ग्रन्थिजन्यं कलाकालविद्यारागनृमातरः । (१।१)

गुणधीगर्वचित्ताक्षमात्राभूतान्यनुक्रमात् ॥ (१।२)

विधत्ते देहसिद्ध्यर्थं यत् साक्षाद् यत् पदान्तरात् । (२।१)

यथा युनक्ति यद्धेतोस् तादृक् तद् अधुनोच्यते ॥ (२।२)

कर्तृशक्तिर् अणोर् नित्या विभ्वी चेश्वरशक्तिवत् । (३।१)

तमश्छन्नतयार्थेषु नाभाति निरनुग्रहा ॥ (३।२)

तदनुग्राहकं तत्त्वं कलाख्यं तैजसं हरः । (४।१)

मायां विक्षोभ्य कुरुते प्रवृत्त्यङ्गं परं हि तत् ॥ (४।२)

तेन प्रदीपकल्पेन तदास्वच्छचितेर् अणोः । (५।१)

प्रकाशयत्येकदेशं विदार्य तिमिरं घनम् ॥ (५।२)

कल इत्येष यो धातुः संख्याने प्रेरणे च सः । (६।१)

प्रोत्सारणं प्रेरणं सा कुर्वती तमसः कला ॥ (६।२)

इत्येतद् उभयं विप्र सम्भूयानन्यवत् स्थितम् । (७।१)

भोगक्रियाविधौ जन्तोर् निजगुः कर्तृकारकम् ॥ (७।२)

एवं व्यक्तक्रियाशक्तिर् दिदृक्षुर् गोचरं दृशः । (८।१)

भजत्यनुग्रहापेक्षां स्वयं द्रष्टुम् अशक्नुवन् ॥ (८।२)

तदर्थं क्षोभयित्वेशः कलाम् एव जनिक्षमाम् । (९।१)

तत्त्वं विद्याख्यम् असृजत् करणं परमात्मनः ॥ (९।२)

तेन प्रकाशरूपेण ज्ञानशक्तिप्ररोचिना । (१०।१)

सर्वकारकनिष्पाद्यम् अवैति विषयं परम् ॥ (१०।२)

तदभिव्यक्तचिच्छक्तिदृष्टार्थो ऽप्यपिपासितः । (११।१)

नैति तं जनकं रागं तस्मादेवासृजत्प्रभुः ॥ (११।२)

स तेन रञ्जितो भोग्यं मलीमसमपि स्पृहन् । (१२।१)

आदत्ते नच भुञ्जानो विरागम् अधिगच्छति ॥ (१२।२)

इति प्रवृत्तः करणैः कार्यरूढैः सभौवनैः । (१३।१)

भोगभूमिषु ना भुङ्क्ते भोगान् कालानुवर्तिनः ॥ (१३।२)

त्रुट्यादिप्रत्ययस्यार्थः कालो मायासमुद्भवः । (१४।१)

कलयन्न् आ समुत्थानान्नियत्या नियतं पशुम् ॥ (१४।२)

ससाधनस्य भोगस्य कर्मतन्त्रतया जगुः । (१५।१)

केचिन् नियामकं कर्म यदन्यदतिरिच्यते ॥ (१५।२)

भोगो ऽर्थः सर्वतत्त्वानां सो ऽपि कर्मनिबन्धनः । (१६।१)

कर्मैवास्तु शरीरादि ततः सर्वमपार्थकम् ॥ (१६।२)

अथ देहादिसापेक्षं तत्पुमर्थप्रसाधकम् । (१७।१)

ततो नियतिसापेक्षम् अस्तु कर्म नियामकम् ॥ (१७।२)

पुंस्तत्त्वं तत एवाभूत् पुंस्प्रत्ययनिबन्धनम् । (१८।१)

आपूरकं प्रधानादेर् भौवने रुद्रसंश्रयम् ॥ (१८।२)

ततः प्राधानिकं तत्त्वं कलातत्त्वादजीजनत् । (१९।१)

सप्तग्रन्थिनिदानस्य यत्तद्गौणस्य कारणम् ॥ (१९।२)

ततो बुद्ध्याद्युपादानं गौणं सत्त्वं रजस्तमः । (२०।१)

तद्वृत्तयः प्रकाशाद्याः प्रसिद्धा एव भूयसा ॥ (२०।२)

त्रयो गुणास् तथाप्येकं तत्त्वं तदवियोगतः । (२१।१)

एकैकश्रुतिर् एतेषां वृत्त्याधिक्यनिबन्धना ॥ (२१।२)

न तदस्ति जगत्यस्मिन् वस्तु किंचिदचेतनम् । (२२।१)

यन्न व्याप्तं गुणैर् यस्मिन्नेको वामिश्रको गुणः ॥ (२२।२)

बुद्धितत्त्वं ततो नानाभावप्रत्ययलक्षणम् । (२३।१)

परं तदात्मनो भोग्यं वक्ष्यमाणार्थसंस्कृतम् ॥ (२३।२)

भावा बुद्धिगुणा धर्मज्ञानवैराग्यभूतयः । (२४।१)

सात्त्विका व्यत्ययेनैते रागमुत्सृज्य तामसाः ॥ (२४।२)

प्रत्ययास्तदुपादानास्ते ऽष्टौ नव चतुर्गुणाः । (२५।१)

सप्त पञ्च च विख्याताः सिद्ध्याद्या वर्गशो मुने ॥ (२५।२)

भावाः सप्रत्ययास्तेषां लेशाल्लक्षणमुच्यते । (२६।१)

सांसिद्धिका वैनयिकाः प्राकृताश्च भवन्त्यणोः ॥ (२६।२)

विशिष्टधर्मसंस्कारसमुद्दीपितचेतसाम् । (२७।१)

गुणः सांसिद्धिको भाति देहाभावेऽपि पूर्ववत् ॥ (२७।२)

लोकधीगुरुशास्त्रेभ्यो भाति वैनयिको गुणः । (२८।१)

समर्जितो वैनयिको मनोवाक्तनुचेष्टया ॥ (२८।२)

प्राकृतो देहसंयोगे व्यक्तः स्वप्नादिबोधवत् । (२९।१)

स्वर्गो मुक्तिः प्रकृतित्वाविघातौ योनिक्रान्तिर्निरयावाप्तिबन्धौ । (२९।२)

रूपेष्वर्था विनयप्राकृतेषु सम्पद्यन्ते सविघाताः क्रमेण ॥ (२९।३)

वश्याक्रान्तिस् तत्परिज्ञानयोगो भोगानिच्छा विघ्नसंघव्यपायः । (३०।१)

भोगासक्तिर् न्यक्कृतिर् देहलब्धिर् विघ्नश् चार्थास्तेषु सांसिद्धिकेषु ॥ (३०।२)