शशिकलाकलितं हि शुभाननं शिवनिधानमथो ऋषिपूजितम् । (१।१)

जननपालनसंहरणात्मकं हरिहरं प्रथमं प्रणमाम्यहम् ॥ (१।२)

कुमुदकुन्दसिताम्बरधारिणीं विमलमौक्तिकहारसुशोभिताम् । (२।१)

सकलसिद्धगणैर् अपि सेवितामहरहः प्रणमामि च शारदाम् ॥ (२।२)

वदनकुंजरम् अभ्रदलद्युतिं त्रिनयनं च चतुर्भुजवामनम् । (३।१)

कनकरत्नसुशोभितशेखरं गणपतिं प्रथमं प्रणमाम्यहम् ॥ (३।२)

गिरिशधाम सदा महदद्भुतं सकलरोगविघातकरं परम् । (४।१)

सकलसिद्धिसमूहविशारदं प्रणतपापहरं भवपारदम् ॥ (४।२)

इन्हल्त्स्वेर्ज़ेइछ्निस्प्रथमं पारदोत्पत्तिं कथयामि यथातथम् । (५।१)

ततः शोधनकं तस्य तथाष्टादश कर्म च ॥ (५।२)

चतुर्धा बंधविज्ञानं भस्मत्वं सूतकस्य च । (६।१)

धातूनां शोधनं चैव मारणं गुणवर्णनम् ॥ (६।२)

अष्टौ महारसाः सम्यक् प्रोच्यन्ते ऽत्र मया खलु । (७।१)

तथा चोपरसानां हि गुणाः शोधनमारणम् ॥ (७।२)

द्रुतिपातं च सर्वेषां कथयामि सविस्तरम् । (८।१)

रत्नानां गुणदोषश्च तथा शोधनमारणम् ॥ (८।२)

क्रामणं रंजनं चैव द्रुतिमेलानकं रसे । (९।१)

रसांश्च शतसंख्याकान् कथयामि सविस्तरात् ॥ (९।२)

औषधीनां समाख्याता भेदाश्चत्वार एव च । (१०।१)

दिव्यौषध्यो रसौषध्यः सिद्धौषध्यस्तथा पराः ॥ (१०।२)

महौषध्य इति प्रोक्ता यंत्राण्यथ पुटानि च । (११।१)

मूषाश्चैव हि धातूनां कौतुकानि समासतः ॥ (११।२)

वाजीकरणयोगाश्च शुक्ररतंभकरास्त । (१२।१)

नातिसंक्षेपविस्तारात् ग्रंथे ऽस्मिन् परिकल्पिताः ॥ (१२।२)

सूतोत्पत्ति (मिथिल्ड़े एइनेर् स्छ्￶नेन् ड़्रौ)हिमालयात्पश्चिमदिग्विभागे गिरीन्द्रनामा रुचिरो ऽस्ति भूधरः । (१३।१)

तत्सन्निधाने ऽतिसुवृत्तकूपे साक्षाद्रसेंद्रो निवसत्ययं हि ॥ (१३।२)

कुमारिकारूपगुणेन युक्ता स्वलंकृता वाहवरे ऽधिरूढा । (१४।१)

तत्रागता कूपमवेक्षमाणा निवर्तिता सा महता जवेन ॥ (१४।२)

प्रधावितः सूतवरश्चतुर्षु ककुप्सु भूमौ पतितो हि नूनम् ॥ (१५।०)

परितः पर्वतात्सम्यक् क्षेत्रं द्वादशयोजनम् । (१६।१)

विस्तीर्णं च सुवृत्तं हि सूतकस्य समीरितम् ॥ (१६।२)

तन्मृदः पातने यंत्रे पातितः खलु रोगहा । (१७।१)

जायते रुचिरः साक्षादुच्यते पारदः स्वयम् ॥ (१७।२)

मेर्चुर्य्:: सुब्त्य्पेस्:: चस्ते (अड़्तेर् एमनतिओन् ड़्रोम् थे wएल्ल्)कूपाद्विनिःसृतः सूतश्चतुर्दिक्षु गतो द्विजः । (१८।१)

क्षत्रियो वैश्यशूद्रौ च चतुर्णां जायते खलु ॥ (१८।२)

मेर्चुर्य्:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्श्वेता कृष्णा तथा पीता रक्ता वै जायते छविः । (१९।१)

प्राच्यां याम्यां प्रतीच्यां च कौबेर्यां च दिशि क्रमात् ॥ (१९।२)

मेर्चुर्य्:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्:: उसेश्वेतः श्वेतविधाने स्यात्कृष्णो देहकरस्तथा । (२०।१)

