MṛgT, 1, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
त्रिपदार्थं चतुष्पादं महातन्त्रं जगत्पतिः । (२।१)
tripadārthaṃ catuṣpādaṃ mahātantraṃ jagatpatiḥ |
सूत्रेणैकेन संहृत्य प्राह विस्तरशः पुनः ॥ (२।२)
sūtreṇaikena saṃhṛtya prāha vistaraśaḥ punaḥ ||
अर्वाक्सिद्धे ऽनवस्था स्यान् मोक्षो निर्हेतुको ऽपि वा ॥ (४।२)
arvāksiddhe 'navasthā syān mokṣo nirhetuko 'pi vā ||
चैतन्यं दृक्क्रियारूपं तद् अस्त्य् आत्मनि सर्वदा । (५।१)
caitanyaṃ dṛkkriyārūpaṃ tad asty ātmani sarvadā |
सर्वतश् च यतो मुक्तौ श्रूयते सर्वतोमुखम् ॥ (५।२)
sarvataś ca yato muktau śrūyate sarvatomukham ||
सद् अप्य् अभासमानत्वात् तन् निरुद्धं प्रतीयते । (६।१)
sad apy abhāsamānatvāt tan niruddhaṃ pratīyate |
वश्यो ऽनावृतवीर्यस्य सो ऽत एवाविमोक्षणात् ॥ (६।२)
vaśyo 'nāvṛtavīryasya so 'ta evāvimokṣaṇāt ||
इति वस्तुत्रयस्यास्य प्राक्पादकृतसंस्थितेः । (८।१)
iti vastutrayasyāsya prākpādakṛtasaṃsthiteḥ |
विनियोगफलं मुक्तिर् भुक्तिर् अप्य् अनुषङ्गतः । (९।१)
viniyogaphalaṃ muktir bhuktir apy anuṣaṅgataḥ |
ससाधना मुक्तिर् अस्ति को विशेषः शिवागमे ॥ (१०।२)
sasādhanā muktir asti ko viśeṣaḥ śivāgame ||
प्रणेत्रसर्वदर्शित्वान् न स्फुटो वस्तुसंग्रहः । (११।१)
praṇetrasarvadarśitvān na sphuṭo vastusaṃgrahaḥ |
उपायाः सफलास् तद्वच् छैवे सर्वम् इदं परम् ॥ (११।२)
upāyāḥ saphalās tadvac chaive sarvam idaṃ param ||
वेदान्तेष्व् एक एवात्मा चिदचिद्व्यक्तिलक्षितः । (१२।१)
vedānteṣv eka evātmā cidacidvyaktilakṣitaḥ |
प्रतिज्ञामात्रम् एवेदं निश्चयः किंनिबन्धनः ॥ (१२।२)
pratijñāmātram evedaṃ niścayaḥ kiṃnibandhanaḥ ||
अथ प्रमाणं तत्रात्मा प्रमेयत्वं प्रपद्यते । (१३।१)
atha pramāṇaṃ tatrātmā prameyatvaṃ prapadyate |
यत्रैतद् उभयं तत्र चतुष्टयम् अपि स्थितम् ॥ (१३।२)
yatraitad ubhayaṃ tatra catuṣṭayam api sthitam ||
अद्वैतहानिर् एवं स्यान् निष्प्रमाणकतान्यथा । (१४।१)
advaitahānir evaṃ syān niṣpramāṇakatānyathā |
भोगसाम्याविमोक्षौ च यौ नेष्टाव् आत्मवादिभिः ॥ (१४।२)
bhogasāmyāvimokṣau ca yau neṣṭāv ātmavādibhiḥ ||
सांख्यज्ञाने ऽपि मिथ्यात्वं कार्ये कारणबुद्धितः । (१५।१)
sāṃkhyajñāne 'pi mithyātvaṃ kārye kāraṇabuddhitaḥ |
अकर्तृभावाद् भोक्तुश् च स्वातन्त्र्याद् अप्य् अचित्त्वतः ॥ (१५।२)
akartṛbhāvād bhoktuś ca svātantryād apy acittvataḥ ||
इह सप्त पदार्थाः स्युर् जीवाजीवास्रवास् त्रयः । (१६।१)
iha sapta padārthāḥ syur jīvājīvāsravās trayaḥ |
संवरो निर्जरश् चैव बन्धमोक्षाव् उभाव् अपि ॥ (१६।२)
saṃvaro nirjaraś caiva bandhamokṣāv ubhāv api ||
स्याद्वादलाञ्छिताश् चैते सर्वे ऽनैकान्तिकत्वतः । (१७।१)
syādvādalāñchitāś caite sarve 'naikāntikatvataḥ |
सद् अन्यद् असद् अन्यच् च तद् एवं सिद्धसाध्यता । (१८।१)
sad anyad asad anyac ca tad evaṃ siddhasādhyatā |
असज् जघन्यं सच् छ्रेष्ठम् इत्य् अपि ब्रुवते बुधाः ॥ (१८।२)
asaj jaghanyaṃ sac chreṣṭham ity api bruvate budhāḥ ||
नैकत्र तदपेक्षातः स्थितम् एवोभयं ततः । (१९।१)
naikatra tadapekṣātaḥ sthitam evobhayaṃ tataḥ |
इत्याद्य् अज्ञानमूढानां मतम् आश्रित्य दुर्धियः । (२७।१)
ityādy ajñānamūḍhānāṃ matam āśritya durdhiyaḥ |
अपवर्गम् अभीप्सन्ति खद्योतात् पावकार्थिनः ॥ (२७।२)
apavargam abhīpsanti khadyotāt pāvakārthinaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.