गायत्री उन्द् सावित्रीसृष्ट्यर्थं धातृवक्त्रेभ्यो जज्ञिरे भारते तदा । (१।१)

वेदाश् चतुर्भ्यश् चत्वारः सरहस्याः सशाखकाः ॥ (१।२)

एकीभूताः पुनस् तान् वै लोलयामास पद्मभूः । (२।१)

वेदराशौ मथ्यमाने गायत्री समजायत ॥ (२।२)

वेदेषु सारभूतत्वात् सावित्रीत्य् अपि कथ्यते । (३।१)

गायन्तं त्रायते यस्माद् गायत्री चेति तां विदुः ॥ (३।२)

उवाच पद्मभूर् देवीं गोकर्णे तप आचर । (४।१)

मन्नियोगकरी पश्चान् मद्वशे तिष्ठ भामिनि ॥ (४।२)

एवं करिष्ये देवेशेत्य् उक्त्वा सान्तरधीयत । (५।१)

तेनैव हेतुना ब्रह्मा सावित्रीम् अशपद् रुषा ॥ (५।२)

शरीरं नाशम् आयातु तव शीघ्रं वरानने । (६।१)

त्यक्त्वा शरीरं सा देवी वायुभूता चचार ह ॥ (६।२)

ततो गोकर्णम् आसाद्य चचार तप उत्तमम् । (७।१)

तीर्थं कृत्वा सुविमलं ब्रह्मा प्रत्यक्षतां गतः ॥ (७।२)

गायत्रीं चापि सावित्रीं वरं ब्रूहीत्य् उवाच ह । (८।१)

गायत्र्य् उवाच । (८।२)

सिद्धिम् इच्छामि भगवन् तीर्थं श्रेष्ठतमं भवेत् ॥ (८।३)

ब्रह्मोवाच । (९।१)

सिद्धिर् भवतु ते भद्रे तीर्थे ये स्नान्ति भामिनि । (९।२)

तेषां त्रिजन्मचरितं पापं नश्यत्य् असंशयम् ॥ (९।३)

सावित्र्य् उवाच । (१०।१)

शरीरं प्रार्थये देव त्वत्प्रसादाज् जगद्गुरो । (१०।२)

इति तस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मा दत्वा शुभं वपुः ॥ (१०।३)

गायत्र्या चैव सावित्र्या सहितः स्वपदं ययौ । (११।१)

गेस्छिछ्ते बेर् वेर्ड़्लुछ्ते नागस्सूत उवाच । (११।२)

मात्रा शप्ताः पुरा नागा उच्चैः श्रवसकारणात् ॥ (११।३)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपश् चक्रुः समाहिताः । (१२।१)

तीर्थं सुनिर्मलं कृत्वा लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम् ॥ (१२।२)

एवं तपस्यतां तेषां ब्रह्मा प्रत्यक्षतां गतः । (१३।१)

ब्रह्मोवाच । (१३।२)

नागा वृणीध्वं दास्यामि युष्माकं यद् अभीप्सितम् ॥ (१३।३)

नागा ऊचुः । (१४।१)

मात्रा शप्ता वयं ब्रह्मंस् तन्मोक्षं नः प्रसादय । (१४।२)

इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्रह्मा नागान् उवाच ह ॥ (१४।३)

मातृशापो न भविता मत्प्रसादान् न संशयः । (१५।१)

तीर्थम् एतन् महाभागा लिङ्गं युष्माभिर् अर्चितम् ॥ (१५।२)

सर्वसिद्धिकरं चास्तु पितृशापविमोक्षदम् । (१६।१)

सूत उवाच । (१६।२)

इति तेषां वरं दत्वा ब्रह्मा चान्तरधीयत ॥ (१६।३)

श्रावणे मासि शुक्ले तु पञ्चम्यां नागतीर्थके । (१७।१)

स्नात्वा तु विधिना देवं सर्पसूक्तेन चार्चयेत् ॥ (१७।२)

मातृशापो न भविता सर्पशापो विनश्यति । (१८।१)

उभयोः पक्षयोश् चैव पञ्चम्यां नागतीर्थके ॥ (१८।२)

स्नानं विधाय तल् लिङ्गं नागसूक्तेन चार्चयेत् । (१९।१)

गेस्छिछ्ते वोन् कश्यप उन्द् गोगर्भपुरा तु भार्गवो रामो हत्वा क्षत्रियसन्ततिम् ॥ (१९।२)

कश्यपं मुनिशार्दूलं यज्ञार्थं च समाह्वयत् । (२०।१)

यज्ञं कृत्वा तदा रामस् तस्मै प्रादाद् वसुन्धरां ॥ (२०।२)

तां भूमिं कश्यपो राजन् ब्राह्मणेभ्यः प्रदत्तवान् । (२१।१)

अराजका तदा चासीत् सर्वा भूमिर् महीपते ॥ (२१।२)

बभूवातितरां लोके ह्य् अधर्मो लोकनाशकः । (२२।१)

ततो भूमिर् अधर्मं तं सोढुं न क्षमते ऽनघ ॥ (२२।२)

ततो गोकर्णम् आसाद्य शतशृङ्गस्य मूर्धनि । (२३।१)

अधोभागं प्रविश्याशु तपस् तीव्रम् अतप्यत ॥ (२३।२)

भूमिश् च काश्यपी चक्रे दिव्यवर्षसहस्रकम् । (२४।१)

ततस् तुष्टो महादेवो वरं ब्रूहीत्य् अभाषत ॥ (२४।२)

भूमिर् उवाच । (२५।१)

अराजकम् इदं विश्वं यथापूर्वं कुरु प्रभो ॥ (२५।२)

शङ्कर उवाच । (२६।१)

राजन्वती भव शुभे काश्यपीति प्रथा भवेत् । (२६।२)

इदं तव तपस्थानं गोगर्भम् इति विश्रुतम् ॥ (२६।३)

अत्र प्रविशतां नॄणां न भवेद् गर्भसंस्थितिः । (२७।१)

इति दत्वा वरं भूम्यै शङ्करो ऽन्तरधीयत ॥ (२७।२)

भूमित्वं प्राप्य सा देवी यथापूर्वम् अतिष्ठत । (२८।१)

अस्केत् वसिष्ठ वेर्ड़्लुछ्त् क्￶निग् निमिसूत उवाच । (२८।२)

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः ॥ (२८।३)

हिमवत्पर्वते रम्ये तपः कुर्वन्न् उवास ह । (२९।१)

इक्ष्वाकुर् नाम नृपतिर् वरयामास तं गुरुं ॥ (२९।२)

शुश्रूषया स्ववंशस्य तथास्त्व् इत्य् अवदन् मुनिः । (३०।१)

तदन्वये ह्य् अभूद् भूपो निमिः परमधार्मिकः ॥ (३०।२)

कदाचिन् मृगयां कृत्वा गृहे सुप्तो महीपतिः । (३१।१)

तदा वसिष्ठो ह्य् अगमत् तद्गृहद्वारदेशतः ॥ (३१।२)

सुप्तं द्वाःस्थमुखाच् छ्रुत्वा ददौ शापं नृपाय सः । (३२।१)

शरीरं ते विनश्येत राजन् मदवमानतः ॥ (३२।२)

इति शप्त्वा ययौ सो ऽपि स्वाश्रमं प्रति भूपते । (३३।१)

ततः प्रबुद्धो राजापि श्रुत्वा शापं गुरोस् तदा ॥ (३३।२)

स्वगुरुं शप्तवान् सो ऽपि राजा परमधार्मिकः । (३४।१)

अनागसं मां विप्रेन्द्र यस्मात् त्वं शप्तवान् असि ॥ (३४।२)

तस्मात् तवापि देहस् तु नश्यत्य् एव न संशयः । (३५।१)

सूत उवाच । (३५।२)

ब्रह्मलोकं गतौ राजन्न् उभौ तौ वायुरूपिणौ ॥ (३५।३)

चिन्तयामास तौ दृष्ट्वा ब्रह्मा मुनिम् उवाच ह । (३६।१)

मुने त्वं गच्छ गोकर्णे तपोवनम् अनुत्तमम् ॥ (३६।२)

मित्रावरुणनामानौ मुनी तत्र तपस्यतः । (३७।१)

तत्र गत्वा तु रुवणाच् छरीरं पुनर् आप्नुहि ॥ (३७।२)

ततो निमिम् उवाचेदं किम् इच्छसि नृपाधुना । (३८।१)

निमिर् उवाच । (३८।२)

शरीरं नाशसहितं नेच्छामि सुरसत्तम ॥ (३८।३)

चक्षुषोः सर्वमर्त्यानां वसामि तत्प्रसादतः । (३९।१)

तथेति ब्रह्मणा प्रोक्तः सो ऽवसच् चक्षुषोर् नृणां ॥ (३९।२)

तद् आरभ्य नराः सर्वे सनिमेषा नृपाभवन् । (४०।१)

ततो वसिष्ठः सम्प्राप्य शरीरं वरुणान् नृप ॥ (४०।२)

तपश् चकार सुचिरं गोकर्णे तु तपोवने । (४१।१)

लिङ्गं तत्र प्रतिष्ठाप्य तीर्थं कृत्वा सुनिर्मलम् ॥ (४१।२)

ततो महेश्वरात् प्राप्य योगसिद्धिं तदा मुनिः । (४२।१)

इच्छावासं भूतले च यथाकामं जगाम ह ॥ (४२।२)

विश्वामित्र उन्द् दिए Wउन्स्छ्कुह्सूत उवाच । (४३।१)

ब्रह्मणो मानसः पुत्रः कुशिको नाम पार्थिवः । (४३।२)

कुशनाभिस् तस्य सुतो गाधिस् तस्य ह्य् अभूत् सुतः ॥ (४३।३)

सो ऽपि दुर्वासस्तुष्टात् कन्यारत्नं च लब्धवान् । (४४।१)

भृगुपुत्र ऋचीकस् तु ह्य् उपयेमे च कन्यकाम् ॥ (४४।२)

ततो भृगुस् तन् निशम्य ययौ पुत्रनिकेतनम् । (४५।१)

सपत्नीकं सुतं दृष्ट्वा उवाच स्वस्नुषां मुनिः ॥ (४५।२)

पुत्रस् ते भविता भद्रे मातुस् ते ऽपि न संशयः । (४६।१)

आलिङ्गेतं पृथग् वृक्षं साश्वत्थं त्वम् उदुम्बरम् ॥ (४६।२)

इत्य् उक्त्वा स यथाकामं जगाम स्वाश्रमं प्रति । (४७।१)

अथैतद् अन्यथा ते तु चक्राते वरयोषितौ ॥ (४७।२)

ततो गर्भः समभवत् तयोर् अपि नृपोत्तम । (४८।१)

ततो भृगुर् अगाद् भूयः स्नुषाम् एवम् उवाच च ॥ (४८।२)

आलिङ्गने ऽन्यथा भद्रे युवाभ्यां हि कृतं ह्य् अभूत् । (४९।१)

तस्मात् तव सुतो भद्रे क्षत्राचारो भविष्यति ॥ (४९।२)

क्षत्रियो ऽपि तव भ्राता तपसा ब्राह्मणो भवेत् । (५०।१)

सत्यवत्य् उवाच । (५०।२)

पुत्रो मे मुनिशार्दूल ब्राह्मणाचारवान् भवेत् ॥ (५०।३)

भृगुर् उवाच । (५१।१)

तथास्तु भद्रे पौत्रस् ते क्षत्राचारो भवेत् ध्रुवम् । (५१।२)

इत्य् उक्त्वा प्रययौ सो ऽपि यथाकामं स्वम् आश्रमम् ॥ (५१।३)

ततो गाधेः सुतो जातो विश्वामित्रः प्रतापवान् । (५२।१)

धर्मेण पालयामास मेदिनीं स नृपोत्तमः ॥ (५२।२)

कदाचिन् मृगयासक्तो हिमवत्काननं ययौ । (५३।१)

नानाविधान् मृगान् हत्वा वसिष्ठस्याश्रमं ययौ ॥ (५३।२)

सुश्रान्तं नृपतिं ज्ञात्वा वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत् । (५४।१)

स्थीयताम् अत्र नृपते भोजयिष्याम्य् अहं क्षणात् ॥ (५४।२)

इत्य् उक्त्वाहूय सुरभिं नन्दिनीम् इदम् अब्रवीत् । (५५।१)

सबलस्य नृपस्यास्य देहि भोजनम् उत्तमम् ॥ (५५।२)

तथेत्य् उक्त्वा च सा देवी विचित्राणि गृहाणि च । (५६।१)

हस्तिशालादीनि तथा चान्नं बहुविधं नृप ॥ (५६।२)

पानानि वस्त्राभरणं दुदोह सुरभिः क्षणात् । (५७।१)

ततस् तु सबलो राजा स्नात्वा पीत्वा मुमोद ह ॥ (५७।२)

भुक्त्वोवास सुखं राजा स्वर्गे सुकृतिनो यथा । (५८।१)

व्यपनीय निशां तां तु वसिष्ठं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (५८।२)

कामधेनुर् इयं राज्ञो मम योग्या मुनीश्वर । (५९।१)

अयुतेन गवां तस्माद् इमां मे दातुम् अर्हसि ॥ (५९।२)

वसिष्ठ उवाच । (६०।१)

न देया गौर् नृपश्रेष्ठ होमधेनुर् इयं मम । (६०।२)

इत्य् उक्तस् तेन राजा स कोपाद् आह मुनीश्वरम् ॥ (६०।३)

नेष्यामि गां बलाद् विप्र रत्नार्हः क्षत्रियो ऽस्म्य् अहम् । (६१।१)

इत्य् उक्त्वा कौशिकः क्रौर्याद् गृहीत्वा तां पयस्विनीम् ॥ (६१।२)

ययौ स्वनगरीं गन्तुं धेनुर् आह मुनिं तदा । (६२।१)

उपेक्षसे किम् अर्थं मां दुष्टैर् एभिः प्रकर्षिताम् ॥ (६२।२)

वसिष्ठ उवाच । (६३।१)

क्षमाधना वयं क्रूरैर् बलात् त्वं नीयसे शुभे । (६३।२)

इत्य् उक्ता सा तु मुनिना कोपाद् आकाशगाभवत् ॥ (६३।३)

योधान् ससर्ज विविधान् नाना प्रहरणोद्यतान् । (६४।१)

क्षणात् ते नाशयामासुर् विश्वामित्रस्य वाहिनीम् ॥ (६४।२)

निर्जितः कौशिकस् त्व् ईर्ष्याद् रुद्रम् आराध्य यत्नतः । (६५।१)

लब्ध्वा तस्माद् रुद्रदण्डं वसिष्ठं पुनर् अभ्यगात् ॥ (६५।२)

जग्रास रुद्रदण्डं तं वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः । (६६।१)

निर्भिद्य मुनिदेहं स रुद्रदण्डस् त्व् अगाच् छिवम् ॥ (६६।२)

ररक्ष तं मुनिं ब्रह्मा विश्वामित्रोऽपि पार्थिव । (६७।१)

ब्राह्मं बलं बलं मत्वा धिक्कृत्वा क्षत्रियं बलम् ॥ (६७।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य शतशृङ्गस्य मूर्धनि । (६८।१)

लिङ्गं तत्र प्रतिष्ठाप्य तीर्थं कृत्वा ह्य् अधस् ततः ॥ (६८।२)

तपश् चकार सुचिरं वर्षाणाम् अयुतं प्रभुः । (६९।१)

आविर्बभूव तल्लिङ्गाद् ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥ (६९।२)

विश्वामित्रं तदा वाक्यम् अब्रुवंस् ते नरोत्तम । (७०।१)

वरं वरय भद्रं ते प्रसन्नाः स्मो वयं मुने ॥ (७०।२)

विश्वामित्र उवाच । (७१।१)

यदि प्रसन्ना यूयं मे ब्राह्मण्यं प्रार्थयाम्य् अहम् । (७१।२)

तीर्थं लिङ्गं सुरश्रेष्ठास् त्रैलोक्ये चोत्तमं भवेत् ॥ (७१।३)

इति तस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (७२।१)

ब्राह्मण्यं च ददुस् तस्मै ब्रह्मदण्डं च पूज्यताम् ॥ (७२।२)

तस्य लिङ्गस्याश्रमस्य श्रेष्ठत्वम् चापि पार्थिव । (७३।१)

इति दत्वा वरं तस्मै तत्रैवान्तर्दधुः सुराः ॥ (७३।२)

विश्वामित्रो ऽपि ब्राह्मण्यं गोकर्णे प्राप्य पार्थिव । (७४।१)

लोके श्रेष्ठतमो भूत्वा चचार स महामुनिः ॥ (७४।२)

तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा तल्लिङ्गं परिपूज्य च । (७५।१)

जपेद् यो ब्राह्मणो लोके गायत्रीं लक्षसङ्ख्यया ॥ (७५।२)

सप्तजन्म भवेद् विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । (७६।१)

सूत उवाच । (७६।२)

सुमित्रो नाम विप्रेन्द्रः पौलस्त्यकुलसंभवः ॥ (७६।३)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम् । (७७।१)

तपसा महता तत्र तोषयामास शङ्करम् ॥ (७७।२)

शिवः सान्निध्यम् अकरोत् तस्मिन् लिङ्गे शिवान्वितः । (७८।१)

तज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे ह्य् आनेतुं जाह्नवीं नृप ॥ (७८।२)

परस्परं समालोच्य कोटितीर्थाग्निदिक्तटे । (७९।१)

विघ्नेश्वरं पूजयित्वा सुमित्रं मुनिम् आगमन् ॥ (७९।२)

मुनय ऊचुः । (८०।१)

सिद्धः असि तपसा ब्रह्मञ्छवसान्निध्यकारणात् । (८०।२)

अस्मन्मनोरथम् इमं कर्तुम् अर्हसि सुव्रत ॥ (८०।३)

गङ्गां त्रिपथगां विप्र पातालतलवासिनीं । (८१।१)

सर्वलोकहितार्थाय तपसोद्धर्तुम् अर्हसि ॥ (८१।२)

इति तेषां वचः श्रुत्वा मुनिः सम्पूज्य शाम्भवम् । (८२।१)

प्रत्यक्षीकृत्य स शिवम् इदम् ऊचे महेश्वरम् ॥ (८२।२)

देहि गङ्गां महादेवीं हितार्थं जगतो ऽस्य वै । (८३।१)

इति तस्य वचः श्रुत्वा गङ्गां सस्मार शङ्करः ॥ (८३।२)

तत् तस्य चिन्तितं ज्ञात्वा गङ्गा याता नृपोत्तम । (८४।१)

शतशृङ्गगिरेर् मूर्ध्नि ह्रादिनी पर्यवर्तत ॥ (८४।२)

गङ्गाधारेति ताम् आहुर् मुनयस् तत्त्वदर्शिनः । (८५।१)

दृश्यादृश्येव सा देवी प्लावयामास गोश्रुतिम् ॥ (८५।२)

सप्तजन्मकृतं पापं तत्र स्नानाद् विनश्यति ॥ (८६।१)

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे गोकर्णखण्डे गोकर्णमाहात्म्ये सारोद्धारे सप्तमो ऽध्यायः । ॥ (८७।१)