शतशृङ्गस्य भागौ द्वौ समुद्रे पतितौ नृप । (१।१)

दुर्गाशृङ्गमिति ख्यातं गोकर्णस्योत्तरे ऽपतत् ॥ (१।२)

नागशृङ्गमिति ख्यातम् अपतद् दक्षिणे नृप । (२।१)

वर्तन्ते पञ्च तीर्थानि नागशृङ्गे महान्ति च ॥ (२।२)

रुद्रकुण्डं नागतीर्थं वसोर्धारम् अतः परम् । (३।१)

शङ्खतीर्थं सिद्धकुण्डमिति तीर्थानि पञ्च वै ॥ (३।२)

तीर्थेषु तेषु यः स्नाति सो ऽनन्तफलम् अश्नुते । (४।१)

दशतीर्थानि कौरव्य गौरीशृङ्गे वसन्ति च ॥ (४।२)

शतानां चैव तीर्थानां तानि मुख्यानि कौरव । (५।१)

गङ्गाधारं वसोर्धारं माहिषं नागतीर्थकम् ॥ (५।२)

गौरीह्रदं च कौमारं कालीह्रदम् अतः परम् । (६।१)

मुण्डोद्भवं वारुणं च दशतीर्थानि कौरव ॥ (६।२)

मुख्यानि तानि राजेन्द्र सहस्राणां महान्ति च । (७।१)

नवम्यां तेषु यः स्नाति स पापैर् मुच्यते ध्रुवम् ॥ (७।२)

सूत उवाच । (८।१)

गुहतीर्थं तथा लिङ्गं कुमारेश्वरनामकम् । (८।२)

रुद्रयोन्याः पूर्वभागे किंचिद् ईशान्यतः स्थितम् ॥ (८।३)

स्रोतसाम् उत्तमा यत्र ताम्राचलसमुद्गता । (९।१)

यां चोपयेमे भगवान् रुद्रो गौरीवपुर्धराम् ॥ (९।२)

राजोवाच । (१०।१)

ताम्राचले ऽपतत् कस्माद् गौरीरूपं दधर सा । (१०।२)

रुद्रः कथं तां चकमे एतन् नो वक्तुम् अर्हसि ॥ (१०।३)

सूत उवाच । (११।१)

पुरा जगत्पतिर् ब्रह्मा ध्यानस्थो ऽभून् नृपोत्तम । (११।२)

बद्धपद्मासनो देवः संयतात्मा जितेन्द्रियः ॥ (११।३)

अथैवं ध्यायतस् तस्य तूत्ताने दक्षिणे करे । (१२।१)

प्रादुर् बभूव चार्वङ्गी कन्यका वरवर्णिनी ॥ (१२।२)

तां दृष्ट्वा भगवान् ब्रह्मा प्रीतिमान् अभवत् तदा । (१३।१)

आह स्म रुद्रकान्ता त्वं भविष्यसि वरानने ॥ (१३।२)

इत्य् उक्ते ब्रह्मणा सा च चकमे रुद्रम् एव तु । (१४।१)

गोकर्णं तस्य च क्षेत्रं ज्ञात्वा ताम्रगिरौ तदा ॥ (१४।२)

पतिताकाशतो गङ्गा पुण्या त्रिपथगामिनी । (१५।१)

अंशेनान्येन परमं दिव्यं रूपं समास्थिता ॥ (१५।२)

ध्यायन्त्य् एकाकिनी रुद्रं गिरौ तत्र चचार ह । (१६।१)

ततस् तत्रागतो रुद्रो वृषारूढस् त्रिलोचनः ॥ (१६।२)

दृष्ट्वैव तं शिवं देवी भक्त्या प्रेमभरेण च । (१७।१)

ववन्दे लज्जया चैवाधोमुखी मौनम् आस्थिता ॥ (१७।२)

ज्ञात्वा सर्वं महादेवः सस्मार च पितामहम् । (१८।१)

ब्रह्मा देवगणैः साकम् आजगाम तदाञ्जसा ॥ (१८।२)

गौरीं दृष्ट्वाथ हर्षेण ब्रह्मा प्रोवाच शङ्करम् । (१९।१)

ब्रह्मोवाच । (१९।२)

महता तपसा देव त्वदर्थे निर्मिता शुभा ॥ (१९।३)

त्वाम् एव वरयन्तीयं कल्याणी जगदीश्वरम् । (२०।१)

तस्मात् पाणिं गृहाणास्याः सर्वलोकैकमङ्गलम् ॥ (२०।२)

इत्य् उक्त्वा विधिवत् तत्र ददौ गङ्गां पिनाकिने । (२१।१)

आश्विने कृष्णपक्षे तु चतुर्दश्यां नृपोत्तम ॥ (२१।२)

ददौ मुहूर्ते कल्याणे स्वात्यृक्षे चन्द्रवासरे । (२२।१)

ततो ब्रह्मा स्वभवनं सदेवर्षिगणो ययौ ॥ (२२।२)

तदा प्रभृति राजन् स गिरिर् वैवाहिको ऽभवत् । (२३।१)

विवाहस् त्रिजगत्पित्रोर् यतस् तत्र गिराव् अभूत् ॥ (२३।२)

ताम्राचलस्य सम्बन्धात् ताम्रगौरीति साभवत् । (२४।१)

एवं सा ताम्रगौरी तु द्विधा लक्ष्या नृपोत्तम ॥ (२४।२)

एकेन दिव्यरूपेण ताम्रगौरीति संस्तुता । (२५।१)

महाबलस्य निकटे देवी प्राङ्मुखतः स्थिता ॥ (२५।२)

दिव्यरूपधरां देवीं ये ऽर्चयन्तीह भक्तितः । (२६।१)

तेषाम् अभीप्सितं देवी ददात्य् एव न संशयः ॥ (२६।२)

नदीरूपेण चान्येन सर्वपापापनोदिनी । (२७।१)

निर्गम्य ताम्राचलतो बहुतीर्थसमन्विता ॥ (२७।२)

वहन्ती दक्षिणाम् आशां क्रोशार्धं सा सुपावनी । (२८।१)

आवृत्य चोत्तरे किंचिद् रुद्रयोनिं गता ततः ॥ (२८।२)

पितृस्थालीसमीपे तु सङ्गता सरितां पतिम् । (२९।१)

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पातालनिलयानि च ॥ (२९।२)

तानि सर्वाणि तीर्थानि ताम्रगौर्यां न संशयः । (३०।१)

तस्मात् तीर्थवरा सा तु नदीनाम् उत्तमोत्तमा ॥ (३०।२)

पिण्डं तिलोदकं चैव स्नानं तत्र करोति यः । (३१।१)

पितरस् तस्य पुण्येन नरकस्था अपि ध्रुवम् ॥ (३१।२)

तृप्ताः स्वर्गं गमिष्यन्ति पूर्णिमायां विशेषतः । (३२।१)

पशुपक्षिमृगाश् चापि तज्जलस्पर्शमात्रतः ॥ (३२।२)

सर्वपापविनिर्मुक्तास् तेऽपि यान्त्य् उत्तमां गतिम् । (३३।१)

अत्रैकां कथयिष्यामि कथाम् आश्चर्यकारकाम् ॥ (३३।२)

देर् अड़्ड़े उन्द् ताम्रगङ्गाकदाचित् ताम्रगङ्गायास् तटे कश्चित् कपीश्वरः । (३४।१)

उत्प्लवन् फललोभेन प्रमादाद् अपतद् द्रुमात् ॥ (३४।२)

शिलातले ऽतिमहति तेन मूर्छाम् अवाप सः । (३५।१)

क्षणेन लब्धसंज्ञस् तु स्वयम् आश्वस्य कृच्छ्रतः ॥ (३५।२)

ताम्रगङ्गातलभवं शनैर् आरुह्य स द्रुमम् । (३६।१)

शाखान्तरे निविष्टस् तु वेदनाम् असहन् मृतः ॥ (३६।२)

ततः कतिपयाहःसु विक्लिन्नात् तु कलेवरात् । (३७।१)

शिरोभागो ऽपतत् तस्य ताम्रगङ्गाजले ऽमले ॥ (३७।२)

तेनैव पुण्ययोगेन वानरः स नृपोत्तम । (३८।१)

संबभूव महिष्यां तु चित्ररूपाख्यभूपतेः ॥ (३८।२)

मुखमात्रम् अभूत् तस्य कमनीयं नराकृति । (३९।१)

शेषं सर्वाङ्गम् अपि तु वानराकारम् अद्भुतम् ॥ (३९।२)

विचित्रम् इदम् आलोक्य राजा चिन्ताकुलो ऽभवत् । (४०।१)

दिनेषु गच्छत्सु ततः कुमारः स व्यवर्धत ॥ (४०।२)

कारणं चात्र राजर्षिश् चिन्तयामास दुःखितः । (४१।१)

न मया वञ्चितः कश्चिद् विधात्राहं तु वञ्चितः ॥ (४१।२)

ईदृशस् तनयो जातः को वा भाग्यविपर्ययः । (४२।१)

अत्रापृच्छद् ब्राह्मणांस् तु न शेकुस् ते समीरितुम् ॥ (४२।२)

एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र कश्चित् सिद्धवरो ऽभ्यगात् । (४३।१)

तम् अर्चयित्वा राजा तु पुत्रवृत्तं व्यजिज्ञपत् ॥ (४३।२)

ज्ञात्वाथ कारणं सिद्धः सो ऽब्रवीज् ज्ञानचक्षुषा । (४४।१)

सिद्ध उवाच । (४४।२)

एष ते तनयः पूर्वजन्मन्य् आसीत् तु वानरः ॥ (४४।३)

कदाचित् प्लवमानस् तु प्राप्तो गोकर्णम् उत्तमम् । (४५।१)

तत्रास्ति ताम्रगौरीति नदी पुण्या सुविश्रुता ॥ (४५।२)

लभन्ते यज्जलस्पर्शात् तिर्यञ्चो ऽप्य् उत्तमां गतिम् । (४६।१)

तत्र तीरद्रुमे दैवाद् उत्प्लवन् प्लवगोत्तमः ॥ (४६।२)

मृतस् तद्वृक्षशाखायां लग्नं तस्य कलेवरम् । (४७।१)

शिरः कालेन विक्लिन्नं ताम्रगङ्गाजले ऽपतत् ॥ (४७।२)

तत्पुण्यजलसंस्पर्शान् मुखम् अस्य नराकृति । (४८।१)

शेषाङ्गं वानराकारं यथापूर्वम् अभून् नृप ॥ (४८।२)

ताम्रगङ्गामहिम्नासौ वानरो ऽपि नरेश्वर । (४९।१)

पुत्रः सन्न् अद्य ते जातो महिष्यां भाग्यशालिनः ॥ (४९।२)

राजन्न् अद्यापि तच् छेषम् अङ्गं तद् वृक्षगं कपेः । (५०।१)

पातयेत् ताम्रनद्यां तु नृदेहः स्याद् अयं तदा ॥ (५०।२)

इति सिद्धवचः श्रुत्वा राजा संप्रेष्य किङ्करान् । (५१।१)

तथैव वृक्षसंस्थं तत् कपेर् अङ्गम् अपातयत् ॥ (५१।२)

सद्यः स राजपुत्रोऽभूद् दिव्यमानवदेहवान् । (५२।१)

राजलक्ष्मीनिवासश्च बभौ सूर्य इवापरः ॥ (५२।२)

ततः सर्वे ऽपि जहृषुः सिद्धश् चागाद् यथागतम् । (५३।१)

एवं तस्यास् ताम्रगौर्या माहात्म्यं परमाद्भुतम् ॥ (५३।२)

शृण्वतां पठतां चापि पापघ्नं च समृद्धिदम् । (५४।१)

अस्थिनिक्षेपणं चात्र पितॄणां स्वर्गकारणम् ॥ (५४।२)

यावद् अस्थिकणं तिष्ठेत् ताम्रगौर्याः शुभे जले । (५५।१)

तावत् ते स्वर्महीयन्ते दिव्यभोगोपभोगिनः ॥ (५५।२)

एर्ल्￶सुन्ग् देर् अह्नेन् इन् ताम्रगङ्गाअत्रार्थे कथयिष्ये ऽहम् इतिहासं पुरातनम् । (५६।१)

उन्मूचिर् नाम राजासीत् पुरा प्राचेतसान्तरे ॥ (५६।२)

स सर्वं राज्यम् अकरोत् प्रजानां द्रोहकृत्खलः । (५७।१)

तेन पापेन महता प्रजा ह्य् आसन्न् उपद्रुताः ॥ (५७।२)

चमसो नाम तत्पुत्रो धर्मात्मा शंसितव्रतः । (५८।१)

पितर्य् उपरते सो ऽपि किंचिच् छोकसमाकुलः ॥ (५८।२)

संस्कारं तु पितुः कर्तुं वनं प्रायाच् च सर्त्विजः । (५९।१)

तत्रान्तरिक्षे शुश्राव पितॄणां भारतीं नृप ॥ (५९।२)

पित्रा तव महाभाग नृशंसेन दुरात्मना । (६०।१)

प्राप्ताः स्मो नरकं सर्वे महारौरवसंज्ञकम् ॥ (६०।२)

तस्माद् अस्मान् उद्दिधीर्षुः पैतृकं चास्थिसञ्चयम् । (६१।१)

गृहीत्वा याहि गोकर्णं महाबलनिकेतनम् ॥ (६१।२)

तत्रास्ते ताम्रगौरीति घोरपापहरा शुभा । (६२।१)

तत्र गत्वा तु संस्कारं पितुः कुरु विधानतः ॥ (६२।२)

अस्थिनिक्षेपणं तत्र ताम्रगौर्यां कुरुष्व भोः । (६३।१)

इति श्रुत्वा तु चमसः पितॄणां वचनं तदा ॥ (६३।२)

तूर्णं प्रविश्य गोकर्णं ताम्रगौर्यां नृपोत्तमः । (६४।१)

अस्थिनिक्षेपणं चक्रे पितॄणां स्वर्गकाम्यया ॥ (६४।२)

तेन पापविनिर्मुक्त उन्मूचिस् तत्पिता तदा । (६५।१)

पितृभिः सहितः सर्वैः स्वर्गं यातः कुरूत्तम ॥ (६५।२)

यावद् अस्थीनि जन्तूनां ताम्रगौर्यां वसन्ति हि । (६६।१)

तावत् स्वर्गे महीयन्ते दिव्यभोगैः समन्विताः ॥ (६६।२)

इति श्रीस्कान्दे श्रीगोकर्णमाहात्म्ये चतुर्थो ऽध्यायः ॥ (६७।१)