहुतिथे काले शिवः प्रत्यक्षतां गतः । (२०।१)

शिव उवाच । (२०।२)

तुष्टो ऽस्मि नितरां ब्रह्मन् वरं वरय काङ्क्षितम् ॥ (२०।३)

सुहोत्र उवाच । (२१।१)

यदि तुष्टः असि देवेश पितॄणां मुक्तिदो भव । (२१।२)

शिव उवाच । (२१।३)

पितॄणां तव विप्रेन्द्र स्वर्गलोको भवेत् ध्रुवम् ॥ (२१।४)

कन्यामासे तु कुतुपे अत्रागत्य नरोत्तमः । (२२।१)

श्राद्धं कुर्वन् रुद्रपादे उद्धरेत् स्वपितॄन्त् स्वयम् ॥ (२२।२)

मम लोकं समासाद्य अमृतत्वं स गच्छति । (२३।१)

इत्य् उक्त्वा ब्राह्मणं राजंस् तत्रैवान्तर्दधे हरः ॥ (२३।२)

ततस् तत्पितरो जग्मुर् ब्रह्मलोकं मुदान्विताः । (२४।१)

सुहोत्रो ऽपि द्विजश्रेष्ठो देहान्ते स्वर्गतिं ययौ ॥ (२४।२)

धर्म उन्द् अधर्मसूत उवाच । (२५।१)

धर्मेण निर्जितो ऽधर्मो धर्मं जेष्य इति ध्रुवं । (२५।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपस् तप्त्वा समाहितः ॥ (२५।३)

प्रसन्नीकृत्य देवेशं वरं लब्ध्वा महेश्वरात् । (२६।१)

कलौ युगे ह्य् अधर्मस् तु धर्मं जिग्ये नृपोत्तम ॥ (२६।२)

कार्तिक्यां सोमवारे तु तीर्थे स्नात्वा समाहितः । (२७।१)

अधर्मं नाप्नुयात् को ऽपि अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ (२७।२)

सूत उवाच । (२८।१)

असूया मत्सरी चण्डी क्रोधा द्वेषाक्षमा तथा । (२८।२)

ईर्ष्यालक्ष्मीश् च घोरा च मोहना च नृपोत्तम ॥ (२८।३)

निर्जिता धर्मपुत्रैस् तु सत्याद्यैर् दुःखिता भृशम् । (२९।१)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपस् तप्त्वा यथाविधि ॥ (२९।२)

प्रसन्नीकृत्य विश्वेशं सम्प्राप्ते ह्य् अन्तिमे युगे । (३०।१)

धर्मस्य तनयान् हत्वा स्वयं च बलिनो ऽभवन् ॥ (३०।२)

तीर्थेषु तेषु स्नातानां तत्तज्जातं भयं न हि । (३१।१)

सूत उवाच । (३१।२)

क्षमा सत्यं दमः कीर्तिर् अहिंसानन्द एव च ॥ (३१।३)

बुद्धिर् मानस् तथा राजन् लक्ष्मीर् लज्जा श्रुतिः स्मृतिः । (३२।१)

तथा मेधाधर्मसुतैर् असूयाद्यैः पराजिताः ॥ (३२।२)

ब्रह्मणो वचनाद् राजन् गोकर्णं क्षेत्रम् आगमन् । (३३।१)

शालूकिन्यास् तटे रम्ये तपस् तप्त्वा चिरं नृप ॥ (३३।२)

तीर्थेषु तेषु स्नातानां गुणास् तेषां भवेत् ध्रुवम् । (३५।१)

बेर्ग् मेरु उन्द् सेइने स्￶ह्नेसूत उवाच । (३५।२)

विन्ध्येन निर्जितो मेरु पुत्राभ्यां सह दुःखितः ॥ (३५।३)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपः कृत्वातिदारुणम् । (३६।१)

प्रत्यक्षीकृत्य देवेशं वरं प्राप्य मनोगतम् ॥ (३६।२)

मेरुं विजित्य स्वस्थो ऽभूत् पुत्राभ्यां सह पार्थिव । (३७।१)

रम्यो रमणकश् चैवं मेरुपुत्रौ नृपोत्तम ॥ (३७।२)

दिए विएर् युगस्सूत उवाच । (३८।१)

कृतत्रेतौ द्वापरश् च कलिश् चेति चतुर्युगाः । (३८।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य सिद्धिं प्राप्ता महेश्वरात् ॥ (३८।३)

तीर्थेषु तेषु स्नातानां स्वर्गलोको भवेद् ध्रुवम् । (३९।१)

दिशा, गालव, कहोल, कनक, कप, रोमशसूत उवाच । (३९।२)

दिशश् चापि तपस् तप्त्वा सिद्धास् तत्र कुरूद्वह ॥ (३९।३)

गालवश् च कहोलश् च तपस् तप्त्वातिदारुणम् । (४०।१)

भक्त्या शिवं समाराध्य सिद्धिं प्राप्तौ द्विजोत्तमौ ॥ (४०।२)

कनकाख्यो राजपुत्रस् तत्र सम्पूज्य शङ्करम् । (४१।१)

पित्रा त्यक्तं स्वकं राज्यं प्राप्तः शम्भोर् अनुग्रहात् ॥ (४१।२)

कपश् च रोमशश् चैव परां सिद्धिम् उपागतौ । (४२।१)

ड़्लुस्स् शालूकिनीसूत उवाच । (४२।२)

शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि शालूकिन्याः कथां शुभाम् ॥ (४२।३)

पुरा भगीरथो राजा गङ्गाम् आहृतवान् दिवः । (४३।१)

मार्गे तु जह्नुना पीता सेवयित्वा तु तं मुनिम् ॥ (४३।२)

तस्माद् आनीय गङ्गां तु पाताले भस्मशेषितान् । (४४।१)

उद्धारयामास पितॄन् समुद्रं प्रविवेश सा ॥ (४४।२)

मुनिः सत्यतपा नाम जह्नोर् आश्रमम् आगमत् । (४५।१)

पूजयामास तं जह्नुः पृष्टः क्षेमादिकं नृप ॥ (४५।२)

सत्यतपा उवाच । (४६।१)

पुष्पभद्रानदीतीरे स्थितः अहं जाह्नवीं गतः । (४६।२)

तत्र स्नात्वा त्व् इहायातः शृणुष्वेदं वचो मम ॥ (४६।३)

त्वया पीता हि गङ्गेति लोकवादो ऽभवन् मुने । (४७।१)

कश्यपाद्यैर् मुनिवरैर् गदितं तत्र वै श्रुतम् ॥ (४७।२)

तद्वाददोषशान्त्यर्थं गच्छ गोकर्णम् अद्य वै । (४८।१)

तत्र शालूकिनी नाम नदी ह्य् आस्ते मलापहा ॥ (४८।२)

तटे तत्रास्थाप्य गङ्गामूर्तिं पूजय नित्यशः । (४९।१)

एवं कृते लोकवादो नश्यत्य् एव न संशयः ॥ (४९।२)

गेस्छिछ्ते वोन् रोमपाद उन्द् पृथुग्रीवतत्र स्नात्वा पुरा जह्नो ब्राह्मणौ कूटसाक्षिणौ । (५०।१)

रोमपादपृथुग्रीवौ मुक्तौ स्वकृतपातकात् ॥ (५०।२)

जह्नुर् उवाच । (५१।१)

किं कारणं कूटसाक्ष्यम् ऊचतुस् तौ महामुने । (५१।२)

शालूकिन्यां कथं स्नातौ विमुक्तौ कुत्र संस्थितौ ॥ (५१।३)

शालूकिन्यास् तथोत्पत्तिं नामधेयं च शंस मे । (५२।१)

सत्यतपा उवाच । (५२।२)

रोमपादपृथुग्रीवौ मत्समीपे स्थिताव् उभौ ॥ (५२।३)

वेदाभ्यासां प्रकुर्वन्तौ ब्रह्मचर्यपरायणौ । (५३।१)

कदाचिद् भृगुवंश्यश् च कण्डुर् नामागतश् च माम् ॥ (५३।२)

वेदम् अभ्यस्तवान् सो ऽपि मत्सेवातत्परो ह्य् अभूत् । (५४।१)

एकदा मां पृथुग्रीवस् तूवाच शृणु मे वचः ॥ (५४।२)

कण्डुना वै सुरा पीता गुरो दृष्टं न संशयः । (५५।१)

रोमपादेन तत् सर्वम् उक्तं स तु विचार्यताम् ॥ (५५।२)

तच् छ्रुत्वा रोमपादाख्यम् आहूय परिपृष्टवान् । (५६।१)

सो ऽपि तथ्यम् इति प्राह ततो ऽहं कुपितो भृशम् ॥ (५६।२)

कण्डो मद्भवनाच् छीघ्रं गच्छ त्वं ब्राह्मणाधम । (५७।१)

इत्य् उक्ते सो ऽपि साष्टाङ्गं प्रणिपत्याब्रवीच् च माम् ॥ (५७।२)

दूर्वारसं नित्यम् एव पिबामि पितृवाक्यतः । (५८।१)

इत्य् उक्ते ऽपि कुलात् सो ऽपि बहिष्कार्य इतीरितः ॥ (५८।२)

एतस्मिन्न् अन्तरे काले वागुवाचाशरीरिणी । (५९।१)

निष्पापो ऽयं सत्यतपाः शिष्यस् ते भृगुनन्दन ॥ (५९।२)

पृथुग्रीवेण मात्सर्याद् रोमपादेन वै तथा । (६०।१)

अपवादं कूटसाक्ष्यम् उक्तं च न विचारतः ॥ (६०।२)

तस्मात् त्वम् अपि विप्रर्षे किंचिद् दुष्कृतवान् अभूः । (६१।१)

एतत्पापविशुद्ध्यर्थं गच्छ गोकर्णम् अद्य वै ॥ (६१।२)

तत्राश्रमपदं कृत्वा तपः कुरु विधानतः । (६२।१)

महादेवप्रसादेन तव दोषो विनश्यति ॥ (६२।२)

रोमपादस्य कण्डोश् च पृथुग्रीवस्य वै तथा । (६३।१)

इत्य् उक्त्वा मां नभोवाणी विरराम द्विजोत्तम ॥ (६३।२)

आविर्बभूव पुरतो ह्य् अस्माकं परमेश्वरः । (६५।१)

स्तुतो ऽथ बहुभिः स्तोत्रैः स्वकपर्दाज् जहौ तदा ॥ (६५।२)

गङ्गां त्रैलोक्यजननीं नदी भूत्वा तु सागता । (६६।१)

समुद्रं प्राविशच् छीघ्रम् अथोवाच सदाशिवः ॥ (६६।२)

एषा नदी पुण्यतमा शाल्मली नाम नामतः । (६७।१)

महापातकिनो ये च कूटसाक्षिषु संस्थिताः ॥ (६७।२)

तेषां पुत्रा यदि स्नायुः पितॄन् उद्दिश्य भक्तितः । (६८।१)

सर्वपापविनिर्मुक्ताः प्राप्नुयुः परमां गतिम् ॥ (६८।२)

तस्माच् छालूकिनीत्य् एवं वदिष्यन्ति जना भुवि । (६९।१)

इत्य् उक्त्वा भगवाञ्छम्भुस् तत्रैवान्तरधीयत ॥ (६९।२)

ततो ऽहं शिष्यसहितः स्नात्वा नद्यां समाहितः । (७०।१)

गोकर्णेषु च तीर्थेषु स्नात्वा पूज्य महाबलम् ॥ (७०।२)

यथास्थानं गतोऽहं वै तस्मात् त्वं द्विजपुङ्गव । (७१।१)

स्नानं कृत्वा तु गङ्गायां स्नात्वार्चय महाबलम् ॥ (७१।२)

एवम् उक्त्वा सत्यतपा जह्नुं स्वैरगतिर् ययौ । (७२।१)

ततो जह्नुस् तु गोकर्णे शाल्मलीतीरम् आगमत् ॥ (७२।२)

शाल्मल्यां स्नानम् आधाय गङ्गामूर्तिम् अपूजयत् । (७३।१)

एवं पूजयतस् तस्य गङ्गा प्रत्यक्षतां गता ॥ (७३।२)

वरं वरय भद्रं ते तुष्टास्मीत्य् आह तं नृप । (७४।१)

जह्नुर् उवाच । (७४।२)

कृतो मयापराधस् ते गङ्गे ऽज्ञानाच् च मोहतः ॥ (७४।३)

तत् पापं शमयाद्य त्वं वरम् एतं वृणोम्य् अहम् । (७५।१)

गङ्गोवाच । (७५।२)

जह्नो नास्ति त्वयि द्रोहो मत्प्रसादान् न संशयः ॥ (७५।३)

आश्वयुज्य् असिते पक्षे ह्य् अष्टम्याम् अरुणोदये । (७६।१)

नदीनदैः सर्वतीर्थैः सिद्धैः सुरगणैः सह ॥ (७६।२)

आविर्भवाम्य् अत्र नद्यां सर्वपापहरा नृणाम् । (७७।१)

तस्माद् गङ्गावली नाम्ना नदी ख्याता भविष्यति ॥ (७७।२)

तस्मिन् काले ऽत्र यः स्नात्वा मन्मूर्तिं पूजयेन् मुने । (७८।१)

स्तोत्रेण त्वत्कृतेनैव मम नाम सहस्रकैः ॥ (७८।२)

इह दत्वा सर्वभोगांस्तस्मै दास्यामि मत्पदम् । (७९।१)

एवम् उक्त्वा तदा गङ्गा तत्रैवान्तरधीयत ॥ (७९।२)

एवं लब्ध्वा वरं जह्नुः कोटितीर्थोदके नृप । (८०।१)

स्नात्वा तत्रत्यतीर्थेषु स्वाश्रमं पुनर् आययौ ॥ (८०।२)

हिडिम्बा, नहुष उन्द् अन्देरेसूत उवाच । (८१।१)

पुरा हिडिम्बभगिनी हिडिम्बा नाम राक्षसी । (८१।२)

गोकर्णे तप आधाय भर्तृद्रोहोद्भवादिकात् ॥ (८१।३)

पापाद् विमुक्ता व्यासोक्तया ह्य् आश्रमः स विमुक्तिदः । (८२।१)

सूत उवाच । (८२।२)

वाजिमेधशतं कृत्वा नहुषो नृपसत्तमः ॥ (८२।३)

प्राप्य शक्रपदं राजा च्युतो ऽगस्त्यावमानतः । (८३।१)

व्यालो भूत्वा ततो मुक्तो गोकर्णे तप आचरत् ॥ (८३।२)

ततो रुद्रप्रसादेन पुनः स्वर्गम् अवाप्तवान् । (८४।१)

सूत उवाच । (८४।२)

अम्बरीषो नलो राजा निमिर् नाभाग एव च ॥ (८४।३)

इक्ष्वाकुश् च ययातिश् च बाणो नाम महासुरः । (८५।१)

एते चान्ये च बहवस् तपसा सिद्धिम् आगताः ॥ (८५।२)

इति श्रीस्कान्दे श्रीगोकर्णमाहात्म्ये एकादशो ऽध्यायः ॥ (८६।१)