उपोषधस्य गौतमा राज्ञो मनुष्याणां स्तालजङ्घा स्तालजङ्घा इति संज्ञाभूत् उपोष कथ्यते सोमदेवेन मुग्धवैद्यप्रबुद्धये । (१।१)

परिभाषा रसेन्द्रस्य शास्त्रैः सिद्धैश्च भाषिता ॥ (१।२)

धान्वन्तरभागअर्धं सिद्धरसस्य तैलघृतयोर्लेहस्य भागोऽष्टमः संसिद्धाखिललोहचूर्णवटकादीनां तथा सप्तमः । (२।१)

यो दीयेत भिषग्वराय गदिभिर्निर्दिश्य धन्वन्तरिं सर्वारोग्यसुखाप्तये निगदितो भागः स धान्वन्तरः ॥ (२।२)

रुद्रभागभैषज्यक्रीणितद्रव्यभागश्चैकादशो हि यः । (३।१)

वणिग्भ्यो गृह्यते वैद्यै रुद्रभागः स उच्यते ॥ (३।२)

प्रगृह्याधिकरुद्रांशं योऽसमीचीनमौषधम् । (४।१)

दापयेल्लुब्धधीर्वैद्यः स स्याद्विश्वासघातकः ॥ (४।२)

शास्त्रेषु विहिता शुद्धिर्ब्रह्महत्याकृतामपि । (५।१)

विश्वासघातिनां पुंसां न शुद्धिर्मरणं विना ॥ (५।२)

कज्जलीधातुभिर् गन्धकाद्यैश्च निर्द्रवैर्मर्दितो रसः । (६।१)

सुश्लक्ष्णः कज्जलाभासः कज्जलीत्यभिधीयते ॥ (६।२)

रसपङ्कसद्रवा मर्दिता सैव रसपङ्क इति स्मृतः ॥ (७।०)

नवनीतपिष्टीअर्कांशतुल्याद्रसतोऽथ गन्धान्निष्कार्धतुल्यात्त्रुटिशो ऽभिखल्वे । (८।१)

अर्कातपे तीव्रतरे सघर्मे पिष्टी भवेत्सा नवनीतरूपा ॥ (८।२)

पिष्टीखल्वे विमर्द्य गन्धेन दुग्धेन सह पारदम् । (९।१)

पेषणात् पिष्टतां याति सापि पिष्टी मता परैः ॥ (९।२)

पातनपिष्टीचतुर्थांशसुवर्णेन रसेन कृतपिष्टिका । (१०।१)

भवेत्पातनपिष्टी सा रसस्योत्तमसिद्धिदा ॥ (१०।२)

हेमतारयोः कृष्टीरूप्यं वा जातरूपं वा रसगन्धादिभिर्हतम् । (११।१)

समुत्थितं हि बहुशः सा कृष्टी हेमतारयोः ॥ (११।२)

स्वर्णकृष्टीकृष्टी क्षिप्ता सुवर्णान्तर्न वर्णो हीयते तया । (१२।१)

स्वर्णकृष्ट्या कृतं बीजं रसस्य परिरञ्जनम् ॥ (१२।२)

वरलोहकताम्रं तीक्ष्णसमायुक्तं द्रुतं निक्षिप्य भूरिशः । (१३।१)

सगन्धे लकुचद्रावे निर्गतं वरलोहकम् ॥ (१३।२)

स्वर्णरक्तीतेन रक्तीकृतं स्वर्णं स्वर्णरक्तीत्युदाहृतम् । (१४।१)

निक्षिप्ता सा द्रुते स्वर्णे वर्णोत्कर्षविधायिनी । (१४।२)

तारस्य रञ्जनी चापि बीजरागविधायिनी ॥ (१४।३)

ताररक्तीएवमेव प्रकर्तव्या ताररक्ती मनोहरा । (१५।१)

रञ्जनी खलु रूप्यस्य बीजानामपि रञ्जनी ॥ (१५।२)

चन्द्रानलयोर् दलम्मृतेन वा बद्धरसेन वान्यल्लोहेन वा साधितमन्यलोहम् । (१६।१)

सितत्वपीतत्वमुपागतं तद्दलं हि चन्द्रानलयोः प्रसिद्धम् ॥ (१६।२)

सितपीतदलआभासकृतबद्धेन रसेन सह योजितम् । (१७।१)

साधितं चान्यलोहेन सितं पीतं हि तद्दलम् ॥ (१७।२)

अयोनागताप्येन निहतं कान्तं सप्तवारं समुत्थितम् । (१८।१)

शिलयाप्याहतं नागं वारं वारं समुत्थितम् ॥ (१८।२)

तद् द्वयं द्विपलं चाथ ताप्यभस्म पलद्वयम् । (१९।१)

सर्वं निक्षिप्य मूषायां सप्तवारं धमेद् दृढम् ॥ (१९।२)

तद् अयोनागमित्युक्तं साधकं देहलोहयोः । (२०।१)

रसेन सारणायन्त्रे तदीया गुटिका कृता ॥ (२०।२)

सा धृता वदने हन्ति मेहव्यूहमशेषतः । (२१।१)

कुरुते दन्तदार्ढ्यं च दृष्टिं गृध्रदृशाविव । (२१।२)

तथान्यान् नेत्रजान् रोगान् रोगान् जत्रूर्ध्वसम्भवान् ॥ (२१।३)

शुल्बनागमाक्षिकेण हतं ताम्रं दशवारं समुत्थितम् । (२२।१)

तद्वद्विशुद्धनागं हि द्वितयं तच्चतुष्पलम् ॥ (२२।२)

नीलाञ्जनहतं भूयः सप्तवारं समुत्थितम् । (२३।१)

इति संसिद्धमेतद्धि शुल्बनागं प्रकीर्त्यते ॥ (२३।२)

सारितस्तेन सूतेन्द्रो वदने विधृतो नृणाम् । (२४।१)

निहन्ति मासमात्रेण मेहव्यूहमशेषतः ॥ (२४।२)

पथ्याशनस्य वर्षेण पलितं वलिभिः सह । (२५।१)

गृध्रदृष्टिर्लसत्पुष्टिः सर्वारोग्यसमन्वितः ॥ (२५।२)

पिञ्जरीलोहं लोहान्तरे क्षिप्तं ध्मातं निर्वापितं द्रवे । (२६।१)

पाण्डुपीतप्रभं जातं पिञ्जरीत्यभिधीयते ॥ (२६।२)

चन्द्रार्कभागाः षोडश तारस्य तथा द्वादश भास्करः । (२७।१)

एकत्रावर्तितास्तेन चन्द्रार्कमिति कथ्यते ॥ (२७।२)

निर्वाहण।निर्वापणसाध्यलोहेऽन्यलोहं चेत् प्रक्षिप्तं वङ्कनालतः । (२८।१)

निर्वापणं तु यत्प्रोक्तं वैद्यैर्निर्वाहणं खलु ॥ (२८।२)

क्षेप्यं निर्वाहणं द्रव्यं निर्वाह्ये समभागिकम् । (२९।१)

आवाप्यं वापनीये च भागे दिष्टे च दिष्टवत् ॥ (२९।२)

वारितरमृतं तरति तत्तोये लोहं वारितरं हि तत् ॥ (३०।०)

रेखापूर्णअङ्गुष्ठतर्जनीघृष्टं तत्तद्रेखान्तरे विशेत् । (३१।१)

मृतं लोहं तदुद्दिष्टं रेखापूर्णाभिधानतः ॥ (३१।२)

अपुनर्भवगुडगुञ्जासुखस्पर्शमध्वाज्यैः सह योजितम् । (३२।१)

नायाति प्रकृतिं ध्मानादपुनर्भवमुच्यते ॥ (३२।२)

निरुत्थरूप्येण सह संयुक्तं ध्मातं रूप्येण नो लगेत् । (३३।१)

तदा निरुत्थमित्युक्तं लोहं तदपुनर्भवम् ॥ (३३।२)

एवं रूप्यं सनागं चेद् ध्मातं ताम्रे लगेन्न हि । (३४।१)

तदा निरुत्थं मन्तव्यं रञ्जनं च भिषग्वरैः ॥ (३४।२)

बीजनिर्वाहणविशेषेण तत्तद्वर्णं भवेद्यदा । (३५।१)

मृदुलं चित्रसंस्कारं तद्बीजमिति कथ्यते ॥ (३५।२)

इदमेव विनिर्दिष्टं वैद्यैरुत्तरणं खलु । (३६।१)

ताडनसंसृष्टलोहयोर् एकलोहस्य परिनाशनम् । (३६।२)

प्रध्मानाद् वङ्कनालेन तत्ताडनमुदाहृतम् ॥ (३६।३)

धान्याभ्रचूर्णाभ्रं शालिसंयुक्तं वस्त्रे बद्धं तु काञ्जिके । (३७।१)

निर्यातं मर्दनाद्वस्त्राद्धान्याभ्रमिति कथ्यते ॥ (३७।२)

सत्त्वक्षाराम्लद्रावकैर्युक्तं ध्मातमाकरकोष्ठके । (३८।१)

यस्ततो निर्गतः सारः सत्त्वमित्यभिधीयते ॥ (३८।२)

एककोलिशिखकोष्ठिका शिखरापूर्णैः कोलिशैर्ध्मानयोगतः । (३९।१)

मूषाकण्ठमनुप्राप्तैर् एककोलिशिखो मतः ॥ (३९।२)

छर्चोअल् (स्य्न्।)शिखित्राः पावकोच्छिष्टा मृताङ्गाराश्च कोकिलाः । (४०।१)

कृष्णाङ्गाः कोलिशाश्चेति पर्यायास्ते परस्परम् ॥ (४०।२)

द्रावणे सत्त्वपाते च माधुकाः खादिराः शुभाः । (४१।१)

उद्द्रावे वंशजास्ते तु स्वेदने बादराः शुभाः ॥ (४१।२)

हिङ्गुलाकृष्टविद्याधराख्ययन्त्रस्थादार्द्रकद्रावमर्दितात् । (४२।१)

समाकृष्टो रसो योऽसौ हिङ्गुलाकृष्ट उच्यते ॥ (४२।२)

घोषाकृष्टस्वल्पतालयुतं कांस्यं वङ्कनालेन ताडितम् । (४३।१)

मुक्तवङ्गं हि तत्ताम्रं घोषाकृष्टम् उदाहृतम् ॥ (४३।२)

गुह्यनागपलविंशति नागस्य शुद्धस्य कृतचक्रिकम् । (४४।१)

रूपिकादुग्धसम्पिष्टशिलया परिलेपितम् ॥ (४४।२)

शरावसम्पुटे रुद्ध्वा पचेत् क्रोडपुटेन तम् । (४५।१)

तावद्वारं पचेद्यत्नाद्यावद्भस्म प्रजायते ॥ (४५।२)

गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यसारघैः परिमर्द्य तत् । (४६।१)

मूषामध्ये निरुध्याथ ध्मानादुत्थापितं पुनः ॥ (४६।२)

चक्रान्तेन पुनः कृत्वा पलप्रमितपारदैः । (४७।१)

लिप्त्वा लिम्पेत्सितार्कस्य पयसा शिलयापि च ॥ (४७।२)

पचेद्गजपुटैरेनं वाराणां खलु विंशतिः । (४८।१)

पुटे पुटे हि नागस्य कुर्यादुत्थानं खलु ॥ (४८।२)

नीलज्योतिर्द्रवैः सम्यग् दशवाराणि ढालयेत् । (४९।१)

इति सिद्धं ततः सीसं कर्षमात्रावशेषितम् ॥ (४९।२)

गुह्यनागाख्यया प्रोक्तं श्रेष्ठं रसरसायनम् । (५०।१)

गुह्यनाग:: ग्रास ओड़् गोल्द्निष्कमात्रे तु नागे ऽस्मिन् लोहखार्यां द्रुते सति ॥ (५०।२)

स्वतो लक्षगुणां हैमीं शलाकां ग्रसति ध्रुवम् । (५१।१)

कुसुम्भतैलतप्तं तत् स्वर्णम् उद्गरिति ध्रुवम् ॥ (५१।२)

गुह्यमार्गो ऽयमुद्दिष्टो वक्ति स्वच्छन्दभैरवः । (५२।१)

वरनागतीक्ष्णं नीलाञ्जनोपेतं ध्मातं हि बहुशो दृढम् ॥ (५२।२)

मृदु कृष्णं द्रुतद्रावि वरनागं तदुच्यते । (५३।१)

उत्थापन (देड़्।)मृतस्य पुनरुद्भूतिः सा चोक्तोत्थापनाख्यया ॥ (५३।२)

ढालनद्रुतद्रव्यस्य निक्षेपो द्रवे तड्ढालनं मतम् । (५४।१)

नागसंभूतचपलत्रिंशत्पलमितं नागं भानुदुग्धेन मर्दितम् ॥ (५४।२)

विमर्द्य पुटयेत्तावद्यावत् कर्षावशेषितम् । (५५।१)

न तत्पुटसहस्रेण क्षयमायाति सर्वदा ॥ (५५।२)

चपलोऽयं समुद्दिष्टो वार्त्तिकैर्नागसम्भवः । (५६।१)

वङ्गसंभूतश् चपलःइत्थं च चपलः कार्यो वङ्गस्यापि न संशयः ॥ (५६।२)

तत्स्पृष्टहस्तसंस्पृष्टः केवलो बध्यते रसः । (५७।१)

स रसो धातुवादेषु शस्यते न रसायने ॥ (५७।२)

अयं हि खर्पणाख्येन लोकनाथेन कीर्तितः । (५८।१)

चपल:: प्रेपरतिओन्भ्रामकाश्मरजः सूक्ष्मं पञ्चमांशरसान्वितम् ॥ (५८।२)

कुमारीमूलतोयेन मर्दयेदेकवासरम् । (५९।१)

चाङ्गेरीस्वरसेनापि दिनमेकमनारतम् ॥ (५९।२)

एवं भूनागधौतेन मर्दयेद्दिवसत्रयम् । (६०।१)

अथैकपलनागेन तावता त्रपुणापि च ॥ (६०।२)

दशनिष्करसेन्द्रेण श्लक्ष्णां पिष्टीं समाचरेत् । (६१।१)

योजयित्वाथ कल्केन यथापूर्वं विमर्दयेत् ॥ (६१।२)

ततः साररसेन्द्रेण सत्त्वेन रसकस्य च । (६२।१)

पिष्टीं कृत्वा तु पूर्वेण पूर्वकल्केन योजयेत् ॥ (६२।२)

अग्निं प्रज्वाल्य सोष्णेन काञ्जिकेन प्रशोषयेत् । (६३।१)

पलार्धं शुद्धसस्येन भृष्टगुञ्जारसेन च ॥ (६३।२)

विमर्द्य काञ्जिकैः कुर्यान्मरिचप्रमिता वटीः । (६४।१)

निरुध्य वज्रमूषायां संधिबन्धं विधाय च ॥ (६४।२)

शिखित्रैर्नवभिः सम्यग्भस्त्राभ्यां च धमेत्खलु । (६५।१)

ततो मूषागतं सत्त्वं समादाय समन्ततः ॥ (६५।२)

धमेत् प्रकटमूषायां वङ्कनालेन शुद्धये । (६६।१)

दशशाणं हि तत्सत्त्वं भस्मना लवणेन च ॥ (६६।२)

सकाञ्जिकेन संवेष्ट्य पुटयोगेन शोषयेत् । (६७।१)

द्विनिष्कप्रमिते तस्मिन् पूर्वप्रोक्तेन भस्मना ॥ (६७।२)

अशीतिगुणितं नागं ध्मात्वा निर्वाहयेत् खलु । (६८।१)

इयता पूर्वसूतोऽसौ जार्यते न कथंचन ॥ (६८।२)

चपलोऽयं समुद्दिष्टो लोकनाथेन शम्भुना । (६९।१)

अनेनापि रसः शीघ्रं बध्यते पूर्ववत् सुखम् ॥ (६९।२)

कारवल्लीजटाचूर्णैर्दशधा पुटितो हि स । (७०।१)

भवेन्नागविनिर्मुक्तो ग्रासं गृह्णात्यशेषतः ॥ (७०।२)

मुखं प्रकटमूषायां भवेच्चातिगुणोत्तरम् । (७१।१)

जीर्णग्रासो रसो ह्येष देहलोहकरो भवेत् । (७१।२)

सोऽयं श्रीसोमदेवेन कथितोऽतीव निश्चितम् ॥ (७१।३)

धौतभूभुजंगशकृत्तोयैः प्रक्षाल्यापहृतं रजः । (७२।१)

कृष्णवर्णं हि तत्प्रोक्तं धौताख्यं रसवादिभिः ॥ (७२।२)

द्वंद्वनद्रव्ययोर्मेलनं ध्मानाद् द्वंद्वनं परिकीर्तितम् । (७३।१)

??भागाद्रूप्यादिके क्षेपमनुवर्णसुवर्णके ॥ (७३।२)

भञ्जिनीदलैर् वा वर्णिकाह्रासो भञ्जिनी वादिभिर्मता । (७४।१)

पतङ्गीपतंगिकल्कतो जाता लोहे तारत्वहेमता ॥ (७४।२)

पलिकादिनानि कतिचित् स्थित्वा यात्यसौ पलिका मता । (७५।१)

पतङ्गीरागरञ्जितश्च रसाल्लोहाद् ध्मानाद्वा चिरकालतः । (७५।२)

विनिर्याति स निर्दिष्टः पतङ्गीरागसंज्ञिकः ॥ (७५।३)

आवाप, प्रतीवाप, आच्छादनद्रुते द्रव्यान्तरे क्षेपो लोहाद्यैः क्रियते हि यः । (७६।१)

स आवापः प्रतीवापः स एवाच्छादनं मतम् ॥ (७६।२)

अभिषेकद्रुते वह्निस्थिते लौहे विरम्याष्टनिमेषकम् । (७७।१)

सलिलस्य परिक्षेपः सोऽभिषेक इतीरितः ॥ (७७।२)

निर्वापतप्तस्याप्सु विनिक्षेपो निर्वापः स्नपनं च तत् । (७८।१)

ज़ेइत् ड़्र् प्रतीवाप उस्w।प्रतीवापादिकं कार्यं द्रुतलोहे सुनिर्मले ॥ (७८।२)

शुद्धावर्तयदा हुताशो दीप्तार्चिः शुक्लोत्थानसमन्वितः । (७९।१)

शुद्धावर्तस्तदा ज्ञेयः स कालः सत्त्वनिर्गमे ॥ (७९।२)

बीजावर्तद्राव्यद्रव्यनिभा ज्वाला दृश्यते धमने यदा । (८०।१)

द्रावस्योन्मुखता सेयं बीजावर्तः स उच्यते ॥ (८०।२)

स्वाङ्गशीतलवह्निस्थमेव शीतं यत् तदुक्तं स्वाङ्गशीतलम् । (८१।१)

बहिःशीतलअग्नेराकृष्टशीतं च तद्बहिःशीतमीरितम् ॥ (८१।२)

स्वेदनक्षाराम्लैरौषधैर् वापि दोलायन्त्रे स्थितस्य हि । (८२।१)

पचनं स्वेदनाख्यं स्यान्मलशैथिल्यकारकम् ॥ (८२।२)

मर्दनौद्दिष्टैरौषधैः सार्धं सर्वाम्लैः काञ्जिकैरपि । (८३।१)

पेषणं मर्दनाख्यं स्याद्बहिर्मलविनाशनम् ॥ (८३।२)

मूर्छनमर्दनोद्दिष्टभैषज्यैर्नष्टपिष्टत्वकारकम् । (८४।१)

तन्मूर्छनं हि वङ्गाद्रिभूजकञ्चुकनाशनम् ॥ (८४।२)

नष्टपिष्टस्वरूपस्य विनाशेन पिष्टतापादनं हि यत् । (८५।१)

विद्वद्भिर्निर्जितः सूतो नष्टपिष्टः स उच्यते ॥ (८५।२)

उत्थापनस्वेदातपादियोगेन स्वरूपापादनं हि यत् । (८६।१)

तदुत्थापनमित्युक्तं मूर्छाव्यापत्तिनाशनम् ॥ (८६।२)

पातनौक्तौषधैर्मर्दितपारदस्य यन्त्रस्थितस्योर्ध्वमधश्च तिर्यक् । (८७।१)

निर्यातनं पातनसंज्ञयोक्तं वङ्गाहिसम्पर्कजकञ्चुकघ्नम् ॥ (८७।२)

रोधनजलसैन्धवयुक्तस्य रसस्य दिवसत्रयम् । (८८।१)

स्थितिरास्थापनी कुम्भे यासौ रोधनमुच्यते ॥ (८८।२)

नियमनरोधनाल्लब्धवीर्यस्य चपलत्वनिवृत्तये । (८९।१)

क्रियते यो घटे स्वेदः प्रोक्तं नियमनं हि तत् ॥ (८९।२)

दीपनधातुपाषाणमूलाद्यैः संयुक्तो घटमध्यगः । (९०।१)

ग्रासार्थं त्रिदिनं स्वेदो दीपनं तन्मतं बुधैः ॥ (९०।२)

ग्रासमानैयन्मानस्य सूतस्य ग्रासद्रव्यात्मिका मितिः । (९१।१)

इयतीत्युच्यते यासौ ग्रासमानमितीरितम् ॥ (९१।२)

जारणाग्रासस्य चारणं गर्भे द्रावणं जारणं तथा । (९२।१)

इति त्रिरूपा निर्दिष्टा जारणा वरवार्त्तिकैः ॥ (९२।२)

ग्रासः पिण्डः परीणामः तिस्रश्चाख्याः पराः स्मृताः । (९३।१)

समुखा निर्मुखा चेति जारणा द्विविधा पुनः ॥ (९३।२)

जारण:: निर्मुखजारणानिर्मुखा जारणा प्रोक्ता बीजादानेन भागतः । (९४।१)

बीज (-> जारणा)शुद्धं स्वर्णं च रूप्यं च बीजमित्यभिधीयते ॥ (९४।२)

मुख।समुखजारणाचतुःषष्ट्यंशतो बीजप्रक्षेपो मुखमुच्यते । (९५।१)

समुखरसएवं कृते रसो ग्रासलोलुपो मुखवान्भवेत् ॥ (९५।२)

कठिनान्यपि लोहानि भक्षितुं भवति क्षमः । (९६।१)

इयं हि समुखा प्रोक्ता जारणा मृगचारिणा ॥ (९६।२)

राक्षसमुखदिव्यौषधिसमायोगात्स्थितः प्रकटकोष्ठिषु । (९७।१)

भुङ्क्ते निखिललोहाद्यं योऽसौ राक्षसवक्त्रवान् ॥ (९७।२)

चारणारसस्य वदने ग्रासक्षेपणं चारणा मता । (९८।१)

गर्भद्रुतिग्रस्तस्य द्रावणं गर्भे गर्भद्रुतिरुदाहृता ॥ (९८।२)

बाह्यद्रुतिबहिरेव द्रुतीकृत्य घनसत्त्वादिकं खलु । (९९।१)

जारणाय रसेन्द्रस्य सा बाह्या द्रुतिरुच्यते ॥ (९९।२)

द्रुति (सुब्स्तन्चे)निर्लेपत्वं द्रवत्वं च तेजस्त्वं लघुता तथा । (१००।१)

द्रुतं योगश्च सूतेन पञ्चधा द्रुतिलक्षणम् ॥ (१००।२)

द्रुति (प्रोचेस्स्)तुषधान्यादियोगेन लोहधात्वादिकं सदा । (१०१।१)

संतिष्ठते द्रवाकारं सा द्रुतिः परिकीर्तिता ॥ (१०१।२)

जारणाद्रुतग्रासपरीणामो विडयन्त्रादियोगतः । (१०२।१)

जारणेत्युच्यते तस्याः प्रकाराः सन्ति कोटिशः ॥ (१०२।२)

विड (देड़्।)क्षारैरम्लैश्च गन्धाद्यैर्मूत्रैश्च पटुभिस्तथा । (१०३।१)

रसग्रासस्य जीर्णार्थं तद्विडं परिकीर्तितम् ॥ (१०३।२)

रञ्जनसुसिद्धबीजधात्वादिजारणेन रसस्य हि । (१०४।१)

पीतादिरागजननं रञ्जनं परिकीर्तितम् ॥ (१०४।२)

सारणासूते सतैलयन्त्रस्थे स्वर्णादिक्षेपणं हि यत् । (१०५।१)

वेधाधिक्यकरं लोहे सारणा सा प्रकीर्तिता ॥ (१०५।२)

वेधव्यवायिभेषजोपेतो द्रव्ये क्षिप्तो रसः खलु । (१०६।१)

वेध इत्युच्यते तज्ज्ञैः स चानेकविधः स्मृतः ॥ (१०६।२)

वेधभेदाःलेपः क्षेपश्च कुन्तश्च धूमाख्यः शब्दसंज्ञकः । (१०७।१)

लेपवेधलेपेन कुरुते लोहं स्वर्णं वा रजतं तथा ॥ (१०७।२)

लेपवेधः स विज्ञेयः पुटमत्र च सौकरम् । (१०८।१)

क्षेपवेधप्रक्षेपणं द्रुते लोहे वेधः स्यात् क्षेपसंज्ञितः ॥ (१०८।२)

कुन्तवेधसंदंशधृतसूतेन द्रुतद्रव्याहृतिश्च या । (१०९।१)

सुवर्णत्वादिकरणी कुन्तवेधः स कथ्यते ॥ (१०९।२)

धूमवेधवह्नौ धूमायमानेऽन्तः प्रक्षिप्तरसधूमतः । (११०।१)

स्वर्णाद्यापादनं लोहे धूमवेधः स उच्यते ॥ (११०।२)

शब्दवेधमुखस्थितरसेनाल्पलोहस्य धमनात्खलु । (१११।१)

स्वर्णरूप्यत्वजननं शब्दवेधः प्रकीर्तितः ॥ (१११।२)

उद्घाटनविद्धद्रव्यस्य सूतेन कालुष्यादिनिवारणम् । (११२।१)

प्रकाशनं च वर्णस्य तदुद्घाटनमीरितम् ॥ (११२।२)

स्वेदनक्षाराम्लैरौषधैः सार्धं भाण्डे रुद्ध्वातियत्नतः । (११३।१)

भूमौ निखन्यते यत्तत्स्वेदनं संप्रकीर्तितम् ॥ (११३।२)

संन्यासरसस्यौषधयुक्तस्य भाण्डं रुद्ध्वातियत्नतः । (११४।१)

सदाग्नियुतचुल्ल्यन्तः क्षेपः संन्यास उच्यते ॥ (११४।२)

स्वेदनसंन्यासगुणाःद्वावेतौ स्वेदसंन्यासौ रसराजस्य निश्चितम् । (११५।१)

गुणप्रभावजननौ शीघ्रव्याप्तिकरौ तथा ॥ (११५।२)

रसनिगममहाब्धेः सोमदेवः समन्तात् स्फुटतरपरिभाषा नाम रत्नानि हृत्वा । (११६।१)

व्यरचयदतियत्नात्तैर् इमां कण्ठमालां कलयति भिषगग्र्यो मण्डनार्थं सभायाम् ॥ (११६।२)

पठेत् पठितपाठोऽयमध्यायो रसवादिनः । (११७।१)

रसकर्माणि कुर्वाणो न स मुह्यति कुत्रचित् ॥ (११७।२)