सूत उवाच । (१।१)

सङ्गमे ताम्रगङ्गायाः समुद्रस्य च सत्तम । (१।२)

विधूतपापस्थालीति स्थानं त्रैलोक्य विश्रुतम् ॥ (१।३)

तस्याधस्ताद् गवां माता वर्तते सामृतस्रवा । (२।१)

ब्रह्मणो मानसात्तात जाता पूर्वम् अनिन्दिता ॥ (२।२)

यस्याः क्षीराद् अभूत् क्षीरवार्धिस् तस्माद् अभूत् सुधा । (३।१)

दिव्यं लिङ्गं ततो जातं तद् अगृह्णन् दिवौकसः ॥ (३।२)

ब्रह्माणं सा तदोवाच स्थानं मे संप्रदर्श्यताम् । (४।१)

ब्रह्मोवाच । (४।२)

अयि पुत्रि महादेवः पाताले तपसि स्थितः ॥ (४।३)

तं प्रार्थयसि चेत् स्थानं स ददाति तवानघे । (५।१)

इत्य् उक्ता सा तदा देवी पातालं सुरभिर् ययौ ॥ (५।२)

तत्र सर्वात्मकं धेनुर् ददर्श परमेश्वरम् । (६।१)

दृष्ट्वाथ शङ्करो धेनुं प्रणताम् अग्रतः स्थिताम् ॥ (६।२)

किम् इच्छसि वरारोहे तद् ददामीत्य् उवाच ताम् । (७।१)

धेनुर् उवाच । (७।२)

सृष्टा च ब्रह्मणाहं तम् अयाचं स्थानकाङ्क्षिणी ॥ (७।३)

स च त्वां दर्शयामास तद् अहं त्वाम् उपस्थिता । (८।१)

स्थानं कुत्रापि देवेश दर्शयान् उत्तमं मम ॥ (८।२)

शङ्कर उवाच । (९।१)

अस्योपरि मम क्षेत्रं गोकर्णं सुरपूजितम् । (९।२)

वर्तते तत्र भद्रे त्वं यथेष्टं वस्तुम् अर्हसि ॥ (९।३)

सा तथेति प्रणम्येशं गोकर्णं समुपागता । (१०।१)

सङ्गमे ताम्रगङ्गायाः समुद्रस्य च सत्तम ॥ (१०।२)

पापस्थाल्यां महाभागा स्थित्वा समचरत् तपः । (११।१)

देवेषु तत् स्थितं लिङ्गम् अमृतोत्थं पुरातनम् ॥ (११।२)

समादाय प्रतिष्ठाप्य पूजयन्ती समास्थिता । (१२।१)

ततः प्रसन्नौ विष्ण्वीशौ तस्याः प्रत्यक्षतां गतौ ॥ (१२।२)

तौ दृष्ट्वाथ जगन्नाथौ ववन्दे सुरभिर् नृप । (१३।१)

तौ च ताम् ऊचतुर् भद्रे वृणीष्व वरम् ईप्सितम् ॥ (१३।२)

धेनुर् उवाच । (१४।१)

स्वदेहोत्थस्य पयसो देवर्षिपितृयोग्यताम् ॥ (१४।२)

एतल्लिङ्गार्चकानां तु महतीं श्रियम् एव च । (१५।१)

युवयोर् अत्र सान्निध्यं याचे ऽहं जगदीश्वरौ ॥ (१५।२)

हरिहराव् ऊचतुः । (१६।१)

तथास्तु भद्रे ते अभीष्टं नौ प्रसादाद् वरानने । (१६।२)

स्थानं चैतन् महालिङ्गं त्रैलोक्यतिलकं भवेत् ॥ (१६।३)

पितृस्थालीति नाम्नैतत् स्थानं भवतु विश्रुतम् । (१७।१)

अत्र दत्तं हुतं वापि जप्तं तप्तं च नन्दिनि ॥ (१७।२)

अक्षय्यं तद् भवेद् भद्रे नौ प्रसादाद् असंशयम् । (१८।१)

ताम् इत्य् उक्त्वात्मनस् तत्र सान्निध्यं चक्रतुश् च तौ ॥ (१८।२)

सुरभिस् तु ततः सिद्धकामोवास यथासुखम् । (१९।१)

गोबिलं नाम तत्रास्ते समुद्रे वरुणालये ॥ (१९।२)

बिलात् तस्माद् विनिष्क्रम्य सा गच्छति दिवानिशम् । (२०।१)

दिवा मध्यन्दिने रात्रौ मध्यरात्रे समैति सा ॥ (२०।२)

तस्यास् त्व् अहोरात्रम् एतन् नृणां संवत्सरं नृप । (२१।१)

मध्यंदिनं च विषुवत्तुला चैवार्धरात्रकम् ॥ (२१।२)

तस्मिन् काले नृपश्रेष्ठ पितृस्थाल्यां समाहितः । (२२।१)

देवान् पितॄन् समुद्दिश्य ब्राह्मणेभ्यो धनादिकम् ॥ (२२।२)

दातव्यम् अत्र विधिवत् कामक्रोधादिकं त्यजेत् । (२३।१)

सा धेनुः कामधुग्भूत्वा दातारम् उपतिष्ठते ॥ (२३।२)

धेनोः श्वासानिलस्पर्शात् पापान्य् अपहतानि वै । (२४।१)

दूरं गच्छन्ति राजेन्द्र प्रवाताच् छुष्कपर्णवत् ॥ (२४।२)

विधूतपापाः पापिष्ठास् तत्रगास्युः पुनः पुनः । (२५।१)

अतो विधूतपापा सा स्थाली तु नृपसत्तम ॥ (२५।२)

विधूतपापस्थालीति तस्मात् तत् स्थानम् ईर्यते । (२६।१)

पितृस्थालीति यत् तस्यापरं नाम सुविश्रुतम् ॥ (२६।२)

तत्कारणं शृणुष्वाथ राजन् पुण्यविवर्धनम् । (२७।१)

सूत उवाच । (२७।२)

ब्रह्मा जगत्पतिः पूर्वं सन्ध्यारूपी बभूव ह ॥ (२७।३)

तेन रूपेण स पितॄन् सृष्टवान् अब्जसंभवः । (२८।१)

सा सन्ध्या सह पुत्रैस् तु तपस् तप्तुम् उपाक्रमत् ॥ (२८।२)

विधूतपापस्थाल्यां सा लिङ्गं तद् अमृतोद्भवम् । (२९।१)

अर्चयन्ती स्वतनुजैर् अर्यमादिभिर् अन्विता ॥ (२९।२)

तस्यास् तपःप्रभावेण तुतोष परमेश्वरः । (३०।१)

सिद्धिर् भवतु ते भद्रे सपुत्रायास् त्वद् ईप्सिता ॥ (३०।२)

स्थानम् एतन् महाभागे सर्वपापहरं भवेत् । (३१।१)

पितृस्थालीति विख्यातम् अद्यप्रभृति शोभने ॥ (३१।२)

पितॄणां परमं क्षेत्रं मत्प्रसादाद् भविष्यति । (३२।१)

अत्र दत्तं हुतं चापि पितॄन् उद्दिश्य भक्तितः ॥ (३२।२)

अक्षय्यं तद् भवेद् भद्रे मत्प्रसादाद् असंशयम् । (३३।१)

माघकृष्णचतुर्दश्याम् अमायां वा विशेषतः ॥ (३३।२)

पिण्डं तिलोदकं चात्र श्रद्धया यः प्रयच्छति । (३४।१)

तस्य वै पितरः सर्वे पूता निर्वाणम् आप्नुयुः ॥ (३४।२)

ये पिशाचत्वम् आयान्ति लोके स्वकृतकर्मणा । (३५।१)

तेषाम् अपि विधानेन श्राद्धं यः कुरुते सुतः ॥ (३५।२)

तेन पुण्येन खलु तत्पितरः सपितामहाः । (३६।१)

पिशाचत्वविनिर्मुक्ता गतिं गच्छन्ति शाश्वतीम् ॥ (३६।२)

इति दत्वा वरं शम्भुस् तस्मिंल्लिङ्गे तिरोदधे । (३७।१)

सूत उवाच । (३७।२)

पितरः पितृलोकस्था वदन्त्य् आशापरायणाः ॥ (३७।३)

अस्माकम् अन्वये कश्चित् कदा खलु गमिष्यति । (३८।१)

पितृस्थालीं गयां वापि गत्वा पुण्यरुचिर् नरः ॥ (३८।२)

पिण्डं तिलोदकं तत्र यश् चास्माकं प्रयच्छति । (३९।१)

येनैवं तर्पिताः सर्वे मुक्तिं विन्देम शाश्वतीम् ॥ (३९।२)

सूत उवाच । (४०।१)

एवं पितॄणां राजेन्द्र यस् त्व् आशां पूरयिष्यति । (४०।२)

सो ऽपि याति परं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥ (४०।३)

एवं पितॄणां राजेन्द्र यस् त्व् आशां पूरयेद् इह । (४१।१)

स कुलीनः स चोदारः स वंशोद्धारकः पुमान् ॥ (४१।२)

यद्य् एकवत्सरं दैवात् सन्ध्या लुप्ता भवेत् तदा । (४२।१)

पितृस्थाल्यां सकृत्कृत्वा तत् सन्ध्या फलम् अश्नुते ॥ (४२।२)

एकं वा भोजयेद् विप्रं तत्रस्थो यः समन्त्रकम् । (४३।१)

तेन तत्पितरः सर्वे तृप्तिम् एष्यन्ति शाश्वतीम् ॥ (४३।२)

तत्रस्थो रुद्रगायत्रीं यो जपेद् विधिपूर्वकम् । (४४।१)

चतुर्विंशतिसाहस्रं तूष्णीं दीक्षासमन्वितः ॥ (४४।२)

आजन्म सम्भृतं पापं जानता ऽजानतापि वा । (४५।१)

तन् नश्यति न सन्देहः प्राप्नुयाच् च परं पदम् ॥ (४५।२)

यः सकृत्सङ्गतो वेश्यां कामतो ऽकामतो ऽपि वा । (४६।१)

स तत्र रुद्रगायत्रीं जपन् मासेन शुद्ध्यति ॥ (४६।२)

ब्रह्महा गुरुतल्पी वा सुरापी परदारगः । (४७।१)

तत्रैव रुद्रगायत्रीं जप्त्वाब्देन विशुद्ध्यति ॥ (४७।२)

यावन्तश् च तिला मर्त्यैर् गृहीताः पितृकर्मणि । (४८।१)

तावद् वर्षसहस्राणि पितरः स्वर्गवासिनः ॥ (४८।२)

सदा देवाश् च पितरः पितृस्थाल्यां वसन्ति हि । (४९।१)

नातस् तत्रास्ति यत् तेषाम् आवाहनविसर्जनम् ॥ (४९।२)

पितृस्थालीं समासाद्य यः पितॄन् उद्धरिष्यति । (५०।१)

स कुलीनः स चोदारः स बुधः स च बुद्धिमान् ॥ (५०।२)

ह्￤न्द्लेर् धर्मगुप्त उन्द् वेर्दिएन्स्त् इन् पितृस्थालीअत्रार्थे कथयिष्ये ऽहम् इतिहासं पुरातनम् । (५१।१)

चन्द्रिकानगरे पूर्वम् आस्ते वैश्यः सबान्धवः ॥ (५१।२)

धर्मगुप्त इति ख्यातो धनाढ्यः कृपणश् च सः । (५२।१)

पुत्रदारसमायुक्तो न धर्मं कृतवान् असौ ॥ (५२।२)

पित्रोर् मृतदिने चापि वै धृत्यादिदिनेषु वा । (५३।१)

अर्धोदयादियोगेषु मन्वादिषु युगादिषु ॥ (५३।२)

न दत्तं काञ्चनं किंचिद् वस्त्रधान्यादिकं तु वा । (५४।१)

द्रव्यलोभेन महता न व्ययं कृतवान् असौ ॥ (५४।२)

आगत्यातिथयः काले निराशा भोजनेच्छया । (५५।१)

शपन्ति तं दिवारात्रं पिशाचो ऽयं भवत्व् इति ॥ (५५।२)

एवं बहुतिथे काले गृहं दग्धं हुताशनात् । (५६।१)

व्याधितः पुत्रदाराद्याः सर्वे पञ्चत्वम् आगताः ॥ (५६।२)

कुष्ठव्याधियुतः सो ऽपि चोरैः सर्वम् अपाहृतम् । (५७।१)

ततो ऽतिदुःखाद् बभ्राम क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितः ॥ (५७।२)

कदाचिद् विपिने घोरे वृक्षमूलम् उपाश्रितः । (५८।१)

रात्रौ तत्र महाव्याघ्रो भक्षयामास तं नृप ॥ (५८।२)

तेन दोषेण महता पिशाचत्वम् अवाप्य सः । (५९।१)

स ह्य् आरण्ये महाघोरे विजने ह्य् अवसन् नृप ॥ (५९।२)

तत्र स्थितान् भूतसङ्घान् भक्षयामास नित्यशः । (६०।१)

कदाचित् पर्यटन् तीर्थान् कुत्सस् तत्रागतो ह्य् अभूत् ॥ (६०।२)

धर्मगुप्तस् तु तं दृष्ट्वा जिघांसुर् भक्षणेच्छया । (६१।१)

जगृहे बलवद्दोर्भ्यां कुत्सम् अभ्यर्णम् आगतम् ॥ (६१।२)

अथ कुत्सस्पर्शमात्रान् नष्टपापो ऽभवद् वणिक् । (६२।१)

प्राप्तपूर्वस्मृतिश् चापि त्यक्त्वा तं विप्रपुंगवम् ॥ (६२।२)

ननाम दण्डवद् भूमौ त्राहि त्राहीति च ब्रुवन् । (६३।१)

कृपणं पापिनं क्रूरं पैशाचं योनिम् आगतम् ॥ (६३।२)

इत्य् आश्चर्यकरं दृष्ट्वा कुत्सः प्राह पिशाचिनम् । (६४।१)

ब्रूहि कस् त्वं घोररूपी किम् अर्थं चेह तिष्ठसि ॥ (६४।२)

किं कृतं तादृशं पापं येनैवं दुर्गतिं गतः । (६५।१)

धर्मगुप्त उवाच । (६५।२)

अहं वैश्यो धर्मगुप्तः पापाल् लोभस्य मूलतः ॥ (६५।३)

पैशाचीं योनिम् आपन्नस् तदुद्धर कृपानिधे । (६६।१)

भवतः स्पर्शमात्रान् मे जाता जन्मान्तरस्मृतिः ॥ (६६।२)

अतो मां दयया ब्रह्मन् त्राहि ते शरणागतम् । (६७।१)

कुत्स उवाच । (६७।२)

मा भैषीर् धर्मगुप्त त्वाम् उद्धरिष्याम्य् अहं ध्रुवम् ॥ (६७।३)

एहि सार्धं मया वैश्य गोकर्णं क्षेत्रसत्तमम् । (६८।१)

तत्र श्राद्धं पितृस्थाल्यां विधिवत् त्वत्कृते त्व् अहम् ॥ (६८।२)

कृत्वाशु प्रापयिष्ये ऽद्य गतिं वैश्य तवोत्तमाम् । (६९।१)

इत्य् उक्त्वा तेन सहितः कुत्सो गोकर्णम् आययौ ॥ (६९।२)

स्नानं कृत्वा पितृस्थाल्यां वैश्येन सहितो द्विजः । (७०।१)

वैश्यनाम्ना कुशग्रन्थिं कृत्वा श्राद्धं विधानतः ॥ (७०।२)

उद्धारयामास च तं पिशाचत्वाद् द्विजोत्तमः । (७१।१)

यथाकामं गतः कुत्सो वैश्योऽपि स्वर्गम् आप्तवान् ॥ (७१।२)

सूत उवाच । (७२।१)

पितृस्थाली महापुण्या सर्वपापहरा शुभा । (७२।२)

कथा चैषा पुण्यतमा पठतां शृण्वतां नृप ॥ (७२।३)

इति श्रीस्कान्दे श्रीगोकर्णमाहात्म्ये पञ्चमो ऽध्यायः । ॥ (७३।१)