मृगेन्द्रतन्त्रMṛgendratantra

MṛgT, 1, 3

3 of 12 · 29 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथोपलभ्य देहादि वस्तु कार्यत्वधर्मकम् । (१।१)

athopalabhya dehādi vastu kāryatvadharmakam |

1.2१.२

कर्तारम् अस्य जानीमो विशिष्टम् अनुमानतः ॥ (१।२)

kartāram asya jānīmo viśiṣṭam anumānataḥ ||

2.1२.१

यद्यथा यादृशं यावत्कार्यं तत्कारणं तथा । (२।१)

yadyathā yādṛśaṃ yāvatkāryaṃ tatkāraṇaṃ tathā |

2.2२.२

नित्यं कालानवच्छेदाद् वैतत्यान् न प्रदेशगम् ॥ (२।२)

nityaṃ kālānavacchedād vaitatyān na pradeśagam ||

3.1३.१

क्रमाक्रमसमुत्पत्तेः क्रमाद्युत्पत्तिशक्तिमत् । (३।१)

kramākramasamutpatteḥ kramādyutpattiśaktimat |

3.2३.२

तस्यास्ति करणं येन दृष्टा नाकरणा कृतिः ॥ (३।२)

tasyāsti karaṇaṃ yena dṛṣṭā nākaraṇā kṛtiḥ ||

4.1४.१

अनागामि च तज् ज्ञेयं कार्यस्यानादिसंस्थितेः । (४।१)

anāgāmi ca taj jñeyaṃ kāryasyānādisaṃsthiteḥ |

4.2४.२

करणं च न शक्त्यन्यच् छक्तिर्नाचेतना चितः ॥ (४।२)

karaṇaṃ ca na śaktyanyac chaktirnācetanā citaḥ ||

5.1५.१

विषयानियमादेकं बोधे कृत्ये च तत्तथा । (५।१)

viṣayāniyamādekaṃ bodhe kṛtye ca tattathā |

5.2५.२

कार्यं न स्थितिजन्मादि बीजस्य प्रकृतेरणोः ॥ (५।२)

kāryaṃ na sthitijanmādi bījasya prakṛteraṇoḥ ||

6.1६.१

पारिशेष्यान् महेशस्य मुक्तस्य शिव एव सः । (६।१)

pāriśeṣyān maheśasya muktasya śiva eva saḥ |

6.2६.२

सम्बन्धाग्रहणे बाधा मानस्याभ्येति कस्यचित् ॥ (६।२)

sambandhāgrahaṇe bādhā mānasyābhyeti kasyacit ||

7.1७.१

सा परस्यापि धूमोऽन्यो गिरौ माहानसाद्यतः । (७।१)

sā parasyāpi dhūmo'nyo girau māhānasādyataḥ |

7.2७.२

लोके वपुष्मतो दृष्टं कृत्यं सो ऽप्य् अस्मदादिवत् ॥ (७।२)

loke vapuṣmato dṛṣṭaṃ kṛtyaṃ so 'py asmadādivat ||

8.1८.१

मूलाद्यसंभवाच् छाक्तं वपुर् नस् तादृशं प्रभोः । (८।१)

mūlādyasaṃbhavāc chāktaṃ vapur nas tādṛśaṃ prabhoḥ |

8.2८.२

तद्वपुः पञ्चभिर्मन्त्रैः पञ्चकृत्योपयोगिभिः ॥ (८।२)

tadvapuḥ pañcabhirmantraiḥ pañcakṛtyopayogibhiḥ ||

9.1९.१

ईशतत्पुरुषाघोरवामाजैर् मस्तकादिकम् । (९।१)

īśatatpuruṣāghoravāmājair mastakādikam |

9.2९.२

ईष्टे येन जगत्सर्वं गुणेनोपरिवर्तिना ॥ (९।२)

īṣṭe yena jagatsarvaṃ guṇenoparivartinā ||

10.1१०.१

स मूर्धसमदेशत्वान्मूर्धा नावयवस्तनोः । (१०।१)

sa mūrdhasamadeśatvānmūrdhā nāvayavastanoḥ |

10.2१०.२

तस्य तस्य तनुर्या पूस् तस्याम् उषति येन सः ॥ (१०।२)

tasya tasya tanuryā pūs tasyām uṣati yena saḥ ||

11.1११.१

तत्त्राणाद् व्यञ्जनाच् चापि स तत्पुरुषवक्त्रकः । (११।१)

tattrāṇād vyañjanāc cāpi sa tatpuruṣavaktrakaḥ |

11.2११.२

हृदयं बोधपर्यायः सो ऽस्य घोरः शिवो यतः ॥ (११।२)

hṛdayaṃ bodhaparyāyaḥ so 'sya ghoraḥ śivo yataḥ ||

12.1१२.१

परिग्रहस्य घोरत्वाद् घोरोक्तिर् उपचारतः । (१२।१)

parigrahasya ghoratvād ghoroktir upacārataḥ |

12.2१२.२

वामस् त्रिवर्गवामत्वाद् रहस्यश्च स्वभावतः ॥ (१२।२)

vāmas trivargavāmatvād rahasyaśca svabhāvataḥ ||

13.1१३.१

वामं धाम परं गुह्यं यस्यासौ वामगुह्यकः । (१३।१)

vāmaṃ dhāma paraṃ guhyaṃ yasyāsau vāmaguhyakaḥ |

13.2१३.२

सद्योऽणूनां मूर्तयः सम्भवन्ति यस्येच्छातस् तेन सद्योऽभिधानः । (१३।२)

sadyo'ṇūnāṃ mūrtayaḥ sambhavanti yasyecchātas tena sadyo'bhidhānaḥ |

13.3१३.३

सद्यो मूर्तीर्योगिनां वा विधत्ते सद्योमूर्तिः कृत्यशैघ्र्यान् न मूर्तेः ॥ (१३।३)

sadyo mūrtīryogināṃ vā vidhatte sadyomūrtiḥ kṛtyaśaighryān na mūrteḥ ||

14.1१४.१

इत्थं शक्तिः कुर्वती देहकृत्यं देहाभावादुच्यते देहशब्दैः । (१४।१)

itthaṃ śaktiḥ kurvatī dehakṛtyaṃ dehābhāvāducyate dehaśabdaiḥ |

14.2१४.२

तस्या भेदा ये ऽपि वामादयः स्युस्ते ऽपि प्रोक्ताः कृत्यभेदेन सद्भिः ॥ (१४।२)

tasyā bhedā ye 'pi vāmādayaḥ syuste 'pi proktāḥ kṛtyabhedena sadbhiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MṛgT, 1, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit