महारसाःमहारसाः स्युर् घनराजावर्तवैक्रान्तसस्याः विमलाद्रिजाते । (१।१)

तुत्थं च ताप्यं च रसायनास्ते सत्त्वानि तेषाम् अमृतोपमानि ॥ (१।२)

अभ्रक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गौरीतेजः परमम् अमृतं वातपित्तक्षयघ्नं प्रज्ञोद्बोधि प्रशमितरुजं वृष्यम् आयुष्यम् अग्र्यम् । (२।१)

बल्यं स्निग्धं रुचिदम् अकफं दीपनं शीतवीर्यं तत्तद्योगैः सकलगदहृद् व्योम सूतेन्द्रबन्धि ॥ (२।२)

राजहस्ताद् अधस्ताद्यत्समानीतं घनं खनेः । (३।१)

भवेत्तदुक्तफलदं निःसत्त्वं निष्फलं परम् ॥ (३।२)

अभ्रकभेदाःपिनाकनागमण्डूकवज्रम् इत्यभ्रकं मतम् । (४।१)

श्वेतादिवर्णभेदेन प्रत्येकं तच्चतुर्विधम् ॥ (४।२)

अभ्र:: पिनाकपिनाकं पावकोत्तप्तं विमुञ्चति दलोच्चयम् । (५।१)

तत्सेवितं मलं बद्ध्वा मारयत्येव मानवम् ॥ (५।२)

अभ्र:: नागनागाभ्रं नागवत्कुर्यात् ध्वनिं पावकसंस्थितम् । (६।१)

तद्भुक्तं कुरुते कुष्ठं मण्डलाख्यं न संशयः ॥ (६।२)

अभ्र:: मण्डूकौत्प्लुत्योत्प्लुत्य मण्डूकं ध्मातं पतति चाभ्रकम् । (७।१)

तत्कुर्यादश्मरीरोगमसाध्यं शस्त्रतोऽन्यथा ॥ (७।२)

अभ्र:: वज्रवज्राभ्रं वह्निसंतप्तं निर्मुक्ताशेषवैकृतम् । (८।१)

देहलोहकरं तत्तु सर्वरोगहरं परम् ॥ (८।२)

अभ्र:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्श्वेतं रक्तं च पीतं च कृष्णमेवं चतुर्विधम् । (९।१)

श्वेतं श्वेतक्रियासूक्तं रक्ताद्यं पीतकर्मणि ॥ (९।२)

चतुर्विधं वरं व्योम यद्यप्युक्तं रसायने । (१०।१)

तथापि कृष्णवर्णाभं कोटिकोटिगुणाधिकम् ॥ (१०।२)

अभ्र:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्स्निग्धं पृथुदलं वह्निसहं स्याद्भारतोऽधिकम् । (११।१)

सुखनिर्मोच्यपत्रं च तदभ्रं शस्तम् ईरितम् ॥ (११।२)

अभ्र:: बद् त्य्पेस्सचन्द्रं काचकिट्टाभं व्योम न ग्रासयेद्रसम् । (१२।१)

ग्रासितश्चेन्न योज्योऽसौ लोहे चैव रसायने ॥ (१२।२)

निश्चन्द्रिकं मृतं व्योम सेव्यं सर्वगदेषु च । (१३।१)

सेवितं चन्द्रिकायुक्तं मेहं मन्दानलं चरेत् ॥ (१३।२)

यैरुक्तं युक्तिनिर्मुक्तैः पत्राभ्रकरसायनम् । (१४।१)

तैर्दिष्टं कालकूटाख्यं विषं जीवनहेतवे ॥ (१४।२)

सत्त्वार्थं सेवनार्थं च योजयेच्छोधिताभ्रकम् । (१५।१)

अन्यथा त्वगुणं कृत्वा विकरोत्येव निश्चितम् ॥ (१५।२)

अभ्र:: शोधनप्रतप्तं सप्तवाराणि निक्षिप्तं काञ्जिकेऽभ्रकम् । (१६।१)

निर्दोषं जायते नूनं निक्षिप्तं वापि गोजले ॥ (१६।२)

त्रिफलाक्वथिते वापि गवां दुग्धे विशेषतः । (१७।१)

अभ्र:: मारणततो धान्याभ्रकं कृत्वा पिष्ट्वा मत्स्याक्षिकारसैः ॥ (१७।२)

चक्रीं कृत्वा विशोष्याथ पुटेदर्धेभके पुटे । (१८।१)

पुटेदेवं हि षड्वारं पौनर्नवरसैः सह ॥ (१८।२)

अभ्रांशटङ्कणेनापि संमर्द्य कृतचक्रिकम् । (१९।१)

अर्धेभाख्यैः पुटैस्तद्वत्सप्तवारं पुटेत् खलु ॥ (१९।२)

एवं वासारसेनापि तण्डुलीयरसेन च । (२०।१)

