रसेन्द्रचूडामणिRasendracūḍāmaṇi

RCūM, 16

13 of 13 · 202 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथातो जारणा पुण्या रससिद्धिविधायिनी । (१।१)

athāto jāraṇā puṇyā rasasiddhividhāyinī |

1.2१.२

सुकरा सुलभद्रव्या कृतपूर्वा निगद्यते ॥ (१।२)

sukarā sulabhadravyā kṛtapūrvā nigadyate ||

2.1२.१

अभ्र:: जारणाइह निष्पत्त्रकग्रासं यो रसाय प्रयच्छति । (२।१)

abhra:: jāraṇāiha niṣpattrakagrāsaṃ yo rasāya prayacchati |

2.2२.२

तोषितस्तेन गौरीशो जगत्त्रितयदानतः ॥ (२।२)

toṣitastena gaurīśo jagattritayadānataḥ ||

3.1३.१

पक्षच्छेद => बन्धनपक्षच्छेदमकृत्वा यो रसबन्धं समीहते । (३।१)

pakṣaccheda => bandhanapakṣacchedamakṛtvā yo rasabandhaṃ samīhate |

3.2३.२

बीजैः स विषयासक्त्या मुक्तिमिच्छति दुष्टधीः ॥ (३।२)

bījaiḥ sa viṣayāsaktyā muktimicchati duṣṭadhīḥ ||

4.1४.१

अभ्र:: सत्त्व:: ड़ोर् पक्षच्छेदघनसत्त्वं विना नान्यत्सूतपक्षनिकृन्तनम् । (४।१)

abhra:: sattva:: for pakṣacchedaghanasattvaṃ vinā nānyatsūtapakṣanikṛntanam |

4.2४.२

कृत्तपक्षो निरुद्धाध्वा रज्यते बध्यते रसः ॥ (४।२)

kṛttapakṣo niruddhādhvā rajyate badhyate rasaḥ ||

5.1५.१

निश्चन्द्रमपि पत्राभ्रं जारितं खलु पारदे । (५।१)

niścandramapi patrābhraṃ jāritaṃ khalu pārade |

5.2५.२

तच्चरेत्सप्तधा भिन्नं चीर्णं चापि समुद्गिरेत् ॥ (५।२)

taccaretsaptadhā bhinnaṃ cīrṇaṃ cāpi samudgiret ||

6.1६.१

जीर्णपादांशसत्त्वोऽपि तत्तद्योगेषु योजितः । (६।१)

jīrṇapādāṃśasattvo'pi tattadyogeṣu yojitaḥ |

6.2६.२

तत्तद्रोगे फलं शीघ्रं रसो धत्तेऽधिकं यतः ॥ (६।२)

tattadroge phalaṃ śīghraṃ raso dhatte'dhikaṃ yataḥ ||

7.1७.१

यत्र सत्त्वं द्रुतं बीजं रसजारणकर्मणि । (७।१)

yatra sattvaṃ drutaṃ bījaṃ rasajāraṇakarmaṇi |

7.2७.२

उत्कृष्टं चापि तद्दिष्टं गुणैरष्टगुणं तथा ॥ (७।२)

utkṛṣṭaṃ cāpi taddiṣṭaṃ guṇairaṣṭaguṇaṃ tathā ||

8.1८.१

शिवयोश्चरमो धातुरभ्रकं पारदस्तथा । (८।१)

śivayoścaramo dhāturabhrakaṃ pāradastathā |

8.2८.२

एतयोर् मेलनान् नॄणां क्व मृत्युः क्व दरिद्रता ॥ (८।२)

etayor melanān nṝṇāṃ kva mṛtyuḥ kva daridratā ||

9.1९.१

मेर्चुर्य्:: वेर्ज़ेह्र्त् केइन् रेइनेस् अभ्रसत्त्वकेवलाभ्रकसत्त्वं हि ग्रसत्येव न पारदः । (९।१)

mercury:: verzehrt kein reines abhrasattvakevalābhrakasattvaṃ hi grasatyeva na pāradaḥ |

9.2९.२

ग्रस्तमप्यतिदुःखेन सर्वाङ्गव्यापि नो भवेत् ॥ (९।२)

grastamapyatiduḥkhena sarvāṅgavyāpi no bhavet ||

10.1१०.१

तस्माल्लोहान्तरोपेतं युक्तं च धातुसत्त्वकैः । (१०।१)

tasmāllohāntaropetaṃ yuktaṃ ca dhātusattvakaiḥ |

10.2१०.२

अभ्रकक्षारयोः सिद्धः केवलं वपुःसिद्धिदः ॥ (१०।२)

abhrakakṣārayoḥ siddhaḥ kevalaṃ vapuḥsiddhidaḥ ||

11.0११.०

अभ्रेणैकत्वकरणं लोहानां परिकथ्यते ॥ (११।०)

abhreṇaikatvakaraṇaṃ lohānāṃ parikathyate ||

12.1१२.१

द्वन्द्वमेलापक ड़ोर् मेतल्स्कान्तस्य लाक्षागुडसर्जरसैः सधातकीगुग्गुलुटङ्कणैश्च । (१२।१)

dvandvamelāpaka for metalskāntasya lākṣāguḍasarjarasaiḥ sadhātakīgugguluṭaṅkaṇaiśca |

12.2१२.२

स्त्रीस्तन्यपिष्टैः समभागिकैश्च दुर्मेललोहान्यपि मेलयन्ति ॥ (१२।२)

strīstanyapiṣṭaiḥ samabhāgikaiśca durmelalohānyapi melayanti ||

13.1१३.१

द्वन्द्वमेलापक ड़ोर् मेतल्स्ताप्यचूर्णसमायुक्तं लोहद्वन्द्वं मिलेद्ध्रुवम् । (१३।१)

dvandvamelāpaka for metalstāpyacūrṇasamāyuktaṃ lohadvandvaṃ mileddhruvam |

13.2१३.२

द्वित्रिवारं परिध्मानात्क्षीरेऽक्षीरमिव ध्रुवम् ॥ (१३।२)

dvitrivāraṃ paridhmānātkṣīre'kṣīramiva dhruvam ||

14.1१४.१

प्रेपरतिओन् ओड़् अभ्रसत्त्व ड़ोर् जारणअभ्रसत्त्वं हि तुल्यांशताप्यसत्त्वसमन्वितम् । (१४।१)

preparation of abhrasattva for jāraṇaabhrasattvaṃ hi tulyāṃśatāpyasattvasamanvitam |

14.2१४.२

अभ्रशेषं कृतं ध्मानाद्भवेत्सुकरजारणम् ॥ (१४।२)

abhraśeṣaṃ kṛtaṃ dhmānādbhavetsukarajāraṇam ||

15.1१५.१

प्रेपरतिओन् ओड़् अभ्रसत्त्व ड़ोर् जारणयद्वा द्विगुणितं ताप्यं निर्व्यूढं घनसत्त्वके । (१५।१)

preparation of abhrasattva for jāraṇayadvā dviguṇitaṃ tāpyaṃ nirvyūḍhaṃ ghanasattvake |

15.2१५.२

तदन्तर्जारितं शीघ्रं रससिद्धिविधायकम् ॥ (१५।२)

tadantarjāritaṃ śīghraṃ rasasiddhividhāyakam ||

16.1१६.१

प्रेपरतिओन् ओड़् अभ्रसत्त्व ड़ोर् चारण wइथ् लेअद् अन्द् तिनेवं वङ्गेन नागेन घनसत्त्वं चरेद्रसः । (१६।१)

preparation of abhrasattva for cāraṇa with lead and tinevaṃ vaṅgena nāgena ghanasattvaṃ caredrasaḥ |

16.2१६.२

तत्सत्त्वं धातुवादार्यं देहसिद्धौ विनिन्दितम् ॥ (१६।२)

tatsattvaṃ dhātuvādāryaṃ dehasiddhau vininditam ||

17.1१७.१

एतौ पूती महादोषौ नागवङ्गौ निरुत्तमौ । (१७।१)

etau pūtī mahādoṣau nāgavaṅgau niruttamau |

17.2१७.२

रोगांश्च तनुतः शीघ्रं सेव्यमानौ परं खलु ॥ (१७।२)

rogāṃśca tanutaḥ śīghraṃ sevyamānau paraṃ khalu ||

18.1१८.१

गर्भद्रुतितत्सत्त्वं गालयित्वा च वाससा रवकान्वितम् । (१८।१)

garbhadrutitatsattvaṃ gālayitvā ca vāsasā ravakānvitam |

18.2१८.२

दशांशताम्रपात्रस्थरसेश्वरविमर्दितम् ॥ (१८।२)

daśāṃśatāmrapātrastharaseśvaravimarditam ||

19.1१९.१

तच्चतुःषष्टिभागेन समेतं शुद्धपारदम् । (१९।१)

taccatuḥṣaṣṭibhāgena sametaṃ śuddhapāradam |

19.2१९.२

क्षाराम्ललवणोपेतं तप्तं खल्वे दिनत्रयम् ॥ (१९।२)

kṣārāmlalavaṇopetaṃ taptaṃ khalve dinatrayam ||

20.1२०.१

क्षालयित्वोष्णसन्धानैः क्षिप्त्वा काचकरण्डके । (२०।१)

kṣālayitvoṣṇasandhānaiḥ kṣiptvā kācakaraṇḍake |

20.2२०.२

तदूर्ध्वाधो विडं दत्त्वा रसस्याष्टमभागतः ॥ (२०।२)

tadūrdhvādho viḍaṃ dattvā rasasyāṣṭamabhāgataḥ ||

21.1२१.१

तन्मुखे भूर्जमाधाय वेष्टयेदेकसूत्रतः । (२१।१)

tanmukhe bhūrjamādhāya veṣṭayedekasūtrataḥ |

21.2२१.२

करण्डं वाससावेष्ट्य दोलायन्त्रविधानतः ॥ (२१।२)

karaṇḍaṃ vāsasāveṣṭya dolāyantravidhānataḥ ||

22.1२२.१

सर्वाम्लगोजलोपेतकाञ्जिकैः स्वेदयेत्त्र्यहम् । (२२।१)

sarvāmlagojalopetakāñjikaiḥ svedayettryaham |

22.2२२.२

ततो निक्षिप्य लोहाश्मकम्बूनामेव भाजने ॥ (२२।२)

tato nikṣipya lohāśmakambūnāmeva bhājane ||

23.1२३.१

क्षालयित्वोष्णसन्धानैर्वस्त्रेणोद्धृत्य तं द्रवम् । (२३।१)

kṣālayitvoṣṇasandhānairvastreṇoddhṛtya taṃ dravam |

23.2२३.२

विशोष्य लग्नं हस्तेन मर्दयित्वा क्षणं रसम् ॥ (२३।२)

viśoṣya lagnaṃ hastena mardayitvā kṣaṇaṃ rasam ||

24.1२४.१

वस्त्रे चतुर्गुणे क्षिप्त्वा गाढनिष्पीडनाद्रसः । (२४।१)

vastre caturguṇe kṣiptvā gāḍhaniṣpīḍanādrasaḥ |

24.2२४.२

सर्वोऽपि यदि निर्गच्छेद् गर्भे ग्रासस्तथा द्रुतः ॥ (२४।२)

sarvo'pi yadi nirgacched garbhe grāsastathā drutaḥ ||

25.1२५.१

गर्भद्रुति:: ड़ैलुरे:: रेपेतितिओन्सावशेषे पुनर्ग्रासे सविडं स्वेदयेत्पुनः । (२५।१)

garbhadruti:: failure:: repetitionsāvaśeṣe punargrāse saviḍaṃ svedayetpunaḥ |

25.2२५.२

एवं ग्रासत्रयं भूयः सम्प्रदाय प्रयत्नतः ॥ (२५।२)

evaṃ grāsatrayaṃ bhūyaḥ sampradāya prayatnataḥ ||

26.1२६.१

षष्टिग्रासेषु शेषेषु गर्भद्रावणतः परम् । (२६।१)

ṣaṣṭigrāseṣu śeṣeṣu garbhadrāvaṇataḥ param |

26.2२६.२

पञ्चमाध्यायनिर्दिष्टे यन्त्रे कच्छपसंज्ञके ॥ (२६।२)

pañcamādhyāyanirdiṣṭe yantre kacchapasaṃjñake ||

27.1२७.१

विडेन संयुतं सूतं पुटेन्मृद्वग्निनोपलैः । (२७।१)

viḍena saṃyutaṃ sūtaṃ puṭenmṛdvagninopalaiḥ |

27.2२७.२

यन्त्रादुद्धृत्य भूयोऽपि क्षालयित्वोष्णकाञ्जिकैः ॥ (२७।२)

yantrāduddhṛtya bhūyo'pi kṣālayitvoṣṇakāñjikaiḥ ||

28.1२८.१

मर्दनोक्तविधानेन याममात्रं विमर्दयेत् । (२८।१)

mardanoktavidhānena yāmamātraṃ vimardayet |

28.2२८.२

निर्मलत्वविधानाय रागान् गृह्णाति निर्मलः ॥ (२८।२)

nirmalatvavidhānāya rāgān gṛhṇāti nirmalaḥ ||

29.1२९.१

तस्मान्मर्द्यो रसो यत्नाद् ग्रासं ग्रासे पुटे पुटे । (२९।१)

tasmānmardyo raso yatnād grāsaṃ grāse puṭe puṭe |

29.2२९.२

संमर्दितो भवेद्वापि रोगनाशनशक्तिमान् ॥ (२९।२)

saṃmardito bhavedvāpi roganāśanaśaktimān ||

30.1३०.१

मेर्चुर्य्:: चारणभूसर्जिकालवणवर्गसमेतकाञ्चीसंयुक्तकाञ्जिकयुतं परिचार्यवस्तु । (३०।१)

mercury:: cāraṇabhūsarjikālavaṇavargasametakāñcīsaṃyuktakāñjikayutaṃ paricāryavastu |

30.2३०.२

मेर्चुर्य्:: चारणसत्त्वोपलादिसकलं वरताम्रपत्रैर्जुष्टं च ह्यम्लमुदितं रसचारणाय ॥ (३०।२)

mercury:: cāraṇasattvopalādisakalaṃ varatāmrapatrairjuṣṭaṃ ca hyamlamuditaṃ rasacāraṇāya ||

31.1३१.१

जारणरम्भापटुत्रिफललाङ्गलिकानिशार्धशोभाञ्जनाङ्घ्रिखरमञ्जरिकाङ्घ्रिसंख्यैः । (३१।१)

jāraṇarambhāpaṭutriphalalāṅgalikāniśārdhaśobhāñjanāṅghrikharamañjarikāṅghrisaṃkhyaiḥ |

31.2३१.२

सप्ताहकं परिविभावितकाञ्जिकोऽसौ क्लिन्नं हि लोहनिवहं ग्रसतीह सूतः ॥ (३१।२)

saptāhakaṃ parivibhāvitakāñjiko'sau klinnaṃ hi lohanivahaṃ grasatīha sūtaḥ ||

32.1३२.१

बिड ड़ोर् गर्भद्रुतिक्षारैश्चतुर्भिर् लवणैश्च षड्भिर् द्रवाम्लमिश्रैर् दशधा विभावितैः । (३२।१)

biḍa for garbhadrutikṣāraiścaturbhir lavaṇaiśca ṣaḍbhir dravāmlamiśrair daśadhā vibhāvitaiḥ |

32.2३२.२

स्वर्णादिलोहाभ्रकसत्त्वगर्भद्रुतिप्रहीत्यै बिड एष दिष्टः ॥ (३२।२)

svarṇādilohābhrakasattvagarbhadrutiprahītyai biḍa eṣa diṣṭaḥ ||

33.1३३.१

दण्डधारीवीथीतुल्ये गतमलरसः पञ्चशाणप्रमाणं भुक्त्वा सत्त्वं गगनजनितं षष्टिकाक्षारवह्नौ । (३३।१)

daṇḍadhārīvīthītulye gatamalarasaḥ pañcaśāṇapramāṇaṃ bhuktvā sattvaṃ gaganajanitaṃ ṣaṣṭikākṣāravahnau |

33.2३३.२

तत्त्वं ह्येतद् व्रजति स जवात्सारधूमायनानि तत्तुल्योऽसौ मुनिभिरुदितो दण्डधारी च नाम्ना ॥ (३३।२)

tattvaṃ hyetad vrajati sa javātsāradhūmāyanāni tattulyo'sau munibhirudito daṇḍadhārī ca nāmnā ||

34.1३४.१

तेxत्गर्भद्रुतियुते सूते तृणं क्षिप्तं प्रतिष्ठते । (३४।१)

Textgarbhadrutiyute sūte tṛṇaṃ kṣiptaṃ pratiṣṭhate |

34.2३४.२

ऊर्ध्वदण्डधरः सोऽयं दण्डधारी रसो मतः ॥ (३४।२)

ūrdhvadaṇḍadharaḥ so'yaṃ daṇḍadhārī raso mataḥ ||

35.1३५.१

मेर्चुर्य्:: अभ्रजीर्ण:: मेदिच्। उसेयदि भजति हि मर्त्यस्तुल्यजीर्णाभ्रसूतं प्रतिदिनमिह गुञ्जामात्रया मासमात्रम् । (३५।१)

mercury:: abhrajīrṇa:: medic. useyadi bhajati hi martyastulyajīrṇābhrasūtaṃ pratidinamiha guñjāmātrayā māsamātram |

35.2३५.२

शशधरपरिपाट्या ग्रासयोगेन स स्यात् ससुखहितशतायुर्मुक्तवार्धक्यदोषः ॥ (३५।२)

śaśadharaparipāṭyā grāsayogena sa syāt sasukhahitaśatāyurmuktavārdhakyadoṣaḥ ||

36.0३६.०

वलिपलितविहीनः सोऽपि रोगाद्विहीनः ॥ (३६।०)

valipalitavihīnaḥ so'pi rogādvihīnaḥ ||

37.1३७.१

तेन तेन हि योगेन योजनीयो महारसः । (३७।१)

tena tena hi yogena yojanīyo mahārasaḥ |

37.2३७.२

अभ्र:: सत्त्व:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्खसत्त्वः कुरुते तीव्रां क्षुधं रोगगणं हरेत् ॥ (३७।२)

abhra:: sattva:: medic. propertieskhasattvaḥ kurute tīvrāṃ kṣudhaṃ rogagaṇaṃ haret ||

38.1३८.१

द्वितीयो ग्रासः = मेर्चुर्य्:: द्विगुणाभ्रजीर्ण~अष्टमांशप्रकारेण देयं ग्रासं द्वितीयकम् । (३८।१)

dvitīyo grāsaḥ = mercury:: dviguṇābhrajīrṇa~aṣṭamāṃśaprakāreṇa deyaṃ grāsaṃ dvitīyakam |

38.2३८.२

चारणं द्रावणं चैवं यथापूर्वं प्रकल्प्यते ॥ (३८।२)

cāraṇaṃ drāvaṇaṃ caivaṃ yathāpūrvaṃ prakalpyate ||

39.1३९.१

जारणं चापि कर्तव्यं कूर्मनामनि यन्त्रके । (३९।१)

jāraṇaṃ cāpi kartavyaṃ kūrmanāmani yantrake |

39.2३९.२

पञ्चमाध्यायमध्ये च निर्दिष्टं कूर्मयन्त्रकम् ॥ (३९।२)

pañcamādhyāyamadhye ca nirdiṣṭaṃ kūrmayantrakam ||

40.1४०.१

??घनोद्भूतं सत्त्वं पलपरिमितं विंशतिपुटे रसे चत्वारिंशत् परिकलितचारं च जरितम् । (४०।१)

??ghanodbhūtaṃ sattvaṃ palaparimitaṃ viṃśatipuṭe rase catvāriṃśat parikalitacāraṃ ca jaritam |

40.2४०.२

पयःपङ्कप्रायं द्विगुणजरिताभ्रे वररसे यदा तद्विक्षिप्तं रसितरसरूपं सनिनदम् ॥ (४०।२)

payaḥpaṅkaprāyaṃ dviguṇajaritābhre vararase yadā tadvikṣiptaṃ rasitarasarūpaṃ saninadam ||

41.1४१.१

मेर्चुर्य्:: द्विगुणाभ्रजीर्ण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्द्विगुणगगनजीर्णः सेवितः सूतराजः प्रतिदिनमिह गुञ्जामात्रया वर्षमात्रम् । (४१।१)

mercury:: dviguṇābhrajīrṇa:: medic. propertiesdviguṇagaganajīrṇaḥ sevitaḥ sūtarājaḥ pratidinamiha guñjāmātrayā varṣamātram |

41.2४१.२

विदधति वरकल्पं सिन्धुकन्दर्पतुल्यं दशशतमितवर्षप्राप्तदीर्घायुषं च ॥ (४१।२)

vidadhati varakalpaṃ sindhukandarpatulyaṃ daśaśatamitavarṣaprāptadīrghāyuṣaṃ ca ||

42.1४२.१

गुञ्जामात्रो रसेन्द्रोऽयम् अर्कवारिनिषेवितम् । (४२।१)

guñjāmātro rasendro'yam arkavāriniṣevitam |

42.2४२.२

क्षयाद्यान् अखिलान् रोगान् दुःसाध्यानपि साधयेत् ॥ (४२।२)

kṣayādyān akhilān rogān duḥsādhyānapi sādhayet ||

43.1४३.१

मेर्चुर्य्:: त्रिगुणाभ्रजीर्ण~अमुना क्रमयोगेन ग्रासो देयस्तृतीयकः । (४३।१)

mercury:: triguṇābhrajīrṇa~amunā kramayogena grāso deyastṛtīyakaḥ |

43.2४३.२

पञ्चमाध्यायनिर्दिष्टे यन्त्रे चैवान्तरालिके । (४३।२)

pañcamādhyāyanirdiṣṭe yantre caivāntarālike |

43.3४३.३

निरुध्य जारणां कुर्यात् द्रव्यस्य वार्त्तिकः ॥ (४३।३)

nirudhya jāraṇāṃ kuryāt dravyasya vārttikaḥ ||

44.1४४.१

३। ग्रास => जलौका(बन्ध?) => ऊर्ध्वपातन => पक्षच्छेदपरिफलघनयुक्तस् त्रिंशता तुल्यवारैर् ग्रसति यदि रसेन्द्रो यो जलौकाकृतिः सः । (४४।१)

3. grāsa => jalaukā(bandha?) => ūrdhvapātana => pakṣacchedapariphalaghanayuktas triṃśatā tulyavārair grasati yadi rasendro yo jalaukākṛtiḥ saḥ |

44.2४४.२

निखिलनिहितमूर्तिः निष्पतेदुद्गतोऽसौ पुनरपि निजपात्रे छिन्नपक्षः स सूतः ॥ (४४।२)

nikhilanihitamūrtiḥ niṣpatedudgato'sau punarapi nijapātre chinnapakṣaḥ sa sūtaḥ ||

45.1४५.१

मेर्चुर्य्:: त्रिगुणाभ्रजीर्ण~:: मेदिच्। उसेजातः सूतस् त्रिगुणगगनग्राससंपुष्टमूर्तिर् भस्मीभूतं यवपरिमितं वज्रभस्मादियुक्तम् । (४५।१)

mercury:: triguṇābhrajīrṇa~:: medic. usejātaḥ sūtas triguṇagaganagrāsasaṃpuṣṭamūrtir bhasmībhūtaṃ yavaparimitaṃ vajrabhasmādiyuktam |

45.2४५.२

तं चेन्मर्त्यो भजति हि सदा जायते दिव्यदेहो जीवेत् कल्पत्रिदशशतिकान् वत्सराणां प्रकामम् ॥ (४५।२)

taṃ cenmartyo bhajati hi sadā jāyate divyadeho jīvet kalpatridaśaśatikān vatsarāṇāṃ prakāmam ||

46.1४६.१

सिद्धार्थद्वयमानेन मूर्छितस् ताप्यभस्मना । (४६।१)

siddhārthadvayamānena mūrchitas tāpyabhasmanā |

46.2४६.२

हिनस्ति सकलान् रोगान् सप्तवारेण रोगिणम् ॥ (४६।२)

hinasti sakalān rogān saptavāreṇa rogiṇam ||

47.1४७.१

चतुर्थो ग्रासःबद्धो वा भस्मतां नीतः सिद्धार्थप्रमितो नरैः । (४७।१)

caturtho grāsaḥbaddho vā bhasmatāṃ nītaḥ siddhārthapramito naraiḥ |

47.2४७.२

व्योषवेल्लमधूपेतः चतुर्मासनिषेवितः ॥ (४७।२)

vyoṣavellamadhūpetaḥ caturmāsaniṣevitaḥ ||

48.1४८.१

वलीपलितनिर्मुक्तं मनुष्यं कुरुते ध्रुवम् । (४८।१)

valīpalitanirmuktaṃ manuṣyaṃ kurute dhruvam |

48.2४८.२

प्रमत्तद्विपदर्पाढ्यं कन्दर्प इव रूपिणम् ॥ (४८।२)

pramattadvipadarpāḍhyaṃ kandarpa iva rūpiṇam ||

49.1४९.१

कन्दर्पदर्पजिद्रूपे पापसन्तापवर्जितः । (४९।१)

kandarpadarpajidrūpe pāpasantāpavarjitaḥ |

49.2४९.२

जीवेत् त्रिंशच्छतान्यष्टानीह वर्षाणि मानवः । (४९।२)

jīvet triṃśacchatānyaṣṭānīha varṣāṇi mānavaḥ |

49.3४९.३

सेवनाद्रमते चासावङ्गनानां शतं तथा ॥ (४९।३)

sevanādramate cāsāvaṅganānāṃ śataṃ tathā ||

50.1५०.१

वरां लोहसमां स्थूलां स्पर्शमात्रेण लीलया । (५०।१)

varāṃ lohasamāṃ sthūlāṃ sparśamātreṇa līlayā |

50.2५०.२

रसोऽसौ बन्धमायातो मोदयत्येव निश्चितम् ॥ (५०।२)

raso'sau bandhamāyāto modayatyeva niścitam ||

51.1५१.१

मृतमुत्थापयेन्मर्त्यश्चक्षुषोः क्षेपमात्रतः । (५१।१)

mṛtamutthāpayenmartyaścakṣuṣoḥ kṣepamātrataḥ |

51.2५१.२

निहन्ति सकलान्रोगान्घ्रातः शीघ्रं न संशयः ॥ (५१।२)

nihanti sakalānrogānghrātaḥ śīghraṃ na saṃśayaḥ ||

52.1५२.१

पञ्चमो ग्रासःएवं च पञ्चमो ग्रासः प्रदातव्योऽष्टमांशतः । (५२।१)

pañcamo grāsaḥevaṃ ca pañcamo grāsaḥ pradātavyo'ṣṭamāṃśataḥ |

52.2५२.२

स पात्रस्थोऽग्निसंतप्तो न गच्छति कथञ्चन ॥ (५२।२)

sa pātrastho'gnisaṃtapto na gacchati kathañcana ||

53.1५३.१

स पक्षच्छिन्न इत्युक्तः स मुक्तोऽखिलदुर्गुणैः । (५३।१)

sa pakṣacchinna ityuktaḥ sa mukto'khiladurguṇaiḥ |

53.2५३.२

सोऽयं निषेवितः सूतस्त्रिमासं राजिकामितः ॥ (५३।२)

so'yaṃ niṣevitaḥ sūtastrimāsaṃ rājikāmitaḥ ||

54.1५४.१

विडङ्गत्रिफलाक्षौद्रैः खे देवैः सह सङ्गमम् । (५४।१)

viḍaṅgatriphalākṣaudraiḥ khe devaiḥ saha saṅgamam |

54.2५४.२

घ्राणमात्रेण सूतेन्द्रः सर्वरोगनिकृन्तनः ॥ (५४।२)

ghrāṇamātreṇa sūtendraḥ sarvaroganikṛntanaḥ ||

55.1५५.१

गुणा एते विनिर्दिष्टा रसस्य रसवादिभिः । (५५।१)

guṇā ete vinirdiṣṭā rasasya rasavādibhiḥ |

55.2५५.२

सकलास्ते गुणाः सत्या भैरवेण प्रकीर्तिताः ॥ (५५।२)

sakalāste guṇāḥ satyā bhairaveṇa prakīrtitāḥ ||

56.1५६.१

षष्ठो ग्रासःपलैश्चतुर्भिर्दातव्यो ग्रासः षष्ठोऽपि पूर्ववत् । (५६।१)

ṣaṣṭho grāsaḥpalaiścaturbhirdātavyo grāsaḥ ṣaṣṭho'pi pūrvavat |

56.2५६.२

षड्गुणाभ्रकजीर्णोऽसौ सुधातुल्यो गुणोदयः ॥ (५६।२)

ṣaḍguṇābhrakajīrṇo'sau sudhātulyo guṇodayaḥ ||

57.1५७.१

सर्षपप्रमितो मासं खण्डोपलकसंयुक्तः । (५७।१)

sarṣapapramito māsaṃ khaṇḍopalakasaṃyuktaḥ |

57.2५७.२

मासेन कुरुते देहं तच्छतायुषजीविनम् ॥ (५७।२)

māsena kurute dehaṃ tacchatāyuṣajīvinam ||

58.1५८.१

बद्धोऽयं कुरुते चैव मुखस्थः खेचरीं गतिम् । (५८।१)

baddho'yaṃ kurute caiva mukhasthaḥ khecarīṃ gatim |

58.2५८.२

वारयत्यपि शस्त्राणि दिव्यान्यपि सहस्रशः ॥ (५८।२)

vārayatyapi śastrāṇi divyānyapi sahasraśaḥ ||

59.1५९.१

दशदन्तिबलः श्रीमान् सर्वलोकेषु पूजितः । (५९।१)

daśadantibalaḥ śrīmān sarvalokeṣu pūjitaḥ |

59.2५९.२

रञ्जितः सारितः सम्यक् क्रामणेन समन्वितः । (५९।२)

rañjitaḥ sāritaḥ samyak krāmaṇena samanvitaḥ |

59.3५९.३

कोटिवेधी भवत्येव अबद्धः कुन्तवेधकः ॥ (५९।३)

koṭivedhī bhavatyeva abaddhaḥ kuntavedhakaḥ ||

60.1६०.१

समर्थो न रसस्यास्य गुणान् वक्तुं महीतले । (६०।१)

samartho na rasasyāsya guṇān vaktuṃ mahītale |

60.2६०.२

कोऽपि श्रीसोमदेवो वा प्रभावं वेत्ति शङ्करः ॥ (६०।२)

ko'pi śrīsomadevo vā prabhāvaṃ vetti śaṅkaraḥ ||

61.1६१.१

सप्तमो ग्रासःग्रासस्तु सप्तमो देयो वारद्वितययोगतः । (६१।१)

saptamo grāsaḥgrāsastu saptamo deyo vāradvitayayogataḥ |

61.2६१.२

द्रावणं जारणं तस्य यथापूर्वं प्रकल्पयेत् ॥ (६१।२)

drāvaṇaṃ jāraṇaṃ tasya yathāpūrvaṃ prakalpayet ||

62.1६२.१

अयं भस्मीकृतः सूतो लिक्षामात्रेण सेवितः । (६२।१)

ayaṃ bhasmīkṛtaḥ sūto likṣāmātreṇa sevitaḥ |

62.2६२.२

त्रिफलामल्लखण्डाभ्यां मासस्यार्धेन मानवम् ॥ (६२।२)

triphalāmallakhaṇḍābhyāṃ māsasyārdhena mānavam ||

63.1६३.१

कोटिकन्दर्परूपाढ्यं शक्रतुल्यपराक्रमम् । (६३।१)

koṭikandarparūpāḍhyaṃ śakratulyaparākramam |

63.2६३.२

पूजितं सर्वदेवैश्च वेदकल्पयुगायुषम् ॥ (६३।२)

pūjitaṃ sarvadevaiśca vedakalpayugāyuṣam ||

64.1६४.१

विज्ञानवन्तं कालं च त्रिकालज्ञानसंयुतम् । (६४।१)

vijñānavantaṃ kālaṃ ca trikālajñānasaṃyutam |

64.2६४.२

शापानुग्रहणे शक्तं दिव्यस्त्रीशतरञ्जनम् । (६४।२)

śāpānugrahaṇe śaktaṃ divyastrīśatarañjanam |

64.3६४.३

कुरुते नात्र सन्देहो नन्दिनो वचनं यतः ॥ (६४।३)

kurute nātra sandeho nandino vacanaṃ yataḥ ||

65.1६५.१

रञ्जितः सारितः सोऽयं क्रामणेन समन्वितः । (६५।१)

rañjitaḥ sāritaḥ so'yaṃ krāmaṇena samanvitaḥ |

65.2६५.२

धूमवेधी भवेन्नूनं नात्र कार्या विचारणा ॥ (६५।२)

dhūmavedhī bhavennūnaṃ nātra kāryā vicāraṇā ||

66.1६६.१

अष्टमो ग्रासःततश्चैवाष्टमो ग्रासो दातव्यः समभागतः । (६६।१)

aṣṭamo grāsaḥtataścaivāṣṭamo grāso dātavyaḥ samabhāgataḥ |

66.2६६.२

जीर्णाष्टगुणसत्त्वाभ्रो रसेन्द्रो भस्त्रिकाशतैः ॥ (६६।२)

jīrṇāṣṭaguṇasattvābhro rasendro bhastrikāśataiḥ ||

67.1६७.१

प्रध्मातोऽपि न यात्येव नैव किंचित्प्रहीयते । (६७।१)

pradhmāto'pi na yātyeva naiva kiṃcitprahīyate |

67.2६७.२

सोऽयमग्निसहो नाम्ना संख्यातीतगुणोदयः ॥ (६७।२)

so'yamagnisaho nāmnā saṃkhyātītaguṇodayaḥ ||

68.1६८.१

संख्यातीतप्रभाढ्यश्च चित्रवीर्यो महाबलः । (६८।१)

saṃkhyātītaprabhāḍhyaśca citravīryo mahābalaḥ |

68.2६८.२

लिक्षामात्रो रसेन्द्रोऽयं सेवितः सितया सह ॥ (६८।२)

likṣāmātro rasendro'yaṃ sevitaḥ sitayā saha ||

69.1६९.१

प्रकरोत्येकवारेण नरं सर्वाङ्गसुन्दरम् । (६९।१)

prakarotyekavāreṇa naraṃ sarvāṅgasundaram |

69.2६९.२

रुद्रतुल्यं महैश्वर्यं विष्णुतुल्यं पराक्रमम् ॥ (६९।२)

rudratulyaṃ mahaiśvaryaṃ viṣṇutulyaṃ parākramam ||

70.1७०.१

शशाङ्कतुल्यं सत्कान्तिं सूर्यतुल्यप्रतापिनम् । (७०।१)

śaśāṅkatulyaṃ satkāntiṃ sūryatulyapratāpinam |

70.2७०.२

चतुर्मुखसमायुष्यं नेत्रे तार्क्ष्यदृशाविव ॥ (७०।२)

caturmukhasamāyuṣyaṃ netre tārkṣyadṛśāviva ||

71.1७१.१

रञ्जितः सारितः सम्यक् क्रामणेन समन्वितः । (७१।१)

rañjitaḥ sāritaḥ samyak krāmaṇena samanvitaḥ |

71.2७१.२

शब्दवेधी भवेत्सोऽयं शिववत् सर्वतोमुखः ॥ (७१।२)

śabdavedhī bhavetso'yaṃ śivavat sarvatomukhaḥ ||

72.1७२.१

मन्थानभैरवाद्यैश्च शतकोटिप्रविस्तरैः । (७२।१)

manthānabhairavādyaiśca śatakoṭipravistaraiḥ |

72.2७२.२

कोटिभिश्चापि कार्त्स्न्येन रसस्यास्य महागुणैः । (७२।२)

koṭibhiścāpi kārtsnyena rasasyāsya mahāguṇaiḥ |

72.3७२.३

शक्यं तेनैव संस्तोतुं तरङ्गा इव सागरे ॥ (७२।३)

śakyaṃ tenaiva saṃstotuṃ taraṅgā iva sāgare ||

73.1७३.१

साधकस्याल्पभावेन शङ्करस्याप्रसादतः । (७३।१)

sādhakasyālpabhāvena śaṅkarasyāprasādataḥ |

73.2७३.२

यथावदौषधाज्ञानाद् अयथाहृतभैषजैः ॥ (७३।२)

yathāvadauṣadhājñānād ayathāhṛtabhaiṣajaiḥ ||

74.1७४.१

गन्धवत्यपरिज्ञानादयथावच्च साधनात् । (७४।१)

gandhavatyaparijñānādayathāvacca sādhanāt |

74.2७४.२

न सिध्यति कलौ सूतः संशयेन प्रकुर्वताम् ॥ (७४।२)

na sidhyati kalau sūtaḥ saṃśayena prakurvatām ||

75.1७५.१

छिन्नपक्षलक्षणऊर्ध्वाधःपतनेऽशक्तो निरुद्धाध्वा न कुछविः । (७५।१)

chinnapakṣalakṣaṇaūrdhvādhaḥpatane'śakto niruddhādhvā na kuchaviḥ |

75.2७५.२

जीर्णाभ्रको भवेत्सूतः छिन्नपक्षः स उच्यते ॥ (७५।२)

jīrṇābhrako bhavetsūtaḥ chinnapakṣaḥ sa ucyate ||

76.1७६.१

मेर्चुर्य्:: "अगे" अच्चोर्दिन्ग् तो अभ्रसमाभ्रजीर्णे बालः स्यात् किशोरो द्विगुणाभ्रकः । (७६।१)

mercury:: "age" according to abhrasamābhrajīrṇe bālaḥ syāt kiśoro dviguṇābhrakaḥ |

76.2७६.२

युवा चतुर्गुणाभ्राशी षड्गुणाभ्रकजीर्णवान् ॥ (७६।२)

yuvā caturguṇābhrāśī ṣaḍguṇābhrakajīrṇavān ||

77.1७७.१

वृद्धश्चैवातिवृद्धश्च भवेदष्टगुणाभ्रकः । (७७।१)

vṛddhaścaivātivṛddhaśca bhavedaṣṭaguṇābhrakaḥ |

77.2७७.२

बालस्तु कल्पनीयेन देहलोहविधायकः ॥ (७७।२)

bālastu kalpanīyena dehalohavidhāyakaḥ ||

78.1७८.१

कुमारः पिष्टतां प्राप्तो देहलोहकरो भवेत् । (७८।१)

kumāraḥ piṣṭatāṃ prāpto dehalohakaro bhavet |

78.2७८.२

स्वर्णेन सारितसूतो युवा सिद्धिविधायकः ॥ (७८।२)

svarṇena sāritasūto yuvā siddhividhāyakaḥ ||

79.1७९.१

देहलोहकरो वृद्धो भवेद्भस्मत्वमागतः । (७९।१)

dehalohakaro vṛddho bhavedbhasmatvamāgataḥ |

79.2७९.२

अतिवृद्धो रसो वृद्धो वक्त्रस्थः सर्वसिद्धिदः ॥ (७९।२)

ativṛddho raso vṛddho vaktrasthaḥ sarvasiddhidaḥ ||

80.1८०.१

तत्र बालः कुमारश्च नेष्यते तु रसायने । (८०।१)

tatra bālaḥ kumāraśca neṣyate tu rasāyane |

80.2८०.२

तरुणो रोगनाशार्थं देहरक्षाकरस्तथा ॥ (८०।२)

taruṇo roganāśārthaṃ deharakṣākarastathā ||

81.1८१.१

वृद्धश्चैवातिवृद्धश्च देहलोहकरावुभौ । (८१।१)

vṛddhaścaivātivṛddhaśca dehalohakarāvubhau |

81.2८१.२

मेर्चुर्य्:: इन्ड़्लुएन्चे ओड़् जीर्णाभ्र ओन् फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्किंचिद् अग्निसहसाभो भवेत्तुल्याभ्रजारितः ॥ (८१।२)

mercury:: influence of jīrṇābhra on phys. propertieskiṃcid agnisahasābho bhavettulyābhrajāritaḥ ||

82.1८२.१

द्विगुणाभ्रकजीर्णस्तु धूमत्वं नैव गच्छति । (८२।१)

dviguṇābhrakajīrṇastu dhūmatvaṃ naiva gacchati |

82.2८२.२

दधिवद्बन्धमायाति सूतेन्द्रः त्रिगुणाभ्रकः ॥ (८२।२)

dadhivadbandhamāyāti sūtendraḥ triguṇābhrakaḥ ||

83.1८३.१

देहसिद्धिकरः सूतो व्योम्नि जीर्णे चतुर्गुणे । (८३।१)

dehasiddhikaraḥ sūto vyomni jīrṇe caturguṇe |

83.2८३.२

जीर्णषष्ठगुणाभ्रस्तु ब्रह्मायुष्यप्रदो रसः ॥ (८३।२)

jīrṇaṣaṣṭhaguṇābhrastu brahmāyuṣyaprado rasaḥ ||

84.1८४.१

जीर्णसप्तगुणाभ्रस्तु दद्यादायुः सविक्रमः । (८४।१)

jīrṇasaptaguṇābhrastu dadyādāyuḥ savikramaḥ |

84.2८४.२

प्रदत्ते शङ्करायुष्यं जारितेऽष्टगुणेऽभ्रके । (८४।२)

pradatte śaṅkarāyuṣyaṃ jārite'ṣṭaguṇe'bhrake |

84.3८४.३

मेअसुरेस् अगैन्स्त् ग्रासाजीर्णग्रासाजीर्णरसं पात्य पुनः संदीप्य जारयेत् ॥ (८४।३)

measures against grāsājīrṇagrāsājīrṇarasaṃ pātya punaḥ saṃdīpya jārayet ||

85.1८५.१

ततः शुल्बस्य तीक्ष्णस्य कान्तस्य रजतस्य च । (८५।१)

tataḥ śulbasya tīkṣṇasya kāntasya rajatasya ca |

85.2८५.२

सुवर्णस्य च बीजानि विधाय परिजारयेत् ॥ (८५।२)

suvarṇasya ca bījāni vidhāya parijārayet ||

86.1८६.१

मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् चोप्पेरभ्रकोक्तप्रकारेण द्रावणं जारणं तथा । (८६।१)

mercury:: jāraṇa:: with copperabhrakoktaprakāreṇa drāvaṇaṃ jāraṇaṃ tathā |

86.2८६.२

रसस्य रञ्जनी प्रोक्ता तीक्ष्णकान्तार्कजारणा ॥ (८६।२)

rasasya rañjanī proktā tīkṣṇakāntārkajāraṇā ||

87.1८७.१

तत्तत्क्षाराम्लकस्वेदैर् यत्नतो विहितश्चरेत् । (८७।१)

tattatkṣārāmlakasvedair yatnato vihitaścaret |

87.2८७.२

शतधा दरदव्यूढं ताम्रं हि त्रिगुणं रसे ॥ (८७।२)

śatadhā daradavyūḍhaṃ tāmraṃ hi triguṇaṃ rase ||

88.1८८.१

जारणाज्जायते तेन द्रुतमाणिक्यसन्निभः । (८८।१)

jāraṇājjāyate tena drutamāṇikyasannibhaḥ |

88.2८८.२

ताम्रेण बलवान्सूतः सूर्यतुल्यपराक्रमः ॥ (८८।२)

tāmreṇa balavānsūtaḥ sūryatulyaparākramaḥ ||

89.1८९.१

त्रिदोषैः कृतनिःशेषं रसोऽयं जीवयत्यलम् । (८९।१)

tridoṣaiḥ kṛtaniḥśeṣaṃ raso'yaṃ jīvayatyalam |

89.2८९.२

सेवितोऽयं रसो मासं गुञ्जया तुलितोऽन्वहम् । (८९।२)

sevito'yaṃ raso māsaṃ guñjayā tulito'nvaham |

89.3८९.३

कुर्याद्भीमसमं मर्त्यं मुक्ते च भुजि विक्रमम् ॥ (८९।३)

kuryādbhīmasamaṃ martyaṃ mukte ca bhuji vikramam ||

90.1९०.१

मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् तीक्ष्णलोहक्रामणं जारणं वेधो रञ्जनं वेगकारिता । (९०।१)

mercury:: jāraṇa:: with tīkṣṇalohakrāmaṇaṃ jāraṇaṃ vedho rañjanaṃ vegakāritā |

90.2९०.२

हिङ्गुलशतनिर्व्यूढात् तीक्ष्णग्रासाद् रसे भवेत् ॥ (९०।२)

hiṅgulaśatanirvyūḍhāt tīkṣṇagrāsād rase bhavet ||

91.1९१.१

समांशतो जारिततीक्ष्णसूतो निषेवितः पादमितो द्विमासम् । (९१।१)

samāṃśato jāritatīkṣṇasūto niṣevitaḥ pādamito dvimāsam |

91.2९१.२

करोति मर्त्यं गतमृत्युभीतिं महाबलं ध्वस्तरुजं सुपुत्रम् ॥ (९१।२)

karoti martyaṃ gatamṛtyubhītiṃ mahābalaṃ dhvastarujaṃ suputram ||

92.1९२.१

सूतो द्वित्रिचतुःपञ्चगुणस्तीक्ष्णेन जारितः । (९२।१)

sūto dvitricatuḥpañcaguṇastīkṣṇena jāritaḥ |

92.2९२.२

उत्तरोत्तरतस्तस्य गुणः केनेह वर्ण्यते । (९२।२)

uttarottaratastasya guṇaḥ keneha varṇyate |

92.3९२.३

मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् कान्तलोहकान्तजीर्णरसश् चैवं गुणैः कोटिगुणं भवेत् ॥ (९२।३)

mercury:: jāraṇa:: with kāntalohakāntajīrṇarasaś caivaṃ guṇaiḥ koṭiguṇaṃ bhavet ||

93.1९३.१

द्विगुणजरितकान्तो व्याधिबाधां हिनस्ति हरति च रस उच्चैर्व्याधिवक्रं क्षणेन । (९३।१)

dviguṇajaritakānto vyādhibādhāṃ hinasti harati ca rasa uccairvyādhivakraṃ kṣaṇena |

93.2९३.२

वलिपलितविकारं दुःखदारिद्र्यमृत्युं जनयति वरपुत्रं सच्चरित्रं रसेन्द्रः ॥ (९३।२)

valipalitavikāraṃ duḥkhadāridryamṛtyuṃ janayati varaputraṃ saccaritraṃ rasendraḥ ||

94.1९४.१

मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् गोल्द्पादांशेनार्धभागेन त्रिपादेन समांशतः । (९४।१)

mercury:: jāraṇa:: with goldpādāṃśenārdhabhāgena tripādena samāṃśataḥ |

94.2९४.२

द्विगुणत्रिगुणांशाभ्यां तथा पञ्चगुणांशतः ॥ (९४।२)

dviguṇatriguṇāṃśābhyāṃ tathā pañcaguṇāṃśataḥ ||

95.1९५.१

शतनिर्व्यूढमाक्षीकस्वर्णजीर्णो महारसः । (९५।१)

śatanirvyūḍhamākṣīkasvarṇajīrṇo mahārasaḥ |

95.2९५.२

जायते त्रिजगत्पूज्यश् चिन्तामणिसमोदयः ॥ (९५।२)

jāyate trijagatpūjyaś cintāmaṇisamodayaḥ ||

96.1९६.१

विड:: ड़ोर् जारण ओड़् मेर्चुर्य् wइथ् गोल्द्पञ्चाङ्गमूलकक्षारक्षिप्तक्षालितगोजलैः । (९६।१)

viḍa:: for jāraṇa of mercury with goldpañcāṅgamūlakakṣārakṣiptakṣālitagojalaiḥ |

96.2९६.२

शतभावितगन्धाश्म बिडं हेमादिजारणम् ॥ (९६।२)

śatabhāvitagandhāśma biḍaṃ hemādijāraṇam ||

97.1९७.१

मेर्चुर्य्:: समस्वर्णजीर्ण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्समजरितसुवर्णं सर्वशक्त्यातिपूज्या दिनकरदिनमात्रं सेवितो माषमात्रम् । (९७।१)

mercury:: samasvarṇajīrṇa:: medic. propertiessamajaritasuvarṇaṃ sarvaśaktyātipūjyā dinakaradinamātraṃ sevito māṣamātram |

97.2९७.२

बहुविधगदमुक्तं हन्ति वार्धक्यमुच्चैः वृकजठरदृढाशौद्दामम् अग्निं च कुर्यात् ॥ (९७।२)

bahuvidhagadamuktaṃ hanti vārdhakyamuccaiḥ vṛkajaṭharadṛḍhāśauddāmam agniṃ ca kuryāt ||

98.1९८.१

वन्ध्यरोगम् असाध्यत्वं पुरुषस्य समन्ततः । (९८।१)

vandhyarogam asādhyatvaṃ puruṣasya samantataḥ |

98.2९८.२

विनिहन्ति न सन्देहः कुर्याच्छतधनं नरम् ॥ (९८।२)

vinihanti na sandehaḥ kuryācchatadhanaṃ naram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RCūM, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit