मूलमध्यमकारिकाःMūlamadhyamakārikāḥ
MMadhKār, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
यद् इन्धनं स चेद् अग्निर् एकत्वं कर्तृकर्मणोः । (१।१)
yad indhanaṃ sa ced agnir ekatvaṃ kartṛkarmaṇoḥ |
अन्यश्चेद् इन्धनाद् अग्निर् इन्धनाद् अप्यृते भवेत् ॥ (१।२)
anyaśced indhanād agnir indhanād apyṛte bhavet ||
पुनरारम्भवैयर्थ्यं नित्यदीप्तः प्रसज्यते ॥ (३।२)
punarārambhavaiyarthyaṃ nityadīptaḥ prasajyate ||
तत्रैतत् स्याद् इध्यमानम् इन्धनं भवतीति चेत् । (४।१)
tatraitat syād idhyamānam indhanaṃ bhavatīti cet |
केनेध्यताम् इन्धनं तत् तावन्मात्रम् इदं यदा ॥ (४।२)
kenedhyatām indhanaṃ tat tāvanmātram idaṃ yadā ||
अन्यो न प्राप्स्यते ऽप्राप्तो न धक्ष्यत्यदहन् पुनः । (५।१)
anyo na prāpsyate 'prāpto na dhakṣyatyadahan punaḥ |
न निर्वास्यत्यनिर्वाणः स्थास्यते वा स्वलिङ्गवान् ॥ (५।२)
na nirvāsyatyanirvāṇaḥ sthāsyate vā svaliṅgavān ||
अन्य एवेन्धनाद् अग्निर् इन्धनं प्राप्नुयाद् यदि । (६।१)
anya evendhanād agnir indhanaṃ prāpnuyād yadi |
स्त्री सम्प्राप्नोति पुरुषं पुरुषश्च स्त्रियं यथा ॥ (६।२)
strī samprāpnoti puruṣaṃ puruṣaśca striyaṃ yathā ||
अन्य एवेन्धनाद् अग्निर् इन्धनं कामम् आप्नुयात् । (७।१)
anya evendhanād agnir indhanaṃ kāmam āpnuyāt |
अग्नीन्धने यदि स्याताम् अन्योन्येन तिरस्कृते ॥ (७।२)
agnīndhane yadi syātām anyonyena tiraskṛte ||
यदीन्धनम् अपेक्ष्याग्निर् अपेक्ष्याग्निं यदीन्धनम् । (८।१)
yadīndhanam apekṣyāgnir apekṣyāgniṃ yadīndhanam |
कतरत् पूर्वनिष्पन्नं यद् अपेक्ष्याग्निर् इन्धनम् ॥ (८।२)
katarat pūrvaniṣpannaṃ yad apekṣyāgnir indhanam ||
यदीन्धनम् अपेक्ष्याग्निर् अग्नेः सिद्धस्य साधनम् । (९।१)
yadīndhanam apekṣyāgnir agneḥ siddhasya sādhanam |
यो ऽपेक्ष्य सिध्यते भावस्तम् एवापेक्ष्य सिध्यति । (१०।१)
yo 'pekṣya sidhyate bhāvastam evāpekṣya sidhyati |
यदि यो ऽपेक्षितव्यः स सिध्यतां कम् अपेक्ष्य कः ॥ (१०।२)
yadi yo 'pekṣitavyaḥ sa sidhyatāṃ kam apekṣya kaḥ ||
यो ऽपेक्ष्य सिध्यते भावः सो ऽसिद्धो ऽपेक्षते कथम् । (११।१)
yo 'pekṣya sidhyate bhāvaḥ so 'siddho 'pekṣate katham |
अथाप्यपेक्षते सिद्धस्त्वपेक्षास्य न युज्यते ॥ (११।२)
athāpyapekṣate siddhastvapekṣāsya na yujyate ||
अपेक्ष्येन्धनम् अग्निर् न नानपेक्ष्याग्निर् इन्धनम् । (१२।१)
apekṣyendhanam agnir na nānapekṣyāgnir indhanam |
अपेक्ष्येन्धनम् अग्निं न नानपेक्ष्याग्निम् इन्धनम् ॥ (१२।२)
apekṣyendhanam agniṃ na nānapekṣyāgnim indhanam ||
आगच्छत्यन्यतो नाग्निर् इन्धने ऽग्निर् न विद्यते । (१३।१)
āgacchatyanyato nāgnir indhane 'gnir na vidyate |
इन्धनं पुनर् अग्निर् न नाग्निर् अन्यत्र चेन्धनात् । (१४।१)
indhanaṃ punar agnir na nāgnir anyatra cendhanāt |
नाग्निर् इन्धनवान्नाग्नाविन्धनानि न तेषु सः ॥ (१४।२)
nāgnir indhanavānnāgnāvindhanāni na teṣu saḥ ||
अग्नीन्धनाभ्यां व्याख्यात आत्मोपादानयोः क्रमः । (१५।१)
agnīndhanābhyāṃ vyākhyāta ātmopādānayoḥ kramaḥ |
आत्मनश्च सतत्त्वं ये भावानां च पृथक् पृथक् । (१६।१)
ātmanaśca satattvaṃ ye bhāvānāṃ ca pṛthak pṛthak |
निर्दिशन्ति न तान्मन्ये शासनस्यार्थकोविदान् ॥ (१६।२)
nirdiśanti na tānmanye śāsanasyārthakovidān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.