दिए गेस्छिछ्ते वोम् द्￤मोन् खरपुरा खरासुरो गत्वा शतशृङ्गं महागिरिम् । (१।१)

क्रीडावनगतां तत्र पार्वतीं स ददर्श ह ॥ (१।२)

प्राप्तुकामस् तु तां पापस् तपो घोरम् अतप्यत । (२।१)

ततस् तुष्टं महेशानम् उवाचासुरपुङ्गवः ॥ (२।२)

खर उवाच । (३।१)

यस्य मूर्ध्नि क्षिपे हस्तं भस्मसात् स भवेद् विभो । (३।२)

तथास्त्व् इति शिवेनोक्तो हस्तं तस्यैव मूर्धनि ॥ (३।३)

निक्षेप्तुम् उद्यतो दुष्टः शिवस् तस्माद् अधावत । (४।१)

विष्णुम् एत्याह तद् वृत्तं विष्णुर् मायां प्रसृष्टवान् ॥ (४।२)

एकांशेनानुगः शम्भोर् ऐन्द्रीं दिशम् अधावत । (५।१)

परेणांशेन धृतवान् स्त्रीरूपां मोहिनीं तनुम् ॥ (५।२)

दृष्ट्वा तां चकमे दैत्यस् तदा विस्मृत्य पार्वतीम् । (६।१)

उवाच सुभगे कासि कस्यासि वरवर्णिनि ॥ (६।२)

हिरण्यकशिपोर्वंशे जातो ऽहं लोकविश्रुतः । (७।१)

तपसा शिवम् आराध्य वरं लब्ध्वान्यदुर्लभम् ॥ (७।२)

यन्मूर्ध्नि निक्षिपे हस्तं स भवेद् भस्मसात् ध्रुवम् । (८।१)

शिवं हत्वा तु तां गौरीं रमेयम् इति मे मतिः ॥ (८।२)

परं मदनुरूपा त्वं तव चाहम् अनिन्दिते । (९।१)

एहि सार्धं मया सुभ्रूः सुचिरं रमयस्व मां ॥ (९।२)

मोहिन्य् उवाच । (१०।१)

विवाहो वा विवादो वा प्रशस्तस् तुल्ययोः किल । (१०।२)

बली लब्धवरश् च त्वम् एषा लब्धवराबला ॥ (१०।३)

अतो मे तद्वरं दत्वा लभस्व उपयमं सुखम् । (११।१)

तथेत्य् उक्त्वा खरस् तस्यै ईशाल् लब्धवरं ददौ ॥ (११।२)

कामान्धस् तां चोपसृत्य परिरम्भोद्यतो ऽभवत् । (१२।१)

तावत् सा वामहस्तेन तस्य कण्ठे निपीड्य च ॥ (१२।२)

मूर्ध्नि दक्षकरं न्यस्याशपद् भस्मी भवेति तम् । (१३।१)

खरासुरः सद्य एव भस्मशेषो बभूव ह ॥ (१३।२)

ततो देवाः पुष्पवृष्टिं ववृषुस् तत्र पार्थिव । (१४।१)

ड़्लु￟ वैतरणी उन्द् उन्मज्जन तीर्थसूत उवाच । (१४।२)

उपसंहृत्य भगवान् स्त्रीरूपं गरुडध्वजः ॥ (१४।३)

उवाच शङ्करं विष्णुस् तव शत्रुर् हतो मया । (१५।१)

इत्य् उक्तो विष्णुना सार्धं वैतरण्याः समुत्थितः ॥ (१५।२)

यस्माद् देशाद् उपाक्रामत् तद् उन्मज्जनम् उच्यते । (१६।१)

तीर्थानाम् उत्तमं तीर्थं नदी वैतरणीति सा ॥ (१६।२)

उन्मज्जनपुरोभागे सर्वतीर्थसमन्विता । (१७।१)

दृश्यादृश्या नदी भूत्वा कोटितीर्थं समाविशत् ॥ (१७।२)

सम्भूय ताम्रगौर्या सा समुद्रं प्रविवेश ह । (१८।१)

