मार्कण्डेय लेगेन्देसूत उवाच । (१।१)

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्नो मृकण्डुर् नाम वै मुनिः । (१।२)

सुमित्रा नाम तस्यासीद् भार्या परमशोभना ॥ (१।३)

तयोर् जज्ञे सुतो धीमान् मार्कण्डेय इति श्रुतः । (२।१)

तदा सन्तोषवेलायां वाग् उवाचाशरीरिणी ॥ (२।२)

मृकण्डो तव पुत्रो ऽयं षोडशाब्दे मरिष्यति । (३।१)

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं दम्पती दुःखितौ भृशम् ॥ (३।२)

चक्रतुस् तस्य पुत्रस्य जातकर्मादिकाः क्रियाः । (४।१)

काले गुरुकुलं नीतः पित्रा तेन महात्मना ॥ (४।२)

गुरोः प्रसादाद् वेदानां पारगः स बभूव ह । (५।१)

स्वगृहं पुनर् आयातो ववन्दे पितरौ स्वकौ ॥ (५।२)

दृष्ट्वा ननन्दतुः पुत्रं दुःखितौ च बभूवतुः । (६।१)

दुःखितौ पितरौ दृष्ट्वा पप्रच्छ स कुतूहलात् ॥ (६।२)

मार्कण्डेय उवाच । (७।१)

हर्षकाले किम् अर्थं वां दुःखम् अत्यद्भुतं पितः । (७।२)

मृकण्डुर् उवाच । (७।३)

त्वयि जाते तदा वत्स वाग् उवाचाशरीरिणी ॥ (७।४)

मृकण्डो तव पुत्रो ऽयं षोडशे ऽब्दे मरिष्यति । (८।१)

तच् छ्रुत्वावां हृदि हतौ वज्रेणेव सुदुःखितौ ॥ (८।२)

इदानीं द्वादशो वर्षो वर्तते तव वै सुत । (९।१)

आवां तद् अनुसंस्मृत्य दुःखितौ स्वः सुताधुना ॥ (९।२)

मार्कण्डेय उवाच । (१०।१)

दुःखं ते व्यपनेष्यामि तथा मातुर् न संशयः । (१०।२)

इत्य् उक्त्वा तौ समाश्वास्य निर्गतः स्वगृहात् ततः ॥ (१०।३)

भृगोर् आश्रमम् आसाद्य सर्वं तस्मै न्यवेदयत् । (११।१)

तेनोक्तेन विधानेन तपस् तेपे सुदुश्चरम् ॥ (११।२)

चतुर्थे वत्सरे काशीं गत्वा गङ्गातटे शुभे । (१२।१)

शिवम् एव परं ध्यायन्न् आस्ते वीतभयो मुनिः ॥ (१२।२)

शौचोपविष्टम् अशुचिम् एकदा तं मृकण्डुजम् । (१३।१)

अभ्यद्रवद् घोररूपस् त्व् अन्तरं प्रेप्सुर् अन्तकः ॥ (१३।२)

मार्कण्डेयस् तदोद्विग्नो घटं गङ्गाम्बुपूरितं । (१४।१)

स्वकरस्थं शिवधिया तम् एव परिषस्वजे ॥ (१४।२)

गतायुषं अपि ह्य् एनं कालो हन्तुं न चाशकत् । (१५।१)

ततस् तस्माद् घटात् सद्यः शिवः प्रत्यक्षतां गतः ॥ (१५।२)

आविर्भूतं मुनिर् दृष्ट्वा ऽभयं तुष्टाव शंकरम् । (१६।१)

आयुर् मे नास्ति भगवन् नायुर् मे सम्प्रकल्पय ॥ (१६।२)

ततो ऽब्रवीन् महादेवो मृकण्डुतनयं मुनिम् । (१७।१)

मद्भक्तिर् ध्रियतां विप्र चर त्वं तप आयुषे ॥ (१७।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य परितोषय केशवम् । (१८।१)

स ते ददाति भगवान् आयुर् वै मनसेप्सितम् ॥ (१८।२)

तदाहं तत्र यास्यामि ब्रह्मणा सह पुत्रक । (१९।१)

इत्य् उक्त्वान्तर्दधे शम्भुर् मार्कण्डेयस् ततः स्वयम् ॥ (१९।२)

जगाम सिद्धमार्गेण गोकर्णं क्षेत्रम् उत्तमम् । (२०।१)

तत्राश्रमपदं कृत्वा धर्माश्रमसमीपतः ॥ (२०।२)

लिङ्गं तत्र प्रतिष्ठाप्य तपस् तेपे सुदुश्चरम् । (२१।१)

प्रसन्नस् तपसा तस्य प्रत्यक्षो ऽभूद्धरिः स्वयम् ॥ (२१।२)

तं दृष्ट्वा देवदेवेशं मार्कण्डेयो ऽब्रवीद् वचः । (२२।१)

नारायण नमस् ते ऽस्तु नमस् ते भक्तवत्सल ॥ (२२।२)

नमस् ते लोककर्त्रे च भर्त्रे हर्त्रे नमो नमः । (२३।१)

अथ प्रीतो हरिः प्राह वरं वृणु द्विजेप्सितम् ॥ (२३।२)

अथाययौ शिवस् तत्र ब्रह्मा चायाच् छिवेच्छया ॥ (२४।१)

ब्रह्मोवाच । (२५।१)

महाविष्णो मुनिर् अयं गतायुर् अपि भक्तितः । (२५।२)

रुद्रस्यालोकनाद् एव जीवयुक्तो बभूव ह ॥ (२५।३)

जन्मायुतं देवदेव त्वाम् आराधितवान् पुरा । (२६।१)

रुद्रेणायुर् दत्तम् एव त्वम् अप्य् अस्मै प्रसादय ॥ (२६।२)

विष्णुर् उवाच । (२७।१)

अजरामरता विप्र मत्प्रसादाद् भविष्यति । (२७।२)

दत्तं मया पूर्वम् एव शिवभक्त्या न संशयः ॥ (२७।३)

आश्रमस् ते द्विजश्रेष्ठ लोके ख्यातिं गमिष्यति । (२८।१)

मार्कण्डेयह्रदे पुण्ये स्नानं कृत्वा यथाविधि ॥ (२८।२)

तस्य त्रिजन्माचरितं स्वल्पं वा ?दि वा बहु । (२९।१)

पापं प्रशमम् आयाति विष्णुयागफलं लभेत् ॥ (२९।२)

इति तस्मै वरं दत्वा तत्रैवान्तर्दधुः सुराः । (३०।१)

मार्कण्डेयो ऽपि भगवान् यथाकामं जगाम ह ॥ (३०।२)

धर्म लेगेन्देसूत उवाच । (३१।१)

प्रजाः सिसृक्षन् ब्रह्मा तु सृष्टवान् धर्मम् उत्तमम् । (३१।२)

चतुष्पादयुतं दान्तं लोकरक्षणहेतवे ॥ (३१।३)

स चाह धर्मं रक्ष त्वं सर्वा वै मामकाः प्रजाः । (३२।१)

तच् छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं तथास्त्व् इति ततो ऽब्रवीत् ॥ (३२।२)

दधार धर्मो भगवान् प्रजाः सर्वास् तदा नृप । (३३।१)

धर्मो ऽपि भगवान् देवः स्वां योनिं समचिन्तयत् ॥ (३३।२)

ज्ञात्वा सूर्यं विशेषाच् च वायुभूतः सनातनः । (३४।१)

तस्मिन् काले स भगवान् विवस्वान् लोकपावनः ॥ (३४।२)

तपस् तेपे स गोकर्णे लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम् । (३५।१)

ततः शिवः प्रसन्नात्मा सूर्यं प्राह कृपानिधिः ॥ (३५।२)

सिद्धिर् भवतु ते सूर्य मत्प्रसादाद् असंशयम् । (३६।१)

लिङ्गम् एतत् पूजकानां सर्वसिद्धिकरं भवेत् ॥ (३६।२)

इति तस्मै वरं दत्वा तल्लिङ्गे ऽन्तरधात् प्रभुः । (३७।१)

अन्तर्हिते भगवति सूर्यः स्वस्त्रियम् आप्तवान् ॥ (३७।२)

संज्ञया सह संगम्य तस्यां धर्मम् अजीजनत् । (३८।१)

उत्पाद्य धर्मं सूर्यश् च यथास्थानम् अगात् प्रभुः ॥ (३८।२)

धर्मो ऽपि तत्र भगवान् सूर्याश्रमसमीपतः । (३९।१)

कृत्वाश्रमपदं राजंस्तपस् तेपे सुदुश्चरम् ॥ (३९।२)

तस्य तुष्टास् तदा देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (४०।१)

देवा ऊचुः । (४०।२)

वरं वरय भद्रं ते यते मनसि वर्तते ॥ (४०।३)

इत्य् उक्तः प्राह धर्मो ऽपि ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । (४१।१)

धर्म उवाच । (४१।२)

यदि प्रसन्ना यूयं मे लोकपालाश् च सादरम् ॥ (४१।३)

तीर्थम् एतत् सुरश्रेष्ठा ह्य् आश्रमो लिङ्गम् एव च । (४२।१)

लोके श्रेष्ठतमं भूयात् सर्वपापप्रणाशनम् ॥ (४२।२)

तथेत्य् उक्त्वा ततो देवास् तत्रैवान्तर्दधुः सुराः । (४३।१)

षण्मुख लेगेन्दे बेइ गुहोदक तीर्थ उ। कुमारेश्वरसूत उवाच । (४३।२)

शिवाद् अनुज्ञां सम्प्राप्य षण्मुखो भरतर्षभ ॥ (४३।३)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य कुमारेश्वरम् अभ्यगात् । (४४।१)

त्रयोदशकुमारा वै तस्मिन् सिद्धिम् उपागताः ॥ (४४।२)

तीर्थे गुहोदके स्नात्वा षण्मुखो लिङ्गम् अर्चयन् । (४५।१)

तपस् तेपे निराहारः शिवध्यानपरायणः ॥ (४५।२)

कार्तिके कृत्तिकायुक्तपौर्णमास्यां नृपोत्तम । (४६।१)

तस्मिल् लिङ्गे ह्य् आविरभूत् पार्वत्या सहितः शिवः ॥ (४६।२)

ब्रह्मविष्ण्वादिभिः सार्धम् इदम् ऊचे नृपोत्तम । (४७।१)

शंकर उवाच । (४७।२)

वरं वरय पुत्र त्वं यत् ते ऽभिलषितं हृदि ॥ (४७।३)

षण्मुख उवाच । (४८।१)

सिद्धिम् इच्छामि भगवन् तीर्थं लिङ्गं मया श्रितम् । (४८।२)

बहुपुण्यप्रदं चास्तु त्वत्प्रसादान् महेश्वर ॥ (४८।३)

शिव उवाच । (४९।१)

सिद्धो ऽसि पूर्वम् एव त्वं देवसेनापतिर् भव । (४९।२)

तारकासुरनाशाय सेनानी त्वदृते न हि ॥ (४९।३)

शक्तिं चापि ददौ तस्मै सर्वशत्रुनिषूदिनीम् । (५०।१)

इति तस्मै वरं दत्वा तत्रैवान्तर्दधे शिवः ॥ (५०।२)

सूत उवाच । (५१।१)

तीर्थे गुहोदके स्नात्वा कुमारेश्वरम् अर्चयेत् । (५१।२)

त्रिःसप्तकुलजैः सार्धं शिवलोके महीयते ॥ (५१।३)

क्￶निग् दारुण उन्द् दिए क्रड़्त् कुमारेश्वरस् बेइ गुहोदक तीर्थपुरा हि दारुणो नाम पार्थिवो वङ्गदेशजः । (५२।१)

प्रजाः पालयतस् तस्य बभूवुः शत्रवो नृप । (५२।२)

रुद्ध्वा पुरीं तेन गुप्तां सप्ताङ्गं जह्रुर् ओजसा । (५२।३)

ततस् तु दारुणो नाम एकाकी वनम् आश्रितः । (५२।४)

बहुधा क्षुत्तृषाविष्टो न्यग्रोधतलम् आश्रितः ॥ (५२।५)

उपस्पृश्य जलं तत्र भार्यया समुपाविशत् । (५३।१)

संचिन्तयन् स बहुधा तस्मिन् काले समाहितः ॥ (५३।२)

सनको नाम योगीन्द्रस् त्रैलोक्याटनतत्परः । (५४।१)

तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य तत्पदौ प्रणिपत्य च ॥ (५४।२)

उवाच साञ्जलिर् भूत्वा सनकं योगिनं तदा । (५५।१)

योगिन् प्रशासतः पृथ्वीं धर्मेण सकलाः प्रजाः ॥ (५५।२)

शत्रवश् च बलात् कृत्य सप्ताङ्गं जह्रुर् ओजसा । (५६।१)

मम राज्यं यथा प्राप्स्ये तथा कुरु महामते ॥ (५६।२)

सनक उवाच । (५७।१)

सर्वसिद्धिप्रदं क्षेत्रं गच्छ गोकर्णम् उत्तमम् । (५७।२)

कुमारेश्वरसंज्ञं तु लिङ्गं तत्रास्ति सिद्धिदम् । (५७।३)

त्वं तत्र गत्वा राजेन्द्र स्नात्वा तीर्थे गुहोदके । (५७।४)

कुमारेशं समभ्यर्च्य तपस् तीव्रं समाचर ॥ (५७।५)

ततः प्रसन्नो भवति पार्वत्या सहितः शिवः । (५८।१)

तवाभीष्टं ददात्य् एव स्वं राज्यं प्राप्स्यसे पुनः ॥ (५८।२)

इति तद्भाषितं श्रुत्वा प्रणिपत्य महामुनिम् । (५९।१)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य कुमारेश्वरम् अभ्यगात् ॥ (५९।२)

स्नात्वा गुहोदके तीर्थे कुमारेशम् अपूजयत् । (६०।१)

आविर्बभूव पुरतस् तस्माल् लिङ्गाद् उमापतिः ॥ (६०।२)

राजानं प्राह राजेन्द्र वाक्यम् एतन् महेश्वरः । (६१।१)

शिव उवाच । (६१।२)

तवाभीष्टं प्रदास्यामि राजन् ब्रूहि मनोगतम् ॥ (६१।३)

दारुण उवाच । (६२।१)

शत्रुभिर् हृतराज्यः अहं प्राप्स्ये राज्यं स्वकं यथा । (६२।२)

तथा कुरु महादेव त्वयि भक्तिर् भवेन् मम ॥ (६२।३)

शङ्कर उवाच । (६३।१)

तथा अस्तु नृपशार्दूल स्वं राज्यं प्राप्स्यसे अचिरात् । (६३।२)

इदं शक्त्या युधं दृष्ट्वा शत्रवस् तव भूपते ॥ (६३।३)

पलायन्ते दशदिशः इत्य् उक्त्वान्तर्दधे हरः । (६४।१)

राजा तु दारुणो नाम भार्यया सह पार्थिव ॥ (६४।२)

वरं लब्ध्वा महेशात् तु शत्रून् जित्वा स्वकां पुरीम् । (६५।१)

सम्प्राप्य सकलां पृथ्वीं पालयामास पूर्ववत् ॥ (६५।२)

एन्त्स्तेहुन्ग् सरस्वतीस्सूत उवाच । (६६।१)

ब्रह्मा जगत्पतिः पूर्वं स्रष्टुकामः प्रजा नृप । (६६।२)

ध्यायतस् तस्य देवस्य जिह्वाग्राद् अगलद् रसः ॥ (६६।३)

गृहीत्वा तद्रसं ब्रह्मा पातुकामो दधार च । (६७।१)

न शशाक दृढीकर्तुं वक्त्राकाशं व्यदारयत् ॥ (६७।२)

तस्मान् मुखाद् बभूवाशु शुद्धवर्णा सरस्वती । (६८।१)

तां दृष्ट्वा चकमे देवः प्रोवाचेदं चतुर्मुखः ॥ (६८।२)

सरसाद् रसनाद् एवं जातासि मम मानदे । (६९।१)

सरस्वतीति ते नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति ॥ (६९।२)

द्विधा त्वं भव कल्याणि ह्य् एकांशेन नदी भव । (७०।१)

दिव्यस्त्रीरूपिणी भूत्वा भज मामेव भामिनि ॥ (७०।२)

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपेण भूतेषु वस सर्वदा । (७१।१)

इत्य् उक्ता सा तथेत्य् उक्त्वा त्यक्ता देहं वरानना ॥ (७१।२)

दक्षस्य दुहिता भूत्वा गोकर्णे व्यचरत् तपः । (७२।१)

तीर्थं सुनिर्मलं कृत्वा लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम् ॥ (७२।२)

तस्यास् तपःप्रभावेण ब्रह्मा प्रत्यक्षतां गतः । (७३।१)

ब्रह्मोवाच । (७३।२)

दातास्मि ते वरं भद्रे किम् इच्छसि शुभे वद ॥ (७३।३)

सिद्धाहं सर्वभूतेषु चरिष्ये शाश्वतीः समाः । (७४।१)

तीर्थे स्नात्वा मदीये तु मल्लिङ्गं पूजयेच् च यः ॥ (७४।२)

वाक्पटुत्वं स लभतु त्वत्प्रसादात् सुरेश्वर । (७५।१)

सिद्धासि पूर्वम् एव त्वं जिह्वायां वस सर्वदा ॥ (७५।२)

सरस्वतीकुण्डम् इति लोके ख्यातिं गमिष्यति । (७६।१)

इति दत्वा वरं ब्रह्मा तत्रैवान्तर्दधे नृप ॥ (७६।२)

सरस्वती च ब्रह्माणम् उपतस्थे समाहिता ॥ (७७।१)

इति श्रीस्कान्दे श्रीगोकर्णमाहात्म्ये षष्ठो ऽध्यायः । ॥ (७८।१)