पराशरधर्मसंहिताParāśaradharmasaṃhitā
ParDhSmṛti, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
अतिमानाद् अतिक्रोधात् स्नेहाद् वा यदि वा भयात् । (१।१)
atimānād atikrodhāt snehād vā yadi vā bhayāt |
उद्बध्नीयात् स्त्री पुमान् वा गतिर् एषा विधीयते ॥ (१।२)
udbadhnīyāt strī pumān vā gatir eṣā vidhīyate ||
नाशौचं नोदकं नाग्निं नाश्रुपातं च कारयेत् । (३।१)
nāśaucaṃ nodakaṃ nāgniṃ nāśrupātaṃ ca kārayet |
वोढारो ऽग्निप्रदातारः पाशच्छेदकरास् तथा ॥ (३।२)
voḍhāro 'gnipradātāraḥ pāśacchedakarās tathā ||
तप्तकृच्छ्रेण शुध्यन्तीत्य् एवम् आह प्रजापतिः । (४।१)
taptakṛcchreṇa śudhyantīty evam āha prajāpatiḥ |
गोभिर् हतं तथोद्बद्धं ब्राह्मणेन तु घातितम् ॥ (४।२)
gobhir hataṃ tathodbaddhaṃ brāhmaṇena tu ghātitam ||
संस्पृशन्ति तु ये विप्रा वोढारश् चाग्निदाश् च ये । (५।१)
saṃspṛśanti tu ye viprā voḍhāraś cāgnidāś ca ye |
तप्तकृच्छ्रेण शुद्धास् ते कुर्युर् ब्राह्मणभोजनम् । (६।१)
taptakṛcchreṇa śuddhās te kuryur brāhmaṇabhojanam |
अनडुत्सहितां गां च दद्युर् विप्राय दक्षिणाम् ॥ (६।२)
anaḍutsahitāṃ gāṃ ca dadyur viprāya dakṣiṇām ||
त्र्यहम् उष्णं पिबेद् वारि त्र्यहम् उष्णं पयः पिबेत् । (७।१)
tryaham uṣṇaṃ pibed vāri tryaham uṣṇaṃ payaḥ pibet |
त्र्यहम् उष्णं पिबेत् सर्पिर् वायुभक्षो दिनत्रयम् ॥ (७।२)
tryaham uṣṇaṃ pibet sarpir vāyubhakṣo dinatrayam ||
षट्पलं तु पिबेद् अम्भस् त्रिपलं तु पयः पिबेत् । (८।१)
ṣaṭpalaṃ tu pibed ambhas tripalaṃ tu payaḥ pibet |
पलम् एकं पिबेत् सर्पिस् तप्तकृच्छ्रं विधीयते ॥ (८।२)
palam ekaṃ pibet sarpis taptakṛcchraṃ vidhīyate ||
मासार्धं मासम् एकं वा मासद्वयम् अथापि वा । (१०।१)
māsārdhaṃ māsam ekaṃ vā māsadvayam athāpi vā |
अब्दार्धम् अब्दम् एकं वा तदूर्ध्वं चैव तत्समः ॥ (१०।२)
abdārdham abdam ekaṃ vā tadūrdhvaṃ caiva tatsamaḥ ||
त्रिरात्रं प्रथमे पक्षे द्वितीये कृच्छ्रम् आचरेत् । (११।१)
trirātraṃ prathame pakṣe dvitīye kṛcchram ācaret |
तृतीये चैव पक्षे तु कृच्छ्रं सांतपनं चरेत् ॥ (११।२)
tṛtīye caiva pakṣe tu kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ caret ||
चतुर्थे दशरात्रं स्यात् पराकः पञ्चमे मतः । (१२।१)
caturthe daśarātraṃ syāt parākaḥ pañcame mataḥ |
कुर्याच्चान्द्रायणं षष्ठे सप्तमे त्व् ऐन्दवद्वयम् ॥ (१२।२)
kuryāccāndrāyaṇaṃ ṣaṣṭhe saptame tv aindavadvayam ||
शुद्ध्यर्थम् अष्टमे चैव षण् मासान् कृच्छ्रम् आचरेत् । (१३।१)
śuddhyartham aṣṭame caiva ṣaṇ māsān kṛcchram ācaret |
पक्षसंख्याप्रमाणेन सुवर्णान्य् अपि दक्षिणा ॥ (१३।२)
pakṣasaṃkhyāpramāṇena suvarṇāny api dakṣiṇā ||
ऋतुस्नातां तु यो भार्यां संनिधौ नोपगच्छति । (१५।१)
ṛtusnātāṃ tu yo bhāryāṃ saṃnidhau nopagacchati |
घोरायां भ्रूणहत्यायां युज्यते नात्र संशयः ॥ (१५।२)
ghorāyāṃ bhrūṇahatyāyāṃ yujyate nātra saṃśayaḥ ||
दरिद्रं व्याधितं मूर्खं भर्तारं यावमन्यते । (१६।१)
daridraṃ vyādhitaṃ mūrkhaṃ bhartāraṃ yāvamanyate |
सा शुनी जायते मृत्वा सूकरी च पुनः पुनः ॥ (१६।२)
sā śunī jāyate mṛtvā sūkarī ca punaḥ punaḥ ||
पत्यौ जीवति या नारी उपोष्य व्रतम् आचरेत् । (१७।१)
patyau jīvati yā nārī upoṣya vratam ācaret |
आयुष्यं हरते भर्तुः सा नारी नरकं व्रजेत् ॥ (१७।२)
āyuṣyaṃ harate bhartuḥ sā nārī narakaṃ vrajet ||
अपृष्ट्वा चैव भर्तारं या नारी कुरुते व्रतम् । (१८।१)
apṛṣṭvā caiva bhartāraṃ yā nārī kurute vratam |
सर्वं तद् राक्षसान् गच्छेद् इत्य् एवं मनुर् अब्रवीत् ॥ (१८।२)
sarvaṃ tad rākṣasān gacched ity evaṃ manur abravīt ||
बान्धवानां सजातीनां दुर्वृत्तं कुरुते तु या । (१९।१)
bāndhavānāṃ sajātīnāṃ durvṛttaṃ kurute tu yā |
गर्भपातं च या कुर्यान् न तां संभाषयेत् क्वचित् ॥ (१९।२)
garbhapātaṃ ca yā kuryān na tāṃ saṃbhāṣayet kvacit ||
यत् पापं ब्रह्महत्यायां द्विगुणं गर्भपातने । (२०।१)
yat pāpaṃ brahmahatyāyāṃ dviguṇaṃ garbhapātane |
प्रायश्चित्तं न तस्याः स्यात् तस्यास् त्यागो विधीयते ॥ (२०।२)
prāyaścittaṃ na tasyāḥ syāt tasyās tyāgo vidhīyate ||
न कार्यम् आवसथ्येन नाग्निहोत्रेण वा पुनः । (२१।१)
na kāryam āvasathyena nāgnihotreṇa vā punaḥ |
स भवेत् कर्मचाण्डालो यस् तु धर्मपराङ्मुखः ॥ (२१।२)
sa bhavet karmacāṇḍālo yas tu dharmaparāṅmukhaḥ ||
स क्षेत्री लभते बीजं न बीजी भागम् अर्हति ॥ (२२।२)
sa kṣetrī labhate bījaṃ na bījī bhāgam arhati ||
तद्वत् परस्त्रियाः पुत्रौ द्वौ स्मृतौ कुण्डगोलकौ । (२३।१)
tadvat parastriyāḥ putrau dvau smṛtau kuṇḍagolakau |
पत्यौ जीवति कुण्डः स्यात् मृते भर्तरि गोलकः ॥ (२३।२)
patyau jīvati kuṇḍaḥ syāt mṛte bhartari golakaḥ ||
औरसः क्षेत्रजश् चैव दत्तः कृत्रिमकः सुतः । (२४।१)
aurasaḥ kṣetrajaś caiva dattaḥ kṛtrimakaḥ sutaḥ |
दद्यान् माता पिता वापि स पुत्रो दत्तको भवेत् ॥ (२४।२)
dadyān mātā pitā vāpi sa putro dattako bhavet ||
द्वौ कृच्छ्रौ परिवित्तेस् तु कन्यायाः कृच्छ्र एव च । (२६।१)
dvau kṛcchrau parivittes tu kanyāyāḥ kṛcchra eva ca |
कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ दातुस् तु होता चान्द्रायणं चरेत् ॥ (२६।२)
kṛcchrātikṛcchrau dātus tu hotā cāndrāyaṇaṃ caret ||
ज्येष्ठो भ्राता यदा तिष्ठेद् आधानं नैव कारयेत् । (२९।१)
jyeṣṭho bhrātā yadā tiṣṭhed ādhānaṃ naiva kārayet |
अनुज्ञातस् तु कुर्वीत शङ्खस्य वचनं यथा ॥ (२९।२)
anujñātas tu kurvīta śaṅkhasya vacanaṃ yathā ||
नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीबे च पतिते पतौ । (३०।१)
naṣṭe mṛte pravrajite klībe ca patite patau |
पञ्चस्व् आपत्सु नारीणां पतिर् अन्यो विधीयते ॥ (३०।२)
pañcasv āpatsu nārīṇāṃ patir anyo vidhīyate ||
मृते भर्तरि या नारी ब्रह्मचर्यव्रते स्थिता । (३१।१)
mṛte bhartari yā nārī brahmacaryavrate sthitā |
सा मृता लभते स्वर्गं यथा ते ब्रह्मचारिणः ॥ (३१।२)
sā mṛtā labhate svargaṃ yathā te brahmacāriṇaḥ ||
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च यानि रोमाणि मानुषे । (३२।१)
tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca yāni romāṇi mānuṣe |
तावत्कालं वसेत् स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति ॥ (३२।२)
tāvatkālaṃ vaset svarge bhartāraṃ yānugacchati ||
व्यालग्राही यथा व्यालं बलाद् उद्धरते बिलात् । (३३।१)
vyālagrāhī yathā vyālaṃ balād uddharate bilāt |
एवं स्त्री पतिम् उद्धृत्य तेनैव सह मोदते ॥ (३३।२)
evaṃ strī patim uddhṛtya tenaiva saha modate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.