प्रपुटेत्सप्तवाराणि पूर्वप्रोक्तविधानतः ॥ (२०।२)

एवं सिद्धं घनं सर्वयोगेषु विनियोजयेत् । (२१।१)

अभ्र:: मारणपादांशटङ्कणोपेतं मत्स्याक्षीरसमर्दितम् ॥ (२१।२)

रुन्ध्यात् कोष्ठ्यां दृढं ध्मातं सत्त्वरूपं भवेद् घनम् । (२२।१)

पटचूर्णं विधायाथ गोघृतेन परिप्लुतम् ॥ (२२।२)

भर्जयेत्सप्तवाराणि चुल्लीसंस्थितखर्परे । (२३।१)

अग्निवर्णं भवेद्यावद् वारं वारं च चूर्णयेत् ॥ (२३।२)

तृणं क्षिप्तं दहेद्यावत्तावद्वा भर्जनं चरेत् । (२४।१)

ततः सगन्धकं पिष्ट्वा वटमूलकषायतः ॥ (२४।२)

पुटेद्विंशतिवाराणि वाराहेन पुटेन हि । (२५।१)

पुनर्विंशतिवाराणि त्रिफलोत्थकषायतः ॥ (२५।२)

त्रिफलामुण्डिकाभृङ्गपथ्यानीलीसुमूलकैः । (२६।१)

भावयित्वा प्रयोक्तव्यं सर्वरोगेषु मात्रया ॥ (२६।२)

सत्त्वाभ्रात् किंचिद् अवरं निर्विकारं गुणाधिकम् । (२७।१)

एवं चेच्छतवाराणि पुटपाकेन साधितम् ॥ (२७।२)

गुणवज्जायतेऽत्यर्थं परं पाचनदीपनम् । (२८।१)

क्षुधं करोति चात्यर्थं गुञ्जार्धमिति सेवया । (२८।२)

तत्तद्रोगहरैर् योगैः सर्वरोगनिकृन्तनम् ॥ (२८।३)

अभ्र:: मारणधान्याभ्रं कासमर्दस्य रसेन परिमर्दितम् । (२९।१)

पुटेत्तच्छतवाराणि म्रियते नात्र संशयः ॥ (२९।२)

अभ्र:: मारणतद्वन्मुस्तारसेनापि तण्डुलीयरसेन च । (३०।१)

शिवामलकसौभाग्यपिष्टं चक्रीकृताभ्रकम् ॥ (३०।२)

पुटेत्तत् षष्टिवाराणि सिन्दूराभं प्रजायते । (३१।१)

क्षयाद्यनन्तरोगघ्नं भवेद्योगानुपानतः ॥ (३१।२)

अभ्र:: मारणवटमूलत्वचः क्वाथे ताम्बूलपत्रसारतः । (३२।१)

वासामत्स्याक्षिकीभ्यां वा मत्स्याक्ष्या सकठिल्लया ॥ (३२।२)

पयसा वटवृक्षस्य मर्दितं पुटितं घनम् । (३३।१)

भवेद् विंशतिवारेण सिन्दूरसदृशं घनम् ॥ (३३।२)

अभ्रकभस्मन् (६)सटङ्कणं गवां दुग्धैः पिष्टं प्रपुटितं घनम् । (३४।१)

निश्चन्द्रिकं भवेद् वारैस् त्रिंशद्भिर्गुणवत्तरम् ॥ (३४।२)

एवं सिद्धानि चाभ्राणि तालेन पुटितानि चेत् । (३५।१)

भवन्त्यतीव तीव्राणि रसादप्यधिकानि च ॥ (३५।२)

अभ्र:: भस्मन्:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्रौक्ष्यं सौक्ष्म्यं जलप्लावः शोणवर्णसमुद्भवः । (३६।१)

विचित्रगुणदीप्तिश्च जायते बहुभिः पुटैः ॥ (३६।२)

अभ्र:: सत्त्व:: पातनकासमर्दघनध्वनिवासानां च पुनर्भुवः । (३७।१)

मत्स्याक्ष्याः कारवेल्ल्याश्च हंसपाद्या रसैः पृथक् ॥ (३७।२)

पिष्ट्वा पिष्ट्वा प्रयत्नेन शोषयेद्घर्मयोगतः । (३८।१)

खलिं गोधूमचूर्णं च क्षुद्रमत्स्यांश्च टङ्कणम् ॥ (३८।२)

प्रत्येकमभ्रकांशेन दत्त्वा चैव विमर्दयेत् । (३९।१)

मर्दने मर्दने सम्यक् शोषयेद्रविरश्मिभिः ॥ (३९।२)

पञ्चाजं पञ्चगव्यं च पञ्चमाहिषमेव च । (४०।१)

क्षिप्त्वा गोलान् प्रकुर्वीत किंचित् तिन्दुकसंमितान् ॥ (४०।२)

पञ्चाङ्गपयो दधि घृतं मूत्रं विट् च पञ्चाङ्गम् उच्यते । (४१।१)

अधःपातनकोष्ठ्यां हि ध्मात्वा सत्त्वं निपातयेत् ॥ (४१।२)

अभ्र:: सत्त्व:: पातन:: सेपरतिन्ग् किट्ट अन्द् सत्त्वकोष्ठ्याः किट्टं समाहृत्य विचूर्ण्य रवकान् हरेत् । (४२।१)

तत्किट्टं स्वल्पटङ्केन गोमयेन विमर्दयेत् ॥ (४२।२)

गोलान्विधाय संशोष्य धमेद् भूयोऽपि पूर्ववत् । (४३।१)

भूयः किट्टं समाहृत्य मृदित्वा सत्त्वमाहरेत् ॥ (४३।२)

एवमेव पुनः किट्टं ध्मात्वा सत्त्वं समाहरेत् । (४४।१)

अभ्रकसत्त्वशोधनमथ सत्त्वकणांस्तांस्तु क्वाथयित्वाम्लकाञ्जिकैः ॥ (४४।२)

शोधनीयगणोपेतं मूषामध्ये निरुध्य च । (४५।१)

सम्यग् द्रुतं समाहृत्य द्विवारं प्रधमेत् पुनः ॥ (४५।२)

इति सिद्धं भवेत्सत्त्वं योज्यं रसरसायने । (४६।१)

अभ्रकसत्त्वमृदुकरणम्मधुतैलवसाज्येषु द्रावितं परिवापितम् ॥ (४६।२)

मृदु स्याद्दशवारेण सत्त्वं लोहादिकं खरम् । (४७।१)

अभ्र:: सत्त्व:: ड़ोर्मुलतिओन्सत्त्वस्य गोलकं तप्तं सस्यसंयुक्तकाञ्जिके ॥ (४७।२)

निर्वाप्य तत्क्षणेनैव कण्डयेल्लोहपारया । (४८।१)

सम्प्रताप्य घनस्थूलान् कणान्क्षिप्त्वा च काञ्जिके ॥ (४८।२)

तत्क्षणेन समाहृत्य खण्डयित्वा रजश्चरेत् । (४९।१)

गोघृतेन च तच्चूर्णं भर्जयेत् पूर्ववत्त्रिधा ॥ (४९।२)

धात्रीफलरसैस् तद्वद्धात्रीपत्ररसेन वा । (५०।१)

भर्जने भर्जने कार्यं शिलापट्टेन पेषणम् ॥ (५०।२)

ततः पुनर्नवावासारसैः काञ्जिकमिश्रितैः । (५१।१)

प्रपुटेद्दशवाराणि दशवाराणि गन्धकैः ॥ (५१।२)

एवं संसाधितं व्योमसत्त्वं सर्वगुणोत्तरम् । (५२।१)

यथेष्टं विनियोक्तव्यं जारणे च रसायने ॥ (५२।२)

वेल्लव्योषसमन्वितं घृतयुतं वल्लोन्मितं सेवितं दिव्याभ्रं क्षयपाण्डुरुग्ग्रहणिकाः शूलामकोष्ठामयम् । (५३।१)

जूर्तिं श्वासगदं प्रमेहमरुचिं कासामयं दुर्धरं मन्दाग्निं जठरव्यथां विजयते योगैरशेषामयान् ॥ (५३।२)

अभ्रकद्रुतिःद्रुतयो नैव निर्दिष्टाः शास्त्रे दृष्टा अपि ध्रुवम् । (५४।१)

विना शम्भोः प्रसादेन न सिध्यन्ति कथञ्चन ॥ (५४।२)

राजावर्तः:: परीक्षाराजावर्त्तोऽल्परक्तो ऽरुनीलिमामिश्रितप्रभः । (५५।१)

गुरुश्च मसृणः श्रेष्ठस्तदन्यो मध्यमः स्मृतः ॥ (५५।२)

राजावर्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्प्रमेहक्षयदुर्नामपाण्डुश्लेष्मानिलापहः । (५६।१)

दीपनः पाचनो वृष्यो राजावर्त्तो रसायनः ॥ (५६।२)

राजावर्त:: शोधनम्निम्बुद्रवैः सगोमूत्रैः सक्षारैः स्वेदिताः खलु । (५७।१)

द्वित्रिवारेण शुध्यन्ति राजावर्त्तादिधातवः ॥ (५७।२)

राजावर्त:: मारणभृङ्गाम्भो गन्धकोपेतो राजावर्त्तो विचूर्णितः । (५८।१)

पुटनात्सप्तरात्रेण राजावर्त्तो मृतो भवेत् ॥ (५८।२)

धातु (गेन्।):: शोधनसूर्यावर्त्तकवज्रकन्दकदलीकोषातकीशिग्रुकाः । (५९।१)

वन्ध्या नीरकणा घना नृपशमी ध्वांक्षी कुमारी वरा । (५९।२)

आसाम् एकरसेन साम्लपुटनाच्छुध्यन्ति धात्वादयः । (५९।३)

स्वेदक्लेदवधान्व्रजन्ति च पुनर्ध्माताश्च सत्त्वानि ते ॥ (५९।४)

अयं योगो हि निःशेषधातुमलविशोधनः । (६०।१)

राजावर्त:: सत्त्वपातनम्क्षारैश्च लवणैर् गेहधूमगुञ्जानिशाफलैः । (६०।२)

एतैर्युक्ताः शिलाश्मानः सत्त्वं मुञ्चन्त्यशेषतः ॥ (६०।३)

वैक्रान्त:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएसष्टास्रश् चाष्टफलकः षट्कोणो मसृणो गुरुः । (६१।१)

शुद्धमिश्रितवर्णैश्च युक्तो वैक्रान्त उच्यते ॥ (६१।२)

वैक्रान्त:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्श्वेतो रक्तश्च पीतश्च नीलः पारावतच्छविः । (६२।१)

श्यामलः कृष्णवर्णश्च कर्बुरश्चाष्टधा हि सः ॥ (६२।२)

वैक्रान्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसायुःप्रदश्च बलवर्णकरोऽतिवृष्यः प्रज्ञाप्रदः सकलदोषगदापहारी । (६३।१)

दीप्ताग्निकृत् पविसमानगुणस् तरस्वी वैक्रान्तकः खलु वपुर्बललोहकारी ॥ (६३।२)

रसायनेषु सर्वेषु पूर्वगण्यः प्रतापवान् । (६४।१)

वज्रस्थाने नियोक्तव्यो वैक्रान्तः सर्वरोगहा ॥ (६४।२)

वैक्रान्त:: शोधनकुलत्थक्वाथसंस्विन्नो वैक्रान्तः परिशुध्यति । (६५।१)

वैक्रान्त:: मारणम्रियतेऽष्टपुटैर् गन्धनिम्बूकद्रवसंयुतः ॥ (६५।२)

वैक्रान्त:: सत्त्वपातनसत्त्वपातनयोगेन मर्दितश्च वटीकृतः । (६६।१)

मूषास्थो घटिकाध्मातो वैक्रान्तः सत्त्वमुत्सृजेत् ॥ (६६।२)

वैक्रान्त:: ड़ोर्मुलतिओन्भस्मत्वं समुपागतो विकृतको हेम्ना मृतेनान्वितः पादांशेन कणाज्यवेल्लसहितो वल्लोन्मितः सेवितः । (६७।१)

यक्ष्माणं क्षरणं च पाण्डुगुदजं श्वासं च कासामयं दुष्टां च ग्रहणीम् उरःक्षतमुखान् रोगाञ्जयेद्देहकृत् ॥ (६७।२)

वैक्रान्त:: ड़ोर्मुलतिओन्सूतभस्मार्धसंयुक्तं नीलवैक्रान्तभस्मकम् । (६८।१)

मृताभ्रसत्त्वमुभयोस्तुलितं परिमर्दितम् ॥ (६८।२)

क्षौद्राज्यसंसृतं प्रातः गुञ्जामात्रं निषेवितम् । (६९।१)

रसायनविधानेन जीवेच्चन्द्रार्कतारकम् ॥ (६९।२)

तत्तद्रोगानुपानेन यवमात्रं निषेवितम् । (७०।१)

निहन्ति सकलान्रोगान्दुस्तरानन्यभेषजैः ॥ (७०।२)

त्रिसप्तदिवसैर् नॄणां गङ्गाम्भ इव पातकम् । (७१।१)

सस्यक:: म्य्थ्। ओरिगिन्पीत्वा हालाहलं वान्तं पीतामृतगरुत्मता ॥ (७१।२)

विषेणामृतयुक्तेन गिरौ च मरुताह्वये । (७२।१)

तद्वान्तं हि घनीभूतं संजातं सस्यकं खलु ॥ (७२।२)

सस्य:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्मयूरकण्ठसच्छायं भाराढ्यमतिशस्यते । (७३।१)

विषं द्रव्ययुतं यद्वद् द्रव्याधिकगुणं भवेत् । (७३।२)

हालाहलं सुधायुक्तं सुधाधिकगुणं तथा ॥ (७३।३)

सस्यक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्निःशेषदोषविषहृद् गुदशूलशूलदुष्टाम्लपित्तकविबन्धहरं हितं च । (७४।१)

रासायनं वमनरेककरं गरघ्नं श्वित्रापहं गदितमत्र मयूरतुत्थम् ॥ (७४।२)

सस्यक:: शोधनदोलायन्त्रेण सुस्विन्नं सस्यकं प्रहरत्रयम् । (७५।१)

नृमहिष्यजगोमूत्रैः शुध्यत्येवं च सस्यकम् ॥ (७५।२)

सस्यक:: मारणलकुचद्रवगन्धाश्मटङ्कणेन समन्वितम् । (७६।१)

निरुध्य मूषिकामध्ये म्रियते कौक्कुटैः पुटैः ॥ (७६।२)

सस्यक:: सत्त्वपातननिम्बुद्रवाल्पटङ्काभ्यां मूषामध्ये निरुध्य च । (७७।१)

ताम्ररूपं परिध्मातं सत्त्वं मुञ्चति सस्यकम् ॥ (७७।२)

सस्यक:: सत्त्वपातनशुद्धं सस्यं शिखिक्रान्तं पूर्वभेषजसंयुतम् । (७८।१)

नलिकाध्मानयोगेन सत्त्वं मुञ्चति निश्चितम् ॥ (७८।२)

सस्यक:: सत्त्व:: रिन्ग्सत्त्वमेतत्समादाय वरभूनागसत्त्वयुक् । (७९।१)

तन्मुद्रिका कृतस्पर्शा शूलघ्नी तत्क्षणाद्भवेत् ॥ (७९।२)

चराचरं विषं भूतं डाकिनीं दृग्गतं जयेत् । (८०।१)

रामवत् सोमसेनानी मुद्रिकेति तथाक्षरम् ॥ (८०।२)

मुद्रिकेयं विधातव्या दृष्टप्रत्ययकारिका । (८१।१)

हिमालयोत्तरे पार्श्वे अश्वकर्णो महाद्रुमः ॥ (८१।२)

तत्र शूलं समुत्पन्नं तत्रैव निधनं गतः । (८२।१)

मन्त्रेणानेन मुद्राम्भो निपीतं सप्तमन्त्रितम् ॥ (८२।२)

सद्यः शूलहरं प्रोक्तम् इति भालुकिभाषितम् । (८३।१)

अनया मुद्रया तप्तं तैलमग्नौ सुनिश्चितम् ॥ (८३।२)

लेपितं हन्ति वेगेन शूलं यत्र क्वचिद्भवम् । (८४।१)

सद्यः सूतिकरं नार्याः सद्यो नेत्ररुजापहम् ॥ (८४।२)

विमल:: सुब्त्य्पेस्विमलस्त्रिविधः प्रोक्तो हेमाद्यस्तारपूर्वकः । (८५।१)

तृतीयः कांस्यविमलस्तत्तत्कान्त्या स लक्ष्यते ॥ (८५।२)

विमल:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्वर्तुलः कोणसंयुक्तः स्निग्धश्च फलकान्वितः । (८६।१)

विमल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मरुत्पित्तहरो वृष्यो विमलोऽतिरसायनः ॥ (८६।२)

विमल:: सुब्त्य्पेस्:: उसेपूर्वो हेमक्रियासूक्तो द्वितीयो रूप्यकृन्मतः । (८७।१)

तृतीयो भेषजे तेषु पूर्वः पूर्वगुणोत्तरः ॥ (८७।२)

विअमल:: शोधनआटरूषजलस्विन्नो विमलो विमलो भवेत् । (८८।१)

विमल:: मारणगन्धाश्मलकुचाभ्यां स म्रियते दशभिः पुटैः ॥ (८८।२)

विमल:: सत्त्व:: पातनसटङ्कलकुचद्रावैर् मेषशृङ्गस्य भस्मना । (८९।१)

पिष्टो मूषोदरे लिप्तः संशोष्य च निरुध्य च ॥ (८९।२)

षट्प्रस्थकोकिलैर् ध्मातो विमलः सीससन्निभम् । (९०।१)

सत्त्वं मुञ्चति तद्युक्तो रसः स्यात्तु रसायनः ॥ (९०।२)

विमल:: सत्त्व:: मेदिच्। उसेएतत्सत्त्वं सूतसंयुक्तं पिष्टीकृत्वा सुमर्दितम् । (९१।१)

विलीने गन्धके क्षिप्त्वा जारयेत् त्रिगुणालकम् ॥ (९१।२)

शिलां पञ्चगुणां चापि नालिकायन्त्रके खलु । (९२।१)

तारभस्म दशांशेन तावद्वैक्रान्तकं मृतम् ॥ (९२।२)

सर्वमेकत्र संचूर्ण्य पटेन परिगाल्य च । (९३।१)

निक्षिप्य कूपिकामध्ये परिपूर्य प्रयत्नतः ॥ (९३।२)

लीढो व्योषवरान्वितो विमलको युक्तो घृतैः सेवितो हन्याद् दुर्भगकृज्ज्वरान् श्वयथुकं पाण्डुप्रमेहारुचिम् । (९४।१)

मूलार्तिं ग्रहणीं च शूलमतुलं यक्ष्मामयान् कामलां सर्वान्पित्तमरुद्गदान् किमपरं योगैरशेषान् गदान् ॥ (९४।२)

शिलाजतु:: सुब्त्य्पेस्शिलाधातुर्द्विधा प्रोक्तो गोमूत्राद्यो रसायनः । (९५।१)

कर्पूरपूर्वकश्चान्यस्तत्राद्यो द्विविधः पुनः ॥ (९५।२)

ससत्त्वश्चैव निःसत्त्वस्तयोः पूर्वो गुणाधिकः । (९६।१)

शिलाजतु:: ओरिगिन् ड़्रोम् हेअतेद् रोच्क्स्ग्रीष्मे तीव्रार्कतप्तेभ्यः पादेभ्यो हिमभूभृतः ॥ (९६।२)

स्वर्णरूप्यार्कगर्भेभ्यः शिलाधातुर् विनिःसरेत् । (९७।१)

शिलाजतु:: ड़्रोम् गोल्द्स्वर्णगर्भगिरेर्जातं जपापुष्पनिभं गुरु ॥ (९७।२)

स स्वल्पतिक्तं सुस्वादु परमं तद्रसायनम् । (९८।१)

शिलाजतु:: ड़्रोम् सिल्वेर्रूप्यगर्भगिरेर्जातं मधुरं पाण्डुरं गुरु ॥ (९८।२)

शिलाजं पित्तरोगघ्नं विशेषात् पाण्डुरोगहृत् । (९९।१)

शिलाजतु:: ड़्रोम् चोप्पेर्ताम्रगर्भगिरेर्जातं नीलवर्णं घनं गुरु ॥ (९९।२)

शिलाजं कफवातघ्नं तिक्तोष्णं क्षयरोगनुत् । (१००।१)

शिलाजतु:: तेस्तिन्ग् ड़ोर् पुरित्य्वह्नौ क्षिप्तं भवेद्यत्तु लिङ्गाकारं ह्यधूमकम् । (१००।२)

सलिलेऽथ विलीनं च तच्छुद्धं हि शिलाजतु ॥ (१००।३)

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्नूनं सज्वरपाण्डुशोफशमनं मेहाग्निमान्द्यापहं मेदश्छेदकरं च यक्ष्मशमनं मूत्रामयोन्मूलनम् । (१०१।१)

गुल्मप्लीहविनाशनं जठरहृच्छूलघ्नम् आमापहं सर्वत्वग्गदनाशनं किमपरं देहे च लोहे हितम् ॥ (१०१।२)

शिलाजतु:: पोस्सेस्सेस् प्रोपेर्तिएस् ओड़् ओथेर् सुब्स्तन्चेस्रसोपरससूतेन्द्ररत्नलोहेषु ये गुणाः । (१०२।१)

वसन्ति ते शिलाधातौ जरामृत्युजिगीषया ॥ (१०२।२)

शिलाजतु:: शोधनक्षाराम्लैर्गुग्गुलूपेतैः स्वेदनीयन्त्रमध्यगैः । (१०३।१)

स्वेदितं घटिकामानाच्छिलाधातुर् विशुध्यति ॥ (१०३।२)

शिलाजतु:: मारणशिलया गन्धतालाभ्यां मातुलुङ्गरसेन च । (१०४।१)

पुटितं हि शिलाधातुर् म्रियते ऽष्टगिरिण्डकैः ॥ (१०४।२)

शिलाजतु:: मृत:: मेदिच्। उसेभस्मीभूतशिलोद्भवं समतुलं कान्तं च वैक्रान्तकं युक्तश्च त्रिफलाकटुत्रयघृतैर्वल्लेन तुल्यं भजेत् । (१०५।१)

पाण्डौ यक्ष्मगुदे तथाग्निसदने महेषु मूत्रामये गुल्मप्लीहमहोदरे बहुविधे शूले च योन्यामये ॥ (१०५।२)

सेवेत यदि षण्मासं रसायनविधानतः । (१०६।१)

वलीपलितनिर्मुक्तो जीवेद्वर्षशतं सुखी ॥ (१०६।२)

शिलाजतु:: सत्त्व:: पातनपिष्टं द्रावणवर्गेण साम्लेन गिरिसम्भवम् । (१०७।१)

लिप्त्वा मूषोदरे रुद्ध्वा गाढैर्ध्मातं हि कोकिलैः ॥ (१०७।२)

सत्त्वं मुञ्चेच्छिलाधातुः स्वखनेर्लोहसन्निभम् । (१०८।१)

कर्पूरशिलाजतु:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्पाण्डुरं सिकताकारं कर्पूराद्यं शिलाजतु ॥ (१०८।२)

कर्पूरशिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मूत्रकृच्छ्राश्मरीमेहकामलापाण्डुनाशनम् । (१०९।१)

कर्पूरशिलाजतु:: शोधनएलातोयेन संस्विन्नं शुष्कं शुद्धिमुपैति तत् ॥ (१०९।२)

नैतस्य मारणं सत्त्वपातनं विहितं बुधैः । (११०।१)

रसक:: सुब्त्य्पेस्रसको द्विविधः प्रोक्तो दर्दुरः कारवेल्लकः ॥ (११०।२)

सदलो दर्दुरः प्रोक्तो निर्दलः कारवेल्लकः । (१११।१)

सत्त्वपाते शुभः पूर्वो द्वितीयश्चौषधादिषु ॥ (१११।२)

रसक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रसकः सर्वमेहघ्नः कफपित्तविनाशनः । (११२।१)

नेत्ररोगक्षयघ्नश्च लोहपारदरञ्जनः ॥ (११२।२)

रसक:: हिघ् क़ुअलित्य्नागार्जुनेन निर्दिष्टौ रसश्च रसकावुभौ । (११३।१)

श्रेष्ठौ सिद्धरसौ स्यातां देहलोहकरौ परौ ॥ (११३।२)

रसश्च रसकश्चोभौ येनाग्निसहनौ कृतौ । (११४।१)

देहलोहमयी सिद्धिर्दासी तस्य न संशयः ॥ (११४।२)

रसक:: शोधनखर्परः परिसंतप्तः सप्तवारं निमज्जितः । (११५।१)

बीजपूररसस्यान्तर्निर्मलत्वं समश्नुते ॥ (११५।२)

रसक:: शोधननृमूत्रे मेषमूत्रे वा तक्रे वा काञ्जिके तथा । (११६।१)

प्रताप्य मज्जितं सम्यक् खर्परं परिशुध्यति ॥ (११६।२)

रसक:: रञ्जन wइथ् ~नरमूत्रे स्थितो मासं रसको रञ्जयेद् ध्रुवम् । (११७।१)

शुद्धं ताम्रं रसं तारं शुद्धं स्वर्णप्रभं तथा ॥ (११७।२)

रसक:: सत्त्वपातनहरिद्रात्रिफलारालसिन्धुधूमैः सटङ्कणैः । (११८।१)

सारुष्करैश्च पादांशैः साम्लैः संमर्द्य खर्परम् ॥ (११८।२)

लिप्तं वृन्ताकमूषायां शोषयित्वा निरुध्य च । (११९।१)

मूषामुखोपरि न्यस्य खर्परं प्रधमेत्ततः ॥ (११९।२)

खर्परेऽपहृते ज्वाला भवेन्नीला सिता यदि । (१२०।१)

तदा सन्दंशतो मूषां धृत्वा कृत्वा ह्यधोमुखीम् ॥ (१२०।२)

शनैरास्फालयेद् भूमौ यथा नालं न भज्यते । (१२१।१)

वङ्गाभं पतितं सत्त्वं तदादाय नियोजयेत् ॥ (१२१।२)

एवं हि त्रिचतुर्वारैः सर्वं सत्त्वं विनिःसरेत् । (१२२।१)

रसकसत्त्वपातन (२)यद्वा जलयुतां स्थालीं निखनेत् कोष्ठिकोदरे ॥ (१२२।२)

सच्छिद्रं तन्मुखे मल्लं तन्मुखेऽधोमुखीं क्षिपेत् । (१२३।१)

मूषोपरि शिखित्रांश्च प्रक्षिप्य प्रधमेद् दृढम् ॥ (१२३।२)

पतितं स्थालिकानीरे सत्त्वमादाय योजयेत् । (१२४।१)

रसक:: सत्त्व:: मारणम्तत्सत्त्वं तालकोपेतं निक्षिप्य खलु खर्परे ॥ (१२४।२)

भर्जयेल्लोहदण्डेन भस्मीभवति निश्चितम् । (१२५।१)

रसक:: सत्त्व:: मृत:: मेदिच्। उसेतद्भस्म मृतकान्तेन समेन सह योजितम् ॥ (१२५।२)

अष्टगुञ्जामितं चूर्णं त्रिफलाक्वाथसंयुतम् । (१२६।१)

कान्तपात्रस्थितं रात्रौ तिलजप्रतिवापकम् ॥ (१२६।२)

निषेवितं निहन्त्याशु मधुमेहमपि ध्रुवम् । (१२७।१)

पैत्तं क्षयं च पाण्डुं च श्वयथुं गुल्ममेव च ॥ (१२७।२)

रक्तगुल्मं च नारीणां प्रदरं सोमरोगकम् । (१२८।१)

योनिरोगानशेषांश्च विषमांश्च ज्वरानपि । (१२८।२)

रजःशूलं च नारीणां कासं श्वासं च हिध्मिकाम् ॥ (१२८।३)

माक्षिकमाक्षिको द्विविधो हेममाक्षिकस्तारमाक्षिकः । (१२९।१)

स्वर्णमाक्षिक:: ओरिगिन्तत्राद्यं माक्षिकं कान्यकुब्जोत्थं स्वर्णसन्निभम् ॥ (१२९।२)

तारमाक्षिक:: ओरिगिन्तपतीतीरसम्भूतं पञ्चवर्णसुवर्णवत् । (१३०।१)

पाषाणबहुलः प्रोक्तस्ताप्याख्योऽसौ गुणाल्पकः ॥ (१३०।२)

माक्षिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्माक्षीकधातुः सकलामयघ्नः प्राणो रसेन्द्रस्य परं हि वृष्यः । (१३१।१)

दुर्मेललोहद्वयमेलकश्च गुणोत्तरः सर्वरसायनाग्र्यः ॥ (१३१।२)

माक्षिक:: शोधनमेरण्डतैललुङ्गाम्बुसिद्धे शुध्यति माक्षिकम् । (१३२।१)

माक्षिक:: शोधनसिद्धं च कदलीकन्दतोये च घटिकाद्वयम् ॥ (१३२।२)

तप्तं क्षिप्तं वराक्वाथे शुद्धिमायाति माक्षिकम् । (१३३।१)

माक्षिक:: मारणमातुलुङ्गाम्बुगन्धाभ्यां पिष्टं मूषोदरे स्थितम् ॥ (१३३।२)

पञ्चक्रोडपुटैर्दग्धं म्रियते माक्षिकं खलु । (१३४।१)

माक्षिक:: मारणएरण्डतैलगव्याज्यैर्मातुलुङ्गरसेन च ॥ (१३४।२)

खर्परस्थं दृढं पक्वं जायते धातुसन्निभम् । (१३५।१)

एवं मृतं रसे योज्यं रसायनविधावपि ॥ (१३५।२)

माक्षिक:: सत्त्वपातनत्रिंशांशनागसंयुक्तं क्षारैरम्लैश्च वर्तितम् । (१३६।१)

ध्मातं प्रकटमूषायां सत्त्वं मुञ्चति माक्षिकम् ॥ (१३६।२)

माक्षिक:: सत्त्व:: शोधनसप्तवारं परिद्राव्य क्षिप्तं निर्गुण्डिकारसे । (१३७।१)

माक्षीकसत्त्वसम्मिश्रं नागं नश्यति निश्चितम् ॥ (१३७।२)

गुञ्जाबीजसमच्छायं द्रुतद्रावं च सीसवत् । (१३८।१)

ताप्यसत्त्वं विशुद्धं तु देहलोहकरं परम् ॥ (१३८।२)

माक्षिकरसायन (१)माक्षीकसत्त्वेन रसस्य पिष्टीं कृत्वा विलीने च बलिं निधाय । (१३९।१)

संमिश्र्य संमर्द्य च खल्वमध्ये निक्षिप्य सत्त्वं द्रुतमभ्रकस्य च ॥ (१३९।२)

विधाय गोलं लवणाख्ययन्त्रे पचेद्दिनार्धं मृदुवह्निना च । (१४०।१)

स्वतः सुशीतं परिचूर्ण्य सम्यग् वल्लोन्मितं खण्डविडङ्गयुक्तम् ॥ (१४०।२)

संसेवितं क्षौद्रयुतं निहन्ति जरां सरोगाम् अपमृत्युमेव । (१४१।१)

दुःसाध्यरोगानपि सप्तवारैर्नैतेन तुल्योऽस्ति सुधारसोऽपि ॥ (१४१।२)

माक्षिकरसायन (२)मृतमाक्षीकपाषाणस् तदर्धं मृतमभ्रकम् । (१४२।१)

तदर्धं कान्तलोहं च तदर्धं ताम्रभस्मकम् ॥ (१४२।२)

सर्वमेकत्र संमेल्य समगन्धेन योजयेत् । (१४३।१)

निम्बुद्रवेण संमर्द्य प्रपुटेद्दशवारकम् ॥ (१४३।२)

वनोत्पलशतेनैव भावयेत् परिचूर्ण्य तत् । (१४४।१)

व्योषबाह्लीकतोयेन वाराणामेकविंशतिम् ॥ (१४४।२)

भवेद्धि मृतमाक्षीकं सर्वव्याधिविनाशनम् । (१४५।१)

क्षयं पाण्डुं च कुष्ठानि ग्रहणीं गुदजां रुजः ॥ (१४५।२)

मन्दाग्निं कामलां शोषं स्वरभङ्गमरोचकम् । (१४६।१)

नानारूपान् ज्वरान् उग्रान् आमदोषं विसूचिकाम् ॥ (१४६।२)

वातपित्तकफोद्भूतांस्तत्तद्रोगान् अशेषतः । (१४७।१)

तत्तदौचित्ययोगेन प्रयुक्तैरनुपानकैः । (१४७।२)

महारसेषु सर्वेषु ताप्यमेव वरं मतम् ॥ (१४७।३)