वैतरण्यां नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (१८।२)

उन्मज्जने नरः स्नातो राजते खे यथोडुराट् । (१९।१)

तस्मिन् सिद्धः पुरा नाग एलापत्रो महाबलः ॥ (१९।२)

एलावनम् इति ख्यातम् अभितोन्मज्जनान् नृप । (२०।१)

ततो हरिहरौ यातौ नारायणपुरं शुभम् ॥ (२०।२)

उवाच शङ्करः शौरिं स्त्रीरूपं तत् प्रदर्शय । (२१।१)

दर्शयित्वा तु तद् रूपं शङ्कराय तदा हरिः ॥ (२१।२)

आचष्ट सर्ववृत्तान्तं खरासुरवधे कृतम् । (२२।१)

दृष्ट्वातिसुन्दरं रूपं शङ्करो विस्मितो ऽभवत् ॥ (२२।२)

एन्त्स्तेहुन्ग् वोन् हरिहर उ ३ मण्डपस्शङ्कर उवाच । (२३।१)

रूपेणानेन तिष्ठात्र मया सह जनार्दन । (२३।२)

इत्य् उक्त्वालिङ्ग्य तां देवो नरनारीश्वरो ऽभवत् ॥ (२३।३)

तस्मिन्न् एव पुरे देवाव् एकमूर्तिधरौ स्मृतौ । (२४।१)

पुरं हरिहरं नाम गोकर्णे सुरपूजितम् ॥ (२४।२)

तस्मिन् दानानि दत्तानि देवभोग्यानि सत्तम । (२५।१)

त्रिःसप्तकुलजैः सार्धं दाता स्वर्गम् अवाप्नुयात् ॥ (२५।२)

पुरे हरिहरे चास्ति मण्डपत्रितयं नृप । (२६।१)

वैराग्यदं ज्ञानदं च मुक्तिदं च नृपोत्तम ॥ (२६।२)

उत्तरस्यां स्थितं यत् तु वैराग्यं मण्डपं स्मृतम् । (२७।१)

तत्र मासम् उषित्वा तु गायत्रीजपम् आचरेत् ॥ (२७।२)

देवयोः पुरतो यत् तु मण्डपं ज्ञानदं विदुः । (२८।१)

अष्टाक्षरं जपेन् मन्त्रं तत्र मासं नृपोत्तम ॥ (२८।२)

स ज्ञानं सुलभं लब्ध्वा विष्णुसायुज्यम् आप्नुयात् । (२९।१)

तत्र नैरृत्यदिग्भागे स्थितं वै मुक्तिमण्डपम् ॥ (२९।२)

तस्मिन् मृताश् च ये केचित् पापात्मानो ऽपि मानवाः । (३०।१)

सर्वपापविनिर्मुक्ताः प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥ (३०।२)

प्रयाणसमये यस् तु तत्र शेते हरिं स्मरन् । (३१।१)

नामसंकीर्तनं कुर्वन्त् समीपं पुरुषोत्तमः ॥ (३१।२)

आगत्य दयया तस्य स्वकरं मूर्ध्नि निक्षिपन् । (३२।१)

ब्रह्मोपदेशं कुरुते स ब्रह्मा जायते ध्रुवम् ॥ (३२।२)

गेस्छिछ्ते वोन् वैतरणीसूत उवाच । (३३।१)

धर्मराजस्य दुहिता नदी वैतरणी नृप । (३३।२)

स्वभर्तुर् वरुणस्यैषा संकेतं न ययौ यतः ॥ (३३।३)

ततः शशाप तां भर्ता शोणितोदा नदी भव । (३४।१)

ततः प्रसादयामास भर्तारं सा शुचिस्मिता ॥ (३४।२)

ततः प्रसन्नस् ताम् आह भर्ता हरिहरौ शुभे । (३५।१)

यदा पाताललोकस्थौ तदा याहि रसातलम् ॥ (३५।२)

दृष्ट्वा हरिहरौ तत्र तपश् चर सुदुश्चरम् । (३६।१)

ततस् तयोः प्रसादेन शापमोक्षो भवेत् ध्रुवम् ॥ (३६।२)

इत्य् उक्ता पतिना सा तु रुधिरोदा नदी ह्य् अभूत् । (३७।१)

ततः पातालम् आगत्य दृष्ट्वा हरिहरौ नृप ॥ (३७।२)

तपसा तोष्य तौ देवौ शापान् मुक्ता बभूव सा । (३८।१)

वैतरण्या समं देवौ पातालाद् ऊर्ध्वम् आगतौ ॥ (३८।२)

भर्तृशापाद् विमुक्ता सा पत्या च सह संस्थिता । (३९।१)

तस्यां स्नातः सर्वतीर्थे स्नातो भवति मानवः ॥ (३९।२)

तस्माद् उन्मज्जनीतीर्थाद् आग्नेय्यां दिशि पार्थिव । (४०।१)

दुर्गादेवी यशोदायां प्रादुर्भूतान्तरिक्षगा ॥ (४०।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य वैतरण्याः समीपतः । (४१।१)

तीर्थं सुनिर्मलं कृत्वा तपः कृत्वा सुनिश्चला ॥ (४१।२)

विष्णुवाक्यात् ततो देवी विन्ध्याचलम् अगान् नृप । (४२।१)

एकांशेनावसत् तत्र शतशृङ्गतटे शुभे ॥ (४२।२)

उर्स्प्रुन्ग् देस् पाण्डव तीर्थस्सूत उवाच । (४३।१)

पुरा पाण्डुसुतो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (४३।२)

भुवं प्रदक्षिणीकुर्वन् गोकर्णं क्षेत्रम् आगमत् ॥ (४३।३)

आदौ स्नात्वा कोटितीर्थे पूजयित्वा महाबलम् । (४४।१)

शतशृङ्गतटे रम्ये तीर्थं कृत्वा सुनिर्मलम् ॥ (४४।२)

वार्षिकांश् चतुरो मासान् उषित्वा तत्र पाण्डवः । (४५।१)

ततो द्वैतवनं प्रायाद् भ्रातृभिः सह पार्थिव ॥ (४५।२)

तद् एतत् पाण्डवं तीर्थं यत्रोवास युधिष्ठिरः । (४६।१)

एन्त्स्तेहुन्ग् देस् रामतीर्थसूत उवाच । (४६।२)

रावणादीन् रणे हत्वा रामो राक्षसपुङ्गवान् ॥ (४६।३)

कृताभिषेको राजेन्द्र अयोध्याम् अध्यतिष्ठत । (४७।१)

ततो ऽगस्त्यमुखाच्छ्रुत्वा रावणं ब्रह्मवंशजम् ॥ (४७।२)

ब्रह्महत्याभयाद् भीतो वसिष्ठोक्त्या ततो ऽगमत् । (४८।१)

सीतालक्ष्मणसंयुक्तस् तथा वायुसुतेन च ॥ (४८।२)

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपः कृत्वा सुनिश्चलम् । (४९।१)

प्रत्यक्षीकृत्य गिरिशं हत्यापापाद् विमुक्तवान् ॥ (४९।२)

क्षेत्रयात्रां ततः कृत्वा पूजयित्वा महाबलम् । (५०।१)

अयोध्यां स्वां पुरीं गत्वा यथापूर्वम् अतिष्ठत ॥ (५०।२)

रामतीर्थे स्नानमात्राद् ब्रह्महत्या विनश्यति । (५१।१)

एन्त्स्तेहुन्ग् भीमकुण्डस्सूत उवाच । (५१।२)

पुरा कृतियुगे तात वैदर्भः पृथिवीपतिः ॥ (५१।३)

भीमो नाम स्वतनये राज्यं न्यस्य वनं ययौ । (५२।१)

पत्न्या सह विरक्तः सन् शतशृङ्गं महागिरिम् ॥ (५२।२)

तपस् तेपे निराहारो घोरम् उद्दिश्य शङ्करम् । (५३।१)

प्रत्यक्षीकृत्य गिरिशं शाश्वतं स्वर्गम् आप्तवान् ॥ (५३।२)

तीर्थं तद् एतन् नृपते सर्वपापहरं परम् । (५४।१)

भीमकुण्डम् इति ख्यातं सर्वलोकेषु विश्रुतम् ॥ (५४।२)

एन्त्स्तेहुन्ग् देस् और्वतीर्थस्सूत उवाच । (५५।१)

भृगुवंशोद्भवः पूर्वम् और्वो नाम महामुनिः । (५५।२)

क्रोधाविष्टस् तपस् तेपे दग्धुकामश् चराचरम् ॥ (५५।३)

गोकर्णे शतशृङ्गे तु रुद्रम् आराधयन् चिरम् । (५६।१)

प्रत्यक्षीकृत्य स शिवं त्रिलोकीदाहनो ह्य् अभूत् ॥ (५६।२)

ज्वालामाली विवृद्धश् च दृष्ट्वा ब्रह्मा विभावसुम् । (५७।१)

देवैः समं प्रार्थयित्वा विष्णुर् गोकर्णं आगमत् ॥ (५७।२)

चक्रेण वेष्टयामास तं वह्निं मधुसूदनः । (५८।१)

ऊर्ध्वं तु चन्द्रं संस्थाप्य और्वम् आह जनार्दनः ॥ (५८।२)

कोपः संह्रियतां विप्र संहारो नोचितो ऽधुना । (५९।१)

अन्ते संहारकस् त्वं वै भव विप्र मदाज्ञया ॥ (५९।२)

तीर्थम् और्वाख्यम् इति तत् ख्यातं भवतु सर्वतः । (६०।१)

इत्य् उक्त्वा भगवान् विष्णुर् देवैः सार्धं तिरोदधे ॥ (६०।२)

चान्द्रतीर्थसूत उवाच । (६१।१)

मातृदास्यविमोक्षार्थं गरुडः पततां वरः । (६१।२)

जित्वा देवासुरान् युद्धे सुधाम् आहृतवान् पुरा ॥ (६१।३)

गरुडेन नृपश्रेष्ठ निक्षिप्तं यत्र चामृतम् । (६२।१)

तत्राभवच् चान्द्रतीर्थं सर्वरोगविनाशकं ॥ (६२।२)

तत्र चौषधजातानि जज्ञिरे त्रीणि पार्थिव । (६३।१)

सोममाली सुमाली च समाली चेति च त्रयम् ॥ (६३।२)

महता तपसा लभ्यान्य् अलभ्यानि च पापिनाम् । (६४।१)

सोमतीर्थसूत उवाच । (६४।२)

चन्द्राय प्रददौ दक्षः सप्तविंशति कन्यकाः ॥ (६४।३)

तासां मध्ये सुरूपैका चतुर्थी रोहिणी शुभा । (६५।१)

सर्वाः स्त्रियः परित्यज्य ताम् एव रमयत्य् अयम् ॥ (६५।२)

ततो दक्षः प्रकुपितश् चाशपच् चन्द्रम् अञ्जसा । (६६।१)

क्षयरोगी भव त्वं हि स्त्रीणां भेदकरो यतः ॥ (६६।२)

ततः क्षयाभिभूतस् तु चन्द्रमाः पितृवाक्यतः । (६७।१)

निर्वृतिं तपसान्विच्छन् गोकर्णं क्षेत्रम् आगमत् ॥ (६७।२)

सोमतीर्थं समासाद्य तोषयामास शङ्करम् । (६८।१)

तदा शापाद् विमुक्तो ऽभूत् सिद्धिं प्राप्य महेश्वरात् ॥ (६८।२)

मूर्ध्नि स्थानम् अवापाग्र्यं शिवस्य द्विजराट् तदा । (६९।१)

सूर्यतीर्थसूत उवाच । (६९।२)

त्वष्टुः प्रजापतेः कन्या भार्या सूर्यस्य चाभवत् ॥ (६९।३)

सा ऽसहन्ती भर्तृतेजः पितृवेश्म जगाम ह । (७०।१)

तज् ज्ञात्वा सविता चापि त्वष्टुर् गेहम् उपागमत् ॥ (७०।२)

ततस् त्वष्टा सहामन्त्र्य त्रिदशैः सह पार्थिव । (७१।१)

तेजो विशातयामास यन्त्रम् आरोप्य तं शनैः ॥ (७१।२)

यत् तदंशो ऽपतद् राजन् शतशृङ्गतटे शुभे । (७२।१)

तत् संगृह्य शिवश् चक्रे रौद्रं चक्रं सुदर्शनम् ॥ (७२।२)

तत् सूर्यतीर्थं विख्यातं यत्र कीर्णं महो रवेः । (७३।१)

तत्र स्नातः सर्वतीर्थे स्नातो भवति मानवः ॥ (७३।२)

अनन्ततीर्थसूत उवाच । (७४।१)

नागराजः अपि सिद्ध्यर्थं तपस् तेपे अतिदारुणम् । (७४।२)

तस्य तत्तपसा राजन् शिवः प्रत्यक्षतां गतः ॥ (७४।३)

शिव उवाच । (७५।१)

वरं वरय भद्रं ते नागराज ददामि ते । (७५।२)

अनन्त उवाच । (७५।३)

बले धैर्ये तथा धुर्ये न मत्तो ह्य् अधिको भवेत् ॥ (७५।४)

ज्ञानं देहि महादेव तीर्थं श्रेष्ठं भवेद् इदम् । (७६।१)

शिव उवाच । (७६।२)

तथास्त्व् इति शिवो ऽप्य् उक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत ॥ (७६।३)

ततो ऽनन्तः प्रविश्याब्धिं जलमार्गेण पार्थिव । (७७।१)

स्वस्थानम् अगमत् सो ऽपि नागेन्द्रैः संस्तुतः स्वयम् ॥ (७७।२)

ततो ऽनन्तदृषद् राजन् पाषाणो लोकविश्रुतः । (७८।१)

शिलायां दृश्यते मार्गः समुद्रे च नराधिप ॥ (७८।२)

शिलायां वर्तते तीर्थं नागराजस्य पार्थिव । (७९।१)

तस्मिन्त् स्नातः सर्वतीर्थे स्नातो भवति मानवः ॥ (७९।२)

दृष्ट्वा तच् च शिलामार्गं सर्वपापक्षयो भवेत् । (८०।१)

शिशुमारतीर्थसर्वदेवमयः साक्षाच् छिंशुमारः प्रजापतिः ॥ (८०।२)

तपस् तेपे निराहारः सिद्धिम् इच्छन् पुरा नृप । (८१।१)

घोरेण तपसा तस्य तुतोष भगवान् हरः ॥ (८१।२)

प्रत्यक्षम् अगमत् तस्य वरं ब्रूहीति चाब्रवीत् । (८२।१)

शिशुमार उवाच । (८२।२)

सिद्धिम् इच्छामि भगवन् परां सिद्धिं प्रदेहि मे ॥ (८२।३)

तीर्थं मन्नामकं भूयात् स्नाताः सिद्धा भवन्तु वै । (८३।१)

ईश्वर उवाच । (८३।२)

सिद्धिर् भवतु ते चात्र स्नाताः सिद्धा भवन्तु वै ॥ (८३।३)

तीर्थम् एतच् छिंशुमार त्वन्नाम्ना ख्यातिम् एष्यति । (८४।१)

इत्य् उक्त्वा भगवाञ्शम्भुस् तत्रैवान्तरधीयत ॥ (८४।२)

तत्तीर्थस्नानमात्रेण सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् । (८५।१)

प्राणिनां क्षेत्रभूतं तद् गोकर्णं क्षेत्रम् उत्तमम् ॥ (८५।२)

इति श्रीस्कान्दे गोकर्णखण्डे श्रीगोकर्णमाहात्म्ये अष्टमो ऽध्यायः । ॥ (८६।१)