पीतवर्णः स्वर्णकर्ता रक्तो रोगविनाशकृत् ॥ (२०।२)

सर्व एकीकृता एव सर्वकार्यकराः सदा । (२१।१)

सेविताः सर्वरोगघ्नाः सर्वसिद्धिविधायकाः ॥ (२१।२)

इत्थं सूतोद्भवं ज्ञात्वा न रोगैवार्ध्यते खलु । (२२।१)

शोधितो मारितश्चैव क्रामितः सारितः शुभः ॥ (२२।२)

पारद्ना आठ् संस्कार् अथवा कर्म्स्वेदनं मर्दनं चैव मूर्च्छनं स्यात्तदुत्थितम् । (२३।१)

पातनं रोधनं सम्यक् नियामनसुदीपने ॥ (२३।२)

तथाभ्रकग्रासमानचारणं च क्रमेण हि । (२४।१)

गर्भद्रुतिर्बाह्यद्रुतिः प्रोक्तं जारणकं तथा ॥ (२४।२)

सारणं क्रामणं प्रोक्तं वेधकर्म च रंजनम् । (२५।१)

सेवनं पारदस्याथ कर्माण्यष्टादशैव हि । (२५।२)

उद्देशतो मयात्रैव नामानि कथितानि वै ॥ (२५।३)

पारददोषाःदोषाः पञ्च समुद्दिष्टाः पारदानां भिषग्वरैः । (२६।१)

मलो विषं तथा वह्निर्मदो दर्पश्च वै क्रमात् । (२६।२)

मूर्च्छां मृत्युं मदं चैव स्फोटं कुर्युः शिरोभ्रमम् ॥ (२६।३)

पारदकञ्चुकाःकञ्चुकाः सप्त सूतस्य कथयामि यथार्थतः । (२७।१)

नामानि कथयाम्येषां देवीशास्त्रानुसारतः ॥ (२७।२)

मृच्छैलजलशुल्बायोनागवंगसमुद्भवाः । (२८।१)

सूतके कंचुकाः सप्त ततश्चैव विषोपमाः ॥ (२८।२)

मेर्चुर्य्:: उसे ओड़् शोधनद्वादशैव हि दोषाः स्युर्यैश्च निष्कासिता द्विजैः । (२९।१)

तेषां हि रससिद्धिः स्यादपरे यमसन्निभाः । (२९।२)

तस्माद्दोषापहरणं कर्तव्यं भिषगुत्तमैः ॥ (२९।३)

स्वेदनतत्र स्वेदनकं कुर्याद् यथावच्च शुभे दिने । (३०।१)

सूतस्य स्वेदनं कार्यं दोलायंत्रेण वार्तिकैः ॥ (३०।२)

क्षारौ चाम्लेन सहितौ तथा च पटुपंचकम् । (३१।१)

त्रिकटु त्रिफला चैव चित्रकेण समन्विता ॥ (३१।२)

पुष्पकासीससौराष्ट्र्यौ सर्वाण्येव तु मर्दयेत् । (३२।१)

ओषधानि समांशानि रसाद् अष्टमभागतः ॥ (३२।२)

कृत्वान्धमूषां तेषां तु तन्मध्ये पारदं क्षिपेत् । (३३।१)

त्रिगुणेन सुवस्त्रेण भूर्जपत्रेण वेष्टयेत् ॥ (३३।२)

गुणेन काष्ठखण्डे वै बद्धां तु रसपोटलीम् । (३४।१)

लम्बायमानां भाण्डे तु तुषवारिप्रपूरिते ॥ (३४।२)

त्रिदिनं स्वेदयेत्सम्यक् स्वेदनं तदुदीरितम् ॥ (३५।०)

२। मर्दनअथ मर्दनकं कर्म येन शुद्धतमो रसः । (३६।१)

प्रजायते विस्तरेण कथयामि यथातथम् ॥ (३६।२)

खल्वे विमर्दयेत्सूतं दिनानि त्रीणि चैव हि । (३७।१)

खल्व:: दिमेन्सिओन्सथ खल्वप्रमाणं हि वक्ष्ये तत्र मयाधुना ॥ (३७।२)

कलांगुलस् तदायामश्चोत्सेधो ऽपि नवांगुलः । (३८।१)

विस्तरेण तथा कुर्यान्निम्नत्वेन षडङ्गुलम् ॥ (३८।२)

द्व्यंगुलः पृष्ठविस्तारो मध्ये ऽतिमसृणीकृतः । (३९।१)

पेस्त्ले:: सिज़ेअर्धचन्द्राकृतिश्चापि मर्दको ऽत्र दशांगुलः ॥ (३९।२)

मर्दन (चोन्त्।)सूतः पञ्चपलस्तस्मिन् मर्दयेत् काञ्जिकैस्त्र्यहम् । (४०।१)

बहिर्मलविनाशाय रसराजं तु निश्चितम् ॥ (४०।२)

उष्णकांजिकतोयेन क्षालयेत् तदनन्तरम् ॥ (४१।०)

३। मूर्छनअतःपरं प्रवक्ष्यामि पारदस्य तु मूर्च्छनम् । (४२।१)

मूर्च्छनं दोषरहितं सप्तकञ्चुकनाशनम् ॥ (४२।२)

स्वर्जिका यावशूकश्च तथा च पटुपंचकम् । (४३।१)

अम्लौषधानि सर्वाणि सूतेन सह मर्दयेत् ॥ (४३।२)

खल्वे दिनत्रयं तावद् यावन्नष्टत्वम् आप्नुयात् । (४४।१)

स्वरूपस्य विनाशेन मूर्च्छनं तदिहोच्यते । (४४।२)

निर्मलत्वम् अवाप्नोति ग्रन्थिभेदश्च जायते ॥ (४४।३)

४। उत्थापनअथोत्थापनकं कर्म पारदस्य भिषग्वरैः । (४५।१)

करणीयं प्रयत्नेन रसशास्त्रस्य वर्त्मना ॥ (४५।२)

दोलायंत्रे ततः स्वेद्यः पूर्ववद्दिवसत्रयम् । (४६।१)

सूर्यातपे मर्दितो ऽसौ दिनमेकं शिलातले । (४६।२)

उत्थापनं भवेत्सम्यक् मूर्छादोषविनाशनम् ॥ (४६।३)

५। पातनपातनं हि महत्कर्म कथयामि सुविस्तरम् । (४७।१)

त्रिधा पातनमित्युक्तं रसदोषविनाशनम् ॥ (४७।२)

ऊर्ध्वपातस्त्वधःपातस्तिर्यक्पातः क्रमेण हि । (४८।१)

ऊर्ध्वपातनयन्त्रऊर्ध्वपातनयंत्रस्य लक्षणं तदिहोच्यते । (४८।२)

मृण्मयी स्थालिका कार्या चोच्छ्रिता तु षडंगुला ॥ (४८।३)

मुखे सप्ताङ्गुलायामा परितस्त्रिदशांगुला । (४९।१)

इयन्माना द्वितीया च कर्तव्या स्थालिका शुभा ॥ (४९।२)

क्षारद्वयं रामठं च तथा हि पटुपञ्चकम् । (५०।१)

अम्लवर्गेण संयुक्तं सूतकं तैस्तु मर्दयेत् ॥ (५०।२)

लेपयेत्तेन कल्केन अधःस्थां स्थालिकां शुभाम् । (५१।१)

उपरिस्थाम् अधोवक्त्रां दत्त्वा संपुटमाचरेत् ॥ (५१।२)

सभस्मलवणेनैव मुद्रां तत्र प्रकारयेत् । (५२।१)

चुल्यां स्थालीं निवेश्याथ धान्याग्निं तत्र कारयेत् ॥ (५२।२)

तस्योपरि जलाधानं कार्यं यामचतुष्टयम् । (५३।१)

स्वाङ्गशीतलतां ज्ञात्वा ऊर्ध्वंगं ग्राहयेद्रसम् ॥ (५३।२)

ऊर्ध्वपातनयंत्रं हि तदेवं परिकीर्तितम् । (५४।१)

५।२। अधःपातनपूर्वोक्तां स्थालिकां सम्यक् विपरीतां तु पंकिले । (५४।२)

गर्ते तु स्थापितां भूमौ ज्वालयेन्मूर्ध्नि पावकम् ॥ (५४।३)

यामत्रितयपर्यंतं अधः पतति पारदः । (५५।१)

अधःपातनयंत्रं हि कीर्तितं रसवेदिभिः ॥ (५५।२)

५।३। तिर्यक्पातनपूर्वोक्तैरौषधैः सार्धं रसराजं विमर्दयेत् । (५६।१)

तिर्यग्घटे रसं क्षिप्त्वा तन्मुखे ह्यपरो घटः ॥ (५६।२)

कनीयानुदरे छिद्रं छिद्रे चायसनालिकाम् । (५७।१)

नालिकां जलपात्रस्थां कारयेच्च भिषग्वरैः ॥ (५७।२)

अधस्ताद्रसयंत्रस्य तीव्राग्निं ज्वालयेद्बुधः । (५८।१)

यामत्रितयपर्यंतं तिर्यक्पातो भवेद्रसः ॥ (५८।२)

यंत्राणां पातनानां च त्रितयं सुकरं खलु ॥ (५९।०)

कथितं हि मया सम्यक् रसागमनिदर्शनात् ॥ (६०।०)

६। रोधनअधुना कथयिष्यामि रसरोधनकर्म च । (६१।१)

यत्कृते चपलत्वं हि रसराजस्य शाम्यति ॥ (६१।२)

सिन्धूद्भवं दशपलं जलप्रस्थत्रयं तथा । (६२।१)

धारयेद्घटमध्ये च सूतकं दोषवर्जितम् ॥ (६२।२)

पिधानेन यथा सम्यक् मुद्रितं मृत्स्नया खलु । (६३।१)

निर्वाते निर्जने देशे धारयेद् दिवसत्रयम् ॥ (६३।२)

अनेनैव प्रकारेण रोधनं कुरु वैद्यराट् ॥ (६४।०)

७। नियामनअतःपरं प्रवक्ष्यामि पारदस्य नियामनम् । (६५।१)

जलसैंधवसंयुक्तो घटस्थो हि रसोत्तमः । (६५।२)

दिनत्रयं स्वेदितश्च वीर्यवानपि जायते ॥ (६५।३)

८। दीपनअथेदानीं प्रवक्ष्यामि रसराजस्य दीपनम् । (६६।१)

बुभुक्षा व्यापकत्वं च येन कृत्वा प्रजायते ॥ (६६।२)

राजिका लवणोपेता मरिचं शिग्रुटंकणे । (६७।१)

कासीससंयुता कांक्षी कांजिकेन समन्वितैः ॥ (६७।२)

दिनानि त्रीणि संस्वेद्य पश्चात् क्षारेण मर्दयेत् । (६८।१)

अनेनैव प्रकारेण दीपनं जायते ध्रुवम् ॥ (६८।२)

तीव्रत्वं वेगकारित्वं व्यापकत्वं बुभुक्षुता । (६९।१)

बलवत्त्वं विशेषेण कृते सम्यक् प्रजायते ॥ (६९।२)

८।१। दीपन: मुखोत्पादनमुखोत्पादनकं कर्म प्रकारो दीपनस्य हि । (७०।१)

कथयामि समासेन यथावद्रसशोधनम् ॥ (७०।२)

अष्टादशांशभागेन कनकेन च सूतकः । (७१।१)

निम्बूरसेन संमर्द्यो वासरैकमतःपरम् ॥ (७१।२)

क्षारैश्च लवणै रम्यैः स्वेदितः कांजिकेन हि । (७२।१)

क्षालिते कांजिकेनैव वक्त्रं भोक्तुं प्रजायते ॥ (७२।२)

८।२। दीपन: मुखोत्पादन (२)ताप्यसत्वं कलांशेन हेम्ना तद् द्विगुणेन च । (७३।१)

तप्तम् आयसखल्वेन तप्तेनाथ प्रमर्दयेत् ॥ (७३।२)

व्यक्तं हि रसचुक्रेण क्षारेण चणकस्य हि । (७४।१)

जंबीरपूरकजलैर्मर्दयेदेकविंशतिम् ॥ (७४।२)

वासरे याममेकं तु प्रत्येकं हि विमर्दयेत् । (७५।१)

यातुधानमुखं सम्यक् यात्येव हि न संशयः ॥ (७५।२)

द्वितीयो दीपनस्यैवं प्रकारः कथितो मया । (७६।१)

सूतस्याष्टौ च संस्काराः कथिता देहकर्मणि ॥ (७६।२)

तथा च दश कर्माणि देहलोहकराणि हि ॥ (७७।०)

९। ग्रासमानअथेदानीं प्रवक्ष्यामि भक्षणं चाभ्रकस्य हि । (७८।१)

करोटिविधिना सम्यक् कर्तव्यं लोहसंपुटम् ॥ (७८।२)

जलयंत्रस्य योगेन विडेन सहितो रसः । (७९।१)

भक्षयत्येव चाभ्रस्य कवलानि न संशयः ॥ (७९।२)

जलयन्त्रअतो हि जलयंत्रस्य लक्षणं कथ्यते मया । (८०।१)

सुवृत्तं लोहपात्रं च जलं तत्राढकत्रयम् ॥ (८०।२)

तन्मध्ये सुदृढं सम्यक् कर्तव्यं लोहसंपुटम् । (८१।१)

लोहसंपुटमध्ये तु निक्षिप्तं शुद्धपारदम् ॥ (८१।२)

बिडेन सहितं चैव षोडशांशेन यत्नतः । (८२।१)

चतुःषष्ट्यंशकं चाभ्रसत्त्वं संपुटके तथा ॥ (८२।२)

संपुटं मुद्रयेत्पश्चात् दृढया तोयमृत्स्नया । (८३।१)

वह्निमृत्तिकया वापि संधिरोधं तु कारयेत् ॥ (८३।२)

चुल्यां निवेश्य तं यंत्रं जलेनोष्णेन पूरितम् । (८४।१)

क्रमादग्निः प्रकर्तव्यो दिवसार्धकमेव हि ॥ (८४।२)

एवं कृते ग्रासमानं भक्षयेन्नात्र संशयः । (८५।१)

अनेनैव प्रकारेण षड्ग्रासं भक्षयेद् ध्रुवम् ॥ (८५।२)

भक्षिते चाभ्रसत्त्वे तु सर्वकार्येषु सिद्धिदः । (८६।१)

विडमानमानं मानविहीनेन कर्तुं केन न शक्यते ॥ (८६।२)

तस्मान्मया मानकर्म कथितव्यं यथोदितम् । (८७।१)

चतुःषष्ट्यंशतो बीजं पारदान्मुखकारकम् ॥ (८७।२)

पश्चाद् द्वात्रिंशभागेन दातव्यं बीजमुत्तमम् । (८८।१)

ततःषोडशभागेन बीजस्य कवलं न्यसेत् ॥ (८८।२)

रसादष्टमभागेन दातव्यं भिषगुत्तमैः । (८९।१)

चतुर्थेनाथ भागेन ग्रास एवं प्रदीयते ॥ (८९।२)

तथा च समभागेन ग्रासेनैव च साधयेत् । (९०।१)

बिडेन षोडशांशेन क्षुधितो जायते रसः ॥ (९०।२)

यदा जीर्णो भवेद् ग्रासः पातितश्च विडेन हि ॥ (९१।१)

बिडकासीससिन्धुलवणसौवर्चलसुराष्ट्रिकाः । (९२।१)

गंधकेन समं कृत्वा विडो ऽयं वह्निकृद् भवेत् ॥ (९२।२)

१०। चारणअथ गर्भद्रुतेः कर्म चारणं गुणवर्धनम् । (९३।१)

कथयामि यथातथ्यं रसराजस्य सिद्धिदम् ॥ (९३।२)

ताप्यसत्वाभ्रसत्त्वं च घोषाकृष्टं च ताम्रकम् । (९४।१)

समभागानि सर्वाणि ध्मापयेत्खदिराग्निना ॥ (९४।२)

भस्त्रिकाद्वितयेनैव यावदभ्रकशेषकम् । (९५।१)

तदभ्रसत्वं सूतस्य चारयेत्समभागिकम् ॥ (९५।२)

११। गर्भद्रुतिअनेनैव प्रकारेण त्रिगुणं जारणं रसे । (९६।१)

गर्भद्रुतेर्जारणं हि कथितं भिषगुत्तमैः ॥ (९६।२)

१२। बाह्यद्रुतिबाह्यद्रुतिविधानं हि कथ्यते गुरुमार्गतः । (९७।१)

अभ्रसत्वं हि मूषायां वज्रवल्लीरसेन हि ॥ (९७।२)

सौवर्चलेन संध्मातं रसरूपं प्रजायते । (९८।१)

अभ्रद्रुतेश्च सूतस्य समांशैर्मेलनं कृतम् ॥ (९८।२)

तेन बन्धत्वमायाति बाह्या सा कथ्यते द्रुतिः । (९९।१)

बाह्यद्रुतिक्रियाकर्म शिवभक्त्या हि सिध्यति ॥ (९९।२)

गुरोः प्रसादात्सततं महाभैरवपूजनात् । (१००।१)

शिवयोरर्चनादेव बाह्यगा सिध्यति द्रुतिः ॥ (१००।२)

१३। जारणअथ जारणकं कर्म कथयामि सुविस्तरम् । (१०१।१)

अभ्रकं ताप्यसत्वं च समं कृत्वा तु संधमेत् ॥ (१०१।२)

अभ्रशेषं कृतं यच्च तत्सत्वं जारयेद्रसे । (१०२।१)

एवं पूतिद्वनैव घनसत्वं हि साधयेत् ॥ (१०२।२)

धातुवादविधानेन लोहकृत् देहकृन्न हि । (१०३।१)

गजवंगौ महाघोरावसेव्यौ हि निरन्तरम् ॥ (१०३।२)

साधितं घनसत्वं तद्रेतितं रजःसन्निभम् । (१०४।१)

बुभुक्षितरसस्यास्ये निक्षिप्तं वल्लमात्रकम् ॥ (१०४।२)

रसो गद्याणकस्यापि तुर्यभागः प्रकीर्तितः । (१०५।१)

ताम्रपात्रस्थमम्लं वै सैंधवेन समन्वितम् ॥ (१०५।२)

क्षीरेण सहितं वापि प्रहितं द्विदिनावधि । (१०६।१)

जातं तुत्थसमं नीलं कल्कं तत्प्रोच्यते बुधैः ॥ (१०६।२)

कल्केनानेन सहितं सूतकं च विमर्दयेत् । (१०७।१)

दिनत्रयं तप्तखल्वे धौतः पश्चाच्च कांजिकैः ॥ (१०७।२)

स्थापयेत्कांस्यपात्रे तु तदूर्ध्वाधो विडं न्यसेत् । (१०८।१)

रसस्याष्टमभागेन संपुटं कारयेत्ततः ॥ (१०८।२)

भूर्जपत्रैर्मुखं रुद्ध्वा सूत्रेणैव तु वेष्टयेत् । (१०९।१)

संपुटं वाससावेष्ट्य दोलायां स्वेदयेत्ततः ॥ (१०९।२)

गोमूत्रेणाम्लवर्गेण कांजिकेन दिनं दिनम् । (११०।१)

अश्मपात्रेऽथ लोहस्य पात्रे काचमये ऽथवा ॥ (११०।२)

उष्णकांजिकतोयेन क्षालयित्वा रसं ततः । (१११।१)

दृढे चतुर्गुणे वस्त्रे क्षिप्त्वाधः पीडनाद्रसः ॥ (१११।२)

निपतत्यन्यपात्रे तु सर्वो ऽपि यदि पारदः । (११२।१)

तदाभ्रं जारितं सम्यक् दण्डधारी भवेद्रसः ॥ (११२।२)

ग्रासमाने पुनर्देयं अभ्रबीजमनुत्तमम् । (११३।१)

अष्टग्रासेन सर्वं हि जारयेद् गुरुमार्गतः ॥ (११३।२)

एवं कृते समं चाभ्रं सूतके जीर्यति ध्रुवम् । (११४।१)

स्वहस्तेन कृतं सम्यक् जारणं न श्रुतं मया ॥ (११४।२)

मेर्चुर्य्:: "अगे" अच्चोर्दिन्ग् तो जारणसमाभ्रे जारिते सम्यक् दण्डधारी भवेद्रसः । (११५।१)

बालश्च कथ्यते सोऽपि किंचित्कार्यकरो भवेत् ॥ (११५।२)

द्विगुणे त्रिगुणे चैव कथ्यते ऽत्र मया खलु । (११६।१)

चतुर्गुणे ऽभ्रके जीर्णे किशोरः कथ्यते मया ॥ (११६।२)

जीर्णे पञ्चगुणे चाभ्रे युवा चैव रसोत्तमः । (११७।१)

षड्गुणे जारिते त्वभ्रे वृद्धश्चैव रसोत्तमः ॥ (११७।२)

सप्ताष्टगुणिते चाभ्रसत्वे जीर्णे ऽतिवृद्धकः । (११८।१)

सर्वसिद्धिकरः सो ऽयं पारदः पारदः स्वयम् ॥ (११८।२)

अनेनैव प्रकारेण सर्वलोहानि जारयेत् ॥ (११९।०)

१४। सारणअथेदानीं प्रवक्ष्यामि वेधवृद्धेश्च कारणम् । (१२०।१)

महासिद्धिकरं यत्स्यात्सारणं सर्वकर्मणाम् ॥ (१२०।२)

धूर्तपुष्पसमाकारा मूषाष्टाङ्गुलदीर्घिका । (१२१।१)

मुखे सुविस्तृता कार्या चतुरंगुलसंमिता ॥ (१२१।२)

मृण्मया सापि शुष्का च मध्ये ऽतिमसृणीकृता । (१२२।१)

अन्या पिधानिका मूषा सुनिम्ना छिद्रसंयुता ॥ (१२२।२)

शुद्धं सुजारितं सूतं मूषामध्ये निधापयेत् । (१२३।१)

सारणातैलमत्स्यकच्छपमण्डूकजलौकामेषसूकराः ॥ (१२३।२)

एकीकृत्य वसामेषाम् एवं तैलं तु सारणम् । (१२४।१)

भूनागविट् तथा क्षौद्रं वायसानां पुरीषकम् ॥ (१२४।२)

तथैव शलभादीनां महिषीकर्णयोर्मलम् । (१२५।१)

रसस्य षोडशांशेन चैतेषां कल्कमादिशेत् ॥ (१२५।२)

पटेन गालितं कृत्वा तैलमध्ये नियोजयेत् । (१२६।१)

सारणा (चोन्त्।)सारणार्थे कृतं तैलं तस्मिन् तैले सुपाचयेत् ॥ (१२६।२)

बीजं च कल्कमिश्रं हि कृत्वा मूषोपरि न्यसेत् । (१२७।१)

पिधानेन द्वितीयेन मूषावक्त्रं निरुन्धयेत् ॥ (१२७।२)

भस्मना लवणेनैव मूषायुग्मं तु मुद्रयेत् । (१२८।१)

मूषिकायास्त्रिभागं हि खनित्वा वसुधां क्षिपेत् ॥ (१२८।२)

तदूर्ध्वं ध्मापयेत्सम्यक् दृढांगारैः खराग्निना । (१२९।१)

एवं संजारितं बीजं रसमध्ये पतत्यलम् ॥ (१२९।२)

बन्धमायाति सूतेन्द्रः सारितो गुणवान् भवेत् । (१३०।१)

प्रथमं जारितश्चैव सारितः सर्वसिद्धिदः ॥ (१३०।२)

नो जारितः सारितश्च कथं बन्धकरो भवेत् । (१३१।१)

गुरूपदेशतो दृष्टं सारणं कर्म चोत्तमम् ॥ (१३१।२)

हस्तानुभवयोगेन कृतं सम्यक् श्रुतं नहि ॥ (१३२।०)

१५। क्रामणअथ क्रामणकं कर्म पारदस्य निगद्यते । (१३३।१)

शास्त्रात्कृतं न दृष्टं हि यथावत् क्रामयेद्रसम् ॥ (१३३।२)

कर्णमलं महिषीणां स्त्रीदुग्धं टंकणेन सम्मिश्रम् । (१३४।१)

एतान्येव समानि च कृत्वा द्रव्याणि मर्दयेच्च दिनम् ॥ (१३४।२)

विषं च दरदश्चैव रसको रक्तकान्तकौ । (१३५।१)

इन्द्रगोपश्च तुवरी माक्षिकं काकविट् तथा ॥ (१३५।२)

कल्कमेतद् अधोर्ध्वं हि मध्ये सूतं निधापयेत् । (१३६।१)

काचचूर्णं ततो दत्त्वा चान्धमूषागतं धमेत् ॥ (१३६।२)

अनेन क्रामणेनैव पारदः क्रमते क्षणात् । (१३७।१)

इदं क्रामणकं श्रेष्ठं नन्दिराजेन भाषितम् ॥ (१३७।२)

ताप्यसत्त्वं तथा नागं शुद्धं क्रामणकं तथा । (१३८।१)

बीजानि पारदस्यापि क्रमते च न संशयः ॥ (१३८।२)

१६। वेधनअथ वेधविधानं हि कथयामि सुविस्तरम् । (१३९।१)

येन विज्ञातमात्रेण वेधज्ञो जायते नरः ॥ (१३९।२)

धूर्ततैलमहेःफेनं कंगुणीतैलमेव च । (१४०।१)

भृङ्गीतैलं विषं चैव तैलं जातीफलोद्भवम् ॥ (१४०।२)

हयमारशिफातैलम् अब्धेःशोषकतैलकम् । (१४१।१)

एतान्यन्यानि तैलानि विद्धि वेधकराणि च ॥ (१४१।२)

सिद्धसूतेन च समं मर्दितं वेधकृद् भवेत् ॥ (१४२।०)

वेधभेदाःलेपवेधस्तथा क्षेपः कुंतवेधस्तथैव च ॥ (१४३।०)

धूमाख्यः शब्दवेधः स्यादेवं पञ्चविधः स्मृतः । (१४४।१)

लेपवेधसूक्ष्माणि ताम्रपत्राणि कलधूतभवानि च । (१४४।२)

कल्केन लेपितान्येव ध्मापयेद् अन्धमूषया ॥ (१४४।३)

शीतीभूते तमुत्तार्य लेपवेधश्च कथ्यते । (१४५।१)

क्षेपवेधद्रुते ताम्रे ऽथवा रौप्ये रसं तत्र विनिक्षिपेत् ॥ (१४५।२)

विध्यते तेन सहसा क्षेपवेधः स कथ्यते । (१४६।१)

कुन्तवेधद्रावयेन्नागरूप्यं च ताम्रं चैव तथावरान् ॥ (१४६।२)

पारदो ऽन्यतमे पात्रे द्राविते ऽत्र नियोजितः । (१४७।१)

वेधते कुन्तवेधः स्यादिति शास्त्रविदो ऽब्रुवन् ॥ (१४७।२)

धूमवेधधूमस्पर्शेन जायन्ते धातवो हेमरूप्यकौ । (१४८।१)

धूमवेधः स विज्ञेयो रसराजस्य निश्चितम् ॥ (१४८।२)

शब्दवेधबद्धे रसवरे साक्षात्स्पर्शनाज्जायते रवः । (१४९।१)

तथैव जायते वेधः शब्दवेधः स कथ्यते ॥ (१४९।२)

१७। रञ्जनअथेदानीं प्रवक्ष्यामि रंजनं पारदस्य हि । (१५०।१)

रञ्जितः क्रामितश्चैव साक्षाद्देवो महेश्वरः ॥ (१५०।२)

रंजनं लोहताम्राभ्यां रसकेन विधीयते । (१५१।१)

तथा रक्तगणेनैव कर्तव्यं शास्त्रवर्त्मना ॥ (१५१।२)

गन्धरागेण कर्तव्यं पारदस्याथ रंजनम् । (१५२।१)

ताम्रेण रक्तकाचेन रक्तसैन्धवकेन च ॥ (१५२।२)

अंधमूषागतं सूतं रञ्जयेत्ताम्रकादिभिः । (१५३।१)

इष्टिकायन्त्रयोगेन गन्धरागेण रञ्जयेत् ॥ (१५३।२)

रसकस्य च रागेण तुलायन्त्रस्य योगतः । (१५४।१)

मेर्चुर्य्:: रञ्जनमर्दनात्तीक्ष्णचूर्णेन रञ्जयेत्सूतकं सदा ॥ (१५४।२)

मेर्चुर्य्:: रञ्जनताम्रकल्कीकृतेनैव स्थापयेत्सप्तवासरम् । (१५५।१)

रंजनं सूतराजस्य जायते नात्र संशयः ॥ (१५५।२)

मेर्चुर्य्:: रञ्जनमृण्मूषा च प्रकर्तव्या रक्तवर्गेण लेपिता । (१५६।१)

तन्मध्ये पारदं क्षिप्त्वा ध्मानाद् रञ्जनकं भवेत् ॥ (१५६।२)

मया संक्षेपतः प्रोक्तं रंजनं पारदस्य हि । (१५७।१)

शास्त्रमार्गेण बहुधा रंजनं हि निदर्शितम् ॥ (१५७।२)

१८। सेवनअथ सेवनकं कर्म पारदस्य दशाष्टमम् । (१५८।१)

कथ्यते ऽत्र प्रयत्नेन विस्तरेण मयाधुना ॥ (१५८।२)

यत्नेन सेवितः सूतः शास्त्रमार्गेण सिद्धिदः । (१५९।१)

अन्यथा भक्षितश्चैव विषवन्मारयेन्नरम् ॥ (१५९।२)

आदौ तु वमनं कृत्वा पश्चाद्रेचनमाचरेत् । (१६०।१)

ततो मृताभ्रं भक्षेत पश्चात्सूतस्य सेवनम् ॥ (१६०।२)

सम्यक् सूतवरः शुद्धो देहलोहकरः सदा । (१६१।१)

सेवितः सर्वरोगघ्नः सर्वसिद्धिकरो भवेत् ॥ (१६१।२)

यावन्मानेन लोहस्य गद्याणे वेधकृद्भवेत् । (१६२।१)

तावन्मानेन देहस्य भक्षितो रोगहा भवेत् ॥ (१६२।२)

राजिकाथ प्रियंगुश्च सर्षपो मुद्गमाषकौ । (१६३।१)

रक्तिका चणको वाथ वल्लमात्रो भवेद्रसः ॥ (१६३।२)

एषा मात्रा रसे प्रोक्ता सर्वकर्मविशारदैः । (१६४।१)

अनुपानेन भुञ्जीत पर्णखण्डिकया सह ॥ (१६४।२)

इत्थं संसेविते सूते सर्वरोगाद्विमुच्यते । (१६५।१)

सर्वपापाद्विनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ (१६५।२)