सिद्ध (￶स्त्ल्। ग्रेन्ज़े), मणिभद्र (wएस्त्ल्। ग्रेन्ज़े) उन्द् भूतनाथसूत उवाच । (१।१)

पुरा कैलासशिखरे समासीनो वृषध्वजः । (१।२)

पृष्टः प्रोवाच पार्वत्यै स्कन्दाय च महेश्वरः ॥ (१।३)

गोकर्णक्षेत्रमाहात्म्यं प्रमथास् तत्र शुश्रुवुः । (२।१)

मणिभद्रस् ततः सिद्धो भूतनाथश् च भारत ॥ (२।२)

नमस्कृत्य हरं प्रोचुस् तत्क्षेत्रस्य च दर्शनम् । (३।१)

यात्रां कृत्वा विधानेन क्षिप्रं यास्याम ते ऽन्तिकम् ॥ (३।२)

रुद्र उवाच । (४।१)

शीघ्रं गच्छत गोकर्णं दृष्ट्वायात मदन्तिकम् । (४।२)

शम्भुनैवम् अनुज्ञाता ययुर् गोकर्णम् अञ्जसा ॥ (४।३)

सर्वदेवात्मकं मत्वा गोकर्णं ते कुरूद्वह । (५।१)

प्राच्यां तत्क्षेत्रसीमायां कृत्वाश्रमपदं शुभम् ॥ (५।२)

सिद्धस् तपश् चरन्न् आसीद् ध्यायन् विश्वेश्वरं प्रभुम् । (६।१)

प्रसन्नस् तु हरः प्राह वरं ब्रूहीति तं नृप ॥ (६।२)

सिद्ध उवाच । (७।१)

स्थित्वा क्षेत्रे तव विभो त्वत्सेवां कर्तुम् उत्सहे । (७।२)

शङ्कर उवाच । (७।३)

अत्रैव वस सिद्ध त्वं रक्षन् प्राचीं दिशं सदा ॥ (७।४)

सिद्धकुण्डम् इति ख्यातम् अष्टसिद्धिप्रदं भवेत् । (८।१)

इति दत्वा वरं तस्मै तस्मिंल् लिङ्गे ऽवसत् ततः ॥ (८।२)

मणिभद्रो ऽप्य् अधःशीर्षः पादाभ्यां भूमिम् अस्पृशन् । (९।१)

ऊर्ध्वपादो निरालम्बश् चचार सुचिरं तपः ॥ (९।२)

शतशृङ्गतटे रम्ये ध्यायञ्छिवपदाम्बुजम् । (१०।१)

ततो रुद्रो ऽप्य् उवाचेदं वरं वरय काङ्क्षितम् ॥ (१०।२)

मणिभद्र उवाच । (११।१)

अत्रैव वस्तुम् इच्छामि क्षेत्रे अस्मिंस् तव शङ्कर । (११।२)

शङ्कर उवाच । (११।३)

अत्रैव वस भद्र त्वं प्रतीचीसीम्नि रक्षकः ॥ (११।४)

इति दत्वा वरं तस्मै तत्रैवान्तर्दधे हरः । (१२।१)

भूतनाथस् तपस् तप्त्वा प्रत्यक्षीकृत्य शङ्करम् ॥ (१२।२)

तस्मात् सिद्धिम् अनुप्राप्य तत्रोवास यथासुखम् । (१३।१)

गोकर्णं रक्षमाणास् ते तत्र ह्य् आसन् गणान्विताः ॥ (१३।२)

उमामहेश्वरसूत उवाच । (१४।१)

ततो गोकर्णमाहात्म्यं श्रुत्वा देवी मुदान्विता । (१४।२)

अथोवाच स्वभर्तारं तत् क्षेत्रं दर्शय प्रभो ॥ (१४।३)

तच् छ्रुत्वा वचनं देव्याः शङ्करः प्रमथैः सह । (१५।१)

वृषारूढः स च ययौ गोकर्णं सिद्धसेवितम् ॥ (१५।२)

दर्शयामास पार्वत्यै दृष्ट्वा सा विस्मयं ययौ । (१६।१)

पार्वत्य् उवाच । (१६।२)

वस्तुम् इच्छाम्य् अहं चात्र क्षेत्रे ऽस्मिन् शङ्कराधुना ॥ (१६।३)

इत्य् उक्ते प्रियया सार्धम् उवास परमेश्वरः । (१७।१)

उमावनम् इति ख्यातम् आश्रमः सो ऽप्य् अभून् महान् ॥ (१७।२)

तदाश्रमः पुण्यतमो गोकर्णे भरतर्षभ । (१८।१)

शिला तु कुण्डिकाकारा समुद्रोपरि वर्तते ॥ (१८।२)

दर्शनाद् एव तस्यास् तु सर्वपापं व्यपोहति । (१९।१)

पृथिव्यां यानि तीर्थानि यानि स्वर्गे वसन्ति वै ॥ (१९।२)

तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं देव्यास् तत्र गतानि वै । (२०।१)

तेषां ह्रदाद् अभूत् तीर्थम् उमाह्रदम् इति प्रभो ॥ (२०।२)

उमामहेश्वरं नाम स्थापितं लिङ्गम् उत्तमम् । (२१।१)

तत्तीर्थेषु नरः स्नात्वा तल्लिङ्गं परिपूजयेत् ॥ (२१।२)

सर्वान् कामान् अवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते । (२२।१)

तस्मिन् वने कल्पतरुश् छायापादपनामकः ॥ (२२।२)

सदा पुष्पफलोपेतः सप्तहस्तोच्छ्रितश् च सः । (२३।१)

मृत्युं जयन्ति तं प्राप्य जन्तवो नात्र संशयः ॥ (२३।२)

ड़्लुस्स् मालिनीक्रीडागिरेर् अधो भागे मालिनी नाम निम्नगा । (२४।१)

आस्ते पुण्योदका राजन् नॄणां पुण्यविवर्धिनी ॥ (२४।२)

स्वायम्भुवे ऽन्तरे चासीच् चन्द्रदेव इति श्रुतः । (२५।१)

मालिनी नाम तस्यासीद् भार्या परमशोभना ॥ (२५।२)

तया सार्धं नृपवरः सिद्धिम् इच्छंस् तपो ऽचरत् । (२६।१)

क्रीडाशैलाद् अधोभागे हरम् आराधयन् स्वयं ॥ (२६।२)

ततः प्रसन्नो भगवान् उमया सहितः शिवः । (२७।१)

शङ्कर उवाच । (२७।२)

तुष्टो ऽस्मि तपसा ते ऽद्य सपत्नीकस्य पार्थिव ॥ (२७।३)

वरं वरय भो राजन्न् इत्य् उक्ते शम्भुनाब्रवीत् । (२८।१)

चन्द्रदेव उवाच । (२८।२)

त्वयि सायुज्यम् इच्छामि तद् देहि भगवन् मम ॥ (२८।३)

मालिनी चापि पार्वत्यां वव्रे सायुज्यम् अञ्जसा । (२९।१)

तथास्त्व् इति हरः प्रोचे देवीं ताम् अपि पार्थिव ॥ (२९।२)

वायुभूतौ विविशतुर् देवं देवीं कुरूद्वह । (३०।१)

चन्द्रदेवाश्रमो नाम ख्यातो मुक्तिप्रदो नृणाम् ॥ (३०।२)

ततः शिवः पार्वती च तत्र क्रीडां प्रचक्रतुः । (३१।१)

सुचिरं राजशार्दूल यथाकामं यथासुखं ॥ (३१।२)

तयोः सम्भोगजनिता शुक्लीभूता महानदी । (३२।१)

शुद्धस्फटिकसङ्काशा निर्मला पापहारिणी ॥ (३२।२)

मालिनी नाम विख्याता नदी सर्वरसान्विता । (३३।१)

द्वादशे द्वादशे वर्षे फाल्गुने मासि दृश्यते ॥ (३३।२)

फाल्गुनर्क्षे कृतघ्नास् तां न पश्यन्ति कुरूद्वह । (३४।१)

तस्मिन् काले नरो यस् तु तत्र स्नानं करोति च ॥ (३४।२)

सो ऽमरत्वम् अवाप्नोति सत्यं सत्यं मयोदितम् । (३५।१)

देर् ज्￤गेर् उ। कौशिक (व्याधतीर्थ)सूत उवाच । (३५।२)

पुरा व्याधस् तु दुष्टात्मा सह्याद्रिशिखरे नृप ॥ (३५।३)

दुर्मुखो नाम तत्रास्ते निर्घृणः पापचेतनः । (३६।१)

पशुपक्षिद्विजान् हन्ति मांसगृध्नुर् दुरात्मवान् ॥ (३६।२)

सकुटुम्बा हता विप्रा हता गावः सवत्सकाः । (३७।१)

तद्भीत्या सर्वभूतानि तं देशं नोपचक्रमुः ॥ (३७।२)

एवं कालो महान् राजन्न् अत्यगात् तस्य दुर्मतेः । (३८।१)

ततो ऽभ्यगात् कौशिकाख्यस् तीर्थसेवी द्विजोत्तमः ॥ (३८।२)

गोकर्णस्थानि तीर्थानि स्नात्वा पूर्य कमण्डलुम् । (३९।१)

सह्याद्रिम् अगमत् सो ऽपि तं दृष्ट्वाभ्यद्रवत् खलः ॥ (३९।२)

गृहीत्वा चर्मखड्गे च तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् । (४०।१)

तम् आपतन्तम् आलोक्य कौशिको भयविह्वलः ॥ (४०।२)

तस्योपरि विचिक्षेप भ्रामयित्वा कमण्डलुम् । (४१।१)

कमण्डलोस् तीर्थजलस्पर्शमात्रात् तदा नृप ॥ (४१।२)

पापहानिर् अभूत् तस्य लुब्धकस्य दुरात्मनः । (४२।१)

दैववान् अभवत् सद्यस् त्यक्त्वा स्वाभाविकीं मतिम् ॥ (४२।२)

निरस्य चर्मखड्गं च प्रतिजज्ञे तदा च सः । (४३।१)

अद्य प्रभृति भूतानां स्वस्त्यस् त्व् अभयदो ऽस्म्य् अहम् ॥ (४३।२)

मत्तस् तव भयं मास्तु नैवाश्नामि द्विजोत्तम । (४४।१)

इत्य् उक्त्वा लुब्धको राजन् ननाम द्विजपादयोः ॥ (४४।२)

उत्थाय प्राञ्जलिर् भूत्वा इदं वचनम् अब्रवीत् । (४५।१)

पापो ऽहं पापकर्माहं माम् उद्धर नमो ऽस्तु ते ॥ (४५।२)

इत्य् उक्तः कौशिकस् तं वै दृष्ट्वा भयम् अपास्य च । (४६।१)

उवाच मधुरं विप्रः किम् इदं तव चेष्टितम् ॥ (४६।२)

तच् छ्रुत्वा लुब्धकः प्राह प्रसादं कुरु भो मयि । (४७।१)

मया बहूनि पापानि कृतानि द्विजपुङ्गव ॥ (४७।२)

त्वां दृष्ट्वाहं हन्तुम् अगां भयात् त्वं क्षिप्तवान् अभूः । (४८।१)

मन्त्रपूतं जलं विप्र पापहानिर् अभूत् ततः ॥ (४८।२)

तपश् चरितुम् इच्छामि उपदेशं कुरु प्रभो । (४९।१)

इति तद्वचनं श्रुत्वा कौशिको ब्राह्मणो ऽब्रवीत् ॥ (४९।२)

यद्य् एवं निश्चितं वीर त्वयाद्य व्याधसत्तम । (५०।१)

व्रतं निरशनं कृत्वा गोकर्णं याहि साम्प्रतम् ॥ (५०।२)

तत्राश्रमपदं कृत्वा यज विश्वेश्वरं हरम् । (५१।१)

यावज् जीवं महाबाहो ह्य् अन्ते स्वर्गम् अवाप्स्यसि ॥ (५१।२)

एवम् उक्त्वा ततो विप्रो यथाकामं जगाम ह । (५२।१)

व्याधस् त्यक्त्वा तु तत् सर्वं गोकर्णं प्रतिजग्मिवान् ॥ (५२।२)

वृक्षमूलम् उपाश्रित्य निराहारो ऽचरत् तपः । (५३।१)

शिवसंकीर्तनात् तस्य पापहानिर् अजायत ॥ (५३।२)

ततः पञ्चत्वम् आपन्नो गोकर्णे भरतर्षभ । (५४।१)

तेन पुण्येन महता व्याधः कैलासम् आप्तवान् ॥ (५४।२)

व्याधाश्रमः पुण्यतमः पवित्रः पापनाशनः । (५५।१)

दिव्यं विमानम् आरुह्य दिव्यस्त्रीगणसेवितः ॥ (५५।२)

व्याधः कैलासम् अगमत् किं ततो ऽधिकम् उच्यते । (५६।१)

स्वर्गमोक्षप्रदं राजन् गोकर्णं नात्र संशयः ॥ (५६।२)

तद् आश्रित्य पुरा सर्वे सिद्धाः सिद्धिम् उपागताः । (५७।१)

न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैर् अपि ॥ (५७।२)

शिलां गृहीत्वा तत्र स्थां ये यजन्ति कुरूद्वह । (५८।१)

ते रुद्रलोकं गच्छन्ति किमु लिङ्गार्चनान् नृप ॥ (५८।२)

संवर्तकसूत उवाच । (५९।१)

संवर्तकः अपि विप्रेन्द्रो नारदान् मुनिपुङ्गवात् । (५९।२)

श्रुत्वा गोकर्णमाहात्म्यं तीर्थे स्नात्वा स्वनिर्मिते ॥ (५९।३)

तल्लिङ्गं पूजयित्वा तु नारदात् सिद्धिम् आप्तवान् । (६०।१)

तपस् तप्त्वा तु सुचिरं यथाकामम् उवास ह ॥ (६०।२)

अलिजङ्घ उन्द् अनङ्गलतिकासूत उवाच । (६१।१)

वैवस्वतमनोः काले द्वापरे मुनिपुङ्गव । (६१।२)

मथुरायां द्विजवरो ह्य् अत्रिगोत्रसमुद्भवः ॥ (६१।३)

अलिजङ्घ इति ख्यातो ह्य् आसीद् देवविवर्जितः । (६२।१)

तस्यासीज् जारिणी भार्या सदा निष्ठुरभाषिणी ॥ (६२।२)

नाम्ना चानङ्गलतिका पतिभक्तिविवर्जिता । (६३।१)

अलिजङ्घो ऽपि दुर्मेधा नित्यं दुर्जनसङ्गतः ॥ (६३।२)

पानासक्तो द्यूतकारी परस्त्रीगमने रतः । (६४।१)

देवब्राह्मणविद्वेषी पितृभक्तिविवर्जितः ॥ (६४।२)

असङ्ख्यातानि पापानि कृतवान् स दिने दिने । (६५।१)

तथैव तस्य पत्नी च स्वधर्मपरिवर्जिता ॥ (६५।२)

सापि पापान्य् अनेकानि चकार च दिने दिने । (६६।१)

एवं दिनेषु गच्छत्सु केषुचिद् द्विजदम्पती ॥ (६६।२)

जग्मतुः कर्मवशतः श्रीरङ्गं क्षेत्रम् उत्तमम् । (६७।१)

तुलासंस्थे दिनकरे कार्तिके मासि पुण्यदे ॥ (६७।२)

बहवस् तत्र गच्छन्ति यात्रार्थं भरतर्षभ । (६८।१)

यात्राव्याजेन तौ चापि तैः साकं चागतौ नृप ॥ (६८।२)

तत्र स्नात्वा च कावेर्याम् उषःकाले समाहितौ । (६९।१)

तत्र स्थित्वा मासम् एकं छद्मना धनकाङ्क्षया ॥ (६९।२)

रङ्गनाथं च सम्पूज्य श्रुत्वा हरिकथां निशि । (७०।१)

मासान्ते देवताद्रव्यं मुषित्वा प्रययौ द्विजः ॥ (७०।२)

पत्न्या सहैव शनकैर् मार्गमध्ये गतो द्विजः । (७१।१)

चारा मार्गयितुं जग्मू रङ्गक्षेत्राद् द्रुतं भटाः ॥ (७१।२)

ददृशुर् मार्गमध्ये तं सदेवद्रव्यकं द्विजम् । (७२।१)

बद्ध्वा राजान्तिकं दूता निन्युस् तं वै द्विजाधमम् ॥ (७२।२)

राजानम् ऊचुस् ते दूताश् चोरो ऽयं ब्राह्मणाधमः । (७३।१)

दृष्ट्वा तौ दम्पती राजा तयोः शिक्षाम् अकारयत् ॥ (७३।२)

ततस् तेनैव दुःखेन पीडितौ द्विजदम्पती । (७४।१)

किंचित् कालान्तरे राजंस् तत्रैव मरणं गतौ ॥ (७४।२)

ततो यमभटा बद्ध्वा निन्युर् वैवस्वतं पुरम् । (७५।१)

यमस् तयोर् विचार्याथ कृतं कर्म शुभाशुभम् ॥ (७५।२)

दूतान् आज्ञापयामास पात्येतां नरके त्व् इमौ । (७६।१)

ततो यमाज्ञया दूताः पेचुस् तौ नरकाग्निषु ॥ (७६।२)

पश्चात् सानङ्गलेखा तु बभूव नकुली द्विज । (७७।१)

अलिजङ्घश् च भषकः गोकर्णे जनिम् आपतुः ॥ (७७।२)

व्याजेनापि च कावेरीस्नानाद् ऊर्जव्रतादिकात् । (७८।१)

जातिस्मरत्वं सम्प्राप्य गोकर्णे सुचिरं स्थितौ ॥ (७८।२)

ततः कर्मवशाद् एव संवर्तस्याश्रमे शुभे । (७९।१)

गोकर्णक्षेत्रमाहात्म्यं नारदेन प्रभाषितम् ॥ (७९।२)

संवर्तकाय राजेन्द्र सर्वं ताभ्यां श्रुतं ह्य् अभूत् । (८०।१)

ततो वियोनिजाद् दुःखाद् विमुक्तौ तौ बभूवतुः ॥ (८०।२)

देवलोकात् ततो दूताः पाकशासनशासनात् । (८१।१)

दिव्यं विमानम् आदाय तयोर् निकटम् आययुः ॥ (८१।२)

ताभ्यां दत्वा कुरुश्रेष्ठ दिव्यं देहं विभास्वरम् । (८२।१)

विमानवरम् आरोप्य गोकर्णान् निर्ययुर् दिवम् ॥ (८२।२)

देवैः साकं देवपुरे भुक्त्वा भोगान् अनेकशः । (८३।१)

उवास सुचिरं कालं पत्न्या साकं द्विजोत्तमः ॥ (८३।२)

ततः पुण्यावशेषेण पुनर् भूलोकम् आगतौ । (८४।१)

अङ्गदेशाधिपः सो ऽभूत् कनकाङ्गदनामवान् ॥ (८४।२)

तत्पत्नी चापि सञ्जाता गोराष्ट्राधिपतेः सुता । (८५।१)

नाम्ना कलावती राजंस् तम् एव कनकाङ्गदम् ॥ (८५।२)

पतिम् आप च चार्वङ्गी मुदा परमया युता । (८६।१)

कनकाङ्गदभूपालः प्राप्य पत्नीं कलावतीम् ॥ (८६।२)

राज्यं चकार सुचिरं प्रजा धर्मेण पालयन् । (८७।१)

पुत्रान् उत्पादयामास त्रीन् देवसदृशान् नृप ॥ (८७।२)

विवृद्धिम् अगमन् सर्वे ते बालाः पितुरन्तिके । (८८।१)

अश्वमेधादिभिर् यागैर् बहुभिर् दक्षिणायुतैः ॥ (८८।२)

कृत्वा व्रतानि सर्वाणि दत्वा दानानि सर्वशः । (८९।१)

भुक्त्वा भोगान् यथाकामं पुत्रपौत्रादिभिर् युतः ॥ (८९।२)

ततो वैराग्यम् आपन्नो राज्यभोगेषु भूमिपः । (९०।१)

तीर्थयात्राप्रसङ्गेन प्रययौ भार्यया सह ॥ (९०।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य पत्न्या सह कुरूद्वह । (९१।१)

तत्र स्थितेषु तीर्थेषु स्नात्वा राजा यथाक्रमम् ॥ (९१।२)

महाबलं च सम्पूज्य तत्र स्थित्वाचरत् तपः । (९२।१)

सुचिरं राजशार्दूल ह्य् अन्ते निर्वाणम् आप्तवान् ॥ (९२।२)

सूत उवाच । (९३।१)

सकृच् छ्रुत्वा चालिजङ्घो द्विजेन्द्राः सन् माहात्म्यं गोश्रुतेः स्त्रीसमेतः । (९३।२)

दुर्योनित्वान् मुक्तिम् आसाद्य भूयो गत्वा पुण्यं देवलोकं यथेष्टम् ॥ (९३।३)

भोगान् भुक्त्वा देववत् तत्र लभ्यान् क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं प्रपद्य । (९४।१)

राजा भूत्वा ह्य् अङ्गदेशे द्विजेन्द्राः पत्न्या सार्धं भूतले भूरि भोगान् ॥ (९४।२)

भुक्त्वा पुत्रे राज्यभारं समर्प्य कृत्वा यागान् अश्वमेधादिकांश् च । (९५।१)

कृत्वा दानं ब्राह्मणेभ्यश् च सर्वं व्रतं तद्वद् विविधं चैव कृत्वा ॥ (९५।२)

पश्चात् सर्वक्षेत्रयात्रां समाप्य पत्न्या सार्धं गोश्रुतिक्षेत्रवर्यम् । (९६।१)

गत्वा तत्र क्षेत्रयात्रां च कृत्वा तपस् तप्त्वा ह्य् अचिरात् सिद्धिम् आप ॥ (९६।२)

Wअस् मन् इन् गोकर्ण सो अल्लेस् बेकोम्म्तिदं यः क्षेत्रमाहात्म्यं शृणोति पठति द्विज । (९७।१)

एकवारं द्विवारं वा त्रिवारम् अथ वा नरः ॥ (९७।२)

तस्य पुण्यफलं वक्तुं नालं वर्षशतैर् अपि । (९८।१)

यं यं कामयते कामं तं तं प्राप्नोत्य् असंशयम् ॥ (९८।२)

सर्वतीर्थेषु यत् पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत् फलम् । (९९।१)

सर्वव्रतेषु यत् पुण्यं तत् सर्वं लभते ध्रुवम् ॥ (९९।२)

सर्वामयविनाशः स्यात् सर्वभूतादिनाशनम् । (१००।१)

पुत्रकामो लभेत् पुत्रं कीर्तिकामो लभेद् यशः ॥ (१००।२)

राज्यकामो लभेद् राज्यं धनकामो लभेद् धनम् । (१०१।१)

विद्याकामो लभेद् विद्यां बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥ (१०१।२)

आयुष्कामो लभेद् आयुः स्त्रीकामः स्त्रीम् अवाप्नुयात् । (१०२।१)

स्वर्गकामो लभेत् स्वर्गं मोक्षार्थी मोक्षम् आप्नुयात् ॥ (१०२।२)

इदं रहस्यम् अत्यन्तं नाभक्ताय वदेत् क्वचित् । (१०३।१)

सत्यं सत्यं पुनः सत्यम् उद्धृत्य भुजम् उच्यते ॥ (१०३।२)

गोकर्णक्षेत्रनिलयः सिद्धिदो द्विभुजान्वितः । (१०४।१)

भक्तानाम् इष्टदो नित्यं पातु वो गणनायकः ॥ (१०४।२)

चिन्तामणिः प्रणमतां निशामणिशिरोमणिः । (१०५।१)

कपाली लोकपाली वः पातु नित्यं महाबलः ॥ (१०५।२)

इति श्रीस्कान्दे गोकर्णखण्डे श्रीगोकर्णमाहात्म्ये सारोद्धारे द्वादशो ऽध्यायः ॥ (१०६।१)