पराशरधर्मसंहिताParāśaradharmasaṃhitā

ParDhSmṛti, 3

3 of 12 · 96 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अतः शुद्धिं प्रवक्ष्यामि जनने मरणे तथा । (१।१)

ataḥ śuddhiṃ pravakṣyāmi janane maraṇe tathā |

1.2१.२

दिनत्रयेण शुध्यन्ति ब्राह्मणाः प्रेतसूतके ॥ (१।२)

dinatrayeṇa śudhyanti brāhmaṇāḥ pretasūtake ||

2.1२.१

क्षत्रियो द्वादशाहेन वैश्यः पञ्चदशाहकैः । (२।१)

kṣatriyo dvādaśāhena vaiśyaḥ pañcadaśāhakaiḥ |

2.2२.२

शूद्रः शुध्यति मासेन पराशरवचो यथा ॥ (२।२)

śūdraḥ śudhyati māsena parāśaravaco yathā ||

3.1३.१

उपासने तु विप्राणाम् अङ्गशुद्धिश् च जायते । (३।१)

upāsane tu viprāṇām aṅgaśuddhiś ca jāyate |

3.2३.२

ब्राह्मणानां प्रसूतौ तु देहस्पर्शो विधीयते ॥ (३।२)

brāhmaṇānāṃ prasūtau tu dehasparśo vidhīyate ||

4.1४.१

जातौ विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः । (४।१)

jātau vipro daśāhena dvādaśāhena bhūmipaḥ |

4.2४.२

वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति ॥ (४।२)

vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati ||

5.1५.१

एकाहाच्छुध्यते विप्रो यो ऽग्निवेदसमन्वितः । (५।१)

ekāhācchudhyate vipro yo 'gnivedasamanvitaḥ |

5.2५.२

त्र्यहात् केवलवेदस् तु द्विहीनो दशभिर् दिनैः ॥ (५।२)

tryahāt kevalavedas tu dvihīno daśabhir dinaiḥ ||

6.1६.१

जन्मकर्मपरिभ्रष्टः संध्योपासनवर्जितः । (६।१)

janmakarmaparibhraṣṭaḥ saṃdhyopāsanavarjitaḥ |

6.2६.२

नामधारकविप्रस् तु दशाहं सूतकी भवेत् ॥ (६।२)

nāmadhārakavipras tu daśāhaṃ sūtakī bhavet ||

7.1७.१

एकपिण्डास् तु दायादाः पृथग्दारनिकेतनाः । (७।१)

ekapiṇḍās tu dāyādāḥ pṛthagdāraniketanāḥ |

7.2७.२

जन्मन्य् अपि विपत्तौ च तेषां तत् सूतकं भवेत् ॥ (७।२)

janmany api vipattau ca teṣāṃ tat sūtakaṃ bhavet ||

8.1८.१

तावत् तत् सूतकं गोत्रे चतुर्थपुरुषेण तु । (८।१)

tāvat tat sūtakaṃ gotre caturthapuruṣeṇa tu |

8.2८.२

दायाद् विच्छेदम् आप्नोति पञ्चमो वात्मवंशजः ॥ (८।२)

dāyād vicchedam āpnoti pañcamo vātmavaṃśajaḥ ||

9.1९.१

चतुर्थे दशरात्रं स्यात् षण्णिशाः पुंसि पञ्चमे । (९।१)

caturthe daśarātraṃ syāt ṣaṇṇiśāḥ puṃsi pañcame |

9.2९.२

षष्ठे चतुरहाच्छुद्धिः सप्तमे तु दिनत्रयात् ॥ (९।२)

ṣaṣṭhe caturahācchuddhiḥ saptame tu dinatrayāt ||

10.1१०.१

भृग्वग्निमरणे चैव देशान्तरमृते तथा । (१०।१)

bhṛgvagnimaraṇe caiva deśāntaramṛte tathā |

10.2१०.२

बाले प्रेते च संन्यस्ते सद्यः शौचं विधीयते ॥ (१०।२)

bāle prete ca saṃnyaste sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate ||

11.1११.१

देशान्तरमृतः कश्चित् सगोत्रः श्रूयते यदि । (११।१)

deśāntaramṛtaḥ kaścit sagotraḥ śrūyate yadi |

11.2११.२

न त्रिरात्रम् अहोरात्रं सद्यः स्नात्वा शुचिर् भवेत् ॥ (११।२)

na trirātram ahorātraṃ sadyaḥ snātvā śucir bhavet ||

12.1१२.१

देशान्तरगतो विप्रः प्रयासात् कालकारितात् । (१२।१)

deśāntaragato vipraḥ prayāsāt kālakāritāt |

12.2१२.२

देहनाशम् अनुप्राप्तस् तिथिर् न ज्ञायते यदि ॥ (१२।२)

dehanāśam anuprāptas tithir na jñāyate yadi ||

13.1१३.१

कृष्णाष्टमी त्व् अमावास्या कृष्णा चैकादशी च या । (१३।१)

kṛṣṇāṣṭamī tv amāvāsyā kṛṣṇā caikādaśī ca yā |

13.2१३.२

उदकं पिण्डदानं च तत्र श्राद्धं च कारयेत् ॥ (१३।२)

udakaṃ piṇḍadānaṃ ca tatra śrāddhaṃ ca kārayet ||

14.1१४.१

अजातदन्ता ये बाला ये च गर्भाद् विनिःसृताः । (१४।१)

ajātadantā ye bālā ye ca garbhād viniḥsṛtāḥ |

14.2१४.२

न तेषाम् अग्निसंस्कारो नाशौचं नोदकक्रिया ॥ (१४।२)

na teṣām agnisaṃskāro nāśaucaṃ nodakakriyā ||

15.1१५.१

यदि गर्भो विपद्येत स्रवते वापि योषितः । (१५।१)

yadi garbho vipadyeta sravate vāpi yoṣitaḥ |

15.2१५.२

यावन्मासं स्थितो गर्भो दिनं तावत् तु सूतकम् ॥ (१५।२)

yāvanmāsaṃ sthito garbho dinaṃ tāvat tu sūtakam ||

16.1१६.१

आ चतुर्थाद् भवेत् स्रावः पातः पञ्चमषष्ठयोः । (१६।१)

ā caturthād bhavet srāvaḥ pātaḥ pañcamaṣaṣṭhayoḥ |

16.2१६.२

अत ऊर्ध्वं प्रसूतिः स्याद् दशाहं सूतकं भवेत् ॥ (१६।२)

ata ūrdhvaṃ prasūtiḥ syād daśāhaṃ sūtakaṃ bhavet ||

17.1१७.१

दन्तजाते ऽनुजाते च कृतचूडे च संस्थिते । (१७।१)

dantajāte 'nujāte ca kṛtacūḍe ca saṃsthite |

17.2१७.२

अग्निसंस्करणे तेषां त्रिरात्रम् अशुचिर् भवेत् ॥ (१७।२)

agnisaṃskaraṇe teṣāṃ trirātram aśucir bhavet ||

18.1१८.१

आ दन्तजन्मनः सद्य आ चूडान् नैष्ठिकी स्मृता । (१८।१)

ā dantajanmanaḥ sadya ā cūḍān naiṣṭhikī smṛtā |

18.2१८.२

त्रिरात्रम् आ व्रतादेशाद् दशरात्रम् अतः परम् ॥ (१८।२)

trirātram ā vratādeśād daśarātram ataḥ param ||

19.1१९.१

ब्रह्मचारी गृहे येषां हूयते च हुताशनः । (१९।१)

brahmacārī gṛhe yeṣāṃ hūyate ca hutāśanaḥ |

19.2१९.२

संपर्कं न च कुर्वन्ति न तेषां सूतकं भवेत् ॥ (१९।२)

saṃparkaṃ na ca kurvanti na teṣāṃ sūtakaṃ bhavet ||

20.1२०.१

संपर्काद् दुष्यते विप्रो जनने मरणे तथा । (२०।१)

saṃparkād duṣyate vipro janane maraṇe tathā |

20.2२०.२

संपर्काच् च निवृत्तस्य न प्रेतं नैव सूतकम् ॥ (२०।२)

saṃparkāc ca nivṛttasya na pretaṃ naiva sūtakam ||

21.1२१.१

शिल्पिनः कारुका वैद्या दासीदासाश् च नापिताः । (२१।१)

śilpinaḥ kārukā vaidyā dāsīdāsāś ca nāpitāḥ |

21.2२१.२

राजानः श्रोत्रियाश् चैव सद्यः शौचाः प्रकीर्तिताः ॥ (२१।२)

rājānaḥ śrotriyāś caiva sadyaḥ śaucāḥ prakīrtitāḥ ||

22.1२२.१

सव्रतः सत्रपूतश् च आहिताग्निश् च यो द्विजः । (२२।१)

savrataḥ satrapūtaś ca āhitāgniś ca yo dvijaḥ |

22.2२२.२

राज्ञश् च सूतकं नास्ति यस्य चेच्छति पार्थिवः ॥ (२२।२)

rājñaś ca sūtakaṃ nāsti yasya cecchati pārthivaḥ ||

23.1२३.१

उद्यतो निधने दाने आर्तो विप्रो निमन्त्रितः । (२३।१)

udyato nidhane dāne ārto vipro nimantritaḥ |

23.2२३.२

तदैव ऋषिभिर् दृष्टं यथा कालेन शुध्यति ॥ (२३।२)

tadaiva ṛṣibhir dṛṣṭaṃ yathā kālena śudhyati ||

24.1२४.१

प्रसवे गृहमेधी तु न कुर्यात् संकरं यदि । (२४।१)

prasave gṛhamedhī tu na kuryāt saṃkaraṃ yadi |

24.2२४.२

दशाहाच्छुध्यते माता त्व् अवगाह्य पिता शुचिः ॥ (२४।२)

daśāhācchudhyate mātā tv avagāhya pitā śuciḥ ||

25.1२५.१

सर्वेषां शावम् आशौचं मातापित्रोस् तु सूतकम् । (२५।१)

sarveṣāṃ śāvam āśaucaṃ mātāpitros tu sūtakam |

25.2२५.२

सूतकं मातुर् एव स्याद् उपस्पृश्य पिता शुचिः ॥ (२५।२)

sūtakaṃ mātur eva syād upaspṛśya pitā śuciḥ ||

26.1२६.१

यदि पत्न्यां प्रसूतायां संपर्कं कुरुते द्विजः । (२६।१)

yadi patnyāṃ prasūtāyāṃ saṃparkaṃ kurute dvijaḥ |

26.2२६.२

सूतकं तु भवेत् तस्य यदि विप्रः षडङ्गवित् ॥ (२६।२)

sūtakaṃ tu bhavet tasya yadi vipraḥ ṣaḍaṅgavit ||

27.1२७.१

संपर्काज् जायते दोषो नान्यो दोषो ऽस्ति वै द्विजे । (२७।१)

saṃparkāj jāyate doṣo nānyo doṣo 'sti vai dvije |

27.2२७.२

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संपर्कं वर्जयेद् बुधः ॥ (२७।२)

tasmāt sarvaprayatnena saṃparkaṃ varjayed budhaḥ ||

28.1२८.१

विवाहोत्सवयज्ञेषु त्व् अन्तरा मृतसूतके । (२८।१)

vivāhotsavayajñeṣu tv antarā mṛtasūtake |

28.2२८.२

पूर्वसंकल्पितं द्रव्यं दीयमानं न दुष्यति ॥ (२८।२)

pūrvasaṃkalpitaṃ dravyaṃ dīyamānaṃ na duṣyati ||

29.1२९.१

अन्तरा दशाहस्य पुनर् मरणजन्मनी । (२९।१)

antarā daśāhasya punar maraṇajanmanī |

29.2२९.२

तावत् स्याद् अशुचिर् विप्रो यावत् तत् स्याद् अनिर्दशम् ॥ (२९।२)

tāvat syād aśucir vipro yāvat tat syād anirdaśam ||

30.1३०.१

ब्राह्मणार्थे विपन्नानां बन्दिगोग्रहणे तथा । (३०।१)

brāhmaṇārthe vipannānāṃ bandigograhaṇe tathā |

30.2३०.२

आहवेषु विपन्नानाम् एकरात्रम् अशौचकम् ॥ (३०।२)

āhaveṣu vipannānām ekarātram aśaucakam ||

31.1३१.१

द्वाव् इमौ पुरुषौ लोके सूर्यमण्डलभेदिनौ । (३१।१)

dvāv imau puruṣau loke sūryamaṇḍalabhedinau |

31.2३१.२

परिव्राड् योगयुक्तश् च रणे चाभिमुखो हतः ॥ (३१।२)

parivrāḍ yogayuktaś ca raṇe cābhimukho hataḥ ||

32.1३२.१

यत्र यत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः । (३२।१)

yatra yatra hataḥ śūraḥ śatrubhiḥ pariveṣṭitaḥ |

32.2३२.२

अक्षयांल् लभते लोकान् यदि क्लीबं न भाषते ॥ (३२।२)

akṣayāṃl labhate lokān yadi klībaṃ na bhāṣate ||

33.1३३.१

संन्यस्तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा स्थानाच् चलति भास्करः । (३३।१)

saṃnyastaṃ brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā sthānāc calati bhāskaraḥ |

33.2३३.२

एष मे मण्डलं भित्त्वा परं स्थानं प्रयास्यति ॥ (३३।२)

eṣa me maṇḍalaṃ bhittvā paraṃ sthānaṃ prayāsyati ||

34.1३४.१

यस् तु भग्नेषु सैन्येषु विद्रवत्सु समन्ततः । (३४।१)

yas tu bhagneṣu sainyeṣu vidravatsu samantataḥ |

34.2३४.२

परित्राता यदा गच्छेत् स च क्रतुफलं लभेत् ॥ (३४।२)

paritrātā yadā gacchet sa ca kratuphalaṃ labhet ||

35.1३५.१

यस्य छेदक्षतं गात्रं शरमुद्गरयष्टिभिः । (३५।१)

yasya chedakṣataṃ gātraṃ śaramudgarayaṣṭibhiḥ |

35.2३५.२

देवकन्यास् तु तं वीरं हरन्ति रमयन्ति च ॥ (३५।२)

devakanyās tu taṃ vīraṃ haranti ramayanti ca ||

36.1३६.१

देवाङ्गनासहस्राणि शूरम् आयोधने हतम् । (३६।१)

devāṅganāsahasrāṇi śūram āyodhane hatam |

36.2३६.२

त्वरमाणाः प्रधावन्ति मम भर्ता ममेति च ॥ (३६।२)

tvaramāṇāḥ pradhāvanti mama bhartā mameti ca ||

37.1३७.१

यं यज्ञसंघैस् तपसा च विप्राः स्वर्गैषिणो वात्र यथा यान्ति । (३७।१)

yaṃ yajñasaṃghais tapasā ca viprāḥ svargaiṣiṇo vātra yathā yānti |

37.2३७.२

क्षणेन यान्त्य् एव हि तत्र वीराः प्राणान् सुयुद्धेन परित्यजन्तः ॥ (३७।२)

kṣaṇena yānty eva hi tatra vīrāḥ prāṇān suyuddhena parityajantaḥ ||

38.1३८.१

जितेन लभ्यते लक्ष्मीर् मृतेनापि सुराङ्गनाः । (३८।१)

jitena labhyate lakṣmīr mṛtenāpi surāṅganāḥ |

38.2३८.२

क्षणध्वंसिनि काये ऽस्मिन् का चिन्ता मरणे रणे ॥ (३८।२)

kṣaṇadhvaṃsini kāye 'smin kā cintā maraṇe raṇe ||

39.1३९.१

ललाटदेशे रुधिरं स्रवच् च यस्याहवे तु प्रविशेच् च वक्त्रम् । (३९।१)

lalāṭadeśe rudhiraṃ sravac ca yasyāhave tu praviśec ca vaktram |

39.2३९.२

तत् सोमपानेन किलास्य तुल्यं संग्रामयज्ञे विधिवच् च दृष्टम् ॥ (३९।२)

tat somapānena kilāsya tulyaṃ saṃgrāmayajñe vidhivac ca dṛṣṭam ||

40.1४०.१

अनाथं ब्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजातयः । (४०।१)

anāthaṃ brāhmaṇaṃ pretaṃ ye vahanti dvijātayaḥ |

40.2४०.२

पदे पदे यज्ञफलम् आनुपूर्व्याल्लभन्ति ते ॥ (४०।२)

pade pade yajñaphalam ānupūrvyāllabhanti te ||

41.1४१.१

न तेषाम् अशुभं किंचित् पापं वा शुभकर्मणाम् । (४१।१)

na teṣām aśubhaṃ kiṃcit pāpaṃ vā śubhakarmaṇām |

41.2४१.२

जलावगाहनात् तेषां सद्यःशौचं विधीयते ॥ (४१।२)

jalāvagāhanāt teṣāṃ sadyaḥśaucaṃ vidhīyate ||

42.1४२.१

असगोत्रम् अबन्धुं च प्रेतीभूतं द्विजोत्तमम् । (४२।१)

asagotram abandhuṃ ca pretībhūtaṃ dvijottamam |

42.2४२.२

वहित्वा च दहित्वा च प्राणायामेन शुध्यति ॥ (४२।२)

vahitvā ca dahitvā ca prāṇāyāmena śudhyati ||

43.1४३.१

अनुगम्येच्छया प्रेतं ज्ञातिम् अज्ञातिम् एव वा । (४३।१)

anugamyecchayā pretaṃ jñātim ajñātim eva vā |

43.2४३.२

स्नात्वा सचैलं स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुध्यति ॥ (४३।२)

snātvā sacailaṃ spṛṣṭvāgniṃ ghṛtaṃ prāśya viśudhyati ||

44.1४४.१

क्षत्रियं मृतम् अज्ञानाद् ब्राह्मणो यो ऽनुगच्छति । (४४।१)

kṣatriyaṃ mṛtam ajñānād brāhmaṇo yo 'nugacchati |

44.2४४.२

एकाहम् अशुचिर् भूत्वा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ (४४।२)

ekāham aśucir bhūtvā pañcagavyena śudhyati ||

45.1४५.१

शवं च वैश्यम् अज्ञानाद् ब्राह्मणो यो ऽनुगच्छति । (४५।१)

śavaṃ ca vaiśyam ajñānād brāhmaṇo yo 'nugacchati |

45.2४५.२

कृत्वाशौचं द्विरात्रं च प्राणायामान् षड् आचरेत् ॥ (४५।२)

kṛtvāśaucaṃ dvirātraṃ ca prāṇāyāmān ṣaḍ ācaret ||

46.1४६.१

प्रेतीभूतं तु यः शूद्रं ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः । (४६।१)

pretībhūtaṃ tu yaḥ śūdraṃ brāhmaṇo jñānadurbalaḥ |

46.2४६.२

अनुगच्छेन् नीयमानं त्रिरात्रम् अशुचिर् भवेत् ॥ (४६।२)

anugacchen nīyamānaṃ trirātram aśucir bhavet ||

47.1४७.१

त्रिरात्रे तु ततः पूर्णे नदीं गत्वा समुद्रगाम् । (४७।१)

trirātre tu tataḥ pūrṇe nadīṃ gatvā samudragām |

47.2४७.२

प्राणायामशतं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति ॥ (४७।२)

prāṇāyāmaśataṃ kṛtvā ghṛtaṃ prāśya viśudhyati ||

48.1४८.१

विनिर्वर्त्य यदा शूद्रा उदकान्तम् उपस्थिताः । (४८।१)

vinirvartya yadā śūdrā udakāntam upasthitāḥ |

48.2४८.२

द्विजैस् तदानुगन्तव्या एष धर्मः सनातनः ॥ (४८।२)

dvijais tadānugantavyā eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ParDhSmṛti, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit